TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|आयुर्वेदः|योगरत्नाकरः|
॥ अथ भग्नव्रणनिदानमाह ॥

॥ अथ भग्नव्रणनिदानमाह ॥

’ योगरत्नाकर ’ हा आयुर्वेदावरील मूळ प्राचीन ग्रंथ आहे.


॥ अथ भग्नव्रणनिदानमाह ॥
॥ अथ भग्नव्रणनिदानमाह ॥
भग्नं समासाद्विविधं हुताश काण्डे च सन्धौ च हि तत्र सन्धौ । उत्पिष्टविश्लिष्टविवर्तितं च तिर्यक्प्रतिक्षिप्तमधश्च षोढा ॥
प्रसारणाकुञ्चनवर्तनोप्रारुकस्पर्शविद्वेषणमेतदुक्तम्‍ ॥१॥
सामान्यत: सन्धिगतस्य लिड्गमुत्पिष्टसन्धे: श्वयथु: समन्तात्‍ । विशेषतो रात्रिभवा रुजश्च विश्लिष्टजे तौ च रुजा च नित्यम्‍ ॥२॥
विवर्तिते पार्श्वरुजश्च तीव्रास्तिर्यग्गते तीव्ररुजो भवन्ति । क्षिप्तेऽतिशूलं विषमं च सकथ्रो: क्षिप्ते त्वधोरुग्विघटश्च सन्धे: ॥३॥
काण्डे त्वध: कर्कटकाश्च कर्णविचूर्णितं पिच्चितमस्थिछल्लितं च । काण्डेषु भग्नं ह्यतिपातितं च मजागतं च स्फुटितं च वक्रम्‍ ॥४॥
छिन्नं द्विधा द्वादशधा च काण्डे स्त्रस्ताड्गता शोथरुजातिवृद्धि:  । संपीड्यमाने भवतीह शब्द: स्पर्शासहस्यन्दनतोदशूल: ॥५॥
सर्वास्ववस्थासु न शर्मलाभो भग्नस्य काण्डे खलु चिह्नमेतत्‍ । भग्नं तु काण्डे बहुधा प्रयाति समासतो नामभिरेव तुल्यम्‍ ॥६॥
अल्पाशिनोऽ‍नात्मवतो जन्तोर्वातात्मकस्य च । उपद्रवैर्वा जुष्टस्य भग्नं कृच्छ्रेण सिध्यति ॥७॥
भिन्नं कपालं कट्यां तु सन्धिमुक्तं तथा च्युतम्‍ । जघनं प्रतिपिष्टं तु वर्जयेच्च विचक्षण: ॥८॥
असंश्लिष्टं कपालं च ललाटे चूर्णितं च यत्‍ । भग्नं स्तनान्तरे शड्खे पृष्ठे मूर्धि च वर्जयेत्‍ ॥९॥
सम्यक्‍ संहितमप्यस्थि दुर्निक्षेपनिबन्धनात्‍ । संक्षोभाद्वापि यद्‍ गच्छेद्विक्रियां तच्च वर्जयेत्‍ ॥१०॥
तरुणास्थीनि नाम्यन्ते भिद्यते नलकानि तु । कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्ति रुचकानि च ॥११॥
इति भग्नव्रणनिदानम्‍ ॥

