TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|श्रीज्ञानेश्वरांची गाथा|
अभंग ८८१ ते ९०३

अप्रसिद्ध अभंग - अभंग ८८१ ते ९०३

श्रीज्ञानेश्वर महाराजांची गाथा म्हणजे विठ्ठल प्राप्तीचा एक सोपा मार्ग. यात विठ्ठ्लाच्या सगुणनिर्गुण रूपाचे मोहक वर्णन केलेले आहे.


अप्रसिद्ध अभंग

८८१

शून्याचा उदभव सांगतों या बोला ।

औटापिठीं वहिला सूक्ष्म मार्ग ॥१॥

मनपुराचे वरी द्वादश आंगुळें ।

तयावरी गेले अव्हाटेने ॥२॥

आतां तया सदनीं उफराटें मार्गे ।

वळंघिता सवेग पश्चिम पंथीं ॥३॥

पश्चिमपंथीं नाडी घोष वाहे जीचा ।

तेथुन ध्वनीचा विस्तार गा ॥४॥

ध्वनीचेंही वरी शुध्द तेज असे ।

चंद्रमा प्रकाशे तेच ठायीं ॥५॥

चंद्राचे वरी एक निराळाच मध्य ।

स्त्रियेचें निजबोधें निजरुप ॥६॥

निखिल जें तेज ज्याचेनी अमृत ।

जीववी देहींत देह दैव ॥७॥

औटापिठातळीं सर्व तें दीसे ।

सूर्य हा प्रकाशे तेच ठायीं ॥८॥

ज्ञानदेव म्हणे मज त्रिकुटाची गोडी ।

धरितां आवडी ब्रह्म लाभे ॥९॥

८८२

आतां औटपिठींचा मार्ग एक बाई ।

निशिदिनीं पाहीं शोध करा ॥१॥

औटहात प्रमाण सत्य कीं हे जाण ।

त्यांतील जें स्थान ऐकें एक ॥२॥

महालिंग स्थान टाळू एके संधीं ।

तेथें एक सिध्दि तेजोमय ॥३॥

मार्ग तेथ परतले दोहीं भागीं ।

पश्चिमीं महालिंगी मार्ग ऐसा ॥४॥

सत्रावीचे शिखरीं मार्ग एक गेला ।

तो म्यां देखियेला याच देहीं ॥५॥

महालिंगीं मार्ग अंत नाहीं ज्याचा ।

शोध करितां वाचा कुंठीतची ॥६॥

ज्ञानदेव म्हणे हा विचार पाहा ।

जाणता दाविता विरळा एक ॥७॥

८८३

आकाशाचें अंतीं प्रणवाचें गुज ।

निरंजन बीज साधूं पाहाती ॥१॥

सद्रूप चिद्रूप अद्वय एक कळा ।

संसारीं वाहिला निर्विकार ॥२॥

प्रणवीं बीज अणुरेणु आंत ।

दशमद्वाराची मात अपूर्व बा रे ॥३॥

बापरखुमादेवी प्रणवे निखिळ ।

शब्दाचें पाल्हाळ प्रणवीं रीघे ॥४॥

८८४

आत्माराम नयनीं निरखुनी देखिला ।

निळा रंग ओतीला आदी अंती ॥१॥

गोल्हाट त्रिकूट ब्रह्मरंध्रीं वस्तु ।

तुर्येची ऐसी मातु याच ज्ञानें ॥२॥

ज्ञानदेव म्हणे सर्वा अंतरीं तुर्या ।

निवृत्ती योगी वेगीं गुज बोले ॥३॥

८८५

तुर्येमध्यें माझा अखंड रहीवास ।

निवृत्ति म्हणे अविनाश तूर्या करी ॥१॥

स्थुळदेह निमतां सूक्ष्म उरतां ।

कारणीं हारपतां कैसें झाले ॥२॥

ज्ञानदेव म्हणे महाकारणीं नांदे ।

निवृत्तीने आनंदे दाखविलें तें ॥३॥

८८६

शास्त्रार्थाची वाणी निरंजणी दीसे ।

