TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|श्रीज्ञानेश्वरांची गाथा|
अभंग १८१ ते २००

विरहिणी - अभंग १८१ ते २००

श्रीज्ञानेश्वर महाराजांची गाथा म्हणजे विठ्ठल प्राप्तीचा एक सोपा मार्ग. यात विठ्ठ्लाच्या सगुणनिर्गुण रूपाचे मोहक वर्णन केलेले आहे.


विरहिणी

१८१

निळियेच्या निशीं विरहिणी पिशी ।

शेजबाजे कैशी आरळ शेजे ॥१॥

कृष्णासंगे वाली विव्हळ जाली निळी ।

चंदन अंगीं पोळी विरहज्वरें ॥२॥

ज्ञानदेव प्रेम निळारुप रुपसें सोहळा ॥

कृष्णवेधें वेधली वो लाभली वसे ॥३॥

१८२

गुणाचेनि आटोपें आकारलें ब्रह्म ।

भक्तभाग्य सम आलेंसे ॥१॥

चैतन्य परिपाठीं ठासा घडलासे साकार ।

कृष्णचि आकार गोकुळीं रया ॥

त्या रुपें विधिलें काय करुंगे माये ।

नाम रुप सोय नाहीं आम्हां ॥२॥

सबाह्य सभोवतें चतुर्भुज सांवळें ।

सर्वभूतीं विवळे कृष्णरुपें ॥

हारपले आकार कृष्णचि क्षरला ।

वेदांसि अबोला श्रुतीसहित ॥३॥

ऐसें परब्रह्म सांवळें दैवत आमुचे ।

आतां आह्मां कैचें क्रिया कर्म ॥

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु दैवत ।

मनें घर तेथें चरणीं केलें ॥४॥

१८३

सांवळी प्रतिमा घेऊनि सकुमार ।

खेळत सुंदर गोकुळीं रया ॥१॥

त्या रुपें वेधिलें काय करुं माये ।

अवघें निर्गुणचि होय पाचारितां ॥२॥

मीपणा ठाव नुरेची पैं सर्वथा ।

प्रपंचाची कथा ब्रह्म जाली ॥३॥

बापनिवृत्तिराजे दाविताती खुण ।

नाम नारायणा पाठ कीजे ॥४॥

१८४

आजि शुभ लवे लोचनु हरिखे

सांगतांहे शकुन स्वप्न देखिलें सुंदरी ।

अळंकार लेववा चंदन चर्चावा जाति जुती

पार्यातिके शेंवरी करा आइती सेजारीं ॥

शेला काढा कां मेचुचा हा दिन दैवाचा ।

सोहळा तो आमुचा मंदिरींगे माये ॥१॥

गुढिया उभवा मखरें श्रुंगारा भेटी

होईल आळंगी ।

स्फ़ुरण आलें बाहीं क्षेमालागीं

पाहीं काचोळी न समाये अंगीगे माये ॥२॥

जिवीं जीव सुंदर त्याचेनि सचार

तो मज भेटवा सुखाचा विसावा ।

सुमनें उकलिलीं नित्य दे माळी

उचित करि तथा भावा ।

आजि वेळु कांवो लाविला नेणें पंथीं

सीणला बुझाऊं जाऊं त्याच्या गांवागे माये ॥३॥

ह्रदयी निर्भर प्रेम वारंवार माझें चित्तीं

राहो ऐक्य मज ।

दुजिये वस्तुलागीं रुत जाय

माधवी मन्मथ करिताहे वोज ।

ऐसा विपरीत लाघवी लपे सवेंचि

दावी वसिपे चौके ।

अभ्यासें अंतर पडलें येणें तरि मी

त्यजीन जिणें म्हणोनि विनवितसें चतुर सुरेखें ।

रात्रीचा ठायीं देख मेघशाम बोलला अंबरीगे माये ॥५॥

ऐसिये निवांत मूर्ति ऐकोनि ठेली श्रुती ।

आकर्षोनी चित्तचैतन्य भरोनि ठेले लोचन ॥

ध्यानीं विसर्जिलें मन परमात्मया रामा

तूं एक लाघवी सावेव पावलें ज्ञान ।

बापरखुमादेविवरा विठ्ठला सुमन संयोगीं

आजी सत्य जालें माझें स्वप्नग्वे माये ॥६॥

१८५

त्रिभुवनिंचे सुख पाहावया नयनीं ।

दिनरात्रीं धणी न पुरे माझी ॥१॥

विटेवरी सांवळा पाहतां पैं डोळां ।

मन वेळोवेळां आठवितु ॥२॥

सागरीं भरीतें दाटे तैसें मन नटे ।

