TransLiteral Foundation
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|भविष्यपुराण|उत्तर पर्व|
अध्याय ५८

उत्तर पर्व - अध्याय ५८

भविष्यपुराणांत धर्म, सदाचार, नीति, उपदेश, अनेक आख्यान, व्रत, तीर्थ, दान, ज्योतिष अणि आयुर्वेद शास्त्र वगैरे विषयांचा अद्भुत संग्रह आहे.


अध्याय ५८

श्रीकृष्ण उवाच ॥

ब्रह्मपुव्रो महातेजा अव्रिर्नाम महानृषिः । तस्य पत्नी महाभाग अनसूया पतिव्रता ॥१॥

तयोः कालेन महता जातः पुव्रो महातपाः । दत्तो नाम महायोगी विष्णोरंशो महीतले ॥२॥

द्वितीयो नाम लोकेस्मिन्ननघश्वेति विश्रुतः । तस्य भार्यानदी नाम बभूव सहचारिणी ॥३॥

अष्टपुव्रा जीववत्सा सर्व ब्राह्मगुणैर्वृता । अनयोर्विष्णुरूपेण लक्ष्मीश्वैवानदी स्मृता ॥४॥

एवं तस्य सभार्यस्य योगाभ्यासरतस्य वा । आजग्मुः शरणं देवाः शुम्भदैत्येन पीडिताः ॥५॥

ब्रह्मलब्धप्रसादेन द्रुतं गत्वामरावतीम् ‍ । संरुद्धा जम्मदैत्येन दिव्यवर्षशतं नृप ॥६॥

दैत्यदानवसंयोगे पातालादेत्य भारत । तस्य सैन्यमसङ्खन्येयं दैत्यदानवराक्षसैः ॥७॥

तेन निर्णाशिता देवाः सेन्द्रचन्द्रमरुन्दणाः । त्याजिताः स्वानि धिष्ण्यानि त्यक्त्वा जग्मुर्दिशो दश ॥८॥

अग्रतः प्रलयं यान्तः सेन्द्रा देवा भयार्दिताः । पृष्ठतोऽनुव्रजन्ति स्म दैत्या जम्मपुरःसराः ॥९॥

युध्यन्तः शरसङ्‍घातैर्गदामुशलमुद्नरैः । नर्दन्तो वृषभारूढाः केचिन्महिषवाहनाः ॥१०॥

शरभैर्गण्डकैर्व्याघ्रैर्वानरै रमसैर्द्रुताः । मुञ्चन्तो यान्ति पाषाणाञ्छतन्घीस्तोमराञ्छरान् ‍ ॥११॥

यावद्विन्ध्यगिरिं प्राप्तास्तत्तस्याश्रममण्डळम् ‍ । अनघश्वानदी चैव दम्पत्यं यव्र तिष्ठति ॥१२॥

तयोः समीपं संप्राप्तास्ते नराः शरणार्थिनः । अनघोऽपि च तान्देवाँल्लीलयैव सवासवान् ‍ ॥१३॥

अभ्यन्तरे प्रविश्याथ तिष्ठध्वं विगतज्वराः । तथेति नाम ते कृत्वा सर्वे तुष्टिं समास्थिताः ॥१४॥

दैत्या अपि द्रुतं प्राप्ता न्घन्तः प्रहरणैररीन् ‍ । इत्यूचुरुल्बणा घोरान्गृह्लीध्वं ब्राह्मणीं मुनेः ॥१५॥

द्रुतं द्रुमानाक्षिप्यध्वं पुष्पोपगफलोपगान् ‍ । अथारोप्यानघं मूर्न्घि दैत्या जग्मुस्तदाश्रमान् ‍ ॥१६॥

तत्क्षणाच्चापि दैत्यानां श्रीर्वंभूव शिरोगता । द्त्तकेनापि ते द्दष्टा नष्टा ध्यानाग्निना क्षणात् ‍ ॥१७॥

निस्तेजसो बभूबुर्हि निःश्रीका मदपीडिताः । देवैरपि गृहीतास्ते दैत्याश्व हरणे रणे ॥१८॥