औटपिठीं वसे निर्विकार ॥१॥

अहं सोहं मग ॐकाराचे देठीं ।

अहंतेचे शेवटीं सोहं वस्तू ॥२॥

सोहं वस्तु निळी अहं गेलीया ।

आनंद झालीया महाकरणीं ॥३॥

ज्ञानदेव म्हणे निवृत्तीची आण ।

या वेगळी खूण आणिक नाहीं ॥४॥

८८७

मीच माझा डोळा मीच शून्यांत निळा ।

माझा मी वेगळा तयामध्यें ॥१॥

उफराटी दृष्टी लावितां नयनीं ।

ते दृष्टीची वाणी किंचित ऐका ॥२॥

उफराटी दृष्टि देखे उन्मनीवरी ।

तेव्हां निर्विकारी मीच मग ॥३॥

ज्ञानदेव म्हणे देहा डोळां दिठी ।

पाहातां सर्व सृष्टि निवृत्ती एका ॥४॥

८८८

सत्त्व रज तम त्रिगुण तें ब्रह्म ।

अर्धमात्रा नि:सीम ॐकार हा ॥१॥

सहज हा प्रणव सर्वातीत साजे ।

मीपणास तेथ ठाव नाहीं ॥२॥

अक्षर कूटस्थ सर्वातीत असे ।

अक्षर अविनाश ऐसें जाणा ॥३॥

ज्ञानदेव म्हणे सर्वाचे शेवटीं ।

अविनाश दृष्टी असे कीं रे ॥४॥

८८९

तूर्या तें महाकारण नाहीं नाहीं जेथें ।

दर्शनाचे मतें माझा मीच ॥१॥

गोल्हाट त्रिकूट श्रीहाटातीत ।

महाकारणाची मात जेथ नाहीं ॥२॥

क्षर अक्षर अनाक्षर नाहीं ।

कूटस्थ सर्वही प्रसवला ॥३॥

ज्ञानदेव म्हणे ऐसें हें पाहातां ।

निवृत्तीनें तत्त्वता कथनी केली ॥४॥

८९०

सुनीळ जें ब्रह्म बिंब सत्रावीचें ।

विश्वरुप चैतन्य महाकारणीं ॥१॥

ब्रह्मज्योतीचिये प्रकाशें करुनी ।

देखे त्रिभुवनीं एक वस्तु ॥२॥

ज्ञानदेव म्हणे ज्यीतीची जे ज्योती ।

ब्रह्मरंध्री वस्ती परमात्मयाची ॥३॥

८९१

महा तेजा आंत बिंदू कोणे परी ।

उष्ण तेजा माझारीं साक्ष पाहा ॥१॥

कुंडलनी उर्ध्वमुखें अग्नी सोडी ।

तयाची हे जोडी संत जना ॥२॥

ज्ञानेश्वर म्हणे आत्मयातें जाणे ।

सुनिळ अनुभवणें निवृत्ती पाहा ॥३॥

८९२

ऐका हा शेवट अभंगमाळा झाली ।

तूर्या हेच आली प्रत्यया गा ॥१॥

तूर्या तेचि उन्मनी क्षर तें अक्षर ।

निर्गुण साकार ऐसें देखा ॥२॥

देह तें विदेह महाकारण ब्रह्म ।

हें निश्चयाचें वर्म ऐसें जाणा ॥३॥

कनक तेंची नग समुद्र तरंगीं ।

देह हा सर्वागीं ब्रह्म जाणा ॥४॥

अभंगा शेवट जाणे निवृत्ति एक ।

त्यानें मज देख कृपा केली ॥५॥

मूर्खासी हा बोध सांगों नये बापा ।

अभंग कृत्याचा लेश नसो हातीं ॥६॥

ज्ञानदेव म्हणे हें कृत्य हातां नये ।

माय देऊं नये कोणासही ॥७॥

८९३

होय सौरी आतां उघडा घाली माथा ।

परपुरुषीं रमल्या बाई त्याची पतिव्रता ॥१॥

कर्मेवीण सौरी झाले आले संतापाशी ।

ज्ञान डौर घेऊनि करीं लिंग देह नाशी ॥२॥

रांडव राहूं नका बाई पाहुनि करा वर ।

