TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|वास्तुशास्त्रः|समराङ्गणसूत्रधार|
१०१ ते १५०

विमानादिचतुष्षष्टिप्रासादलक्षणं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः - १०१ ते १५०

समराङ्गणसूत्रधार भारतीय वास्तुशास्त्र से सम्बन्धित ज्ञानकोशीय ग्रन्थ है जिसकी रचना धार के परमार राजा भोज (1000–1055 ई) ने की थी।


विमानादिचतुष्षष्टिप्रासादलक्षणं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः - १०१ ते १५०
सार्धत्रिगुणसूत्रेण पूर्वा कर्कटना भवेत् ।
चतुर्गुणं मूलसूत्रेण मध्ये कर्कटना स्मृतौ ॥१०१॥
विभज्य दशधा स्कन्धविस्तारं तैः प्रकल्पयेत् ।
भद्रं चतुर्भिः कर्णाशुर्णांस्तु कुर्याद्भस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥१०२॥
स्वच्छाया भूमिकाः कार्या या वा मूलार्धभागिकीः ।
भागेनामलसारं च कुमुदं चार्धभागिकम् ॥१०३॥
कुम्भं भागेन कुर्वीत प्रासादे रुचके बुधः ।
साधारणोऽयं सर्वेषां प्रासादस्तु दिवौकसाम् ॥१०४॥
रुचकः ।
पुण्ड्रवर्धनकं ब्रूमः प्रासादं वल्लभं हरेः ।
भ्रमयेन्मूलसीमास्पृग्वृत्तमादौ समन्ततः ॥१०५॥
तच्छालाकर्णसंयुक्तं कर्तव्यं सर्वतोदिशम् ।
यश्छन्दः स्वस्तिकेऽस्य स्याद्द्विगुणः पुण्ड्रवर्धने ॥१०६॥
जङ्घोदकान्तभद्रा णामुच्छ्रायो विस्तृतिश्च या ।
स्वस्तिके कथिता सैव विज्ञेया पुण्ड्रवर्धने ॥१०७॥
पुण्ड्रवर्धनः ।
अथाभिधीयते मेरुर्दशधा तत्र भाजयेत् ।
सीमानं तस्य कुर्वीत शृङ्गं चापि विभागिकम् ॥१०८॥
शेषं भागिकं भद्र मायमाने विधीयते ।
पदस्य षोडशौसेनं कर्तव्यमुदकान्तरम् ॥१०९॥
पदैः षोडशभिर्गर्भो विधातव्यः पदं पदम् ।
भित्तिरन्धारिका बाह्यभित्तिश्चास्य विधीयते ॥११०॥
भागषट्कोच्छ्रिता जङ्घा मेखला चैकभागिकी ।
शृङ्गं च त्रिपदोत्सेधं शिखरं स्याद्दशोच्छ्रितम् ॥१११॥
कर्तव्यं वास्तुशास्त्रज्ञैस्तस्यैकादशभूमिकम् ।
अर्धपञ्चमविस्तारः स्कन्धो ग्रीवार्धभागिका ॥११२॥
उच्छ्रायेण विधातव्या भागिकोत्सेधमण्डकम् ।
भागाधिकं च कुमुदं भागिका कलशोच्छ्रितिः ॥११३॥
षड्गुणेनैव सूत्रेण रेखा तस्य प्रकीर्तिता ।
मेरुं मेरुगिरिप्रख्यमेवं यः कारयेदिमम् ॥११४॥
शिलाभिरिष्टकाभिर्वा स महत्पुण्यमाप्नुयात् ।
मेरुः ।
लक्षणं मन्दरस्याथ प्रासादस्याभिधीयते ॥११५॥
