TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|श्रीज्ञानेश्वरांची गाथा|
अभंग ७९ ते १०१

बाळक्रीडा - अभंग ७९ ते १०१

श्रीज्ञानेश्वर महाराजांची गाथा म्हणजे विठ्ठल प्राप्तीचा एक सोपा मार्ग. यात विठ्ठ्लाच्या सगुणनिर्गुण रूपाचे मोहक वर्णन केलेले आहे.


बाळक्रीडा

७९

भवाब्धिसागरीं मांडिली टिपरी परि अनुहातें वाजे गजरु वो ॥

ताळक छंदें उमटती पदें वरि टिपरें टिपरीं गाजेवो ॥१॥

टिपरिया घाई गोपाळ भाई ॥

घुळुघुळुपाई नादु वाजे वो ॥२॥

ताळकछंदे वेगुआल्हादें टिपरीनादें वाजती वो ॥

सांडुनि अहं धरिलें सोहं तयासि टिपरी साधली वो ॥३॥

औटहात भूमिका नीट तालछंदें टिपरी धरी वो ॥

विरुळा जाणे एथींचे खुणे टिपरे वाजे शिरीं वो ॥४॥

एकटसंगें टिपरें वेगें ध्वनि गगनीं गाजे वो ॥

बाप रखुमादेविवर टिपरीवो गाजती घाई जाली टिपरियाजोगी ॥५॥

८०

जटिल धुळधुसिर दोंदिल डोळसु अंगणीं बाळचंद्र खेळतां दिसे ॥

तें देखोनियां यशोदा माया पसरोनिया बाह्या ॥

तें क्षेम सांगावया वाचा कैंची ॥१॥

वालभते ब्रह्म गोकुळीं आनंदे ॥

गौळियाच्या छंदें खेळतां दिसे ॥ध्रु०॥

थुरथुर चालत भूमि पाय ठेवित । आंतु बाहिर दावित यशोदे माये ॥

तो नित्य पूर्ण ह्यणे कडे घे कांवो आमये ॥

स्तनपान दे कां सये वोसंगागे माये ॥२॥

दोनी चारी कणिका वक्रारविंदी देखा । तें मुखमय कां माहेर होता ॥

तें उचलेनि कपोळीं स्नेहें चुंबिती गौळणी ।

मांजयाची सिरयाणी ध्यानीं मुनिजनागे माये ॥३॥

विश्व प्रतिबिंबाचें बिंब तो कान्हया वो साजणीं ।

त्यासी वोसंगा घेउनी गौळणी स्तनपान देती ॥

सवेंचि कासाविस होती ते पाही ।

मां साच कीं कान्हया नाहीं तेथें यशोदा ते कैची ॥४॥

वेदाशास्त्रा पुराणा आणि यज्ञतप दाना । श्रुति धांडौळितां मना ठावो नुरेचि ।

मां मां म्हणोनि गौळणी अंगोळिया धरिती ।

मां विस्मयो करिती चोज अचोजगे माये ॥५॥

ब्रह्मदिकां लक्षा नये कल्प गेले युगे युगे ।

तो गौळणीया वोसंगा निघालगे माये ॥

तें बाळ भावाचे कीं संतत दैवाचे ।

न वर्णवे वाचे दिपोदिपिवो माये ॥६॥

सांवळा सुजेडु कीं सुधेपरिस गोडु । तो या डोळ्या उजियेडु डोळसु तो ॥

त्यानें एकै घेइजे एके पुजिजे । मां प्रीतिचेनि माजे नेणिजे दुजेगे माये ॥७॥

हारवी कांई आपुलेपण न सांडितां गांवोगांवीचा होत जात ।

तैसा गोकुळीं गोपिनाथु सकळ जना ॥

कृष्ण परब्रह्म पुतळा कीं आनंदाची कळा ।

तो हा भोगविता हे लीळा मदनाची गे माये ॥८॥

एक पावलों म्हणती ते कांहींच नेणती ।