तेचि तुम्ही सुखी व्हाल आह्यव मरण बर ॥३॥

रांडवा ज्या ज्या मरती बाई त्यासी नाना योनी ।

स्वामी करुनि सूखी होई खुंटती येणीं जाणीं ॥४॥

निवृत्तीप्रसादें ज्ञानदेव बोले ।

स्वामी करुनी सुखी होई निजानंदीं डोले ॥५॥

८९४

कैसे बोटानें दाखवूं तुला ।

पाहे अनुभव गुरुच्या मुला ।

नको सोडूं देठीच्यां मुळा ।

सोडी अंजुळी आपुल्या कुलारे ॥१॥

ज्या ठायीं चळना ढळ ।

विश्व जयाचें सत्तेनें खेळ ।

अणुरेणु व्यापक सकळ ।

तेथें चळ ना अचळरे ॥२॥

जेथें डोळिया दृष्टि पुरेना ।

तेथें वृत्तीचें कांही चालेना ।

तेथें बुध्दीचा रीघ होईना ।

तेथें मनाची धांव पुरेना गा ॥३॥

काय पहाशी तूं भोंवतें ।

येतां जातां जवळी असते ॥

तुझ्या पायाखालीं तुडवतें ।

तुझ्या डोळ्यामध्यें दिसतें गा ॥४॥

ही खुण त्त्वां ओळखुनी घ्यावी ।

गुरुपुत्रा जाउनी पुसावी ।

तो नेऊनी तुला दाखवी ।

सोय सांगितली ज्ञानदेवी गा ॥५॥

८९५

जोहार माय बाप जोहार ।

मी कृष्णाजी घरंचा पाडेवार ।

त्याचे घरांतला सर्व कारभार ।

माझे शिरावर की जी माय बाप ॥१॥

कामाजी बाजी हुद्देदार ।

तेणें रयतेचा केला मार ।

रयत फार नागविली की जी माय बाप ॥२॥

क्रोधाजी बाबा शेखदार झाले ।

त्याजकडे हुजूरचें काम आलें ।

तेणें कामाजीचें छळण केलें की जी माय बाप ॥३॥

मनाजी बखेडा झाला ।

गांव सगळा नाशिला की जी मायबाप ॥४॥

बुधाजी पाटील कायापूरचे ।

ममताईचे हाताखालचे ।

त्यांत जीवाजी भुलले की जी माय बाप ॥५॥

या उभयतांचा विचार वागला ।

त्यामुळें आम्हांस राग आला ।

बुधाजी आवरी आपल्या पोराला की जी माय बाप ॥६॥

सदगुरुचा मी पाडेवार ।

निवृत्तीशीं असे माझा जोहार ।

ज्ञानदेवा सफळ संसार झाला की जी माय बाप ॥७॥

८९६

काय सांगू तूतें बाई ।

काय सांगू तूतें ॥ध्रु०॥

जात होते यमुने पाणिया वातत भेतला सावला ।

दोईवल तोपी मयुल पुछाची खांद्यावरी कांबला ॥१॥

तेणें माझी केली तवाली मग मी तिथुन पलाली ।

पलतां पलतां घसलून पलली ।

दोईची घागल फुतली ॥२॥

माझे गुलघे फुतले मग मी ललत बथले ।

तिकुन आले शालंगपानी मला पोताशीं धलिलें ॥३॥

मला पोताशीं धलिलें माझें समाधान केलें ।

निवृत्तीचे कृपें सुख हें ज्ञानदेवा लाधले ॥४॥

८९७

मन हें धालें मन हें धालें पूर्ण विठ्ठलचि झालें ।

अंतरबाह्य रंगुनि गेलें विठ्ठलची ॥१॥

विठ्ठल म्हणतां हरलें पाप पदरीं आलें पुण्य माप ।

धाला दिनाचा मायबाप विठ्ठलची ॥२॥