गर्भस्यार्धेन निष्क्रान्तं भद्रं कुर्वीत मन्दरे ।
--- मेरुसङ्काशं विन्यस्येत् सर्वतोदिशम् ॥११६॥
वलभी मध्यदेशे तु शिखरोर्ध्वसमुद्धृता ।
सर्वमन्यत्प्रमाणं तु मेरोरिव भवेदिह ॥११७॥
मन्दरः ।
कैलासमथ वक्ष्यामो दशधा तं विभाजयेत् ।
भद्रं षड्भागविस्तारं मध्यदेशे विनिःसृतम् ॥११८॥
कर्णद्विभागविस्ताराः सलिलान्तरवर्जिताः ।
गर्भस्यार्धेन विष्कासः कार्यो भद्र स्य सर्वतः ॥११९॥
लतिस्याखरं मध्ये शिखरार्धसमोदयम् ।
भित्तिगर्भभ्रमन्तीमां जङ्घामेखलयोरपि ॥१२०॥
विस्तारमुदयं चास्मिन् विदध्यात्स्कन्धशृङ्गयोः ।
मेरोरिवास्मिन् प्रासादे ववचद्व ग्रीवाण्डकस्य च ॥१२१॥
कैलासः ।
ब्रूमोऽथ हंसकमस्य स्याद्विभागो रुचके यथा ।
जलान्तरं विशेषोऽत्र शेषं भरुचकवद्भवेत् ॥१२२॥
हंसः ।
भद्र स्य लक्षणं ब्रूमो दशधा तं विभाजयेत् ।
गर्भविस्तारमानेन स्यादस्मिन् भद्र विस्तृतिः ॥१२३॥
सार्धद्विभागविस्तारौ रथकौ वामदक्षिणौ ।
गर्भार्धा तुल्यमायामात्प्राग्ग्रीवं चेहलं कारयेत् ॥१२४॥
प्राग्ग्रीवस्य समुत्सेधं शिखरार्धेन कारयेत् ।
वलभीं मध्यदेशेऽस्य सिंहकर्णसमन्विताम् ॥१२५॥
लताजलेगवाक्षाद्याश्चतुष्काभिश्चतुर्दिशम् ।
भद्रो भवति शेषं तु स्यादत्र रुचके यथा ॥१२६॥
भद्र म् ।
अथ तुङ्गं प्रवक्ष्यामो द्वितीयो ह्येष मन्दरः ।
भूषयेत्सिंहकर्णैस्तं लतामूर्ध्वं च कारयेत् ॥१२७॥
भूमिभूमिसमुत्सेधः स्तम्भचित्रादिकं तथा ।
मेरोरिवात्र मध्ये तु मञ्जर्यः सर्वतोदिशम् ॥१२८॥
तुङ्गः ।
ब्रूमोऽथ मिश्रकं स स्यान्मानसंस्थानलक्षणैः ।
भौमो विमानवन्मध्ये शृङ्गं कैलासवद्भवेत् ॥१२९॥
मिश्रकः ।
अथ मालामाकारं तु तं कृत्वा गवाक्षैरुपशोभयेत् ।
यत्किञ्चिन्मानमध्यं तु तदाद्यस्येव प्रकल्पयेत् ॥१३०॥
गवयः ।
चित्रकूटमथ ब्रूमो दशधा तं विभाजयेत् ।
प्राग्ग्रीवा निर्गता तस्य गर्भमानेन कारयेत् ॥१३१॥
सार्धद्वयाधोविस्तारांस्तत्कर्णान् वामदक्षिणान् ।
उत्सेधस्य त्रिभागेन जङ्घोत्सेधं प्रकल्पयेत् ॥१३२॥
जङ्घोत्सेधत्रिभागन विन्यस्येत्खुरपिण्डिकाम् ।
कपोतान्तरपत्रं च तत्र स्यादर्धभागिकम् ॥१३३॥
शिखरोत्सेधमानं यत्तत्त्रयोदशभिः पदैः ।
तत्र भूमास्तदुत्सेधं कल्पयेदनुसारतः ॥१३४॥
स्तास्तम्भसो भित्तिः कुर्यान्मुक्ताश्च परिकर्मणा ।
कूटच्छेदेन तत्कर्म विन्यस्येत् सर्वतोदिशम् ॥१३५॥
भक्तमन्तरपत्रेण तलच्छन्दं तदूर्ध्वतः ।
