TransLiteral Foundation
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|कूर्मपुराणम् उत्तरभागः|
त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

कूर्मपुराणः - त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

पुराण म्हणजे भारतीय संस्कृतीचा अमूल्य ठेवा आहे. महापुराणांच्या क्रमवारीत कूर्मपुराण पंधराव्या स्थानावर आहे.


त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

चतुर्विध प्रलयका प्रतिपादन, नैमित्तिक, प्रलयका विशेष वर्णन, विष्णुद्वारा अपने माहात्म्यका निरूपण

सुत उवाच

एतदाकर्ण्य विज्ञानं नारायणमुखेरितम ।

कुर्मरुपधरं देवं पप्रच्छुर्मुनयः प्रभुम ॥१॥

मुनय ऊचुः

कथिता भवता धर्मा मोक्षज्ञानं सविस्तरम ।

लोकानावं सर्गविस्तारं वंशमन्वन्तराणि च ॥२॥

प्रतिसर्गमिदानीं नो वक्तुमर्हसि माधव ।

भुतानां भूतभव्येशव यथा पुर्वं त्वयोदितम ॥३॥

सुत उवाच

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान कूर्मरुपधृक ।

व्याजहार महायोगी भुतानां प्रतिसंचरम ॥४॥

कूर्म उवाच

नित्यो नैमित्तिकश्‍चैव प्राकृतात्यन्तिकौ तथा ।

चतुर्धायं पुराणेऽस्मिन प्रोच्यते प्रतिसंचरम ॥५॥

योऽयं संदृश्यते नित्यं लोके भूतक्षयस्त्विह ।

नित्यः संकीत्यते नाम्रा मुनिभिः प्रतिसंचरः ॥६॥

ब्राह्मो नैमित्तिको नाम कल्पान्ते यो भविष्यति ।

त्रैलोक्यस्यास्य कथितः प्रतिसर्गो मनीषिभिः ॥७॥

महदाद्यं विशेषान्तं यदा संयाति संक्षयम ।

प्राकृतः प्रतिसर्गोऽयं प्रोच्यते कालचिन्तकैः ॥८॥

ज्ञानादात्यन्तिकः प्रोक्तो योगिनः परमात्मनि ।

प्रलयः प्रतिसार्गोऽयंक कालचिन्तापरद्विजैः ॥९॥

आत्यन्तिकश्च कथितः प्रलयोऽत्र ससाधनः ।

नैमित्तिकमिदानीं वः कथयिष्ये समासतः ॥१०॥

चतुर्युगसहस्त्रान्ते सम्प्राप्ते प्रतिसंचरे ।

स्वात्मसंस्थाः प्रजाः कर्तुः प्रतिपेदे प्रजापतिः ॥११॥

ततो भवत्यनावृष्टिस्तीव्रा सा शतवार्षिकी ।

भूतक्षयकरी घोरा सर्वभुतक्षयंकरी ।\१२॥

ततो यान्यल्पसाराणि सत्वानि पृथिवीतले ।

तानि चाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च ॥१३॥

सप्तरश्मिमरथो भूत्वा समुत्तिष्ठन दिवाकरः ।

असह्यराश्मिर्भवति पिबन्नम्भो गभस्तिभिः ॥१४॥

तस्य ते रश्मयः सप्त पिबन्त्यम्बु महार्णवे ।

तेनाहारेण ता दीप्ताः सुर्याः सप्त भवन्त्युत ॥१५॥

ततस्ते रश्मयः सप्त सुर्या भुत्वा चतुर्दिशम ।

चतुर्लोकमिदं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तथा ॥१६॥

व्याप्नुवन्तश्च ते विप्रास्तुर्ध्वं चाधश्च रश्मिभिः ।

दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः ॥१७॥

ते सुर्या वारिणा दीप्ता बहुसाहस्त्ररश्मयः ।

खं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुंधराम ॥१८॥

