TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|वास्तुशास्त्रः|समराङ्गणसूत्रधार|
५१ ते १००

पताकादिचतुष्षष्टिहस्तलक्षणं नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः - ५१ ते १००

समराङ्गणसूत्रधार भारतीय वास्तुशास्त्र से सम्बन्धित ज्ञानकोशीय ग्रन्थ है जिसकी रचना धार के परमार राजा भोज (1000–1055 ई) ने की थी।


पताकादिचतुष्षष्टिहस्तलक्षणं नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः - ५१ ते १००
कर्तव्यः सोत्रनाशास्यं विधानेन समीपरा ।
पाणिः कृतभ्रुकुटिना तत्रोद्वस्तोङ्गुलिद्वयः ॥५१॥
अधोमुखं प्रस्थिताभ्यामङ्गुलीभ्यां प्रदर्शयेत् ।
चलाभ्यां मुकुलाभ्यां च हस्तस्यास्यैव पद्यदान् ॥५२॥
दर्शयेत्पाणियुग्मेन कदाचित् पक्षिणो लघून् ।
पवनप्रभृतींश्चैव पदार्थानपरानपि ॥५३॥
चलिताङ्गुलिना हस्तद्वयेनाद्योनति---स्या ।
अधोमुखेन वा स्रोतो दर्शयेत् सर्पता पुरः ॥५४॥
ऊर्ध्वावस्थितिना गङ्गास्रोतः सूत्रनिभेन च ।
अधो विनमता पाणिद्वितयेन प्रदर्शनायेत् ॥५५॥
पुरः प्रसर्पतैकेन चलता विकृताननः ।
हस्तेन सर्पाभिनयं विदधीत विचक्षणः ॥५६॥
अङ्गुलिद्वितयेनाधोमुखेनाश्रुप्रमार्जनम् ।
कुर्यात्कनीनिकाडेशसर्पिणा विनताननः ॥५७॥
अधश्चार्धं च सर्पन्त्या भालदेशे त्वनामया ।
तिलकं रचयेदेका सुन्द्र स्य भ्रलतां शये ॥५८॥
चैवानामिकया कार्या स्याद्रो चनाक्रिया ।
आलभ्य रोचनां मूर्ध्नि तथैव च विचिक्षिपेत् ॥५९॥
तथैव च विधातव्यमलकनो प्रदर्शनम् ।
उत्तानितेन हासश्च त्रिपताकेन पाणिना ॥६०॥
चदनेस्याग्रह स्तिर्यगङ्गुलिद्वयचालनात् ।
त्रिपताकाङ्गुलीभ्यां तु चलिताभ्यामुरोग्रतः ॥६१॥
शिखण्डिशारिकाकारकोकिलादीन् प्रदर्शयेत् ।
हस्तस्यानुगतां दृष्टिं त्रैलोक्य --- कारयेत् ॥६२॥
इति त्रिपताकः ।
त्रिपताके यदा हस्ते भवेद् पृष्ठावलोकिनी ।
तर्जनी मध्यमायाश्च तदासौ कर्तरीमुखः ॥६३॥
नमता संयुतेनेतस्ततः सञ्चरणं पदैः ।
तेतस्य स्तंद्वंलनंत्वं हि युगस्य तदमातया ॥६४॥
अधोमुखेन कर्तव्यमतेचैव रङ्गणम् ।
ललाटवर्तिना शृङ्गं संयुतेनोन्नतभ्रुवा ॥६५॥
प्रदर्शयेदुल्लिखता लेख्यमभ्युन्नतभ्रुवा ।
अधोमुखेन चैकेन तथाधो नमता मनाक् ॥६६॥
दर्शयेत् पतनं वाधो गच्छता मरणं तथा ।
नमतेतस्ततः शक्रविक्षेपेण विवर्जितम् ॥६७॥
पाणिना व्रजता भेस्ता कुञ्चितभ्रूर्नमच्छिराः ।
न्यस्तं प्रदर्शयेत् कार्यादृकसंयम्यमाचस्तं कुर्यान्निर्घाटनं तथा ॥६८॥
पीनं वालद्रुमीः कञ्चुकरानुगा ।
इति कर्तरीमुखः ।
यस्याङ्गुल्यस्तु विनताः सहाङ्गुष्ठेन चापवत् ॥६९॥
सोऽर्धचन्द्र इति प्रोक्तः करः कर्मा च कथ्यते ।
तेनोन्नतभ्रूरेकेन शशिलेखां प्रदर्शयेत् ॥७०॥
मध्यस्यौ यस्य मायस्तं कुर्यान्निर्घाटनं तथा ।
पीनं बालद्रुमाः कम्वु कलशा वलयानि च ॥७१॥
प्रदर्शनीयान्येतेन संयुतेनेति चापरे ।
रशनाकुण्डलादीनां तलपत्रस्य चामुना ॥७२॥
कटीजघनयोश्चाभिनयस्तद्देशवर्तिना ।
अस्याप्यनुगता दृष्टिः कार्या सर्वत्र नर्तकैः ॥७३॥
इत्यर्धचन्द्रः ।
आद्या धनुर्नता कार्या कुञ्चितोऽङ्गुष्ठकस्तथा ।
शेषा भिन्नोर्ध्ववलिता अरालेऽङ्गुलयः स्मृताः ॥७४॥
असृतेनारतोतेन किञ्चिदभ्युत्थितेन च
सत्त्वशौण्डीर्यगाम्भीर्यधृतिकान्तीः प्रदर्शयेत् ॥७५॥
दिव्याः पापार्ध ये चान्ये तानप्यविकृताननः ।