वाट पाहों कोठें तुझी रया ॥३॥

बापरखुमादेविवरु पूर्ण प्रकाशला ।

कुमुदिनी विकासला तैसें जालें ॥४॥

१८६

मायबापें आमचीं विठोबा रखुमाई निजाची ।

त्याचीये गांवींची कोण्ही येतु न्यावया ॥१॥

माझा विसावा माहेर पंढरपूर वो ।

ऐशी वाट पाहातसे जरु ॥२॥

ये सासुरा आमुची बहु बाहरु ।

काम क्रोध मद मत्सरु ।

मज आटिती दीरु ॥३॥

अहंकार खेदिताहे भावा ।

दंभ प्रपंच या जावा ।

येरुन येरा घालिती हेवा ।

आपुल्या सवा ओढीतसे ॥४॥

आवो चिंतेवोही निके वोढाळे ।

तुज मज ठायींचे वेगळें ।

वोढूनि नेसी आपुल्या बळें ।

तुझ्या सळें नांदतसे ॥५॥

आशा लागलीसे सर्पिणी ।

ग्रासूं पाहातसे पापिणी ।

रामनामाचिया ध्वनी ।

आइकों नेदीये श्रवणीं ॥६॥

माझें सत्त्वबळारथीं ।

धीरु धर्म हा सांगाती ।

संती सांगितलें निवृत्ती ।

तरी मी जीवें वांचलिये ॥७॥

ऐसी दगदगल्यें सासुरवासा ।

विठोबारखुमाई माझा कुवासा ।

निवृत्ति दासु तयाचा ।

जन्मोजन्मीं वोळगणा ॥८॥

१८७

पंढरपुरींचा निळा लावण्याचा पुतळा ।

विठो देखियेला डोळां बाईयेवो ॥१॥

वेधलें वो मन तयाचियां गुणीं ।

क्षणभर विठ्ठलरुक्मिणी न विसंबे ॥२॥

पौर्णिमेचें चांदिणे क्षणक्षणा होय उणें ।

तैसें माझे जिणें एक विठ्ठलेंविण ॥३॥

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलचि पुरे ।

चित्त चैतन्य मुरे बाईये वो ॥४॥

१८८

पैल तो गे काऊ कोकताहे ।

शकूनगे माये सांगतसे ॥१॥

उडरे उडरे काऊ तुझे सोन्यानें

मढीन पाऊ ।

पाहुणे पंढरीराऊ घरा कैं येती ॥२॥

दहिंभाताचीं उंडी लाविन तुझ्या तोंडी ॥

जीवा पढिये त्याची गोडी सांग वेगीं ॥३॥

दुधें भरुनी वाटी लावीन तुझे वोंठी ।

सत्य सांगे गोठी विठो

येईल कायी ॥४॥

आंबयां डाहाळीं फ़ळें चुंबी रसाळीं ।

आजिचेरे काळीं शकून सांगे ॥५॥

ज्ञानदेव म्हणे जाणिजे ये खुणें ।

भेटती पंढरीराणे शकून सांगे ॥६॥

१८९

सुखाचिये गोठी सुख आलें भेटी ।

तया लाभाचिये साठीं जीव

वेचिलागे माये ॥

तंव अवचितें सगुणरुप भरलेंसें नयनीं ।

बोलतां अंगणीं म्यां वो देखियेलें ॥१॥

जिवाचा जीऊ माझा भेटवा यादवराजा ।

उचलल्या चारी भुजा देईंल क्षेम ॥२॥

न करा उपचार न रंगे हें मन ।

दृष्टिपुढें ध्यान ठसावलें ।

आवडी गिळूनि येणें सुख विहरोनी ठेले ।

चित्त माझे गोविलें गोवळेनी ॥३॥

आतां भरोवरी उरवितां नुरे उरी ।

आनंदें अंतरीं कान्हो संचरला ॥

बापरखुमादेविवरु विठ्ठल निर्गुण ।

तो सुखाची सांठवण गिळूनि ठेला ॥४॥

१९०

घनु वाजे घुणघुणा ।

वारा वाजे रुणझुणा ।

भवतारकु हा कान्हा ।

वेगीं भेटवा कां ॥१॥

चांदवो चांदणें ।

चापेवो चंदनु । देवकी नंदनु ।

विण नावडे वो ॥२॥

चंदनाची चोळी ।

माझें सर्व अंग पोळी । कान्हो वनमाळी ।

वेगीं भेटवा कां ॥३॥

सुमनाची सेज । सीतळ वो निकी ।

पोळे आगिसारिखी । वेगीं विझवा कां ॥४॥

तुम्हीं गातसां सुस्वरें । ऐकोनि द्यावीं उत्तरें ।

कोकिळें वर्जावें तुम्हीं बाइयांनो ॥५॥