विठ्ठल जळीं स्थळीं भरला ठाव कोठें नाहीं उरला ।

आज म्या दृष्टीनें पाहिला विठ्ठलची ॥३॥

ऐसा भाव धरुनी मनीं विठ्ठल आणिला निजध्यानीं ।

अखंड वदो माझी वाणी विठ्ठलची ॥४॥

तो हा चंद्रभागे तीरा पुंडलिकें दिधला थारा ।

बापरखुमादेवीवरा जडले पायीं विठ्ठलची ॥५॥

८९८

हरिभक्त संत झाले हो अनेक ।

त्यामाजी निष्टंक कांही ऐक ॥१॥

शुक वामदेव शौनक नारद ।

अजामेळ प्रल्हाद बिभीषण ॥२॥

ध्रुव पराशर व्यास पुंडलिक ।

अर्जुन वाल्मिक अंबरीष ॥३॥

रुक्मांगद भीष्म बगदालभ्यसूत ।

सिभ्री हनुमंत परिक्षिती ॥४॥

कश्यपादि अत्री गौतम वशिष्ठ ।

भारव्दाज श्रेष्ठ मार्कंडेयो ॥५॥

बळी कृपाचार्य इंद्र सूर्य चंद्र ।

ब्रह्माआदि रुद्र पूर्ण भक्त ॥६॥

सर्वांचा एक आहे मी किंकर ।

म्हणे ज्ञानेश्वर वैष्णवांसी ॥७॥

८९९

तूं विटेवरी सखये बाई हो करी कृपा ।

माझें मन लागो तुझ्या पायीं हो करी कृपा ।

तूं सावळे सुंदरी हो करी कृपा ।

लावण्य मनोहरी हो करी कृपा ।

निजभक्ता करुणा करी हो करी कृपा ॥१॥

पंढरपुरीं राहिली ।

डोळा पाहिली ।

संतें देखिली ।

वरुनी विठाई वरुनी विठाई ।

सच्चिदानंद अंबाबाई हो करी कृपा ।

उजळकुळ दीपा ।

बोध करी सोपा ।

येउनी लवलाही येउनी लवलाही ॥ध्रु०॥

तुझा देव्हारा मांडिला हो करी कृपा ।

चौक आसनीं कळस ठेविला हो करी कृपा ।

प्रेम चांदवा वर दिधला हो करी कृपा ।

ज्ञान गादी दिली बैसावया हो करी क्रृपा ।

काम क्रोध मदमत्सर दंभ अहंकार ।

त्याचे बळ फार ।

सर्व सुख देई सर्व सुख देई ॥२॥

शुक सनकादिक गोंधळी हो करी कृपा ।

नाचताती प्रेम कल्लोळीहो करी कृपा ।

उदे उदे शब्द आरोळी हो करी कृपा ।

पुढें पुंडलिक दिवटा हो करी कृपा ।

त्याने मार्ग दाविला निटा हो करी कृपा ।

आई दाविली मूळपीठा हो करी कृपा ।

बापरखुमादेवीवरु ।

सुख सागरु ।

त्याला नमस्कारु ।

सर्व सुख देई सर्व सुख देई ॥३॥

९००

भगवदीता हेचि थोर ।

येणें चुके जन्म वेरझार ।

वैकुंठवासी निरंतर ।

भवसागर उतरेल ॥१॥

राम नाम सार धरी ।

तूंचि तारक सृष्टीवरी ।

त्याचेनि संगें निरंतर ।

भवसागर तरसील ॥२॥

व्यर्थ प्रंपच टवाळ ।

येणें साधिली काळवेळ ।

नाम तुझें जन्म मूळ ।

हें केवळ परिसावें ॥३॥

विक्राळ साधिलें नाम ।

दूर होतील विघ्न कर्म ।

साधितील धर्म नेम ।

हे पुरुषोत्तम बोलियले ॥४॥

तंव अनुष्ठान सुगम ।

साधिले सर्व सिध्दि नेम ।

क्षेम असेल सर्व धर्म ।

सर्वकाळ फळले ॥५॥