॥ अथ तच्चिकित्सा ॥
भग्नान्युपचरेद्धीमान्सेकलेपनबन्धनै: । शीतलैरेव विविधै: प्रयोगैश्च समीरितै: ॥१॥
तत्रातिशिथिले बन्धे सन्धिस्थैर्यं न जायते । गाढेनापि त्वगादीनां शोफो रुक्याक एव च ॥२॥
तस्मात्साधारणं बन्धं भग्ने शंसन्ति तद्विद: । आदौ भग्नं विदित्वा तु सेचयेच्छीतलाम्बुना ॥३॥
पड्केनालेपनं कुर्याब्दन्धनं च कुशान्वितम्‍ । अवनामितमुन्त्राम्येदुन्नतं चावडीपयत्‍ ॥४॥
क्षिप्तं द्विधापि च स्थाने संस्थाप्य विधिमाचरेत्‍ । आलेपनार्थं मञ्जिष्ठामधुकं चाम्लपेषितम्‍ ॥५॥
शतधौतघृतोन्मिश्रंशालिपिष्टं च लेपनम्‍ । न्यग्रोधादिकषायं तु शीतलं परिषेचने ॥६॥
पञ्चमूलीविपक्वं तु क्षीरं दद्यात्सवेदने । मूलं शृगालच्छिन्नाया: पीत्वा मांसरसेन तु ॥७॥
चूर्णीकृत्य तु सप्ताहादस्थिभड्गमपोहति । आभाचूर्णं मधुयुतमस्थिभड्गे त्र्यहं पिबेत्‍ ॥८॥
पीत्वा चास्थि भवेत्सम्यग्‍ वज्रसारनिभं दृढम्‍ । गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम्‍ ॥९॥
शीतलं लाक्षया युक्तं प्रातर्भग्ने पिबेन्नर: । सघृतं चास्थिसन्धानं लाक्षागोधूममर्जुनम्‍ ॥१०॥
सन्धिमुक्तेऽस्थिभग्ने च पिबेत्क्षीरेण मानव: । रसोनमधुलाक्षाज्यसिताकल्कं सुमिश्रितम्‍ ॥
छिन्नभिन्नच्युतास्थीनां सन्धानमचिराद्भवेत्‍ ॥११॥
अथ लाक्षागुग्गुलु: ॥ लाक्षास्थिसंहृत्ककुभाश्वगन्धाश्चूर्णीकृता नागबला: पुरश्च । सम्भग्नमुक्तास्थिरुजं निहन्यादड्गानि कुर्यात्कुलिशोपमानि ॥१॥
सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रण: सर्पिर्मधूत्तरै: । प्रतिसार्य: कषायैस्तु शेषं भग्नवदाचरेत्‍ ॥ वातव्याधिविनिर्दिष्टं स्नेहं तत्रापि योजयेत्‍ ॥२॥
अथ वल्लिजभस्मादि ॥ वल्लिजं भस्म मधुना पातव्यं हितभोजिना । सन्धिभड्गेऽस्थिभड्गे च विशेषेण प्रशस्यते ॥१॥
॥ अथाभाद्यो गुग्गुलु: ॥ आभाफलत्रिकव्योषै: सर्वैरेतै: समांशकै: । तुल्यं गुग्गुलुना योज्यं भग्नसन्धिप्रसाधकम्‍ ॥१॥
अथ गोधूमप्रयोग: ॥ ईषद्विदग्धगोधूमचूर्णं पीतं समाक्षिकम्‍ । कटिसन्धिषु भग्नेषु भुग्रेवस्थिषु पूजितम्‍ ॥१॥
अविदाहिभिरन्नैश्च पिष्टकै: समुपाचरेत्‍ । मांसं मांसरसं क्षीरं सर्पिर्यूषं च मुद्गजम्‍ ॥२॥
बृंहणं चान्नपानं च सन्धिभग्नाय दापयेत्‍ । लवणं कटुकं क्षारं साम्लं मैथुनमातपम्‍ ॥३॥
व्यायामं च न सेवेत भग्नौ रुक्षान्नमेव च । बालानां तरूणानां च भग्नान्याशु भवन्ति वै ॥
समीचीनानि वृद्धानां भग्नानां न विशेषत: ॥४॥
इति भग्ननिदानचिकित्सा ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2018-03-17T20:02:02.4400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

कोणाला विद्या राजसत्ता, कोणाला नुसती दरिद्रता

  • सर्व मनुष्‍यांस सारखे दिवस येत नाहीत. कोणी विद्वान्‌ होतो तर कोणी राजा होतो, तर कोणी अगदी दरिद्री होतो. जगात अशी विषमता नेहमी आढळून येते. 
RANDOM WORD

Did you know?

Navchandi Paath explain why it should be done?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.