TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|श्री नारदीयमहापुराणम् : पूर्वभागः|
एकषष्टितमोऽध्यायः

श्री नारदीयमहापुराणम् - एकषष्टितमोऽध्यायः

`नारदपुराण’ में शिक्षा, कल्प, व्याकरण, ज्योतिष, और छन्द-शास्त्रोंका विशद वर्णन तथा भगवानकी उपासनाका विस्तृत वर्णन है।


एकषष्टितमोऽध्यायः
सनत्कुमार उवाच ॥
अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शांतिकरं शिवम् ॥ निशम्य लभ्यते बुद्धिर्लब्धायां सुखमेधते ॥१॥
हर्षस्थानसहस्त्राणि शोकस्थानशतानो च ॥ दिवसे दिवसे मूढमाविशंति न पंडितम् ॥२॥
अनिष्टसप्रंयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च ॥ मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ॥३॥
द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तान्न चिंतयेत् ॥ ताननाद्रियमाणश्व स्त्रेहन्धाद्विमुच्यते ॥४॥
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्त्तते ॥ अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते ॥५॥
नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति ॥ अस्याभावेन युज्येत तच्चास्य तु निवर्तते ॥६॥
गुणैर्भूतानि युज्यंते तथैव च न युज्यते ॥ सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते ॥७॥
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ॥ दुःखेन लभते दुःख महानर्थे प्रपद्यते ॥८॥
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ॥ यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुचिंतयेत् ॥९॥
मैषज्यमेतद्दुः खस्य यदेततन्नानुचिंतयेत् ॥ चिंत्यमानं हि न व्येति भूयश्वाभिप्रवर्द्धते ॥१०॥
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधेः ॥ एतद्विज्ञाय सामर्थ्य न वान्यैः समतामियात् ॥११॥
अनित्यं जीवितं रुपं यौवनं द्रव्यसञ्चयः ॥ आरोग्य प्रियसंवासं न मृध्येत्पंडितः क्कचित् ॥१२॥
नाज्ञानप्रभवं दुःखमेकं शोचितुमर्हति ॥ अशोचन्र्पतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥१३॥
सुखात्प्रियतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः ॥ जरामरणदुःखेभ्यं प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥१४॥
भजंति हि शारीराणि रोगाः शरीरमानसाः ॥ सायका एव तीक्षणाग्राः प्रयुक्तादृडधन्विभिः ॥१५॥
व्याधितस्य चिकित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ॥ आमयस्य विनाशाय शरीरमनुकृष्यते ॥१६॥
स्त्रंसंति न निवर्तंते स्त्रोतांसि सरितामिव ॥ आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनः पुनः ॥१७॥
अपयंत्ययमत्यंतं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ॥ जातं मर्त्यं जरयति निमिषं नावतिष्ठते ॥१८॥
सुखदुःखाभिभूतानामजरो जरयत्यसून् ॥ आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥१९॥
अद्दष्टपूर्वानादाय भावा नपरिशंकितान् ॥ इष्टानिष्टा मनुष्याणां मतं गच्छन्ति रात्रयः ॥२०॥
यो यदिच्छेद्यथाकामं कामानां तत्तवाप्नुयात ॥ यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥२१॥
संयताश्वैव दक्षाश्व मतिमंतश्व मानवाः ॥ द्दश्यंते निष्फलाः संतः प्रहीनाश्व स्वकर्मभिः ॥२२॥
अपरे निष्फलाः सन्तोनिर्गुणाः पुरुषाधमाः ॥ आशाभिरप्यसंयुक्ता द्दश्यन्ते सर्वकामिनः ॥२३॥
भूतानामपरः कश्विद्धिंसायां सततोत्थितः ॥ वंचनायां च लोकेषु ससुखेष्वेव जीयते ॥२४॥
अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठति ॥ कश्वित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति ॥२५॥