अनुसरलिया हातांतळी पावा पावा म्हणे निवृत्तिदासु हरी ।

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु करिते निकेगे माये ॥९॥

८१

गोकुळीं कमळ विस्तारलें साचें ध्यान श्रीधराचें करावया ॥

यमुनेच्या पाबळीं मूर्ति देखिली सांवळी ।

चिदाकांशींची वोतली प्रेमतनुगे माये ॥१॥

आवडींचें वालभ ब्रह्म पुंजाळलें । गोपवेषें गाई राखे ।

कांबळीची बुंथी घेऊनि कल्प द्रुमातळीं ।

त्रिभंगी ठाण मांडियलेंगे माये ॥ध्रु०॥

योगमायेचनि विलासे उभा देहुडा पाउलीं ।

तेथे दीप्ति जे उदेली तेजाकारें अंगुष्ठीं अगुष्ठीं स्थापियेलें मूळपीठ ।

सुनीळनभाचेनि काळीवटे अंगोळियागे माये ॥२॥

शेष गुढारी विसंचला किं भूमि पावो ठेविला ।

तोचि विन्यस्त उभारला तेज:पुंज ॥

कुंकमपिंजरिचेनि सळे मापर्वती रातेत्पळें ।

तळवांचे रंग बाहळें पाउलीं श्र्लाघेगे माये ॥३॥

चरणकमळीं कमळा कैसी विराजली बाळा । तेथें जाला एकवळा ये कमळीं कमळा ॥

ध्वजवज्र अंकुशरेखा चरणीं वोळली पीयूष ।

नखे सरळीं देखा काळेपणाचेनिगे माये ॥४॥

घोटीं सुनीळ निरावकाशें काश पाहतां भासलासे ।

जानुजघन प्रकाशे नभ ढवळलें ॥

कासे कसिला सोनसळा खवे आला मध्यस्थळा ।

रत्नजडित मेखळा शोभतसेगे माये ॥५॥

द्वितीय कमळीं प्रजापती कीं रोमराजी झळकती ।

तेथें उपनली दीप्ति काळी त्रिवळीची ॥

उदरवक्षस्थळ द्विजपद निर्मळ ।

स्तनचंद्र पोकळी ढिसाळ काळिमा जैसीगे माये ॥६॥

उदधीचेनी प्रेमसळें आपाद वैजयंती माळे ।

वरी शोभताती सोहळे सगुणाचे ॥

दशनदीप्ति झळाळी रत्नकिळा मागों आली ।

दिसे हनुवटी बुजाली प्रभेचेनिगे माये ॥७॥

प्रणवाचा मरिगळा पूजनासि आला भाळा ।

तुर्येसहित त्रिपुंड्र टिळा अर्ध ऊर्ध्व मात्रीं ॥

अभिनव महाकारणी । पवनपंचकाचीं खेवणीं ।

कुंडलें पेरावणी कर्णी ढाळ देतीगे माये ॥८॥

माथां मोर पिसावेठी गंडस्थळीं पडे दीप्ति ।

स्वयें विस्मित श्रीपती तेज:पुंजगे माये ॥

तरुघोंस खोंविले शिरीं वेणु ठेऊनि अधरीं ।

नंदरायाचा खिल्लारी वोज काय सांगोंगे माये ॥९॥

सप्तरंध्रीं सप्तस्वर चाळी अंगोळिया मनोहर ।

मुद्रिका शोभती साकार रत्नजडितगे माये ॥

तिया वेणुचिया किळा । गोपि वेधल्या सकळा ।

अवघिया जाल्या पै काळ्या कृष्णरुपेंगे माये ॥१०॥

ऐसा नटनाट्य वेषधारी सवे संवगडे वारिधारी ।

कैसा त्रिभंग कुसुरी उभा असेगे माये ॥

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु सुखाचें निधान तें म्यां

ह्रदयीं संपूर्ण सांठविलेंगे माये ॥११॥