दर्शयेदुन्नतभ्रूश्च पाणिनानेन नर्तकः ॥७६॥
आशीर्वादं तथा कानां स्त्रीकेशग्रहणं च यत् ।
निर्वर्णनं च सर्वाङ्गमात्मनो यद्विधीयते ॥७७॥
उत्कर्षणं च तत्सर्वं कार्यमभ्युन्नतभ्रुवा ।
दर्शयेद्धस्तयुग्मेन प्रदक्षिणगतेन च ॥७८॥
विवाहं संप्रयोगं च कौतुकानि बहूनि च ।
अङ्गुल्यग्रसमायोगरचितस्वस्तिकेन च ॥७९॥
परिमण्डलयातेन प्रादक्षिण्यं प्रदर्शयेत् ।
परिमण्डलसंस्थानं तथानेन महाजलम् ॥८०॥
द्र व्यं महीतले यच्च रचितं तत्प्रदर्शयेत् ।
दानं वारणमाह्वानमनेकवचनं तथा ॥८१॥
दर्शयेच्चलता तेन हस्तेनासंयुतेन च ।
स्वेदापनयनं कार्यं गन्धाघ्राणं तथामुना ॥८२॥
तत्प्रदेशे प्रवृत्तेन पाणिना नृत्तकोविदैः ।
योषितां विषये चैष पाणिना प्रायेण युज्यते ॥८३॥
कर्माण्येतानि सर्वाणि त्रिपताकः सदाचरेत् ।
नाहमित्यभिनेतव्यमस्याडशस्थितेन च ॥८४॥
अस्यानुयायिनीं दृष्टिं विदधीत भ्रुवौ तथा ।
इत्यरालः ।
अरालस्य यदा वक्रानामिका त्वङ्गुलिर्भवेत् ॥८५॥
शुकतुण्डः स विज्ञेयः कर्म चास्याभिधीयते ।
न त्वमित्यमुना तिर्यक्प्रसृतेन प्रदर्शयेत् ॥८६
व्यावृत्तेन तु हस्तेन न् कृत्यमिति निर्दिशेत् ।
प्रसारितेन पुरतो नमताभिमुखं मुहुः ॥८७॥
कुर्यादावाहनं तिर्य --- मातु विसर्जनम् ।
व्यावृत्तेन तु हस्तेन न कृत्यमिति वारताम् ॥८८॥
अवेक्षे निपोनिषेक --- परावृत्तेन शस्यते ।
दष्टिभ्रुवौ चानुगते हस्तस्यास्य समाचरेत् ॥८९॥
इति शुकतुण्डः ।
अङ्गुल्यो यस्य हस्तस्य तलमध्येऽग्रसंस्थिताः ।
तासामुपरि चाङ्गुष्ठः स मुष्टिरभिधीयते ॥९०॥
एष प्रहारे व्यायामे कार्यः सभ्रुकुटीमुखैः ।
पार्श्वस्थहस्तयुग्मेन निर्गमे तु विधीयते ॥९१॥
इति मुष्टिः ।
यष्यतिग्रहणमात्रमर्धने स्तनपीडने ।
असंयुतो विधातव्यो सुदृष्टिभ्रवो तथा ॥९२॥
अस्यैव तु यदा मुष्ठेरूर्ध्वोऽङ्गुष्ठः प्रयुज्यते ।
हस्तः स शिखरो नाम तदा ज्ञेयः प्रयोक्तृभिः ॥९३॥
अयं वामो विधातव्यः कुशरश्मिचतुर्हि--- ।
हस्तद्वयं व्याप्रियतो सृणिग्रहणकर्मणि ॥९४॥
शक्तितोमरमोक्षे तु सव्यहस्तः प्रयुज्यते ।
पादौष्ठञ्जने चैव चलिताङ्गुष्ठको भवेत् ॥९५॥
अलकस्य समुत्क्षेपे तत्प्रदेशस्थितो भवेत् ।
कुर्यादनुगतामस्य दृष्टिभ्रयुगलं तथा ॥९६॥
इति शिखरः ।
अस्यैव शिखराख्यस्य द्व्यङ्गुष्ठकनिपीडिता ।
यदा प्रदेशिनी वक्रा स कपित्थस्तदा स्मृतः ॥९७॥
चापतोमरचक्रासिशक्ति चक्रांगदाविना ।
एतेनान्यानि शस्त्राणि सर्वाण्यभिनयेद्बुधः ॥९८॥
सत्यप्यभिनये जन्म --- विक्षिपेन्मुहुः ।
अत्रापि हस्तानुगतं दृष्टिभ्रूकर्म शस्यते ॥९९॥
इति कपित्थः ।
उत्क्षिप्तवक्रा तु यदा तां कार्या स कनीयसी ।
अस्यैव तु कपित्थस्य पदांशौषटकमुखः ॥१००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-11-26T04:43:32.4430000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

KETUMĀN VII(केतुमान्)

  • In Bhāgavata we see a Ketumān who was the son of Dhanvantari, who gave Āyurveda to the world. “Who was the deva who made the Āyurveda in days of old? His son was Ketumān whose son was Bhīmaratha.” [Bhāgavata, Skandha 9]. 
RANDOM WORD

Did you know?

Gotra. Vats & vatsayan are same ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site