ततस्तेषां प्रतापेन दह्मामाना वसुंधरा ।

साद्रिनद्यर्णवद्वीपा निस्नेहा समपद्यत ॥१९॥

दीप्ताभिः संतताभिश्च रश्मिभिवै समन्ततः ।

अधश्चोर्ध्वं च लग्नाभिस्तिर्यक चैव समावृतम ॥२०॥

सुर्याग्निना प्रमृष्टानां संसृष्टानां परस्परम ।

एकत्वमुपयातानामेकज्वालं भवत्युत ॥२१॥

सर्वलोकप्रणाशश्च सोऽग्निर्भूत्वा सुकुण्डली ।

चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्यात्मतेजसा ॥२२॥

ततः प्रलाने सर्वस्मित्र्जगंमें स्थावरे तथा ।

निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठा प्रकाशते ॥२३॥

अम्बरीषामिवाभाति सर्वमापुरितं जगत ।

सर्वमेव तदर्चिभिः पुर्णं जाज्वल्यते पुनः ॥२४॥

पाताले यानि सत्वानि महोदधिगतानि च ।

ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च ॥२५॥

द्वीपांश्च पर्वतांश्चैव वर्षाण्यथ महोदधीन ।

तान सर्वांन भस्मसात कृत्वा सप्तात्मा पावकः प्रभुः ॥२६॥

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः ।

पिबन्नपः समिद्धोऽग्निः पृथ्विवीमाश्रितो ज्वलनः ॥२७॥

ततः संवर्तकःशैलानतिक्रम्य महांस्तथा ।

लोकान दहति दीप्तात्मा रुद्रतेजोविजृम्भितः ॥२८॥

स दग्ध्वा पृथवीं देवो रसातलमशोषयत ।

अधस्तात पृथिवीं दग्ध्वा दिवमुर्ध्व दहिष्यति ॥२९॥

योजनानां शतानीह सहस्त्राण्ययुतानि च ।

उत्तिष्ठन्ति शिखास्तस्य वह्रेः संवर्तकस्य तु ॥३०॥

गन्धर्वाश्च पिशांचाश्च सयक्षोरगराक्षसान ।

तदा दहत्यसौ दीप्तः कालरुद्राप्रचोदितः ॥३१॥

भूर्लोकं च भुवर्लोकें स्वर्लोकं च तथा महः ।

दहेदशेषं कालाग्निः कालो विश्वतनुः स्वयम ॥३२॥

व्याप्तेष्वेतेषु लोकेषु तिर्यगूर्ध्वमथाग्निना ।

तत तेजः समनुप्राप्य कृत्स्नं जगदिदं शनैः ।

अयोगुडनिभं सर्वं तदा चैकं प्रकाशते ॥३३॥

ततो गजकुलोन्नादास्ताडिद्भिः समलंकृताः ।

उत्तिष्ठन्ति तदा व्योम्नि घोराः संवर्तका घनाः ॥३४॥

केचिन्निलोप्तलश्यामा केचित कुमुदसंनिभाः ।

धुम्रवर्णस्तथा केचित केचित पीताः पयोधराः ॥३५॥

केचिद रासभवर्णास्तु लाक्षारसनिभास्तथा ।

शंखकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यत्र्चनानिभाः परे ॥३६॥

मनः शिलाभास्त्वन्ये च कपोतसदृशाः परे ।

इन्द्रगोपनिभाः केचिद्धरितालनिभास्तथा ।

इन्द्रचापानिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि ॥३७॥

केचित पर्वतसंकाशाः केचिद गजकुलोपमाः ।

कुटांगरनिभाश्चान्ये केचिन्मीनकुलोद्वहाः ।

बहुरुपा घोररुपा घोरस्वरनिनादिनः ॥३८॥

तदा जलधराः सर्वे पुरयन्ति नभःस्थलम ।

ततस्ते जलदा घोरा राविणो भास्करात्मजाः ।

सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युज ॥३९॥

ततस्ते जलदा वर्षं मुत्र्चन्तीह महौघवत ।

सुघोरमशिवं सर्वं नाशयन्ति च पावकम ॥४०॥