रुदन्तो निस्तनन्तश्व निश्वेष्टा ब्रह्मकण्टकाः । ऋष्टिभिः करणैः शूलैस्त्रिशूलैः परिघैर्घनैः ॥१९॥

एवं ते प्रलये जग्मुस्तत्प्रभावान्मुनेस्तदा । असुरा देवशस्त्रौघैजिंता इन्द्रेण घातिताः ॥२०॥

देवा अपि स्वराष्ट्रेषु तस्थुः सर्वे यथा पुरा । सुरैरपि मुनेस्तस्य देव्रर्षैर्महिमाऽभवत् ‍ ॥२१॥

ततः स सर्वलोकानां भवाय सततोत्थितः । कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समाचरत् ‍ ॥२२॥

काष्ठकुडन्यशिलाभूत ऊर्ध्वबाहुर्महातपाः । ब्रह्मोत्तरं नाम तपस्तेपे सुनियतव्रतः ॥२३॥

नेव्रे ह्यनिमिषे कृत्वा भ्रुवोर्मध्ये विलोकयन् ‍ । व्रीणि वर्षसहस्त्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम् ‍ ॥२४॥

तथोर्ध्वरेतस्तस्य स्थितस्यानिमिषस्य हि । योगाभ्यासप्रयत्नस्य माहिष्मत्याः पतिः प्रभुः ॥२५॥

एकाहाद्‍द्रुतमभ्येत्य कार्तवीर्योऽर्जुनो नृप । शुश्रूषाविनयं चक्रे दिवाराव्रमतन्द्रितः ॥२६॥

गाव्रसंवाहनं पूजां मनसा चिन्तितं तथा । संपूर्णे नियमे वृत्ते द्दढतुष्टन्या समन्वितः ॥२७॥

तस्मै ददौ वरान्पुष्टांश्वतुरो भूरिते जसः । पूर्वं बाहुसहस्त्र तु स वव्रे प्रथमं वरम् ‍ ॥२८॥

अधर्माभिहतस्यास्य सद्भिस्तस्मान्निवारणम् ‍ । धर्मेण पृथिवीं जित्वा घर्मेणैवानुपालनम् ‍ ॥२९॥

संग्रामान्सुबहूञ्जित्वा हत्वा वीरान्सहस्त्रशाः । सग्रामे युध्यमानस्य वधो मे स्याद्धरेः करात् ‍ ॥३०॥

मुनिना तेन लेकेऽस्मिन्दत्तं राज्यं महीतले । कार्तवीर्यस्य कौन्तेय योगाभ्यासं सविस्तरम् ‍ ॥३१॥

चक्रवर्तिपदं चैव अष्टसिद्धिसमन्वितम् ‍ । तेनापि पृथिवी कृत्स्त्र सप्तद्वीपा सपर्वता ॥३२॥

ससमुद्राकरवती धर्मेण विधिना जिता । तस्य बाहुसहस्त्रं तु प्रभावात्किल धीमतः ॥३३॥

यागाद्रथो ध्वजश्वैव प्रादुर्भवति मायया । दशयज्ञसहस्त्राणि तेषु द्वीपषु सप्तसु ॥३४॥

निरर्गलानि वृत्तानि स्वयं ते तस्य पाण्डव । सर्वे यज्ञा महाबाहो प्रसन्ना भुरिदक्षिणाः ॥३५॥

सर्वे काञ्चनवेदिक्याः सर्वे यूपैश्व काञ्चनैः । सर्वदेवैर्महाभागैर्विमानस्थैरलङ्‍कृताः ॥३६॥

गन्धर्वैरप्सरोभिश्व नित्यमेवोपशोभिताः । तस्य यज्ञे जगुर्गाथां गन्धर्वा नारदस्तथा ॥३७॥

चरित राजसिंहस्य महिमान निरीक्ष्यसे । तन्नून कार्तवीर्यस्य । गर्ति यास्यसि पार्थिव ॥३८॥

यज्ञैर्दानैस्तपोभिर्वा विक्रमेण श्रुतेन च । द्वीपेषु सप्तसु स वै खड्‍गचर्मशरासनी ॥३९॥

व्यचरच्छन्येनवद्यो वै दूरादारादपश्यत । अनष्टद्रव्यता चास्य न शोको न च वै क्लमः ॥४०॥