द्वे द्वे कूटे ततो न्यस्येद्वामदक्षिणकर्णयोः ॥१३६॥
शालामध्ये तु चत्वारि नामे कूटानि सर्वतः ।
भूमिकाः सिंहकर्णाश्च कपाटद्वारघट्टनाः ॥१३७॥
शिखराणां समुत्सेधो यथैवाद्ये तथा भवेत् ।
चित्रकूटः ।
किरणः कथ्यते स स्यात्पद्मतुल्यः प्रमाणतः ॥१३८॥
द्वात्रिंशदनारा नस्मिन् विदध्यात्षोडशाथवा ।
शालासु भेदः कर्णैः स्याच्छेषं मालाधरे यथा ॥१३९॥
किरणः ।
सर्वाङ्गसुन्दरं ब्रूमः कर्मभेदैरनेकधा ।
नानाशिल्पलताधारं प्रासादैर्बहुभिर्युतम् ॥१४०॥
तलच्छन्दतुल्यन्यासविरुक्तं बहुलक्षणम् ।
ना --- प्रासादे सर्वसुन्दरे ॥१४१॥
तोरणैः सिंहकर्णैश्च संयुक्तं परिकर्मभिः ।
प्रमाणमिह यत्किञ्चित्सर्व विद्यात्तदाद्यवत् ॥१४२॥
सर्वसुन्दरः ।
श्रीवत्समथ वक्ष्यामो दशधा तं विभाजयेत् ।
भागत्रयेण कुर्वीत शालां तत्र विचक्षणः ॥१४३॥
सार्धभागप्रविस्तारौ रथकौ वामदक्षिणौ ।
मूलकर्णा भवन्त्यत्र भागद्वितयविस्तृताः ॥१४४॥
प्रासादहस्तमात्राभिः प्रत्येकं भद्र निर्गमः ।
द्व्यङ्गुलं त्र्यङ्गुलं वापि चतुरङ्गुलमेव वा ॥१४५॥
भली मध्ये तु मञ्जर्यः कार्याः पद्मदलोपमाः ।
सर्वतः परिकर्म स्याद्र थिका कर्णसंश्रया ॥१४६॥
आमलिश्चन्द्र शालाभिः स्कन्धान्तं परिपूरयेत् ।
खुरपिण्डा च जङ्घा च कुम्भाग्रं शिखरादि च ॥१४७॥
यत्किञ्चित्तत्प्रमाणेन वर्धमानसमं भवेत् ।
नन्द्यावर्तः ।
ब्रूमो वलभ्यं स भवेद्गृहराजस्य सन्निभः ॥१४८॥
आयतश्चतुरश्रो वा प्रमाणेनैकतः समः ।
चतुरश्रस्तु विस्तारादुदयो द्विगुणो भवेत् ॥१४९॥
आध्यतन्त्रस्य पुनः सार्धः स्कन्धोच्छ्रायो विधीयते ।
विस्तारं दशधा समक्ष---तुरश्र समन्तः ॥१५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-11-26T04:43:29.3030000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

पडला तर आंबा, नाहींतर ओलटा

  • [ओलटा=हातभर लांबीचा दांडा, काठी]. आंब्याच्या झाडावर ओलटा मारला तर, पडला तर, आंबा मिळेल नाहीं पडला तरी त्यांत कांहीं नुकसान नाहीं. ओलटा खालीं पुन्हां येतोच. प्रयत्न करुन पहावें, यश आल्यास ठीकच नाहीं तर कांही विशेष हानि होत नाहीं. तु० 
  • गाजराचीं पुंगी. 
RANDOM WORD

Did you know?

हिंदू धर्मियांत मृत माणसाचा दहावा, तेरावा आणि चौदावा कां करतात?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.