TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|अनुवादीत साहित्य|निर्णयसिंधु|तृतीयपरिच्छेद उत्तरार्ध|
दासांविषयीं आशौच

तृतीय परिच्छेद - दासांविषयीं आशौच

निर्णयसिंधु ग्रंथामध्ये कोणत्या कर्माचा कोणता काल , याचा मुख्यत्वेकरून निर्णय केलेला आहे .


दासांविषयीं आशौच

आतां दासांविषयीं आशौच सांगतो -

अथदासस्यस्वदास्युत्पन्नस्यसपिंडमृतौस्नानमात्रेणस्वामिकार्येस्पृश्यत्वम् ‍ भक्तदासस्यत्र्यहोर्ध्वं सद्यः स्पृश्योगर्भदासोभक्तदासत्र्यहाच्छुचिरितिस्मृत्यंतरोक्तेः मूल्यकर्मकराः शूद्रादासीदासस्तथैवच स्नानेशरीरसंस्कारेगृहकर्मण्यदूषिताइतिशातातपोक्तेश्च एतच्चानन्यसाध्यतत्कार्यमात्रे अन्यत्रमासाद्याशौचमस्त्येव एवंदास्यामपि सूतिकायास्तस्याअस्पृश्यत्वमपिमासमात्रं दासीदासश्चसर्वोवैयस्यवर्णस्ययोभवेत् ‍ तद्वर्णस्यभवेच्छौचंदास्यामासस्तुसूतकमित्यंगिरसोक्तेः षडशीतावपि स्वामिशौचेनदासाद्याः स्पृश्यामासात्तुकर्मसु योग्याः स्युर्मासतोदासीसूतीचेत्स्पृश्यतामियात् ‍ दत्तदासादीनांस्वसपिंडमरणादौस्वाम्याशौचसमसंख्यादिनोर्ध्वंसत्यपिमासाद्याशौचेस्वामिकार्येस्पृश्यतेतिहरदत्तः दासांतेवासिभृतकाः शिष्याश्चैकत्रवासिनः स्वामितुल्येनशौचेनशुध्यंतिमृतसूतकइतिबृहस्पतिस्मृतेः दासश्चात्र गृहजातस्तथाक्रीतोलब्धोदायादुपागतः अन्नकालभृतस्तद्वदाहितः स्वामिनाचयः मोक्षितोमहतश्चर्णाद्युद्धप्राप्तः पणेजितः तवाहमित्युपगतः प्रव्रज्यावसितः कृतः भक्तदासश्चविज्ञेयस्तथैववडवाह्रतः विक्रेताचात्मनः शास्त्रेदासाः पंचदशस्मृताइति नारदोक्तेषु गर्भभक्तदासौविनाज्ञेयाः वडवादासीतयाह्रतः तामुद्वाह्यदासोजातइत्यर्थः अंतेवास्यपितेनैवोक्तः स्वशिल्पमिच्छन्नाहर्तुंबांधवानामनुज्ञया आचार्यस्यवसेदंतेकृत्वाकालंसुनिश्चितं आचार्यः शिक्षयेदेनंस्वगृहेदत्तभोजनमिति शिष्यस्तत्तुल्योविद्यार्थी दासादेः स्वामितत्सपिंडमरणेतुविष्णुः पत्नीनां दासानामानुलोम्येनस्वामितुल्यमाशौचंमृतेस्वामिन्यात्मीयमिति प्रतिलोमदासानामाशौचाभावः वर्णानामानुलोम्येनदास्यंनप्रतिलोमतइतियाज्ञवल्क्योक्तेः ।

