TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|वास्तुशास्त्रः|समराङ्गणसूत्रधार|
१५१ ते २००

रुचकादिचतुष्षष्टिप्रासादकः षट्पञ्चाशोऽध्यायः - १५१ ते २००

समराङ्गणसूत्रधार भारतीय वास्तुशास्त्र से सम्बन्धित ज्ञानकोशीय ग्रन्थ है जिसकी रचना धार के परमार राजा भोज (1000–1055 ई) ने की थी।


रुचकादिचतुष्षष्टिप्रासादकः षट्पञ्चाशोऽध्यायः - १५१ ते २००
चतस्रो रथिकाश्चैवं कर्णे कर्णे निवेशयेत् ।
शेषो भद्र स्य विस्तारः स्वविस्तारार्धनिर्गतः ॥१५१॥
भूषयेत्सिंहकर्णैश्च भद्र व्यासार्धमुन्नतैः ।
विन्यसेच्छिखरं तत्र भागैर्विस्तृतमष्टभिः ॥१५२॥
चतुर्गुणेन सूत्रेण वेणुकोशं समालिखेत् ।
स्कन्धकोशान्तरं चास्य त्रिभिभागैर्विभाजयेत् ॥१५३॥
ग्रीवार्धभागिकोत्सेधाभागेनामलसारकः ।
पद्मशीर्षं तथार्धेन भागेन कलशः स्मृतः ॥१५४॥
त्रिपादा रथिकास्तिस्र उच्छ्रायेण प्रकीर्तिताः ।
सर्वतोभद्र काकारो नन्दिशालः प्रकीर्तितः ॥१५५
नन्दिशालः ।
नन्दिशालस्य संस्थाने तद्रू पे समवस्थिते ।
तस्य भद्रा णि सर्वाणि भित्तिभिः परिवेष्टयेत् ॥१५६॥
भद्रे भद्रे तस्य तस्य वर्धमानं निवेशयेत् ।
अर्धषष्ठांस्तथा भागान्स्याद्भद्र शिखरोच्छ्रयः ॥१५७॥
पीठोच्छ्रायं च जङ्घां च तथास्य शिखरोच्छ्रयम् ।
नन्दिशालसमाकारं सममेव प्रकल्पयेत् ॥१५८॥
कार्योऽयं सर्वदेवानां प्रासादो नन्दिवर्धनः ।
नन्दिवर्धनः ।
नन्दिवर्धनसंस्थानं पूर्ववत्परिकल्पयेत् ॥१५९॥
उभयोः कर्णयोर्मध्ये ये तत्र रथिके स्थिते ।
तयोश्चोपरि कर्तव्यं शिखरं लक्षणान्वितम् ॥१६०॥
षडंशविस्तृतं चैतत्साधषट्कसमुच्छ्रितम् ।
चतुर्गुणेन सूत्रेण वेणुकोशं समालिखेत् ॥१६१॥
ग्रीवा चामलसारं च कुम्भकस्याश्रयो भवेत् ।
कार्यः स सर्वतोभद्र संस्थान इति निश्चयः ॥१६२॥
मन्दिरोऽयमिति ख्यातः प्रासादः क्षितिभूषणः ।
मन्दिरः ।
नन्दिवर्धनसंस्थाने तद्रू पसमवस्थिते ॥१६३॥
दिक्सूत्रे कर्णसूत्रे च रथिकाष्टकम् ।
रथिका अपि चैताः स्युर्द्विभागायतविस्तृताः ॥१६४॥
षड्भागविस्तृतिश्चास्य शेषं शिखरमाचरेत् ।
उच्छ्रयश्चास्य कर्तव्यो भागानां सार्धसप्तकम् ॥१६५॥
षड्भागः स्कन्धविस्तारो ग्रीवा चास्य द्विभागिका ।
रेखा चामलसारं च कलशश्चात्र यो भवेत् ॥१६६॥
सर्वतोभद्र वत्स स्याच्छ्रीवृक्षोऽयमुदाहृतः ।
श्रीवृक्षः ।
चतुरश्रीकृते क्षेत्रे चतुर्दशविभाजिते ॥१६७॥
द्विभागविस्तृताः कर्णा रथिकास्तेषु कारयेत् ।
उदकान्तरविच्छिन्ना मूलकर्णेषु योजयेत् ॥१६८॥
शेषं भद्र स्य विस्तारस्तदर्धमपि निर्गमः ।
सर्वतोभद्र मप्यस्य भद्रे भद्रे विभज्य च ॥१६९॥
पूर्वैर्गुणैस्तु संयुक्ते चतुर्दिक्षु निवेशयेत् ।
तस्य गर्भस्तु कर्तव्यः विस्तृतः ॥१७०॥
सार्धभागप्रमाणः स्याद्भित्तिर्गर्भस्य मध्यतः ।
बाह्यभित्तिस्तथैवास्य शेषं भ्रमणमाचरेत् ॥१७१॥
जङ्घाषड्भागमुत्सेधात्पीठं तस्य तदर्धतः ।
वरण्डीनान्तरं पत्रं भागेनैकेन कारयेत् ॥१७२॥
रथिकाद्वादशविस्तारानुपर्युपरि योजिता ।
तिस्रस्तिस्रो निवेशाः स्युः कर्णे कर्णेतथाक्रमम् ॥१७३॥
प्रथमा रथिकास्तस्य कुर्याद्भागत्रयोच्छ्रिताः ।
कुर्यादुपर्यन्याः पादपादविवर्जिताः ॥१७४॥