प्रवृष्टे च तदात्यर्थमम्भसा पुर्यते जगत ।

अद्भिस्तेजोऽभिभूतत्वात तदाग्निः प्रविशत्यपः ॥४१॥

नष्टे चाग्नौ वर्षशतैः पयोदा क्षयसम्भवाः ।

प्लावयन्तोऽथ भुवनं महाजलपरिस्त्रवैः ॥४२॥

धाराभिः पुरयन्तीदं चोद्यामानाः स्वयम्भुवा ।

अत्यन्तसलिलौघैश्च वेला इव महोदधिः ॥४३॥

साद्रिद्वीपा तथा पृथ्वी जलैः संच्छाद्यते शनैः ।

आदित्यरश्मिभिः पीतं जलमभ्रेषु तिष्ठति ।

पुनः पतति तद भुमौ पुर्यन्ते तेन चार्णवाः ॥४४॥

ततः समुद्राः स्वां वेलामतिक्रान्तास्तु कृत्स्नशः ।

पर्वताश्च विलीयन्ते मही चाप्सु निमज्जति ॥४५॥

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमें ।

योगनिद्रा समास्थाय शेते देवः प्रजापतिः ॥४६॥

चतुर्युगसहस्त्रान्तं कल्पमाहुर्महर्षयः ।

वाराहो वर्तते कल्पो यस्य विस्तार ईरितः ॥४७॥

असंख्यातास्तथा कल्पा ब्रह्माविष्णुशिवात्मकाः ।

कथिता हि पुराणेषु मुनिभिः कालचिन्तकैः ॥४८॥

सात्विकेष्वथ कल्पेषु माहात्म्यधिकं हरेः ।

तामसेषु हरस्योक्तं राजसेषु प्रजापतेः ॥४९॥

योऽयं प्रवर्तते कल्पो वाराहः सात्विको मतः ।

अन्ये च सात्विकाः कल्पा मम तेषु परिग्रहः ॥५०॥

ध्यानं तपस्तथां ज्ञानं लब्ध्वा तेष्वेव योगिनः ।

आराध्य गिरिशं मां च यान्ति तत परमं पदम ॥५१॥

सोऽहं सत्वं समास्थाय मायी मायामयीं स्वयम ।

एकार्णवे जगत्यस्मिन योगनिद्रां व्रजामि तु ॥५२॥

मां पश्यन्ति महात्मानः सुप्तं कालं महर्षयः ।

जनलोके वर्तमानास्तपसा योगचक्षुषा ॥५३॥

अहं पुराणपुरुषो भूर्भुवः प्रभवो विभुः ।

सहस्त्रचरणः श्रीमान सहस्त्राशुः सहस्त्रदृक ॥५४॥

मन्त्रोऽग्निर्ब्राह्माणा गावः कुशाश्च समिधो ह्राहम ।

प्रोक्षणी च स्त्रुवश्चैव सोमो घृतम्थास्म्यहम ॥५५॥

संवर्तको महानात्मा पवित्रं परमं यशः ।

वेदो वेद्यं प्रभुर्गोप्ता गोपातिर्ब्रह्माणो मुखम ॥५६॥

अनन्तस्तारको योगी गतिर्गतिमतां वरः ।

हंसः प्राणोऽथ कपिलो विश्वमूर्तिः सनातनः ॥५७॥

क्षेत्रज्ञः प्रकृति कालो जगदबीजमथामृतम ।

माता पिता महादेवो मत्तो ह्यान्यन्न विद्यते ॥५८॥

आदित्यवाणों भुवनस्य गोप्ता नारायणः पुरुषो योगमुर्तिः ।

मां पंश्यन्ति यतयो योगानिष्ठा ज्ञात्वात्मानममृतत्वं व्रजन्ति ॥५९॥

इति श्रीकूर्मपुराणे षटसाहस्त्रयां संहितायामुपरिविभागे त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ॥४३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-04-17T04:53:06.8000000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

नाकावर बोट ठेवणें

  • गुप्त ठेवण्यास किंवा गप्प बसण्यास सांगणें. 
  • (रागानें किंवा अन्य कारणानें एखाद्यास) दबकावणें. 
RANDOM WORD

Did you know?

Gotra. Vats & vatsayan are same ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site