दर्पणीं पाहातां ।

रुप न दिसे वो आपुलें ।

बापरखुमादेविवर विठ्ठलें ।

मज ऐसें केलें ॥६॥

१९१

जीवाचिया जीवा प्रेमभावाचिया भावा ।

तुज वांचूनि केशवा अनु नावडे ॥१॥

जीवें अनुसरलिये अझून कां नये ।

वेगीं आणा तो सये प्राण माझा ॥२॥

सौभाग्यसुंदरु लावण्यसागरु ।

बापरखुमादेवीवरु श्रीविठ्ठलु ॥३॥

१९२

मी माझें म्हणतां ठकचि ठेलिये ।

आपुले जाति कूळ विसरुनि गेलिये ॥१॥

गुणाचा दुकाळ पडिला देशीं ।

निर्गुणासी कैसी रातलिये ॥२॥

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु सये ।

सेजारासी नये काय करुं ॥३॥१९३

१९३

अवचिता परिमळु झुळकला अळुमाळु ।

मी म्हणे गोपाळु आलागे माये ।

चांचरती चांचरती बाहेरी निघालें ।

ठकचि मी ठेलें काय करुं ॥१॥

मज करा कां उपचारु अधिक ताप भारु ।

सखिये सारंगधरु भेटवा कां ॥ध्रु०॥

तो सांवळा सुंदरु कासे पीतांबरु ।

लावण्य मनोहरु देखियेला ॥

भरलिया दृष्टि जंव डोळां न्याहाळी ।

तव कोठें वनमाळी गेलागे माये ॥२॥

बोधोनि ठेलें मन तंव जालें अने आन ।

सोकोनि घेतले प्राण माझेगे माये ।

बापरखुमादेविवरु विठ्ठल सुखाचा ।

तेणें कायामनेंवाचा वेधियेलें ॥३॥

१९४

पेंडारा दाऊनियां थोकसी ।

देखिलें पण केविं जाये अंग लपविसी ।

तरी वेधा काय करिसी ।

मा शहाणपण तुझें नव्हेरे गोंवळा ॥१॥

आम्ही येकविध जीवें तुवा केलें अधातुरें

वर्षावो वोसरलिया बोल्हासु जाय

तैसी न होत प्रेमळ उखरें गोंवळा ॥२॥

देखी गुंफ़लिया फ़ुलें डाळलिया आहाच

तंव कांही न दिसेरें ।

परि घ्राणा इंद्रियांच्या अंगसुखा

समर्थ कोणा असेरे गोंवळा ॥३॥

या बोला मानवोंनि बापरखुमादेविवरे

विठ्ठलें दिधलें आप आपणियातें ।

तैंपासुनि तें लपणेंचि पारुषले

उभा पंढरिये येणें वेषेरें गोंवळा ॥४॥

१९५

जातिकुळ माझें गेलें हारपोनि

श्रीरंगावांचुनी आनु नेंणें ॥१॥

किती वो शिकवाल मज वेळोवेळां ।

मी तया गोवळा रातलिये ॥२॥

अष्टभोग भोगणें माते नाहीं चाड ।

भक्तिप्रेम गोड लेईलेंगे माये ॥३॥

बापरखुमादेवीवरु जीवींचा जिव्हाळा ।

कांही केलिया वेगळा नव्हेगे माये ॥४॥

१९६

ज्याचिये आवडी संसार त्यजिला ।

तेणें कां अबोला धरिलागे माये ॥

पायां दिधली मिठी घातली जीवें गांठी ।

साऊमा नये जगजेठी उभा

ठेलागे माये ॥१॥

भेटवा वो त्यासी चरण झाडीन केशी ।

सगुणरुपासि मी वो भाळलिये ॥२॥

क्षेमालागीं जीउ उतावेळ माझा ।

उचलोनि चारी भुजा देईन क्षेम ॥

कोण्या गुणें कावो रुसला गोवळु ।

सुखाचा चाबळू मजसी न करीगे माये ॥३॥

ऐसें अवस्थेचें पिसें लाविलेसें कैसें ।

चित्त नेलें आपणिया सारिसेंगे माये ॥

बापरखुमादेविवरें लावियेलें पिसें ।

करुनि ठेविलें आपणिया ऐसेंगे माये ॥४॥

१९७

देऊनियां भेटी मजसी न करी गोठी ।

लांचावला जीउ पाठी न राहेवो ।

निष्ठुर म्हणो तरी अपंगीतो मातें ।

व्यापूनि जीवातें उरी उरवितो ॥१॥

तो दाखवावो माये धरिन त्याचे पाये ।

तयालागीं जीऊ आहे उतावेळु ॥२॥