अपराधान्समाचष्टुं पुरुषस्य स्वभावतः ॥ शुक्रमन्यत्र संभूंत पुनरन्यत्र गच्छति ॥२६॥
तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति मानवः ॥ आम्रपुष्पपमा यस्य निवृत्तिरुप लभ्यते ॥२७॥
केर्षाचित्पुत्रकानामनुसन्तानमिच्छताम् ॥ सिद्धौ प्रयतमानानां नैवांडमुपजायते ॥२८॥
गर्भदुद्विजमानानां क्रुधादाशीविषा दिव ॥ आयुष्यमान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः ॥२९॥
देवानिष्ट्रा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रहेतुभिः ॥ दशमासान्परिधृता जायते कुल पांसनाः ॥३०॥
अपरे धनधान्यानि भोगांश्व पितृसंचितान् ॥ विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङुलैः ॥३१॥
अन्योन्य समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ॥ उपद्रववाद्दष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते ॥३२॥
स्निग्धत्वादिंद्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ परित्यजति यो दुःख सुखमप्युभयं नरः ॥३३॥
अत्येति ब्रह्म सोऽत्यन्तं सुखमप्यश्नुते परम् ॥ दुःखमर्था हि त्यज्यंते पालने च न ते सुखाः ॥३४॥
श्रुत्वैव नाधिग मनं नाशमेषां न चिंतयेत् ॥ अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकाः नराः ॥३५॥
अतृप्ता यांति विध्वंसं सन्तोषं यांति पंडिताः ॥ सर्वे क्षयांता निचयाः पतनांताः समुच्छ्रयाः ॥३६॥
संयोगा विप्रयोगांता मरणांतं हि जिवितम् ॥ अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तउ परमं सुखम् ॥३७॥
तस्मात्संतोषमेवेह धनं शंसन्ति पंडिताः ॥ निमेषमात्रमपि हि योऽधिगच्छान्न तिष्ठति ॥३८॥
सशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनु चिंतयेत् ॥ भूतेषु भावं संचित्य ये बुद्धया तमसः परम् ॥३९॥ 
न शोचंति गताध्वानः पश्यंति परमां गतिम् ॥ संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानवितृप्तकम् ॥४०॥ 
व्याघ्र पशूमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ अथाप्युपायं संपश्येहुःखस्यास्य विमोक्षणे ॥४१॥
अशोचन्नारभएन्नैव युक्तश्वाव्यसनी भवेत ॥ शब्दे स्पर्शे रसे रुपे गंधे च परं तथा ॥४२॥
नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य वा ॥ वाक्संप्रयोगाद्धतानां नास्ति दुःखमनामयम् ॥४३॥
विप्रयोगश्व सर्वस्य न वाचा न च विद्यया ॥ प्रणंय परिसंह्रत्य संस्तुतेष्विरेषु च ॥४४॥
विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पंडितः ॥ अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षी निरामिषः ॥४५॥
आत्मनैव सहायेन यश्वरेत्स सुखी भवेत् ॥ सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ॥४६॥
नैनं प्रज्ञा सुनियंत त्रायते नापि पौरुषम् ॥ स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नन्नावसीदति ॥४७॥
उपद्रव इवानिष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम् ॥४८॥
प्राणिनां प्राणसंरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ निर्दग्धं परदेहेन परदेंहे बलाबलम ॥४९॥
विनश्यति विनाशते नावि नावमिवाचलाम् ॥ संगत्या न्यस्तं रेतोबिंदुमचेतनम् ॥५०॥
केन यत्नेन जीवंतं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ अन्नपानानि जीर्यंते यत्र भक्ष्याश्व भक्षिताः ॥५१॥
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यति ॥ गर्भे मूत्रपुरिषाणां स्वभावनियता गतिः ॥५२॥
धारणे वा विसर्गे च न कर्तुं विद्यतेऽवशः ॥ प्रभवंत्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे ॥५३॥
