TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|श्रीज्ञानेश्वरांची गाथा|
अभंग ७८१ ते ८००

अप्रसिद्ध अभंग - अभंग ७८१ ते ८००

श्रीज्ञानेश्वर महाराजांची गाथा म्हणजे विठ्ठल प्राप्तीचा एक सोपा मार्ग. यात विठ्ठ्लाच्या सगुणनिर्गुण रूपाचे मोहक वर्णन केलेले आहे.


अप्रसिद्ध अभंग

७८१

संसार वो ग्रामीं गेला सांडुनी ।

माझे अंत:करणीं माहियेर ॥१॥

सासुरवासिनी मी वो परदेशिनी ।

कां नये अझुनी मूळ मज ॥२॥

आणिक एक अवधारा ।

मज दिधलें हीनवरा ।

माझें कांहीं सर्वेश्वरा न विचारिशी ॥३॥

व्याली वेदना जाणे वांझ कांही नेणें ।

बालक काय जाणे तहान भूक ॥४॥

तैसी ते नव्हे लेकुराची माये ।

कृष्ण माझी धाये मोकलिते ॥५॥

आशा मनशा तृष्णा कल्पना चौघी नणंदा ।

पापीण रे चिंता सासू माझी ॥६॥

सासुरा हा स्वार्थ कांही न विचारी परमार्थ ।

आतां करीन घात तयावरी ॥७॥

दुरळ हा प्रपंच दुष्ट भावे आणि दीर ।

इहीं मज थोर कष्टविले ॥८॥

काम क्रोध थोर बोलती बडिवार ।

मज म्हणती पोर निर्देवाचे ॥९॥

नैश्वर गहिवरु दाटतसे गळा ।

आसुवें ढळढळा गळताती ॥१०॥

सासुरयाचे घरीं करित होते काम ।

अवचित विंदान मांडियेलें ॥११॥

घरा सोळा सांधी बहात्तर कोठे ।

नवही दारवंटे झाडीत होते ॥१२॥

चोळी व साउले हिरोनि घेतलें ।

उघडे पाठविलें माहेराशी ॥१३॥

समर्थाची लेकी परि मी संताची पोसणी ।

विमानीं बैसोनि जाते देखा ॥१४॥

बाप चक्रधरा रुक्मादेवीवरा ।

उबगला संसारा येऊं नेदी ॥१५॥

७८२

पृथ:कारे कर्म आचरितां ।

विधि जिज्ञाशीं काय सत्ता ।

अष्टादश पुराणें नानामतें आचरतां ।

परि तयासी विधि विवेक न कळे तत्त्वता ।

कर्म कळा जयाची वाचा उच्चारिता ।

ऐशी नाना द्वंद्वें उपाधिकें जल्पती

परि एकही नेणे तेथींची वार्ता रया ॥१॥

ऐशी भ्रांती साम्य बोलती सकळे ।

परि नकळे नकळे पूर्ण सत्ता रया ॥२॥

निजब्रह्म बुध्दि नेणसी ।

गव्हारा वाउगा का शिणशी ।

या साठीं भ्रमुनिया बरळशी ।

पहिलें नव्हे तुजसंकल्पें करिशी ।

नाना गोष्ठी रया ॥३॥

आतां अथातो धर्मजिज्ञासा ब्रह्म जिज्ञासिक वचन ।

हें तंव वेदीचें प्रमाण ।

तरी वेदे जें वदवितें नकळे वेद कळा लय लक्ष धारण ।

पूजा समाधीचेनि यज्ञ यागादिके कर्मे ।

जपतप अनुष्ठान नाना उपासना मंत्रयंत्रादि साधनें ।

धांडोळितां परि ते एकही न घडे ब्रह्म जिज्ञासिक वचन ।

येणें सुखासाठीं बापा होशी पै हिंपुष्टी

स्वानंद जीवन सुख आहे अन रया ॥४॥

नाना अर्थवाद उपाधि शब्दज्ञानें तेणें ।

केविं शुध्द होती याचीं मनें ।

नाना मुद्रा संकल्पाचिया वाढविंता तेणें ।