आपल्या दासीचे ठायीं उत्पन्न जो दास त्याचा सपिंड मृत असतां स्वामिकार्याविषयीं त्याला ( दासाला ) स्नानानें स्पृश्यत्व येतें . भक्तीनें झालेला जो दास त्याचा सपिंड मृत असतां तीन दिवसांनीं स्वामिकार्याविषयीं स्पृश्यत्व येतें . कारण , " दासीचे ठायींज झालेला जो गर्भदास तो सद्यः ( स्नान करुन ) स्पृश्य होतो , आणि भक्त झालेला जो दास तो तीन दिवसांनीं शुद्ध होतो " असें इतर स्मृतीचें वचन आहे . आणि " मूल्य ( मजुरी ) घेऊन कर्म करणारे शूद्र , दासी आणि दास हे स्नानाविषयीं , शरीराला तेल उटी वगैरे लावण्याविषयीं आणि घरांतील कामाविषयीं दूषित नाहींत " असें शातातपवचनही आहे . हें दासांना सांगितलेलें सद्यः शौच दुसर्‍याला न होणार्‍या अशा त्याच्याच कार्याविषयीं समजावें . इतर कर्माविषयीं एक मास वगैरे आशौच आहेच . याप्रमाणें दासीविषयीं देखील समजावें . दासी प्रसूत असेल तर तिला अस्पृश्यत्व एक महिनापर्यंत आहेच . कारण , " दासी व दास हा सर्व ज्या वर्णाचा जो असेल त्या वर्णाचें त्याला आशौच होतें आणि दासीला तर एक महिना जननाशौच होतें " असें अंगिरसाचें वचन आहे . षडशीतींतही - " दासादिकांना आशौच प्राप्त असतां स्वामीच्या आशौच दिवसांनीं ते दासादिक स्पृश्य होतात . आपल्या कर्माविषयीं एका महिन्यानें योग्य होतात . दासी प्रसूत असेल तर एका महिन्यानें ती स्पर्शाला योग्य होते . " दत्तदासादिकांच्या सपिंडाचें मरण वगैरे असेल तर त्यांना एक मास वगैरे आशौच असलें तरी स्वामीच्या आशौचाइतक्या दिवसांनंतर स्वामिकार्याविषयीं त्यांना स्पृश्यत्व आहे , असें हरदत्त सांगतो . कारण , " दास , अंतेवासी , भृतक ( मजुरीनें काम करणारे ), शिष्य हे स्वामीबरोबर एकत्र राहाणारे असून त्यांना मृताशौच प्राप्त असतां स्वामीच्या तुल्य आशौचानें शुद्ध होतात ’ असें बृहस्पतिस्मृतिवचन आहे . येथें दास कोणते ते सांगतो - " घरीं उत्पन्न झालेला , विकत घेतलेला , मिळालेला , दायापासून ( वडिलार्जित जिंदगींतून ) प्राप्त झालेला , भोजनसमयीं भोजन देऊन पोषण केलेला , त्याच्या पूर्ण स्वामीनें ठेवलेला , मोठ्या ऋणापासून मुक्त केलेला , युद्धांत प्राप्त झालेला , पणांत जिंकलेला , ‘ तुझा मी आहें ’ असें म्हणून आलेला , सर्वस्व त्याग करुन प्राप्त झालेला , दास असा केलेला , भक्त असून दास झालेला , दासीशीं विवाह करुन झालेला , आपण विकून घेणारा , असे शास्त्रामध्यें पंधरा दास सांगितले आहेत . " ह्या नारदानें सांगितलेल्या दासांमध्यें गर्भदास आणि भक्तदास हे दोन वर्ज्य करुन बाकीचे दास वरील बृहस्पतिवचनांत घ्यावे . वडवा म्हणजे दासी तिच्याशीं विवाह करुन झालेला जो दास तो वडवाह्रत होय . अंतेवासीदेखील कोणता तो त्यानेंच ( नारदानें ) सांगितला , तो असा - " वडिलांच्या आज्ञेनें आपलें कसब शिकण्यासाठीं अमुक कालपर्यंत राहावयाचें असा कालाचा निश्चय करुन आचार्याच्या जवळ राहील , व आचार्य त्याला आपल्या घरीं भोजन घालून कसब शिकवील , तो अंतेवासी होय . " शिष्य म्हणजे त्याच्यासारखाच विद्यार्थी होय . दास , पत्नी यांचा स्वामी ( यजमान ) किंवा यजमानाचा सपिंड मृत असेल तर सांगतो विष्णु - " अनुलोमानें विवाहित पत्नी व अनुलोमानें उत्पन्न दास यांना यजमानाचा सपिंड मृत असतां यजमानाच्या बरोबर आशौच होतें . यजमान मृत असतां आपल्या जातीचें आशौच . " प्रतिलोमदासांना आशौच नाहीं . कारण , " ब्राह्मणादि वर्णांच्या अनुलोमानें उत्पन्न असतील ते दास होतील . प्रतिलोमानें उत्पन्न ते दास होत नाहींत . " असें याज्ञवल्क्यवचन आहे .

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:50:24.1470000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

जीव मरणाच्या चेष्‍टा, करतांना पावे अपेष्‍टा

  • ज्‍या गोष्‍टीमध्ये जिवावर बेतण्याचा संभव आहे अशा गोष्‍टी अंगावर घेतल्‍या असतां संकट येण्याचा संभव असतो. प्राणघातक गोष्‍टीशी संबंध ठेवल्‍यास जिवास धोका येण्याचा संभव असतो. ज्‍या कृत्‍यांत प्राणास धोका येण्याचा संभव आहे अशी कृत्‍ये केल्‍यास मरण येण्याची भीति असते. 
RANDOM WORD

Did you know?

श्रीयंत्र स्थापना व मुहूर्त याबद्दल माहिती द्यावी.
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Total Pages: 46,537
  • Hindi Pages: 4,555
  • Dictionaries: 44
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Marathi Pages: 27,517
  • Tags: 2,685
  • English Pages: 234
  • Sanskrit Pages: 14,230
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.