भेटीचेनि सुखें मनचि होय मुर्के ।

तें रुप देखें परि बोलावेना ॥

सगुण गुणाचा म्हणोनि घातली मिठी ।

तंव तो आपणया समसाठीं करुनि ठेलें ॥३॥

काय नेणों कामाण कैसें वो जालें ।

चित्त चोरुनि नेलें गोवळेनें ।

बापरखुमादेविवरु विठ्ठले अंग लपवूनि ।

चैतन्य चोरुनि नेणों माये ॥४॥

१९८

सुख सेजारीं असतां कळि जाली वो पाहंतां ।

देठु फ़ेडूनि सेवतां अरळ केलें ॥१॥

अंगणीं कमळणी जळधरु वोले करी ।

वाफ़ा सिंपल्यावरी वाळून जाये ॥२॥

मोतियाचें पाणी वाहे निळिये सारणी ।

गुणाची लावणी लाऊनि गेला ॥३॥

अंगणीं वोळला मोतें वरुषला ।

धन्य दिवसु जाला सोनियाचा ॥४॥

चोरट्या मधुकरा कमळीं घेतलासे थारा ।

मोतियांचा चारा राजहंसा ॥५॥

अंगणीं बापया तूं परसरे चांपयां

असुवीं माचया भीनलया ॥६॥

वाट पाहे मीं येकली मज मदन जाकली ।

अवस्था धाकुली म्हणोनिया ॥७॥

आतां येईल ह्मण गेला वेळु कां लाविला ।

सेला जो भिनला मुक्ताफ़ळीं ॥८॥

बावन चंदनु मर्दिला अंगीं वो चर्चिला ।

कोणें सदैवें वरपडा जाला वो माये ॥९॥

बापरखुमादेविवरु माझे मानसींचा होये ।

तयालागी सये मी जागी सुती ॥१०॥

१९९

प्रभा कळिकादीप शून्याकार हें स्वरुप ।

मुनिजनमानसींचे सुख येकलेपणें ॥

बिंब अर्धबिंब अर्धमार्तृका तुर्या नातळे ज्यासी ।

आनु तो दिठी केविं धरावा ।

गुणातीत निर्गुणीं जे सहजीं सहजची

सगुणीं विखुरेरया ॥१॥

आपआपणिया पडे माय विसरु ।

मज आवडे तो नंदाचा कुमारुगे माये ॥२॥

म्हणौनि डोळियचे अंजन

आणि मेघ:शाम बुंथीचें दर्शन ।

निडारलें वृत्ति नयन पाहों जावो ।

तेथें तो अनुमतेम नलगे मतांतरें

भावो देखणे होय देवोरया ॥३॥

डोळ्याचा डोळसु विचरे हा परेशु

तोचि परमात्मा सर्वी असे ।

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु उघडा

पुरविला सौरसुगे माये ।

आम्हां जितांचि मरणें किं

मेलिया कल्पकोटी जिणें ।

निवृत्तीनें दाविला परेशु रया ॥४॥

२००

भेटिसी गेलीये तंव तीच जालिये ।

भुलली ठेलिये मज न कळे कांहीं ।

परतलिया दृष्टी जंव मागुता न्याहाळी ।

तंव काळी ना सावळी मूर्ति चोजवेना ॥१॥

काय सांगो माये न कळे तयाची सोये ।

येणें मनाचे मोडुनि पाये वेधियेलें ॥२॥

आंतु बाहेरी कैसी भरलेनि रंगें ।

क्षेम देऊं गेलें अंगे तंव तो जडूनि ठेला ॥

वारितां नावरे काय सांगो माय गोटी

करुनि ठेला साठीं जीवित्वेसी ॥३॥

आशेचिये हावे तंव तो परतीचा धावे ।

निराशेसी पावे वेळु न लागतां ।

बापरखुमादीववरु विठ्ठलीं उपावो ।

ज्ञानदेवा भावो निवृत्तिपायीं ॥४॥

गाईच्या रुपकानें हरीचें वर्णन

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-02-25T10:09:02.0330000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

mirror

  • पु. दर्पण 
  • पु. आरसा 
  • पु. दर्पण 
  • पु. आरसा 
RANDOM WORD

Did you know?

Sarva namaskar havet.
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.