८२

भक्तिचिया चाडा गोकुळाशीं आला ।

त्याशी गौळणी म्हणती वाल्हा दुल्हागे माये ॥

आवडीच्या सुरवाडे परब्रह्म सुरवाडे ।

त्याशी गौळणी खेळविती लाडे कोडेंगे माये ॥१॥

गोजरिया कान्हो अपछंद मत्ता पाउली रंगे रंगनाथ ।

दृष्टीचिया डोळां सुख निवडेना मागुतें ते वाचा

वर्णावी केंवि आतां रया ॥ध्रु॥

अठुले लोळिया ढाळ देती कानीं मुक्तें खेवणी हरि श्रवणीं ॥

अंतरिचिया सुखा प्रगट दाविती देखा ।

ललाटीं झळकती रेखा रत्न जडित पत्रें माथांगे माये ॥२॥

युगबंदु दिधला तैसा दोंदिलु मिरवला ।

नाभिकमळीं प्रकाश जाला परमेष्टी ॥

कटितटीं कडदोरा साजे त्या सुंदरा ।

वेगु तरु नेपुरां वेदु मानसीं वसेगे माये ॥३॥

श्रुतिचेनि समागमें पाउलें गोजिरीं ।

घागुरली प्रेम नेपुरें कैसी वोप देती ॥

अंदु वाकी वाळे पाय करी बेंबिले ।

मुनिजनांचे सुखसोहळे पुरवितसे गे माये ॥४॥

ऐसा अपुलिये लीळे आपणासींच खेळे ।

गौळणी भरुनियां डोळे कैशा पाहाताती ॥

अवघें कृष्णरुप भरलेंसे मानसीं ।

बापरखुमादेविवरेंसी मिळोनि गेल्यागे माये ॥५॥

८३

योगिया मुनिजना ध्यानीं । तें सुख आसनीं शयनीं ॥१॥

हरिसुख फ़ावलें रे ॥ध्रु०॥

गोकुळींच्या गौळिया । गोपि गोधना सकळा ॥२॥

बापरखुमादेविवरें विठ्ठलें । तें सुख संवगडिया दिधलें ॥३॥

८४

पावया लुब्ध जाल्या पाबळा । गाई परे बळारे कान्हो ॥१॥

विसरल्या चार विसरल्या पार ।

तल्लीन साचार कृष्णमूर्तिं ॥ध्रु०॥

पाणिया निघाल्या गाई चरती कळंबा ठाई ।

हाकितसे लवलाही सवंगडा ॥२॥

ज्ञानदेवी गाई हाकितु पारे सोई । हरिनाम दोही सत्राविये ॥३॥

८५

गायी चालिल्या वनाप्रती । सवें पेंधा चाले सांगाती ॥१॥

वळि गोवळिया कान्होबा ।

यमुने पाण्या नेई तूं बा ॥ध्रु०॥

पावया छंदे परतल्या गाई ।

विसरल्या चारा तल्लीन ठायीं ॥२॥

ज्ञानदेव सवें सवंगडा लाठा । गाई हांकितो गोठणा तटा ॥३॥

८६

माथें टेंकित बाह्या पसरित । डांगाचे आधार घेती ॥ध्रु०॥

एक म्हणती आम्हीं उचलिला पर्वत ।

बहुत मिळोनि काय नव्हतीरे ॥१॥

बाहे कडाडित मनगटें लचकत ।

म्हणोनि उठिले अवघेरे ॥२॥

तयामाजिं असतां न दिसे बाप ॥

समर्थ थोर तुझी मावरे ॥३॥

काळु आतुडे परि वेळु नातुडे ।

म्हणौनि रक्षिलें सकळारे ॥४॥

बाप रखुमादेविवर विठ्ठल साचा ।

म्हणोनि रक्षिलें आम्हारे ॥५॥

८७

कल्पद्रुमातळीं ब्रह्म पुंजाळलें कैसें दिसते सुनीळ तेजगे मज ।

पाहातां वेणु वेदध्वनि नाद उमटताती सहजगे बाई ये ॥१॥

आनंदे गोपाळ गोधनें राखसी तळे यमुनेच्या पाबळीं ।

