TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|आयुर्वेदः|सार्थ माधवनिदान|
आमवातानिदान

माधवनिदान - आमवातानिदान

" शरिरेंद्रिय-सर्वात्मा संयोगधारी जीवितम् " अशी जीवनाची आयुर्वेदीय, व्यापक व्याख्या आहे.


आमवातानिदान

आमवाताचीं कारणें व संप्राप्ति .

विरुद्धाहारचेष्टस्य मन्दाग्नेर्निश्चलस्य च ॥

स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नं व्यायामं कुर्वतस्तथा ॥१॥

वायुना प्रेरितो ह्याम : श्लेष्मस्थानं प्रधावति ॥

तेनात्यर्थं विदग्धोऽसौ धमनी : प्रतिपद्यते ॥२॥

वातपित्तकफैर्भूयो दूषित : सोऽन्नजो रस : ॥

स्नोतांस्यभिष्यन्दयति नानावणेंऽतिपिच्छिल : ॥३॥

युगुपत्कुपितावेतौ त्रिकसन्धिप्रवेशकौ ॥

स्तब्धं च करुतो गात्रमामवात ; स उच्चते ॥४॥

विरुद्ध आहार व विरुद्ध विहार करणे , व्यायाम न करणे अथवा स्निग्वपदार्थ सेवन करताक्षणी व्यायाम न करणे आणि अठराग्रि मंद होणे या कारणांमुळे दूषित वायूने प्रेरित झालेला रोग्याचा आम कफस्थानी जातो व तेथील कफाने अत्यंत दूषित होऊन त्याच्या धमनीत शिरतो , इतकेच नव्हे , तर वात , पित्त व कफ या तिन्ही दोषांनी दुष्ट तो अन्नाचा अपक्वरस नानावर्णयुक्त व बुळबुळीत असा स्रोतरास अभिष्यंद उत्पन्न करतो . रोग्याच्या शरीरात असा प्रकार असता वात व कफ हे एकाच वेळी प्रकोप पावून त्याच्या माकडहाडाचे संधीत शिरतात व शरीरास ताठ करतात . या रोगास आमवात असे म्हणतात .

आमवाताचीं लक्षणें .

अङ्गमर्दोऽरुचिस्तृष्णा आलस्यं गौरवं ज्वर : ॥

अपाक : शूनताऽङ्गानामामवात : स उच्यते ॥५॥

आमवात झाला असता अंग मोडून येणे , अन्न न पचणे , अरुचि व तसेच जडपणा , आळस , तहान , ज्वर , आणि गात्रांना सूत्र ही लक्षणे उत्पन्न होतात .

प्रकार व त्यांचीं लक्षणें .

पित्तात्सदाहरागं च सशूलं पवनानुगम्‌ ॥

स्तैमित्यं गुरू कण्डूं च कफजुष्टं तमादिशेत्‌ ॥६॥

आमवाताचे तीन प्रकार आहेत . पहिला पित्ताच्या प्रकोपामुळे होतो ; त्यांत शरीराचा वर्ण तांबडा व दाह ही लक्षणे असतात ; वायुच्या योगाने होणार्‍या दुसर्‍या प्रकारात शूल असतो व तिसरा कफप्रकोपामुळे होऊन त्यात ओलसरपणा , जडत्व व कंडू ही लक्षणे द्दष्टीस पडतात .

साध्यासाध्य विचार .

एकदोषानुग : साध्यो द्विदोषो याप्य उच्यते ॥

सर्वदेहचर : शोथ : स कृच्छ्र : सान्निपातिक : ॥७॥

ज्यात एकदोषाचा संबंध असतो तो आमवात साध्य होतो ; दोन दोषांचा असतो तो याप्य होऊन राहतो व त्रिदोषजन्य अथवा सन्निपातिक व जो सर्व देहभर पसरणारा आणि सूज असलेला आमवात तो कष्टसाध्य ( बहुश : असाध्य ) असतो .

आमवात वाढला असतां होणारे विकार .

स कष्ट : सर्वरोगाणां यदा प्रकृपितो भवेत्‌ ॥

हस्तपादशिरोगुल्फत्रिकजानूरुसन्धिषु ॥८॥

करोति सरुजं शोथं यत्र दोषै : प्रपद्यते ॥

स देशो रुजतेऽत्यर्थं व्याविद्ध इव वृश्चिकै : ॥९॥

जनयेत्सोऽग्निदोर्वल्यं प्रसेकारूचिगौरवम्‌ ॥

उत्साहहानिवैरस्यं दाहं च बहूमूत्रताम्‌ ॥१०॥

कुक्षौ कठिनतां शूलं तथा निदाविपर्ययम्‌ ॥

तृट्‌छर्दिभ्रममूर्च्छाश्च ह्रद्‌ग्रहं विट्‌विबन्धताम्‌ ॥११॥

जाडयान्त्रकूजमानाहं कष्टांश्चान्यानुपद्रवान्‌ ॥

आमवात १ वाढला असता तो सर्व रोगात अत्यंत दु : खकारक आहे , तो ज्य ठिकाणी जातो तेथे विंचवाने नांगी मारल्याप्रमाणे वेदना होत असतात आणि हात , पाय डोके , मांडया , गुहघे , घोटे व माकडहाड यांच्या संधीत सूज उत्पन्न होऊन तिला ठणका लागतो . तसेच यापासून अम्निमांद्य , अन्नद्वेष , निरुत्साह , जडत्व , दाह , शूल , तहान , ओकरी , जाडय , चक्कर , मूर्च्छा , मलावष्टंभ , बहुनुत्रत्व , कुशीत कठिणपणा आणि , याशिवाय तोंड फिके पडणे व त्यास पाणी सुटणे , रात्री झोप न येणे , दिवसा येणे आतडयात कुरकुर शब्द होणे , पोट फुगणे , ऊर दुखणे , हृदय जस्त्रडल्यासारखे वाटणे हे विकार व दुसरे भयंकर उपद्रन उत्पन्न होतात .

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2015-06-24T13:49:37.8570000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

आपल्या खाजे फळतीं, धन्याला दुभतें करतीं

  • गाय किंवा म्हैस फळते ती स्वतःच्या कामवासनेमुळे फळते 
  • ती काही धन्याच्या फायद्याकरितां ती गोष्ट करीत नाही. पण अप्रत्यक्षपणे त्या गोष्टीपासून धन्याला दूधदुभते मिळते. म्हणजे वरवर दिसणार्‍या परोपकारांतहि स्वार्थ असतोच. 
RANDOM WORD

Did you know?

हिंदू धर्मात मुलाचे जावळ काढतात परंतु मुलीचे का काढत नाहीत?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site