TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|ज्योतिष शास्त्रः|वराहमिहीरस्य बृहत्संहिताः|
अध्याय २८

बृहत्संहिताः - अध्याय २८

’बृहत्संहिता’ ग्रंथात वास्तुविद्या, भवन निर्माण कला, वायुमंडळाची रचना, वृक्ष आयुर्वेद इ. विषय अंतर्भूत आहेत.


सद्योवर्षणाध्यायः

वर्षाप्रश्ने सलिलनिलयं राशिमाश्रित्य चन्द्रो । लग्नं यातो भवति यदि वा केन्द्रगः शुक्लपक्षे । सौम्यैः दृष्टः प्रचुरमुदकं पापदृष्टोऽल्पमंभः । प्रावृट्काले सृजति न चिरात्चन्द्रवद् भार्गवोऽपि ॥१॥

आर्द्रं द्रव्यं स्पृशति यदि वा वारि तत्संज्ञकं वा । तोयासन्नो भवति यदि वा तोयकार्यौन्मुखो वा । प्रष्टा वाच्यः सलिलमचिरादस्ति निःसंशयेन । पृच्छाकाले सलिलमिति वा श्रूयते यत्र शब्दः ॥२॥

उदयशिखरिसंस्थो दुर्निरीक्ष्योऽतिदीप्त्या । द्रुतकनकनिकाशः स्निग्धवैदूर्यकान्तिः । तदहनि कुरुतेऽंभः तोयकाले विवस्वान् । प्रतपति यदि चौच्चैः खं गतोऽतीव तीक्ष्णम् ॥३॥

विरसमुदकं गोनेत्राभं वियद्विमला दिशो । लवणविकृतिः काकाण्डाभं यदा च भवेत्नभः । पवनविगमः पोप्लूयन्ते झषाः स्थलगामिनो । रसनमसकृत्मण्डूकानां जलागमहेतवः ॥४॥

मार्जारो भृशमवनिं नखैः लिक्खन्तो । लोहानां मलनिचयः सविस्रगन्धः । रथ्यायां शिशुरचिताः च सेतुबन्धाः । संप्राप्तं जलमचिरात्निवेदयन्ति ॥५॥ ( लिखन्ते) ( शिशुनिचिताः)

गिरयोऽञ्जनचूर्णसन्निभा यदि वा बाष्पनिरुद्धकन्दराः । कृकवाकुविलोचनौपमाः परिवेषाः शशिनश्च वृष्टिदाः ॥६॥ ( अञ्जनपुञ्जसन्निभा)

विना उपघातेन पिपीलिकानाम् । अण्डौपसंक्रान्तिः अहिव्यवायः । द्रुमावरोहः च भुजंगमानां । वृष्टेः निमित्तानि गवां प्लुतं च ॥७॥ ( द्रुमाधिरोहः)

तरुशिखरओपगताः कृकलासा । गगनतलस्थितदृष्टिनिपाताः । यदि च गवां रविवीक्षणमूर्ध्वं । निपतति वारि तदा न चिरेण ॥८॥

नैच्छन्ति विनिर्गमं गृहाद् धुन्वन्ति श्रवणान् खुरान् अपि । पशवः पशुवग कुक्कुरा यद्यंभः पततीति निर्दिशेत् ॥९॥ ( कुर्कुरा)

यदा स्थिता गृहपटलेषु कुक्कुरा । रुदन्ति वा यदि विततं वियत्मुखाः । दिवा तडिद् यदि च पिनाकिदिग्भवा । तदा क्षमा भवति समैव वारिणा ॥१०॥ ( कुर्कुरा) ( भवन्ति) ( दिवोन्मुखाः) ( स आतोवारोंआ)

शुककपोतविलोचनसन्निभो । मधुनिभश्च यदा हिमदीधितिः । प्रतिशशी च यदा दिवि राजते । पतति वारि तदा न चिरेण च ॥११॥ ( चिराद् दिवः)

