TransLiteral Foundation
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|श्री नारदीयमहापुराणम् : पूर्वभागः|
अष्टाविंशोऽध्यायः

श्री नारदीयमहापुराणम् - अष्टाविंशोऽध्यायः

नारदपुराणात शिक्षण, कल्प, व्याकरण, छन्द शास्त्राचे आणि परमेश्वराच्या उपासनेचे विस्तृत वर्णन  आहे.


अष्टाविंशोऽध्यायः

सनक उवाच ॥

श़ृणुष्व मुनिशार्दूल श्राद्धस्य विधिमुत्तमम् ॥ यच्छुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥१॥

क्षयाहपूर्वदिवसे स्नात्वा चैकाशनो भवेत् ॥ अधःशायी ब्रह्मचारी निशि विप्रान्निमंत्रयेत् ॥२॥

दन्तधावनतांबूले तैलाभ्यंगं तथैव च ॥ रत्योषधिपरान्नानि श्राद्धकर्त्ता विवर्जयेत् ॥३॥

अध्वानं कलहं क्रोधं व्यवायं च धुरं तथा ॥ श्राद्धकर्त्ता च भोक्ता च दिवास्वापं च वर्जयेत् ॥४॥

श्राद्धे निमंत्रितो यस्तु व्यवायं कुरुते यदि ॥ ब्रह्महत्यामवाप्नोति नरकं चापि गच्छति ॥५॥

श्राद्धे नियोजयेद्विप्रं श्रोत्रियं विष्णुतत्परम् ॥ यथास्वाचारनिरतं प्रशांतं सत्कुलोद्भवम् ॥६॥

रागद्वेषविहीनं च पुराणार्थविशारदम् ॥ त्रिमधुत्रिसुपर्णज्ञं सर्वभूतदयापरम् ॥७॥

देवपूजारतं चैव स्मृतितत्त्वविशादरम् ॥ वेदांततत्तवसंपन्न सर्वलोकहिते रतम् ॥८॥

कृतज्ञं गुणसंपन्नं गुरुशुश्रूषणे रतम् ॥ परोपदेशनिरतं सच्छास्त्रकथनैस्तथा ॥९॥

एते नियोजितव्या वै श्राद्धे विप्रा मुनीश्वर ॥ श्राद्धे वर्ज्यान्प्रवक्ष्यामि श़ृणु तान्सुसमाहितः ॥१०॥

न्यूनांगश्चाधिकांगश्च कदर्यो रोगितस्तथा ॥ कुष्ठी च कुनखी चैव लंबकर्णः क्षतव्रतः ॥११॥

नक्षत्रपाठजीवी च तथा शवदाहकः ॥ कुवादी परिवेत्ता च तथा देवलकः खलः ॥१२॥

निंदकोऽमर्षणो धूत्रस्तथैव ग्रामयाजकः ॥ असच्छास्राभिनिरतः परान्ननिरतस्तथा ॥१३॥

वृषलीसूतिपोष्टा च वृषलीपतिरेव च ॥ कुंडश्च गोलकश्चैव ह्ययाज्यानां च याजकः ॥१४॥

दंभाचारो वृथामुंडी ह्यन्यस्त्रीधनतत्परः ॥ विष्णुभक्तिविहीनश्चशिवभक्तिपराङ्मुखः ॥१५॥

वेदविक्रयिणश्चैव व्रतविक्रयिणस्तथा ॥ स्मृतिव्रिकयिणश्चैव मंत्रविक्रयिणस्तथा ॥१६॥

गायकाः काव्यकर्त्तारो भिषक्छास्त्रोपजीविनः ॥ वेदनिंदापरश्चैव ग्रामारण्यप्रदाहकः ॥१७॥

तथातिकामुकश्चैव रसविक्रयकारकः ॥ कूटयुक्तिरतश्चैव श्राद्धे वर्ज्याः प्रयत्नतः ॥१८॥

निमंत्रयीत पूर्वेद्युस्तस्मिन्नेव दिनेऽथवा ॥ निमंत्रितो भवेद्विप्रो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः ॥१९॥

श्राद्धे क्षणस्तु कर्त्तव्यः प्रसादश्चेति सत्तम ॥ निमंत्रयेद्विज प्राज्ञं दर्भपाणिर्जितेंद्रियः ॥२०॥

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातःकृत्यं समाप्य च ॥ श्राद्धं समाचरेद्विदान्काले कुतपसंज्ञिते ॥२१॥

दिवसस्याष्टमे काले यदा मंदायते रविः ॥ स कालः कुतपस्तत्र पितृणां दत्तमक्षयम् ॥२२॥

अपराह्णः पितृणां तु दत्तः कालः स्वयंभुवा ॥ तत्काल एव दातव्यं कव्यं तस्माद्विजोत्तमैः ॥२३॥

