TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|ज्योतिष शास्त्रः|वराहमिहीरस्य बृहत्संहिताः|
अध्याय १६

बृहत्संहिताः - अध्याय १६

’बृहत्संहिता’ ग्रंथात वास्तुविद्या, भवन निर्माण कला, वायुमंडळाची रचना, वृक्ष आयुर्वेद इ. विषय अंतर्भूत आहेत.


ग्रहभक्तियोगाध्यायः

प्रान् नर्मदार्धशोणौड्रवंगसुह्माः कलिंगबाह्लीकाः ॥ शकयवनमाधशबरप्राग्ज्योतिषचीनकांबोजाः॥१॥

मेकलकिरातविटका बहिरन्तःशैलजाः पुलिन्दाश्च ॥ द्रविडानां प्रागर्धं दक्षिणकूलं च यमुनायाः ॥२॥

चंपौदुंबरकौशांबिचेदिविन्ध्याटवीकलिंगाश्च ॥ पुण्ड्रा गोलांगूलश्रीपर्वतवर्धमानानि ( मानाश्च) ॥३॥

इक्षुमतीत्यथ तस्करपारतकान्तारगोबीजानाम् ॥ तुषधान्यकटुकतरुकनकदहनविषसमरशूराणाम् ॥४॥

भेषजभिषक्चतुष्पदकृषिकरनृपहिंस्रयायिचौराणाम् ॥ व्यालारण्ययशोयुततीक्ष्णाणां भास्करः स्वामी ॥५॥

गिरिसलिलदुर्गकोशलभरुकच्छसमुद्ररोमकतुषाराः ( खाराः) ॥ वनवासितंगणहलस्त्रीराज्यमहार्णवद्वीपाः ॥६॥

मधुररसकुसुमफलसलिललवणमणिशंखमौक्तिकाब्जानाम् ॥ शालियवौषधिगोधूमसोमपाक्रन्दविप्राणाम् ॥७॥

सितसुभगतुरगरतिकरयुवतिचमूनाथभोज्यवस्त्राणाम् ॥ शृंगिनिशाचरकार्षकयज्ञविदां चाधिपश्चन्द्रः ॥८॥

शोणस्य नर्मदाया भीमरथायाश्च पश्चिमार्धस्थाः ॥ निर्विन्ध्या वेत्रवती सिप्रा गोदावरी वेणा ॥९॥

मन्दाकिनी पयोष्णी महानदी सिन्धुमालतीपाराः ॥ उत्तरपाण्ड्यमहेन्द्राद्रिविन्ध्यमलयोपगाश्चोलाः ॥१०॥

द्रविडविदेहान्ध्राश्मकभासापर ( पुर) कौंकणाः समन्त्रिषिकाः ॥ कुन्तलकेरलदण्डककान्तिपुरम्लेच्छसंकरिणः ( संकरजाः) ॥१॥

( नासिक्यभोगवर्धनविराटविन्ध्याद्रिपार्श्वगा देशाः ॥ ये च पिबन्ति सुतोयां तापीं ये च अपि गोमतीसलिलम् ॥१२॥

नागरकृषिकरपारतहुताशनाजीविशस्त्रवार्तानां ( वार्त्तानां) ॥ आटविकदुर्गकर्वटवधिक ( वधक) नृशंसावलिप्तानाम् ॥१३॥

नरपतिकुमारकुञ्जरदांभिकडिंभाभिघातपशुपानाम् ॥ रक्तफलकुसुमविद्रुमचमूपगुडमद्यतीक्ष्णानाम् ॥१४॥

कोशभवनाग्निहोत्रिकधात्वाकरशाक्यभिक्षुचौराणाम् ॥ शठदीर्घवैरबह्वाशिनां च वसुधासुतोऽधिपतिः ॥१५॥

लोहित्यः सिन्धुनदः सरयूर्गांभीरिका रथाख्या च ॥ गंगाकौशिक्याद्याः सरितो वैदेहकांबोजाः ॥१६॥

मथुरायाः पूर्वार्धं हिमवद्गोमन्तचित्रकूटस्थाः ॥ सौराष्ट्रसेतुजलमार्गपण्यबिलपर्वताश्रयिणः ॥१७॥

उदपानयन्त्रगान्धर्वलेख्यमणिरागगन्धयुक्तिविदः ॥ आलेख्यशब्दगणितप्रसाधकायुष्यशिल्पज्ञाः ॥१८॥

चरपुरुषकुहकजीवकशिशुकविशठसूचकाभिचाररताः ॥ दूतनपुंसकहास्यज्ञभूततन्त्रेन्द्रजाजज्ञाः ॥१९॥

आरक्षकनटनर्तकघृततैलस्नेहबीजतिक्तानि ॥ व्रतचारिरसायनकुशलवेसराश्चन्द्रपुत्रस्य ॥२०॥

सिन्धुनदपूर्वभागो मथुरापश्चार्धभरतसौवीराः ॥ स्रुघ्नौदीच्य ( नोदीच्य) विपाशासरित्शतद्रू रमठशाल्वाः ( साल्वाः) ॥२१॥

त्रैगर्तपौरवांब ( बांब) ष्ठपारता वाटधानयौधेयाः ॥ सारस्वतार्जुनायनमत्स्यार्धग्रामराष्ट्राणि ॥२२॥