स्तनितं निशि विद्युतो दिवा । रुधिरनिभा यदि दण्डवत्स्थिताः । पवनः पुरतश्च शीतलो । यदि सलिलस्य तदाआगमो भवेत् ॥१२॥

वल्लीनां गगनतलौन्मुखाः प्रवालाः । स्नायन्ते यदि जलपांशुभिः विहंगाः । सेवन्ते यदि च सरीसृपाः तृणाग्राण्य्- । आसन्नो भवति तदा जलस्य पातः ।

मयूरशुकचाषचातकसमानवर्णा यदा । जपाकुसुमपंकजद्युतिमुषश्च सन्ध्याघनाः । जलोर्मिनगनक्रकच्छपवराहमीनोपमाः । प्रभूतपुटसंचया न तु चिरेण यच्छन्त्यपः ॥१३॥

पर्यन्तेषु सुधाशशांकधवला मध्येऽञ्जनालित्विषः । स्निग्धा नैकपुटाः क्षरज्जलकणाः सोपानविच्छेदिनः । माहेन्द्रीप्रभवाः प्रयान्त्यपरतः प्राग् वा अंबुपाशौद्भवा । ये ते वारिमुचः त्यजन्ति न चिरादंभः प्रभूतं भुवि ॥१४॥

शक्रचापपरिघप्रतिसूर्या रोहितोऽथ तडितः परिवेषः । उद्गमास्तमये यदि भानोः आदिशेत् प्रचुरमंबु तदाशु ॥१५॥

यदि तित्तिरपत्रनिभं गगनं । मुदिताः प्रवदन्ति च पक्षिगणाः । उदयास्तमये सवितुः द्युनिशं । विसृजन्ति घना न चिरेण जलम् ॥१६॥

यद्यमोघकिरणाः सहस्रगोः । अस्तभूधरकरा इवौच्छ्रिताः । भूमं च रसते यदांबुदः । तन्महद् भवति वृष्टिलक्षणं ॥१७॥

प्रावृषि शीतकरो भृगुपुत्रात् सप्तमराशिगतः शुभदृष्टः । सूर्यसुतान् नवपंचमगो वा सप्तमगश्च जलाआगमनाय ॥१८॥

प्रायो ग्रहाणामुदयास्तकाले समागमे मण्डलसंक्रमे च । पक्षक्षये तीक्ष्णकरायनान्ते वृष्टिः गतेऽर्के नियमेन चार्द्राम् ॥१९॥

समागमे पतति जलं ज्ञशुक्रयोः ज्ञजीवयोः गुरुसितयोश्च संगमे । यमारयोः पवनहुताशजं भयं ह्यदृष्टयोः असहितयोश्च सद्ग्रहैः ॥२०॥

अग्रतः पृष्ठतो वापि ग्रहाः सूर्यावलंबिनः । यदा तदा प्रकुर्वन्ति महीमेकार्णवामिव ॥२१॥

प्रविशति यदि खद्योतो जलदसमीपेषु रजनीषु । केदारपूरमधिकं वर्षति देवः तदा न चिरात् ॥२२॥

वर्षत्यपि रटति यदा गोमायुश्च प्रदोषवेलायाम् । सप्ताहं दुर्दिनमपि तदा पयो नात्र सन्देहः ॥२३॥seprte

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2012-01-16T20:51:10.2670000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

KĀYAVYA(कायव्य)

  • A Caṇḍāla. He was born to a Caṇḍāla woman as the son of a Kṣatriya. But the Caṇḍālas who were impressed by Kāyavya's moral conduct, made him the headman of the village. He taught others that all people should honour Brāhmaṇas and love their country. His political creed was that those who prospered by the ruin of a country were just like the worms living on a dead body. [M.B. Śānti Parva, Chapter 135]. 
RANDOM WORD

Did you know?

वास्‍तुदोषावर आरसा काय करतो आरशांचा उपयोग कसा होतो
Category : Hindu - Philosophy
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.