यत्कव्यं दीयते द्रव्यैरकाले मुनिसत्तम ॥ राक्षसं तद्धि विज्ञेयं पितृणां नोपतिष्ठति ॥२४॥

कव्यंप्रतं तु सायाह्ने राक्षसं तद्भवेदपि ॥ दाता नरकमाप्नोति भोक्ता च नरकं व्रजेत् ॥२५॥

क्षयाहस्य तिथेविप्रं यदि दंडमितिर्भवेत् ॥ विद्धापराह्णिकायां तु श्राद्धं कार्यं विजानता ॥२६॥

क्षयाहस्य तिथिर्या तु ह्यपराह्णद्वये यदि ॥ पूर्वा क्षये तु कर्त्तव्या वृद्वौ कार्या तथोत्तरा ॥२७॥

मुहुर्त्तद्वितये पूर्वदिने स्यादपरोऽहनि ॥ तिथिः सायाह्नगा यत्र परा कव्यस्य विश्रुता ॥२८॥

किंचित्पूर्वदिने प्राहुर्मुहूर्त्तद्वितये सति ॥ नैतन्मतं हि सर्वेषां कव्यदाने मुनीश्वर ॥२९॥

निमंत्रितेषु विप्रेषु मिलितेषु द्विजोत्तम ॥ प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा तेभ्योऽनुज्ञां समाहरेत् ॥३०॥

श्राद्धार्थं समनुज्ञातो विप्रान्भूयो निमंत्रयेत् ॥ उभौ च विश्वेदेवार्थं पित्रर्थं त्रीन्यथाविधि ॥३१॥

देवतार्थं च पित्रर्थमेकैकं वा निमंत्रयेत् ॥ श्राद्धार्थं समनुज्ञातः कारयेन्मंडलद्वयम् ॥३२॥

चतुरस्त्रं ब्राह्मणस्य त्रिकोणं क्षत्रियस्य वै ॥ वैशस्य वर्तुलं ज्ञेयं शूद्रस्याभ्युक्षणं भवेत् ॥३३॥

ब्राह्मणानामभावे तु भ्रातरंपुत्रमेव च ॥ आत्मानं वा नियुंजीत न विप्र वेदवर्जितम् ॥३४॥

प्रक्षाल्य विप्रपादांश्च ह्याचांतानुपवेश्य च ॥ यथावदर्चनं कुर्यात्स्मरन्नारायणं प्रभुम् ॥३५॥

ब्राह्मणानां तु मध्ये च द्वारदेशे तथैव च ॥ अपहता इत्यृचा वै कर्त्ता तु विकिरेत्तिलान् ॥३६॥

यवैदर्भैश्च विश्वेषां देवानामिदमासनम् ॥ दत्त्वेति भूयो दद्याच्च दैवे क्षणप्रतीक्षणम् ॥३७॥

अक्षरूयासनयोः षष्ठी द्वितीयावाहने स्मृता ॥ अन्नदाने चतुर्थीस्याच्छेषाः संबुद्धयः स्मृताः ॥३८॥

आसाद्य पात्रद्वितंय दर्भशाखासमन्वितम् ॥ तत्पात्रे सेचयेत्तोयं शन्नोदेवीत्यृचा ततः ॥३९॥

यवोसीतिति यवान् क्षिप्त्वा गंधपुष्पे च वाग्यतः ॥ आवाहये ततो देवान्विश्वे देवास्स इत्यृचा ॥४०॥

या दिव्या इति मंत्रेण दद्यादर्ध्यं समाहितः॥ गंधैश्चपत्रपुष्पैश्च धूपैर्दिपैर्यजेत्ततः ॥४१॥

देवैश्च समनुज्ञातो यजेत्पितृगणांस्तथा ॥ तिलसंयुक्तदर्भैश्च दद्यात्तेषां सदासनम् ॥४२॥

पात्राण्यासादयेत्त्रीणि ह्यर्घाथ पूर्ववद्विजः ॥ शन्नोदेव्या जलं क्षिप्त्वा तिलोसीति तिलान्क्षिपेत् ॥४३॥

उशन्त हत्यूचावाह्य पितृन्विप्रः समाहितः॥ या दिव्या इति मंत्रेण दद्यादर्घ्यं च पूर्ववत् ॥४४॥

गंधैश्च पत्रपुष्पैश्च धूपैदीपैश्च सत्तम ॥ वासोभिभूषणैश्चैव यथाविभवमर्चयेत् ॥४५॥

ततोऽन्नाग्रं समादाय घृतयुक्तं विचक्षणः ॥ अग्नौ करिष्य इत्युक्त्वा तेभ्योऽनुज्ञां समाहरेत् ॥४६॥

करवै करवाणीति चापृष्टा ब्राह्मणा मुने ॥ कुरुष्व क्रियतां वेति कुर्विति ब्रूयुरेव च ॥४७॥