प्रभावेन महीराजः प्रजा धर्मेण रक्ष्य च । पञ्चाशीतिसहस्त्राणि वर्षाणां वै नराधिप ॥४१॥

समुद्रवसनायां स चक्रवर्ती बभूव ह । स एव पशुपालोऽभूत्क्षेव्रपालः स एव च ॥४२॥

स एव वृष्टन्यां पर्जन्यो योगित्वादर्जुजोऽभवत् ‍ । स वै बाहुसहस्त्रेण ज्याघानकठिनत्वचा ॥४३॥

वाति रश्मिसहस्त्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ । स हि नागमनुष्यैस्तु माहिष्मत्यां महद्युतिः ॥४४॥

कर्कोटाहेः सुताञ्जित्वा पुरि तव्र न्यवेशयेत् ‍ । स वै पत्नीं समुद्रस्य प्रावृट्‍कालेम्बुजेक्षणाम् ‍ ॥४५॥

क्रीडते मदोन्मत्तः प्रतिखोतश्वकार ह । ललिता क्रीडता तेन फलनिष्पन्दमालिनीम् ‍ ॥४६॥

ऊर्मीभ्रुकुटिमत्येव शङ्कितास्योति नर्मदा । तस्य बाहुसहखेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ ॥४७॥

भवन्त्यालीननिश्वेष्टाः पातालस्था महासुराः । तूष्णीं कृता महाभाग लीनहीनमहामतिः ॥४८॥

चकाराडोलयत्ता दोःसहखेण ससागरम् ‍ । क्रान्ता निश्वलमूर्द्धानो बभूवुश्व महोरगाः ॥४९॥

सायाह्रे कदलीखण्डान्निधास्यन्ति हता इव । सर्वे विद्या धनुर्जाताः सुतिक्तं पञ्चभिः शरैः ॥५०॥

लङ्काधिपं मोहयित्वा सबलं रावणं बलात् ‍ । निर्जित्य वशमानीय माहिष्मत्यां बबन्धच ॥५१॥

ततोऽभ्येत्य पुलस्त्यस्तु अर्जुनं संप्रसादयन् ‍ । मुमोच रक्षः पौलस्त्यं पुलस्त्येनानुगामिना ॥५२॥

तस्य बाहुसहखस्य बभुव ज्यातलस्वनः । क्षुधितेन कदाचित्स प्रार्थितश्विव्रभानुना ॥५३॥

सप्तद्वीपां चिव्रभानोः प्रादाद्भिक्षां महीमिमाम् ‍ । कुण्डेशयस्ततोऽद्यापि द्दश्यते भगवान्हरिः ॥५४॥

निम्बादित्यश्व प्रत्यक्षो जाग्रतस्तस्य वेश्मनि । बभूव दुहिताहेतोः शरदोऽद्यापि तिष्ठति ॥५५॥

स एवं गुणसंयुक्तो राजाऽभूदर्जुनो भुवि । अनघस्य प्रसादेन योगाचार्यस्य पाण्डव्र ॥५६॥

तेनेयं वरलधंन कार्तवीर्येण योगिना । प्रवर्तिता मर्त्यर्लोके प्रसिद्धा ह्यनघाष्टमी ॥५७॥

अघं पापं स्मृतं लोके तच्चापि व्रिविधं भवेत् ‍ । यस्मादघं नाशयति तेनासावनघा स्मृता ॥५८॥

तस्याष्टगुणमैश्वर्यं विनोदार्यं विभाव्यते । अणिमा महिमा प्राप्तिप्राकाम्ये महिमा तथा ॥५९॥

ईशित्वं च वशित्वं चसर्वकामावसायिता । इत्यष्टौ योगसिद्धस्य सिद्धयो मोक्षलक्षणाः ॥६०॥

समुत्पन्ना दत्तकस्य लोके प्रत्ययकारकाः । याव्रासमाप्तौ संगृह्य यदद्यानि तथैव वा ॥६१॥

जगत्समस्तमनघं कुर्यादस्मादतोऽनघा । मदशो मद्नतप्रातो लोकेस्मिन्वृत्तको द्विजः ॥६२॥

