TransLiteral Foundation
संस्कृत सूची|शास्त्रः|वास्तुशास्त्रः|समराङ्गणसूत्रधार|
२०१ ते २४५

विमानादिचतुष्षष्टिप्रासादलक्षणं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः - २०१ ते २४५

समराङ्गणसूत्रधार भारतीय वास्तुशास्त्र से सम्बन्धित ज्ञानकोशीय ग्रन्थ है जिसकी रचना धार के परमार राजा भोज (1000–1055 ई) ने की थी।


विमानादिचतुष्षष्टिप्रासादलक्षणं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः - २०१ ते २४५
शालाकः ।
इदानीं वेणुकं ब्रूमश्चतुरश्रं समं शुभम् ।
न कुर्याद्भद्र निष्क्राममात्रच्छत्रात्मनः शुभम् ॥२०१॥
विस्तारद्विगुणोच्छ्रायः कुम्भाग्रं यचेदिष्यत् ।
शिखाद्विगुणमानस्य जङ्घा त्र्यंशेन कल्पते ॥२०२॥
जङ्घात्रिभागमुत्सेधात्कार्या खुरवरण्डिका ।
कपोतान्तरपत्रं च कर्तव्यं साधभागिकम् ॥२०३॥
चतुर्भागोन सूत्रेण वेणुकोशं समालिखेत् ।
सर्वतः शोभनं कुर्यात्तं कपोतविनिर्गमे ॥२०४॥
मुखेऽस्य सिंहकर्णाः स्युश्चन्द्र शालाविवर्जिताः ।
प्रमाणमस्य यत्किञ्चिद्वेणुकं च विधीयते ॥२०५॥
वेणुकम्  ।  ।
इदानीं कुञ्जरं ब्रूमो गजलक्षणलक्षितम् ।
अर्धसूत्रेण तत्साम्नः पृष्ठतो वृत्तमालिखेत् ॥२०६॥
चतुर्भागा भवेज्जङ्घा मेखला सार्धभागिका ।
वृत्ताकारं पृष्ठदेशे तं कुर्वीत विचक्षणः ॥२०७॥
शालासु सिंहकर्णाः स्युः पार्श्वतः पृष्ठतोऽग्रतः ।
कर्णाश्च तस्य कर्तव्याः शृङ्गैः सर्वेऽपि पूरिताः ॥२०८॥
मध्यप्रदेशे वलभी कर्तव्या चातिशोभना ।
यत्किञ्चित्तत्प्रमाणं तु यथैवाद्ये तथा भवेत् ॥२०९॥
कुञ्जरः ।
अथ हर्षं प्रवक्ष्यामश्चतुरश्रं मनोरमम् ।
विस्तारात्सार्ध उत्सेधः स्याद्ध्यटां मस्तकावधेः ॥२१०॥
छाद्यरूपं च कुर्वीत चतुरश्रं चतुर्दिशम् ।
शुकनासं सुखातेन शोभितं परिकर्मणा ॥२११॥
जङ्घामेखलयोश्च---सुरपिण्डस्य चोच्छ्रितिः ।
घण्टाग्रं चन्द्र शाला च च्छाद्यकं च यदृच्छया ॥२१२॥
कुर्यात्प्रमाणमन्यच्च यथैव मनसः प्रियम् ।
हर्षणः ।
इदानीं विजयं ब्रूमः प्रासादं सार्धशोभनम् ॥२१३॥
लतिनो वर्धमानेन --- विभाजयेत् ।
शुकनासोदयं न्यस्येदंशोनशिखरोदयम् ॥२१४॥
अग्रप्राग्ग्रीवकौ कार्यौ रथकौ वामदक्षिणौ ।
कर्तव्योर्ध्वलतश्चापं पूर्णः सर्वतोदिशम् ॥२१५॥
विजयो वर्धमानश्च प्रमाणेन समावुभौ ।
अलिन्दभेदान्नामास्य कृतं विजय इत्यदः ॥२१६॥
महापद्मः ।
ब्रूमोऽथ हर्म्यं प्रासादं तं कुर्यादेकभूमिकम् ।
दारुजं चतुरश्रं च पट्टतुलाभित्तिभिः ॥२१७॥
दण्डच्छाद्यं च कुर्वीत समन्ताच्च चतुष्किकाम् ।
ऊर्ध्वतस्तुम्बिकाक्रान्तं पद्मखण्डविभूषितम् ॥२१८॥
मुखैः पत्रैर्गवाक्षैश्च वेदिकास्तम्भतोरणैः ।
वलभीशालभञ्जीभिः सिंहकर्णैश्च भूषयेत् ॥२१९॥
विस्तारमस्य हर्म्यस्य कुर्यादुच्छ्रयसंमितम् ।
हर्म्यः ।
इदानीमुज्जयन्तस्य लक्षणं सम्प्रचक्ष्महे ॥२२०॥
कुर्याद्भूहर्म्यमानेऽत्र द्वारि मण्डपभूषितम् ।
चतुर्द्वारं च कुर्वीत सर्वतो मण्डपान्वितम् ॥२२१॥
प्रमाणमन्यदप्यस्य हर्म्यस्येवाखिलं भवेत् ।
उज्जयन्तः ।
इदानीमभिधास्यामो गन्धमादनलक्षणम् ॥२२२॥
हर्म्यमानेन कर्तव्यः प्रासादो गन्धमादनः ।
अग्रतः पृष्ठदेशे च मण्डपं तस्य कारयेत् ॥२२३॥
चतुष्कीजालपक्ष्माद्या वामदक्षिणभागयोः ।
प्रमाणमस्य कर्तव्यं यथा हर्म्यस्य कीर्तितम् ॥२२४॥
गन्धमादनः ।