केंवि पाविजे ब्रह्मस्त्रानें ।

मी ब्रह्म ऐसें शब्दें वाखाणु जाशी तरी तेणे ।

ब्रह्म ऐसें केंवि होणें ।

ब्रह्माहमस्मि बोध वाचे उच्चारितां हेहीं अहंकाराचें लेणें ।

आतां परतें सकळही वाव जाणोनिया कांही आपलें स्वहित करणे ।

बापरखुमादेवीवर विठ्ठल चिंतिता निजसुखाशीं येऊं नेदी उणें ॥५॥

७८३

आठवितों तूंचि जवळिके ।

नाठवशी तरी निजसुखें ।

आठऊं ना विसरु पाहे ।

तंव सगुणचि ह्रदयी एक रया ॥१॥

तुझ्या नामाचा आठऊ रुपाचा आठऊ ।

ध्यानांचा आठऊ ।

असे मना रया ॥२॥

विसर पडावा संसाराचा ।

आठऊ हो तुझिया रुपाचा ।

येथें नाम रुप ठसा ह्रदयीं राहो ।

जिवाचिया जिवलगा ।

माझिया श्रीरंगा ।

गोडी घेऊनियां ।

द्वैत नाहीं पाहो रया ॥३॥

बापरखुमादेविवरा विठ्ठला ।

सगुणी सुमन गुंफिली प्रीति ।

आवडे तो कोंदाटले सुमन हें विरालें ।

जाली नामरुपीं ऐक्य भेटी ।

नाम रुप सार जाणोनि जीवन ।

संसारा जालिसे तुटी रया ॥४॥

७८४

परमानंद आजि मानसिरे ।

भेंटि जाली संतासिरे ॥१॥

पूर्वजन्मीं सुकृते केलीं ।

तीं मज आजि फळासी आलीरे ॥२॥

मायबाप सकळ सोयरे यातें ।

भेटावया मन न धरेरे ॥३॥

एक तीर्थहूनि आगळे ।

त्यामाजि परब्रह्म सांवळेरे ॥४॥

निर्धनासी धनलाभ जालारे ।

जैसा अचेतनीं प्रगटलारे ॥५॥

वत्स विघडलिया धेनु भेटलीरे ।

जैसी कुरंगिणी पाडसा मिनलीरे ॥६॥

पियूशापरतें गोड वाटतेरे ।

पंढरीरायाचे भक्त भेटतारे ॥७॥

बापरखुमादेविवरा विठ्ठलेरे ।

संत भेटता भवदु:ख तुटलेरे ॥८॥

७८५

आतां आपणया आपण विचरी ।

सेखी प्रकृती ना पुरुष निर्धारी रया ॥१॥

आता प्रेतांचे अलंकार सोहोळले ।

कीं शब्दज्ञानें जे डौरले ।

दीप न देखतीं कांही केले ।

ऐसें जाणोनियां सिण न मानिती प्रतिष्ठा भोगिती भले रया ॥२॥

बापरखुमादेविवरा विठ्ठला देखतांचि जे बोधले ।

तेणें सुखें होउनि सर्वात्मक जे असतांचि देहीं विस्तारलें ।

येणें निवृत्तीरायें खुणा दाउनि सकळ बोलतां सिण झणें होईल रया ॥३॥

७८६

अकराव्या खणावरी मंदीर धुपविलें ।

तेथें एक देखिले रुपेंविण ॥१॥

न बोले यासि बोलावया गेलें ।

मीहि न बोलती झालें गे माये ॥२॥

बापरखुमादेविवरेंसि ठक पडिलें ।

मी चित्त ठसावलें ब्रह्माकारें ॥३॥

७८७

पदत्रयादि विलक्षण नातळे वर्णावर्ण ।

पंचभूतिकपण नातळे ज्यासि ॥१॥

ते स्वयंभ प्रमाणें घनावलेन पणें ।

द्वैताद्वैत नेणें तैसें आहे ॥२॥

नामरुपाचा भेद तुटलासें संबंध ।

स्वयें निजानंद भोगी बापा ॥३॥

सारुनि लक्ष लक्षणा शास्त्राचा उगाणा ।

तेथ वेदांदि षडदर्शना नुमगे पाही ॥४॥

तयामाजि तें असतसे निरुतें ।

न चोजवें पंथें नवल ज्याचें ॥५॥