ज्ञानदेव कर्म अकर्ता ।

पावन झाला श्रीअनंता ।

सुखदु:खाचा हरी भोक्ता ।

सर्वकाळ आम्हा आला ॥६॥

९०१

व्यर्थ प्रपंच टवाळ ।

सार एक निर्मळ कृपा करी हरि कृपाळ ।

दीन दयाळ हरी माझा ॥१॥

क्षमा शांति दया रुपी ।

तोचि तरेल स्वरुपीं ।

नामें तरलें महापापी ।

ऐसा ब्रह्मा बोलिला ॥२॥

गीतेमाजी अर्जुनाशीं हरी सांगे साक्षी जैशी ।

जो रत होतसे हरिभक्ताशी ।

तो नेमेशी तरेल ॥३॥

ज्ञानदेव भाष्यें केले ।

गीता ज्ञान विस्तारलें ।

भक्ति भाग्यवंती घेतलें ।

भाष्येंकरुनी गीतेच्या ॥४॥

९०२

गुरु हा संतकुळीचा राजा ।

गुरु हा प्राणविसांवा माझा ।

गुरुवीण देव दुजा ।

पाहातां नाहीं त्रिलोकीं ॥१॥

गुरु हा सुखाचा सागर ।

गुरु हा प्रेमाचा आगर ।

गुरु हा धैर्याचा डोंगर ।

कदाकाळी डळमळीना ॥२॥

गुरु वैराग्याचें मूळ ।

गुरु हा परब्रह्म केवळ ।

गुरु सोडवी तात्त्काळ ।

गांठ लिंगदेहाची ॥३॥

गुरु हा साधकाशीं साह्य ।

गुरु हा भक्तालागी माय ।

गुरु हा कामधेनु गाय ।

भक्ताघरीं दुभतसे ॥४॥

गुरु घाली ज्ञानाजंन ।

गुरु दाखवी निज धन ।

गुरु सौभाग्य देउन ।

साधुबोध नांदवी ॥५॥

गुरु मुक्तीचें मंडन ।

गुरु दुष्टाचें दंडन ।

गुरु पापाचे खंडन ।

नानापरी वारितसे ॥६॥

काया काशी गुरु उपदेशी ।

तारक मंत्र दिला आम्हाशीं ।

बापरखुमादेवीवराशी ।

ध्यान मानसी लागलें ॥७॥

९०३

कानोबा तुझी घोंगडी चांगली आम्हांसी कां दिली वांगली ॥ध्रु०॥

स्वगत सच्चिदानंदें मिळोनी शुध्दसत्त्व गुण विणलीरे ।

षडगुण गोंडे रत्नजडित तुज श्याम सुंदरा शोभलीरे ॥१॥

काम कर्म अविद्या त्रिगुण पंचभुतांनी विणलीरे ।

रक्त रेत दुर्गंधी जंतु नरक मुतानें भरलीरे ॥२॥

षडविकार षडवैरी मिळोनि तापत्रयानें विणलीरे ।

नवाठायीं फाटुनी गेली ती त्त्वां आम्हांसि दिधलीरे ॥३॥

ऋषि मुनि ध्यातां मुखि नाम गातां संदेह वृत्ती विरलीरे ।

बापरखुमादेविवर विठ्ठले त्त्वत्पादी वृत्ति मुरलीरे ॥४॥

श्रीज्ञानेश्वरांची गाथा समाप्त

॥ पुंडलीक वरदे हरिविठ्ठल ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-03-01T04:22:02.1530000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

लाखोश्री आणि भिकेश्री एकच

  • मेल्यावर गरीब व श्रीमंत सारखेंच. 
RANDOM WORD

Did you know?

Do we have copyrights for everything published on this website?
Category : About us!
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.