कर्मकाठी करीं घेउनियां वळत्या देतुसे पांचचा मेळिगे बाइये ॥ध्रु०॥

ऐसा जिकडे तिकडे उभारुनि बाहो ।

हाणतो थोरें निकोपें तयाचिया कर्मा होतिसे निवृत्ति ।

काय पुर्विल येवढें तपगे बाइये ॥२॥

गोवळेपणाचेनि वेषें अमरीं सेविजे बोलताति सवंगडे ।

येरुनि येराचिया उच्छिष्ठा झोंबती नेणो

तया काय जोडेगे बाइये ॥३॥

मुनिजनां स्तवितां संतोष

न पवे तो हुमलि घेतां हांसे ।

ब्रह्मादिकां बोलाचीं अक्षरें कोण

जाणे प्रेम कैसेंगे बाइये ॥४॥

ऐसा साहिदर्शनां वर्णितां पवाडु नाहीं

आणि गोवळेपणें वेष नवल सांगो मी कायी ।

बापरखुमादेविवर विठ्ठल सेविलिया ।

वांचूनि नेणवे केलिया कांहीगे बाइये ॥५॥

८८

नागोठणीं गोपाळ वळतिया देतो कीं

आनंदली गोधनें ऐकोनि वेणुध्वनी तत्त्वता ।

तुझी सांवळी सुंदर बुंथी विसंबे क्षणभरी

तोचि सुखीं सुख पाहतां निजचित्तारया ॥१॥

आनंदल्या मनें पहा तूं निधान ।

जवळिल्या निजध्यानें सांडूं नको ॥ध्रु०॥

म्हणोनि कल्पनेचा उबारा मन

संधीचा संसधु भागु अनुसराया गोठणींचया ।

दुर्लभ शक्ति ते गोपवेषें नटलें चैतन्य मांदूसे

तें परादिकां नव्हे निजशक्तिरया ॥२॥

म्हणोनि रखुमादेविवरु सदसुखाची निजबोल पाहें

मीतूंपणा नातळे तो ऐसीयाचि बुध्दी सखोल ।

निवृत्तिरायें खुणा दाऊनि सकळ निज चैतन्य पाहे निखळरया ॥३॥

८९

हरि प्रेम सरोवरीं । क्रीडाति ये मदन कुहरीं ।

प्रेम सरोवरींये ॥१॥

चांदिणें निर्मळ । चंदनें धवळतिये ।

पैल वृदांवनीं वासुगा गोविंदु खेळतिये ॥ध्रु०॥

प्रकृति भक्ति परमातुमातुपरमहंसु ।

ज्ञानदेवो म्हणे निवृत्तिदासु ॥२॥

९०

गोंवळेपणाची बुंथी घेउनिया भेष ।

रिझविशी मानस यशोदेचें ॥१॥

त्या सुखें ब्रह्मांड थोडेंपा तियेशी ।

दुग्ध पैं मागशी बाळपणें ॥ध्रु०॥

ऐसे मोहिलें पैं जगभक्तअंतरंग ।

भावाचे सुरंग प्रेमबोधें ॥२॥

मज मानसीं सुख तुझ्या रुपीं वोलावा ।

सर्व इंद्रियीं दोहावा तुझ्या नामीं ॥३॥

जन हे विव्हळ तुजविण अविचार ।

गुंफ़ले साचार माया मोहें ॥४॥

आतां ऐसें करी तुज मज सरोवरी ।

प्रपंच केसरी होई रया ॥५॥

बाप रखुमादेविवरु सोपारा पैं निळा ।

निवृत्तींनी कळा सांगीतली ॥६॥

९१

लक्ष लागुनि अंतरी । कृष्णा पाहती नरनारी ।

लावण्यसागरु हरि । परमानंदु ॥१॥

छंदें छंदें वेणु वाजे । त्रिभुवनीं घनु गाजे ।

उतावेळ मनें माझें । भेटावया ॥ध्रु०॥

ब्रह्मविद्येचा पुतळा । गाई राखतो गोंवळा ।

श्रुति नेणवे ते लिळा । वेदां सनकादिकां ॥२॥