म्हणौनिया परिसा चौंचीचि उजरीं ।

तेंचि निर्विकारी प्रकाशले ॥६॥

निवृत्तिदास म्हणे हा निजभाव ।

बोलो नये ठाव तैसे जाले ॥७॥

७८८

साखरेचा ऊंस जरी होय पुढती ।

मथितां घृतीं काय क्षीर निवडे ॥१॥

माघारे जीवन जरी वाहे सरिता ।

तरिच जन्मां येती हरिचे दास ॥२॥

विविधा मति भक्ति जे करिती ।

ते अंती नव्हती संसार बापा ॥३॥

कापुराचे मसि जरी लिहिजे लिखित ।

जरि छाये पडे हात प्रकृतीचे ॥४॥

पवना पाठीं पांगुळें लागती ।

तैं जन्मा येति हरिचे दास ॥५॥

संत वैष्णव हरिदासा जे नर निंदिती ।

आणि नमनिती ते वरपडे होती प्रेम किंकर ॥६॥

निवृत्तिदास म्हणे विव्हळी जे भजती ।

ते जन्मा न येती भाक माझी ॥७॥

७८९

अमृताची कुंडी निद्रिस्तां मरण ।

झणे त्या दुषण बोलसी रया ॥१॥

वासना संग धीट प्रकृति कनिष्ठ ।

भोगुनि वैकुंठ जन्म घेती ॥२॥

तैसें नव्हे सारासार तत्त्व निवृत्ती ।

बुडउनि प्रवृत्ति आपण नांदे ॥३॥

ज्ञानदेव बोले अमृत सरिता सर्वाघटीं पुरता हरि नांदे ॥४॥

७९०

सत्य ज्ञानानंद गगनाचें प्रावर्ण ।

नाहीं रुप वर्ण गुण जेथे ॥१॥

तो हारे श्रीहरी पाहिला डोळेभरी ।

पाहते पाहणें दुरी सारोनिया ॥२॥

ज्ञानदेव म्हणे ज्योतिची निजज्योती ।

ते हे उभी मूर्ती विटेवरी ॥३॥

७९१

निर्गुणाचे रंगीं रंगले हें मन ।

सांवळे सगुण ब्रह्म तेंची ॥१॥

मताभिमानी ऐसा विश्वास न धरिती ।

वचनीं निर्गुण सगुण दोन्ही भिन्न असती ॥२॥

असिपदीं जैसें तत्पद तें नाहीं ।

सांवळे ब्रह्म तेंचि खरें ।

सांवळें निर्धारे जाण रया ॥४॥

७९२

डोळांची पाहा डोळां शून्याची शेवट ।

निळबिंदु नीट लखलखीत ॥१॥

विसावों आलें पातलें चैतन्य तेथें ।

पाहे पा निरुतें अनुभवे ॥२॥

पार्वतिलागीं आदीनाथें दाविलें ।

ज्ञानदेवा फावलें निवृत्तिकृपा ॥३॥

७९३

शून्याचा शेवट डोळा पाहा निराळा ।

निळबिंदु सावळा प्रकाशला ॥१॥

ब्रह्म ज्योतिरुप विसावले जेथ ।

अनुभव साद्यंत पहा तुम्ही ॥२॥

ऐसे कैलासनाथें सांगितलें पार्वती ।

ज्ञानदेवा निवृत्ति तेंचि सांगे ॥३॥

७९४

चहूं शून्याचा भेद कैसा पहावा देहीं ।

ब्रह्मरंध्री निसंदेहीं निजवस्तु ॥१॥

साकळें सकुमार बिंदूचे अंतरीं ।

अर्धमात्रेवरी विस्तारलें ॥२॥

त्रिकूट श्रीहाट गोल्हाट तिसरें ।

औठपिठादी सारे ब्रह्मांडासी ॥३॥

स्थूळ सूक्ष्म कारणी माया ।

महाकारणाच्या ठायां रिघ करा ॥४॥

निवृत्ति ज्ञानदेव उभयतांचे बोल ।

आकाश बुबुळीं पाहा असे ॥५॥

७९५

आकाश जें दिसे दृष्टिचिया पोटीं

शून्यत्त्वासी घोटी चैतन्यांत ॥१॥

अर्थ पाहतां सांकडें ऐकतां ।

कैसें करुं आतां निवृत्ति सांगे ॥२॥