अष्टभिर्विस्तृतं भागैः सार्धैर्नवभिरुच्छ्रितम् ।
सर्वतोभद्र काकारं शिखरं तस्य कारयेत् ॥१७५॥
प्रासादोऽयं विमानाख्यः प्रख्यातश्चामृतोद्भवः ।
विमानः ।
द्विसप्तायामविस्तारं हिमवन्तं विभाजयेत् ॥१७६॥
चतुर्धा रथिकास्तत्र कर्णे कर्णे निवेशयेत् ।
द्विभागविस्तृताः सर्वा उपर्युपरि कारयेत् ॥१७७॥
प्रथमा भूमिका तस्य स्याच्च भागत्रयोच्छ्रिता ।
पादपादविहीनास्तु क्रमणोपरिभूमयः ॥१७८॥
नन्दिशालगुणैर्युक्तं शिखरं चात्र कारयेत् ।
सर्वतोभद्र वन्मध्ये भूमिकाश्च समाचरेत् ॥१७९॥
द्विभागा रथिकास्तस्य सर्व भागत्रयोच्छ्रिताः ।
द्वितीयभूमिरथिका भूम्युशयेण कारयेत् ॥१८०॥
शिखरस्योच्छ्रयः कार्यः सपादव्याससंमितः ।
अमृतोद्भववज्जङ्घा पीठं चात्र तथा भवेत् ॥१८१॥
जातिशुद्धो भवत्येष हिमवान् भुवनोत्तमः ।
हिमवान् ।
हिमाचलस्य संस्थाने तद्रू पे समवस्थिते ॥१८२॥
तस्य भद्रे षु सर्वेषु वर्धमानं च योजयेत् ।
भागषट्कप्रविस्तारं तदर्धेन विनिर्गतम् ॥१८३॥
भागैः सप्तभिरप्यस्य सार्धैः स्याच्छिखरोच्छ्रयः ।
शिखरस्याग्रतः स्तम्भः सिंहकर्णे विभूषयेत् ॥१८४॥
दिक्सूत्रैरस्य सर्वेषु क्रियां प्राग्वत्प्रकल्पयेत् ।
जङ्घोत्सेधश्च कर्णश्च शिखरं चास्य यद्भवेत् ॥१८५॥
हिमवत्सदृशं सर्वं विधेयं तद्विजानता ।
हेमकूट इति ख्यातः प्रासादोऽयं जगत्त्रये ॥१८६॥
एष त्रिमूर्तिनिलयः कार्यो नान्यस्य कस्यचित् ।
हेमकूटः ।
हिमवत्तुल्यसंस्थानं प्रासादं परिकल्पयेत् ॥१८७॥
तस्य मध्ये विधातव्यः सर्वतोभद्र संज्ञितः ।
वर्जनीयं तु तन्मध्ये वर्धमाननिवेशनम् ॥१८८॥
ततः स्थानेषु सर्वेषु खण्डरेखा निवेशयेत् ।
व्यासोच्छ्रितैस्ततः सिंहकर्णैर्भद्रं विभूषयेत् ॥१८९॥
ऊर्ध्वं च शिखरं तस्य वर्जनीयं विचक्षणैः ।
द्वे द्वे च रथिके कार्ये सपादद्व्यंशकोच्छ्रिती ॥१९०॥
तयोश्चोपरि विस्ताराच्छिखरं चतुरश्रकम् ।
उच्छ्रयः पञ्चभिः सार्धैर्विधेयः शिखरस्य च ॥१९१॥
दिक्सूत्रेषु च सर्वेषु क्रियामेवं प्रकल्पयेत् ।
बाह्यरेखा तु जङ्घा च हिमवत्सदृशी स्मृता ॥१९२॥
कैलासोऽयमिति ख्यातः कर्तव्यः शूलपाणये ।
कैलासः ।
एतस्यैव यदा भद्र मुच्छ्रितं सिंहकर्णकैः ॥१९३॥
द्वे द्वे च रथिके तत्र दीयते सुमनोरमे ।
शेषः शिखरविस्तारः पञ्चभागसमुच्छ्रितः ॥१९४॥
प्राग्ग्रीवकाश्च भद्रे षु भागभागविनिर्गताः ।
विस्तारेण चतुर्भागा दिक्षु सर्वास्वयं विधिः ॥१९५॥
विमानसदृशी चास्य बाह्यलेखा विधीयते ।
गुणैरेभिस्तदा युक्तः प्रासादः पृथिवीजयः ॥१९६॥
पृथिवीजयः ।
भक्ते षोडशभिः क्षेत्रे चतुरश्रे समन्ततः ।
गर्भोऽष्टवर्गः स्यात्तस्य मध्ये भित्तिर्द्विभागिका ॥१९७॥
भ्रमणं बाह्यभित्तिश्च तत्समे एव कीर्तिते ।
कर्णेषु रथिका कार्या सलिलान्तरभूषिता ॥१९८॥
तत्तुल्यायामविस्तारा रथिकाः स्युस्तथापराः ।
तद्वत्तृतीयरथिका भद्रं चतुष्पदायतम् ॥१९९॥
विस्तारार्धेन निष्क्रान्तं क्षोभयेद्वर्धमानतः ।
वरण्ड्यन्तरपत्रे च सार्धे भागेन कारयेत् ॥२००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-11-26T04:43:28.0870000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