भूतग्रामीचा परेशु । तापत्रयाचा करी नाशु ।

आड धरुनि गोपवेषु । वत्सें राखे ॥३॥

रासक्रीडा वृंदावनीं खेळे । इंदुवदन मेळे ।

उध्दरी यदुकुळें कुळदीपकें ॥४॥

निवृत्ति दासाचा दातारु । बापरखुमादेवीवरु ।

भक्तां देतो अभयकरु । क्षणक्षणांमाजि ॥५॥

९२

गुणें सकुमार सावळें दोंदील पहापा

निराळें केवी वोळलेंगे माये ।

सुखें चैतन्याची बुंथी वोतली

ब्रह्मादिकां न कळे ज्याची थोरीव ।

तो हा गोवळियाच्या छंदे क्रीडतु

साजणी नवल विंदान न कळें माव रया ॥१॥

डोळे बैसलें ह्रदयीं स्थिरावलें

मन नुठी तेथून कांही केल्या ॥ध्रु०॥

सच्चिदानंद पदीं पदातें निर्भेदीं

निजसुखाचे आनंदी माये क्रीडतुसे ।

तो हा डोळिया भीतरीं बाहिजु अभ्यंतरी

जोडे हा उपावो किजो रया ॥२॥

गुणाचें पैं निर्गुण गंभीर सदसुखाचे

उध्दार जें प्रकाशक थोर सकळ योगाचें ।

आनंदोनी पाहे पां साचें मनीं

मनचि मुरोनि राहे तैसें

बापरखुमादेविवरा विठ्ठले कीं मुसेमाजि

अळंकार मुराले श्रीगुरुनिवृत्तीनें दाविलें सुखरया ॥३॥

९३

परब्रह्म सांवळे गोपवेशें निरालें ।

ह्रदलकमळीं स्थिरावलें काय सांगो ॥

कायावाचामनें पाहे जों पाहणें ।

तव नवलाव होये निर्गुणरया ॥१॥

नामरुपीं गोडी हेचि आवडी आतां ।

न विसंबे सर्वथा तुजलागी ॥ध्रु०॥

जगडवाळ जाण कारे याचें ॥

तुझीचि बुंथी तुजचि न कळे याचें चोज ।

केंवीं वर्णिसी सहज गुणे रया ॥२॥

म्हणोनि दृष्टि चोरुनि पडे मिठी ।

मन चोरुनिया पुढतापुढती तुजचिमाजि ॥

बापरखुमादेविवरा विठ्ठला ॥

उदारा येणेचिं नाहीं त्रिशुध्दि ।

येणें निवृत्तिरायें खुणा दाऊनिया ।

सकळगुणीं गुणातीत तुटली आधी रया ॥३॥

९४

मदनमूर्ति तूं डोळ्या आसुमाय जालासी ।

सेखीं कामिनिचेनि पक्षें तीं पुराणें

पिशाच करिती रया ॥१॥

गोजिरिया गुण निधाना ।

बापा गुंतल्यापणाचिया साठी ॥

वेदविदेही विचारितां तेथें ।

आगम काढिती आटिरया ॥ध्रु०॥

सायुज्यता जालीय मग सादृश्यपण तेथें लोपे ।

अवयव अळंकार मुरालिया तेथें

दृष्टि परमार्थ थोपे रया ॥२॥

तत्त्वपणाचेनि समरसें तेथें पुरोनि उरे तें शेष ।

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलीं गगनीं

नक्षत्र पडे नुरेचि तेथें रेख रया ॥३॥

९५

सांगाति आमुचियारे । विद्वद पावया छंदेरे ॥१॥

नाचे विनोदें कान्हारे ॥

विद्वद पावया छंदेरें ॥ध्रु०॥

निवृत्तिदासा प्रियोरे ।

विद्वद पावया छंदेरे ॥२॥

९६

वृंदावनीं आनंदुरे । विठ्ठलदेवो आळवितिरे ॥१॥

गोपाळ रतलेरे । विठ्ठलदेवो आळवितिरे ॥२॥