ब्रूमोऽथ शतशृङ्गं स त्रिविष्टपसमो भवेत् ।
विभजेद्भागविंशत्या पञ्च भौमं च कारयेत् ॥२२५॥
---द्विभागानि कूटानि सैकमण्डशतं भवेत् ।
भूमौ भूमौ च शृङ्गाणि भूविस्तारदशांशतः ॥२२६॥
प्रमाणमस्य यत्किञ्चित्तत्त्रिविष्टपवद्भवेत् ।
निरवद्यः ।
विभ्रान्तमथ वक्ष्यामः सर्वतोभद्र सन्निभम् ॥२२७॥
सान्धारं तं प्रकुर्वीत सर्वतो मण्डपैर्युतम् ।
गवाक्षा वेदिजालाद्याः कुर्याद्दिक्षु चतुष्किकाः ॥२२८॥
विभ्रान्तः ।
मनोहरमथ ब्रूमः स भवेन्मण्डपो यथा ।
साच्छाद्यतोरणैर्दिक्षु चतुर्द्वारः समण्डपः ॥२२९॥
वेदिषण्डाम्बुमार्गाद्यैः प्रतोलीद्वारजालिकैः ।
सिंहपीठतलन्यासैः कलशैः परिपूरितः ॥२३०॥
वृत्तस्तम्भस्तुलाच्छन्नो बहिश्छाद्येन भूषितः ।
सिंहव्यालगजैः पत्रैर्मुखे सस्तम्भतोरणैः ॥२३१॥
पुनः कार्यं प्रमाणं तु यथाशोभं विधीयते ।
मनोहरः ।
वृत्तवृत्तायतौ ब्रूमस्तयोः कम्बुसमाकृतिः ॥२३२॥
वृत्तस्तत्र तलन्यासचतुरस्रॐशपञ्चकम् ।
वृत्ताद्यमूर्ध्वतो वृत्तं यथाशोभं समुत्थितम् ॥२३३॥
कुर्यान्मुखायतं चान्यं सिंहकर्णान्वितं मुखे ।
वृत्तवृत्तायतौ ।
चैत्यस्य लक्षणं ब्रूमः स स्याच्छात्रयान्वितः ॥२३४॥
अस्याकारः प्रमाणं च यथा वृत्ते तथा भवेत्  ।
चैत्यः ।
किङ्किणीकमथ ब्रूमः पञ्चाण्डं नवभूमिकम् ॥२३५॥
वृत्तकूटाः शुभाः कार्याः सर्वेऽमी शुभलक्षणाः ।
किङ्किणीकः ।
इदानीं लयनं ब्रूमः स शैलखननाद्भवेत् ॥२३६॥
निःश्रेण्यारोहसोपाननिर्यूहकगवाक्षकान् ।
वेदीभ्रमविटङ्कांश्च प्रतोलीद्वारसंयुतान् ॥२३७॥
उत्कीर्णानाचरे तरप्राग्रीवन्मानं च  ।
लयनम् ।
इदानीं पट्टिसं ब्रूमः प्रासादं वस्त्रसम्भवम् ॥२३८॥
बोहातो जालपादैश्च वेदीषण्डैश्च मण्डितम् ।
कूर्मपृष्ठं प्रदातव्यमिच्छता शुभलक्षणम् ॥२३९॥
पट्टिसः ।
विभवः कथ्यते स स्यात् सुर्यामन्यसमाश्रयः ।
दारवे दारवो योज्यः शैलजे शैलसम्भवः ॥२४०॥
मृन्मये मृन्मयः कार्यश्चयने चयनोद्भवः ।
प्रत्यन्तग्रामखेटेषु दारुस्तम्भैर्विधीयते ॥२४१॥
विभवस्यानुसारेण स कार्यो धार्मिकैस्त्रिभिः ।
विभवः ।
तारागणमथ ब्रूमः स भवेन्मण्डपाकृतिः ॥२४२॥
वस्त्रचीरतुलाशाण्डो डोलाक्रीडाभ्रमैर्गृहैः ।
वस्त्रजैश्चित्ररूपाद्यैर्घण्टादर्पणतोरणैः ॥२४३॥
ध्वजच्छत्रविमानाद्यैः किङ्किणीभिर्विराजितम् ।
यत्किञ्चित्सुन्दरं सर्वं तदत्र विनिवेशयेत् ॥२४४॥
तारागणः ।
अष्टाष्टकैर्द्वे च विशेषयोगात् ।
प्रासादषष्टिश्चतुरन्वितैषा  ।
विमानमुख्याः कथिता य एतान् ।
जातायस्यैस शिल्पिगणाग्रणीः स्यात् ॥२४५॥

इति महाराजाधिराजपरमेश्वरश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारापरनाम्नि वास्तुशास्त्रे विमानादिचतुःषष्टिर्नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः ।

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-11-26T04:43:29.4770000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

affluent society

  • संपन्न समाज 
  • (also opulent society) 
  • (also opulent society) (a term used to denote the high standard of living achieved in many countries) संपन्न समाज 
RANDOM WORD

Did you know?

हिंदू धर्मियांत मृत माणसाचा दहावा, तेरावा आणि चौदावा कां करतात?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.