उपासनाग्निमाधाय स्वगृह्योक्तविधानतः ॥ सामाय च पितृमते स्वधा नम इतीरयेत् ॥४८॥

अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नम इतीह वा ॥ स्वाहांतेनापि वा प्राज्ञो जुहुयात्पितृयज्ञवत् ॥४९॥

आभ्यामेवाहुतिभ्यां तु पितृणां तृप्तिरक्षया ॥ अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणौ होमो विधीयते ॥५०॥

यथाचारं प्रकुर्वीत पाणावग्नौ च वा द्विज ॥ नह्यग्निर्दूरगः कार्यः पार्वणे समुपस्थिते ॥५१॥

संधायाग्नि ततः कार्यं कृत्वां तं विसृजेत्कृती ॥ यद्याग्निर्दूरगो विप्र पार्वणे समुपस्थिते ॥५२॥

भ्रातृभिः कारयेच्छ्राद्धंसाग्निकैर्विधिवद्विजैः ॥ क्षयाहे चैव संप्राप्ते स्वस्याग्निर्दूरगो यदि ॥५३॥

तथैव भ्रातरस्तत्र लौकिकाग्नावपि स्थिताः ॥ उपासनाग्नौ दूरस्थे समीपे भ्रातारि स्थिते ॥५४॥

यद्यग्नौ जुहुयाद्वपि पाणौ वा स हि पातकी ॥ उपासनाग्नौ दूरस्थे केचिदिच्छंति वै द्विजाः ॥५५॥

तच्छेषं विप्रपात्रेषु विकिरेत्संस्मरन्हरिम् ॥ भक्ष्यैर्भोज्यैश्च लेह्यैश्च स्वाद्यैर्विप्रान्प्रपूजयत् ॥५६॥

अन्नत्यागं ततः कुर्य्यादुभयत्र समाहितः॥ आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः ॥५७॥

ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवंतु ते ॥ इति संप्रार्थयेद्देवान्ये देवास ऋचा नु वै ॥५८॥

तथा संप्रार्यिद्विप्रान्ये च हेति ऋृचा पितृन ॥ अमूर्तानां मूर्तानां च पितृणां दीप्ततेजसाम् ॥५९॥

नमस्यामि सदा तेषां ध्यानिनां योगचक्षुषाम् ॥ एवं पितृन्नमस्कृत्य नारायण परायणः ॥६०॥

दत्तं हविश्व तत्कर्म विष्णवे विनिवेदयेत् ॥ ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे भुञ्जीरन्वाग्यता द्विजाः ॥६१॥

हसते वदते कोऽपि राक्षसं तद्भवेद्धविः ॥ यथाचार प्रदेयं च मधुमांसादिकं तथा ॥६२॥

पाकादि च प्रशंसेरन् वाग्यता धृतभाजनाः ॥ यदि पात्रं त्यजेत्कोऽपि ब्राह्मणः श्राद्धयोजितः ॥६३॥

श्राद्धहंता स विज्ञेयो नरकायोपपद्यते ॥ भुंजानेषु च विप्रेषु ह्यन्योन्यं संस्पृशेद्यदि ॥६४॥

तदन्नमत्यजन्भुक्त्वा गायत्र्यष्टशतं जपेत् ॥ भुज्यमानेषु विप्रेषु कर्त्ता श्रद्धापरायणः ॥६५॥

स्मरेन्नारायणं देवमनंतमपराजितम् ॥ रक्षोघ्नान्वैष्णवांश्चैव पैतृकांश्च विशेषतः ॥६६॥

जपेच्च पौरुषं सूक्तं नाचिकेतत्रयं तथा ॥ त्रिमधु त्रिसुपर्ण च पावमानं यजूंषि च ॥६७॥

सामान्यपि तथोक्तानि वदेत्पुण्यप्रदांस्तथा ॥ इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि चैव हि ॥६८॥

भुंजीरन्ब्राह्मणा यावत्तावदेताञ्जपेद्विज ॥ ब्राह्मणेषु च भुक्तेषु विकिरं विक्षिपेत्तथा ॥६९॥

शेषमन्नं वदेच्चैव मधुसूक्तं च वै जपेत् ॥ स्वयं च पादौ प्रक्षाल्य सम्यगाचम्य नारद ॥७०॥

आचांतेषु च विप्रेषु पिंडं निर्वापयेत्ततः ॥ स्वस्तिवाचनकं कुर्यादक्षय्योदकमेव च ॥७१॥

दत्त्वा समाहितः कुर्यात्तथा विप्राभिवादनम् ॥ अचालयित्वा पात्रं तु स्वस्ति कुर्वंति ये द्विजाः ॥७२॥