AHIṀSĀ(अहिंसा)

  • Non-injury. There are opinions both in favour of and against Ahiṁsā in the purāṇas. Śukrācārya extols the importance of Ahiṁsā to the asuras (demons) thus: Bho! Devaripavaḥ satyaṁ Bravīmi bhavatāṁ hitam Ahiṁsā paramo dharmo Hantavyā hyātatāyinaḥ Dvijairbhogaratairvede Darśitaṁ hiṁsanam paśoḥ Jihvāsvādaparaiḥ Kāma-- Mahiṁsaiva parā matā. “Oh, foes of the devas, I shall tell you the truth which is good for you. Non-injury to any living being is the most righteous thing. Do not molest even those who come to kill you. Even that act would be ‘hiṁsā’ (injury). It was those brahmins who were attached to worldly pleasures and addicted to overeating that enjoined in the Vedas that hiṁsā is permissible for yāgas.” [Devī Bhāgavata, Skanda 4]. Mārkaṇḍeya Muni (sage) says thus: “Why should I mind the innumerable killings going on unnoticed in this world full of life. People of old speak very sacredly about Ahiṁsā. But O best of brahmins, who can live in this world without injury to another life?” [M.B., Araṇya Parva, Ślokas 32 & 33, Chapter 208]. 
RANDOM WORD

Did you know?

घरातील देव्हार्‍यात कोणते देव पूजावेत आणि कोणते नाही?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site