निवृत्ति दासा प्रियोरे ।

विठ्ठल देवो आळवितिरे ॥३॥

९७

काळिये रात्रींचा चंद्रमा कीं

सांवळी बुंथी आम्हां ।

काळिये वेळीं ते सीमा नवलावो ।

सुनीळ काळिये भरु मेघ: शाम सांवरु ।

तोचि नवलाहो हा धीरुरया ॥१॥

आतां काळिये दिनु मज न स्मरेवो काहीं ।

तुझें तुज पाही गा‍र्‍हाणें रया ॥ध्रु०॥

म्हणोनि यमुना कांलिदीजळ सांवळें ।

योगिया शून्यातीत तटीं मिळे सुखिया ।

सुखाचेनि कल्लोळें देखतसे ॥२॥

दिठि सांबळ भरु खुंतलासे मज ।

नाठवे द्वैत काज रया ॥३॥

येणें सुखें चैतन्य डोळ्या होकां

मिळणी कीं नेत्रीं नेत्रे उन्मळणीं तटस्थपणें ।

हा सर्वांग अंग प्रत्यांगा होउनियां

जेथ विचारती मुनिजनांचीं मनें ।

तो हा रखुमादेविवरु पाहतां दिठीं आतां

पुनरपि नाहें येणें रया ॥४॥

९८

भोंवरी सांडुनि पाव ठेविरे गोपाळा ।

नाच चिदानंदा सुख होईल सकळां ॥१॥

रंगु रंगलारे रंगु रंगलारे ।

आदि मध्य अंत त्रिगुणविरहित

विश्वीं प्रकाशलारे ॥ध्रु०॥

रंगु रंगला सुरंग जाला ।

पहिलीये रंगी निवृत्ति भला ॥२॥

सुखीं सुख मुरे प्रेमें चिदानंद उरे ।

बापरखुमादेविवरु विठ्ठलुरे ॥३॥

९९

तुझिये निढळीं कोटि चंद्र प्रकाशे ॥

कमल नयन हास्य वदन हांसे ॥१॥

हालकारे कृष्णा डोलकारे ॥

घडिये घडिये गुज बोलकारे ॥ध्रु०॥

उभा राहोनिया कैसा हालवितो बाहो ॥

बाप रखुमादेविवरु विठ्ठलु नाहो ॥२॥

१००

कोंवळें ठुसठुसित मोतियांचे घड ।

शृंगारिलें गूढ जया लेणीं ॥१॥

बैसोनियां रथीं सुरनर खेळती देखोनिया

पशुपति वेडावले ॥ध्रु०॥

युक्ति खुंटली वासना निमाली ।

कळां पैं बैसली पद्मासनीं ॥२॥

होय कीं नव्हे ज्ञानदेव पुसती ।

आठवितां निवृत्ति भेटी होये ॥३॥

१०१

पावया छंदे तल्लीन गोविंदें ।

नाचती आनंदे गोपाळ कैसे ॥१॥

यमुनेच्या तीरीं गाई चारी हरी ।

गोपाळ गजरीं आनंदले ॥ध्रु०॥

ठायीं ठायीं मातु पेंधा पैं नाचतु ।

वाकुल्या दावितु हरी छंदें ॥२॥

ठाई ठाती उभ्या विसरल्या माया ।

हाकितु लवलाह्या कृष्णहरी ॥३॥

ज्ञानदेवाजिवीं कृष्णचिरंजिवी ।

गोपाळ रंजवी प्रेमभक्तां ॥४॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-02-25T09:57:00.2130000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

मोनाल

  • स्त्री. तरवारीचें अग्र ; नक्की ; नोक . - प्रश ८७ . 
RANDOM WORD

Did you know?

सोळा वर्षाखालील मुलांना शनिची साडेसाती कां त्रस्त करत नाही?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.