वत्सरं पितरस्तेषां भवंत्युच्छिष्टभोजिनः ॥ दातारो नोऽभिवर्द्धंतामित्याद्यैः स्मृतिभाषितैः ॥७३॥

आशीर्वचो लभेत्तेभ्यो नमस्कारं चरेत्ततः॥ दद्याच्च दक्षिण शक्तया तांबूलं गंधसंयुतम् ॥७४॥

न्युब्जपात्रमथानीय स्वधाकारमुदीरयेत् ॥ वाजेवाजे इति ऋचा पितृन्देवान्विसर्जयेत् ॥७५॥

भोक्ता च श्राद्धकृत्तस्यां रजन्यां मैथुनं त्येजत् ॥ तथा स्वाध्यायमध्वानं प्रयत्नेन परित्यजेत् ॥७६॥

अध्वगश्चातुरश्चैव विहीनश्व धनैस्तथा ॥ आमश्राद्धं प्रकृर्वीत हेन्मा वास्पृश्यभार्यकः ॥७७॥

द्रव्याभावे द्विजाभावे ह्यन्नमात्रं च पाचरेत् ॥ पैतृकेन तु सूक्तेन होमं कुर्याद्विचक्षणः ॥७८॥

अत्यंत हव्यशून्यश्चेत्स्वशक्तया तु तृणं गवाम् ॥ स्नात्वा च विधिवाद्विप्र कुर्याद्वा तिलतर्पणम् ॥७९॥

अथवा रोदनं कुर्यादतयुच्चैर्विजने वने ॥ दरिद्रौऽहं महापापी वदन्निति विचक्षणः ॥८०॥

परेद्युः श्राद्धकृन्मर्त्यो यो न तर्पयते पितृन् ॥ तत्कुलं नाशमायाति ब्रह्महत्यां च विंदति ॥८१॥

श्राद्धं कुर्वंति ये मर्त्याः श्रद्धावंतो मुनीश्वर ॥ न तेषां संततिच्छेदः संपन्नास्ते भवंति च ॥८२॥

पितृन्यजंति ये श्राद्धे तैस्तु विष्णुः प्रपूजितः ॥ तस्मिंस्तुष्टे जगन्नाथे सर्वास्तुष्यंति देवताः ॥८३॥

पितरो देवताश्चैव गंधर्वाप्सरस्तथा ॥ यक्षाश्च सिद्धा मनुजा हरिरेव सनातनः ॥८४॥

येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजंगमम् ॥ तस्माद्दाता च भोक्ता च सर्वं विष्णुः सनातनः ॥८५॥

यदस्ति विप्र यन्नास्ति दृश्यं चादृश्यमेव च ॥ सर्वं विष्णुमयं ज्ञेयं तस्मादन्यन्न विद्यते ॥८६॥

आधारभूतो विश्वस्य सर्वभूतात्मकोऽव्ययः ॥ अनौपम्यस्वभावश्च भगवान्हव्यकव्यभुक् ॥८७॥

परब्रह्माभिधेयो य एक एव जनार्दनः ॥ कर्त्तां कारयिता चैव सर्वं विष्णुः सनातनः॥८८॥

इत्येवं ते मुनिश्रेष्ठ श्राद्धस्य विधिरुत्तमः ॥ कथितः कुर्वतामेव पापं सद्यो विलीयते ॥८९॥

य इदं पठते भक्तया श्राद्धकाले द्विजोत्तमः ॥ पितरस्तस्य तुष्यंति संततिश्चैव वर्द्धते ॥९०॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे श्राद्धक्रियावर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः ॥२८॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2011-06-05T05:43:13.2300000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

scorpioid cyme

  • सर्पगति वल्लरी 
  • वृश्चिकाभ वल्लरी 
  • कुंठित फुलोऱ्यातील एकपद प्रकारापैकी एक, यामध्ये मुख्य अक्षावर फूल येऊन वाढ खुंटल्यावर अनेक नवीन अक्ष एकाआड एक येऊन त्यापैकी प्रत्येकाची वाढ तशीच खुंटते, सर्व अक्षांचा मिळून एक सलग अक्ष (संयुक्त पद) बनतो, त्यावर फुलांच्या दोन रांगा व टोक वाकडे व गुंडाळीप्रमाणे असते. तो विंचवाच्या नांगीप्रमाणे दिसतो म्हणून त्या अर्थाचे नाव पडले आहे, उदा. कंचट कुल, घायमारी कुल, भुरुंडी इ. 
  • helicoid, cymose 
More meanings
RANDOM WORD

Did you know?

shatshastra konati?
Category : Puranic Literature
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Total Pages: 46,537
  • Hindi Pages: 4,555
  • Dictionaries: 44
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Marathi Pages: 27,517
  • Tags: 2,685
  • English Pages: 234
  • Sanskrit Pages: 14,230
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.