युधिष्ठिर उवाच ॥ ईद्दशं पुण्डरीकाक्ष स वै राजा स्वयं व्रतम् ‍ ॥६३॥

चक्रे वा व्रिषु लोकेषु कैर्मन्व्रैः समयैश्व कैः । कस्मिन्काले तिथौ कस्यामेतन्मे वद केशाव ॥६४॥

श्रीकृष्ण उवाच ॥ कृष्णाष्टभ्यां मार्गशीर्षे दाम्पत्यं दर्मनिर्मितम् ‍ । अनघं चानघांच्चैव बहुपुव्रैः समन्विताम् ‍ ॥६५॥

पुराकृती कृतं शान्तं भूमिभागे स्थितं शुभम् ‍ । स्त्रात्वैवमर्चयेत्पुष्पैः सुसुगन्धैर्युधिष्ठिर ॥६६॥

ऋग्वेदोक्तऋचा विप्रा विष्णुं ध्यात्वा ममांशजम् ‍ । अनघं वासुदेवेनानघां लक्ष्मीं व्रजां तनुम् ‍ ॥६७॥

प्रद्युन्मदिपुव्रवर्गे हरिवशे यशोदितम् ‍ ॥६८॥

" ॐ अतो देवा अवंतु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे । पृथिव्याः सप्त धामभिः । इदं विष्णुर्विचक्रमे व्रेधा निदधे पदम् ‍ । समळ्हमस्य पांसुरे । व्रीणिपदा विचक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयत् ‍ । विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा । तद्विष्णोः षरम पदं सदा पश्यन्ति सूरय़ः । दिवीत्व चक्षुराततम् ‍ तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिंधते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ‍ " । कालोद्भवैः फलैः कन्दैः शृङ्गारैर्बदरैः शुभैः । वित्तैश्व धान्यैः पुष्पैश्व गन्धधूपैः सदीपकैः ॥६९॥

यः पूजयेद्भक्तियुक्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो द्विजाम्भोजयेच्च सुह्रत्संबन्धिबान्धवान् ‍ ॥७०॥

व्रतावसाने गृह्रीयात्कश्विदेको नरो व्रतम् ‍ । तेषां मध्ये द्दढाश्वक्रुरनघव्रतपारगाः ॥७१॥

इदं जीवनघाती चेत्सत्यं तु समयोषितम् ‍ । चर्षमेकं ततः स्वेच्छा इदं तवानघव्रतम् ‍ ॥७२॥

तव्रोपेक्षणकं कार्यं नटनर्तकगायकैः । प्रभाते तु नवभ्यां त तोयमध्ये विसर्जयेत् ‍ ॥७३॥

एवं व्रतं यः कुरुते वर्षे वर्षे च हर्षितः । भक्तियुक्तः श्रद्धया च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥७४॥

कुटुंम्ब वर्द्धते तेषां येषां विष्णुः प्रसीदति । आरोग्यं सप्तजन्प्रानि ततो यांति परां नग्निम् ‍ ॥७५॥

एतामघौघशमनामनघाष्टमीं च कौन्तेय संप्रति मया कथितां हिताय । कुर्तन्त्यनन्यमनसः स्वयशोभिवृद्धन्यै ऋद्धिं प्रयान्ति कृतवीर्यसुतानुरूपम् ‍ ॥७६॥ [ २४०१ ]

इति श्रीभविष्य महापुराणे उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादेअनघाष्टमीव्रतं नामाष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥५८॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:52:24.0530000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

DEVASTHĀNA(देवस्थान)

  • General. A maharṣi, who was a friend of the Pāṇḍavas. Other information.
    (1) After the great war was over this muni visited Dharmaputra and induced him to perform yajñas.
    (2) Along with some other munis he gave spiritual advice to Dharmaputra and comforted him. [Śānti Parva, Chapter 37, Verse 27].
    (3) He was one of the munis, who visited Bhīṣma on his bed of arrows. [Śānti Parva, Chapter 47, Verse 5].
     
RANDOM WORD

Did you know?

प्रदक्षिणा कशी व कोणत्या देवास किती घालावी ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.