आगमेन महान्येषां विनाश उपपद्यते ॥ एतस्माद्योनिसंबंधाद्यो जीवन्परिमुच्यते ॥५४॥
पूजां न लभते कांचित्पुनर्द्वंद्वेषु मज्जति ॥ गर्भस्य सह जातस्य सप्तमीमीदृशीं दशाम् ॥५५॥
प्राप्नुवंति ततः पंच न भवंति शतायुषः ॥ नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ॥५६॥
व्याधिभिश्व विवध्यंते व्याघ्रैः क्षुद्रमृगा इव ॥ व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलंधनम् ॥५७॥
वेदना नापकर्षंति यतमानाश्विकित्सकाः ॥५८॥
ते चापि विविधा वैद्याः कुशला संमतौषधः ॥ व्याधिभिः परिकृष्यंते मृगा व्याघ्रैरिवार्दिताः ॥५९॥
ते पिबंति कषायांश्व सर्पीषि विविधानि च ॥ दृश्यंते जरया भग्ना नागैर्नागा इवोत्तमाः ॥६०॥
कैर्वा भुवि चिकित्स्येंत रोगार्त्ता मृगपक्षिणः ॥ श्वापदाश्व दरिद्राश्व प्रायो नार्ता भवंति ते ॥६१॥
घोरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः ॥ आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा ॥६२॥
इति लोकमनाक्रंदं मोहशोकपरिप्लुतम् ॥ स्त्रोतसा महता क्षिप्रं ह्रियमाणं बलीयसा ॥६३॥
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ॥ स्वभावा ह्य तिवर्तंते ये निर्मुक्ताः शरीरिषु ॥६४॥
उपयपरि लोकस्य सर्वो भवितुमिच्छति ॥ यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥६५॥
न म्रियेरन्नजीर्ये रन्सर्वे स्युः सार्वकामिकाः ॥ नाप्रियं प्रतिपद्येरेन्नुत्थानस्य फलं प्रति ॥६६॥
ऐश्वर्यमदमत्ताश्व मानान्ममदेन च ॥ अप्रमत्ताः शठाः क्रूरा विक्रांताः पर्युपासते ॥६७॥
शोकाः प्रतिनिवर्तंते केषांचिदसमीक्षताम् ॥ स्वं स्वं च पुनरम्येषां न कंचिदतिगच्छति ॥६८॥
महच्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसांधिषु ॥ वहंति शिबिकामन्ये यांत्यन्ये शिबिकारुहः ॥६९॥
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरः सराः ॥ मनुजाश्व गतश्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियः ॥७०॥
द्वंद्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ॥ इदमन्यत्परं पश्य नात्र मोहं करिष्यसि ॥७१॥
धर्मं चापि त्यजा धर्मं त्यज सत्यानृतां धियम् ॥ सर्वं त्यक्ता स्वरुपस्थः सुखी भव निरामयः ॥७२॥
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ॥ येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥७३॥
सनंदन उवाच ॥
इत्युक्ता व्यासतनयं समापृच्छय महामुनिः ॥ सनत्कुमारः प्रययौ पूजितस्तेन सादरम् ॥७४॥
शुकोऽपि योगिनां श्रेष्ठः सम्यग्ज्ञात्वा ह्यवस्थितिम् ॥ ब्रह्मणः पदमन्वेष्टुमुत्सुकः पितरं ययौ ॥७५॥
ततः पित्रा समागम्य प्रणम्य च महामुनिः ॥ शुक्रः प्रदक्षिणीकृत्य ययौ कैलासपर्वतम् ॥७६॥
व्यासस्तद्विरहाद्दूनः पुत्रस्नेहसमावृतः ॥ क्षणैकं स्थीयतां पुत्र इति चक्रोश दुर्मनाः ॥७७॥
निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तबन्धनः ॥ मोक्षमेवानुसंचित्य गत एव परं पदम् ॥७८॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे एकषष्टितमोऽध्यायः ॥६१॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2011-06-05T06:36:05.6630000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

शिंदळीला पोराची आशा आहे

  • व्यभिचारी स्त्री व्यभिचार करणें तो स्वतःच्या सुखासाठीं, मूल होण्याच्या आशेनें नव्हे. दुर्जन प्रत्येक गोष्ट स्वार्थी हेतूनेंच करीत असतो. 
RANDOM WORD

Did you know?

जीवनात वयाच्या कोणत्या वर्षी कोणती शांती करावी?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.