प्रपञ्चसारतन्त्रम् - विशेष माहिती

प्रपञ्चसारतन्त्रम् (Prapancasaratantra), ज्याचा अर्थ 'ब्रह्मांडाचे सार' असा आहे. हा एक महत्वपूर्ण शाक्त तन्त्र ग्रंथ आहे, जो तंत्र सिद्धांतों, विशेषकर श्रीविद्या (दक्षिणाचार) परंपराच्या संबंधित आहे, ज्या ग्रंथात ब्रह्मांडाची उत्पत्ति, पंचदशी मंत्र (षोडशी) आणि शक्ति ह्यांच्या स्वरूपांचे विस्तृत वर्णन आहे, हा ग्रंथ तंत्र साहित्यातील एक आधारभूत ग्रन्थ मानला जातो.
मुख्यत:

या ग्रंथात विशेषकरून 'रथक्रान्त' नामक तंत्र श्रेणीचा उल्लेख आहे. या ग्रंथात 'पञ्चीकरण' (पंच तत्वांचे एकीकरण) आणि 'पञ्चविंशतितत्व' (पच्चीस तत्व) यांची व्याख्या आहे, ज्यातून सृष्टिची प्रक्रिया समजते.
महत्व - हा ग्रंथ तंत्र संबंधीत गूढ़ रहस्य उघड करत आहे, आणि साधकांसाठी एक मार्गदर्शक आहे.
रचनाकार - ह्या ग्रथांचा संदर्भ आदि शंकराचार्यांशी जोडला जातो, खरेतर हा एक प्राचीन तंत्र ग्रंथ आहे, खूपशा विद्वानांद्वारा संकलित वा विस्तारित केला गेला आहे.
स्वरूप - या ग्रंथात मंत्र-साधना, देवी-देवतांची उपासना आणि ब्रह्मांडीय संरचनांचे गूढ विवेचन मिळते.  
संक्षेपात पाहिले असतां प्रपञ्चसारतन्त्रम् तंत्र शास्त्रातील एक मौलिक ग्रंथ आहे, जो सृष्टि, तत्व आणि साधना ह्यातील गूढ़ रहस्यांचे सार प्रस्तुत करत आहे.

॥ श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतः प्रपञ्चसारतन्त्रः ॥