सांगतांची गुज देखिलें नयनीं ।

हिंडताती मौनी याची लागी ॥३॥

ज्ञानदेवाचा अर्थ कूटस्थ परिपूर्ण ।

पूर्णही अपूर्ण होय जेथें ॥४॥

७९६

सहस्त्रदळ ब्रह्मरंध्र ज्याचें घर ।

सत्रावी निरंतर वसे जेथें ॥१॥

रक्त शुभ्रवर्ण निळा पीत दिसे ।

दृष्टी शुध्द असे त्यामध्यें ॥२॥

फार किती सांगों सज्ञान तुम्ही जन ।

अर्थ हा समजोन मौन्य धरा ॥३॥

गुह्याचें ही गुह्य निवृत्तिनें दाविलें ।

मीच याचाहो बोलें बोलतसे ॥४॥

७९७

आकाशाचा शेंडा कमळ निराळें ।

त्यासी चार दळें शोभताती ॥१॥

औट हात एक अंगुष्ठ दुसरें ।

पर्वार्ध मसुरे प्रमाण हें ॥२॥

रक्त श्वेत शाम निळवर्ण आहे ।

पीत केशर हे माजी तेथें ॥३॥

तयाचा मकरंद स्वरुप तें शुध्द ।

ब्रह्मादिका बोध हाची जाहला ॥४॥

ज्ञानदेव म्हणे निवृत्तीप्रसादें ।

निजरुप गोविंदें जनीं पाहतां ॥५॥

७९८

ब्रह्मांडाचे भुवनीं कमळ तें सुंदर ।

पाकोळ्या साचार चार तेथें ॥१॥

औट हात स्थूळ अंगुष्ठ ।

सूक्ष्म पर्वार्ध कारण जाण रया ॥२॥

महाकारण मसुरामात्र सदोदित ।

ब्रह्मरंध्र साद्यंत वसतसे ॥३॥

चहूं शून्यवर्ण देह चार पहा ।

कृष्ण निळ शोभा विकासली ॥४॥

ज्ञानदेव म्हणे आतां फार म्हणो काय ।

सहस्त्रदळीं निश्चय आत्मा असे ॥५॥

७९९

त्रिगुणाचें मूळ सत्रावीचें सार ।

उन्मनीचें बीज जाण रया ॥१॥

शून्य ब्रह्म पूर्ण चक्षूचे अंतरीं ।

निर्विकार निरंजन तोची तें गा ॥२॥

सूर्य चंद्र दोनी प्रकाशले साजिरे ।

त्रिकूट संचरे आत्मठसा ॥३॥

ज्ञानदेव म्हणे निवृत्तिप्रसादें ।

राहा रे निजबोधें निरंतर ॥४॥

८००

मन मुरुऊनी करी राज रया ।

प्रणवासी सखया साक्ष होई ॥१॥

देहीं स्थानमान विवरण करीं आधीं ।

पिंडींची ही शुध्दि प्रथम करी ॥२॥

औट हात हा देह ब्रह्मांड सगळें यांत ।

तयाचा निश्चित शोध करा ॥३॥

ज्ञानदेव म्हणे विवरण करी वेगे ।

निवृत्तिच्या संगे साधिलें हेचि ॥४॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-03-01T04:12:49.3000000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

घरासारखा पाहुणा होतो, पाहुण्यासारखे घर होत नाहीं.

  • पाहुण्याने घरातील रीतीप्रमाणें वागावयाचे असते. पाहुण्याचे अनुकरण घरातील माणसांनी करावयाचे नसते. पाहुण्याच्या मर्जीप्रमाणें घरातील सर्व लोकांचे वर्तन होणें अशक्‍य असल्‍यामुळे त्‍यानेच घरातील पद्धतीप्रमाणें वागून समरस होणें जरूर असते. 
RANDOM WORD

Did you know?

कापूर जाळण्यामागची संकल्पना काय? कांही फायदे आहेत काय?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site