हस्त्यश्वपुरोहितभूपमन्त्रिमांगल्यपौष्टिकासक्ताः ॥ कारुण्यसत्यशौचव्रतविद्यादानधर्मयुताः ॥२३॥

पौरमहाधनशब्दार्थवेदविदुषोऽभिचारनीतिज्ञाः ॥ मनुजेश्वरोपकरणम् छत्रध्वजचामराद्यं च ॥२४॥

शैलेयकु ( क) ष्ठमांसीतगरसरसेन्धवानि वल्लीजम् ॥ मधुररसमधूच्छिष्टानि चोरकश्चेति जीवस्य ॥२५॥

तक्षशिलमर्तिकावत ( मार्तिकावत) बहुगिरिगान्धारपुष्कलावतकाः ॥ प्रस्थलमालवकैकयदाशार्णौशीनराः शिबयः ॥२६॥

ये च पिबन्ति वितस्तामिरावतीं चन्द्रभागसरितं च॥ रथरजताकरकुञ्जरतुरगमहामात्रधनयुक्ताः ॥२७॥

सुरभिकुसुमानुलेपनमणिवज्रविभूषणांबुरुहशय्याः ॥ वरतरुणयुवतिकामोपकरणमृष्टान्नमधुरभुजः ॥२८॥

उद्यानसलिलकामुकयशःसुखौदार्यरूपसंपन्नाः ॥ विद्वदमात्यवणिग्जनघटकृच्चित्राण्डजाः त्रिफलाः ॥२९॥

कौशेयपट्टकंबलपत्रौर्णिकरोध्रपत्रचोचानि ॥ जातीफलागुरुवचापिप्पल्यश्चन्दनं च भृगोः ॥३०॥

आनर्तार्बुदपुष्करसौराष्ट्राभीरशूद्ररैवतकाः ॥ नष्टा यस्मिन् देशे सरस्वती पश्चिमो देशः ॥३१॥

कुरुभूमिजाः प्रभासं विदिशा वेदस्मृती महीतटजाः ॥ खलमलिननीचतैलिकविहीनसत्त्वौपहतपुंस्त्वाः ॥३२॥

बान्धन ( बन्धन) शाकुनिकाशुचिकैवर्तविरूपवृद्धसौकरिकाः ॥ गणपूज्यस्खलितव्रतशबरपुलिन्दार्थपरिहीनाः ॥३३॥

कटुतिक्तरसायनविधवयोषितो भुजगतस्करमहिष्यः ॥ खरकरभचणकवातल ( वातुल) निष्पावाश्चार्कपुत्रस्य ॥३४॥

गिरिशिखरकन्दरदरीविनिविष्टा म्लेच्छजातयः शूद्राः ॥ गोमायुभक्षशूलिकवोक्काणाश्वमुखविकलांगाः ॥३५॥

कुलपांसनहिंस्रकृतघ्नचौरनिःसत्यशौचदानाश्च ॥ खरचरनियुद्धवित्तीव्ररोषगर्त्ताश्रया ( भाशया) नीचाः ॥३६॥

उपहतदांभिकराक्षसनिद्राबहुलाश्च जन्तवः सर्वे ॥ धर्मेण च संत्यक्ता माषतिलाश्चार्कशशिशत्रोः ॥३७॥

गिरिदुर्गपह्लवश्वेतहूणचोलावगाणमरुचीनाः ॥ प्रत्यन्तधनिमहेच्छव्यवसायपराक्रमोपेताः ॥३८॥

परदारविवादरताः पररन्ध्रकुतूहला मदोत्सिक्ताः ॥ मूर्खाधार्मिकविजिगीषवश्च केतोः समाख्याताः ॥३९॥

उदयसमये यः स्निग्धांशुः महान् प्रकृतिस्थितो ॥ यदि च न हतो निर्घातौल्कारजोग्रहमर्दनैः ॥

स्वभवनगतः स्वोच्चप्राप्तः शुभग्रहवीक्षितः ॥ स भवति शिवः तेषां येषां प्रभुः परिकीर्तितः ॥४०॥

अभिहितविपरीतलक्षणे ( लक्षनैः) क्षयमुपगच्छति तत्परिग्रहः ॥ डमरभयगदातुरा जना नरपतयश्च भवन्ति दुःखिताः ॥४१॥

यदि न रिपुकृतं भयं नृपाणां स्वसुतकृतं नियमादमात्यजं वा ॥ भवति जनपदस्य चाप्यवृष्ट्या गमनमपूर्वपुराद्रिनिम्नगासु ॥४२॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2012-01-16T20:51:04.2800000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

लोकांची प्रीति, हीच राजाची संपत्ति

  • ज्या लोकावर राज्य करायचें, ते लोक जर खूष नसतील, तर राज्यांत अनेक चळवळी, दंगेधोपे माजून सारीच बेबंदशाही उद्भवण्याचा संभव फार. पण तेच लोक जर खूष असतील, लोकांची प्रीति जर राजावर असेल, तर राज्य शासन सुरळीत चालेल, आणि राज्यशासन सुरळीत चालणें म्हणजेच संपत्ति समृद्ध करण्यासारखें आहे. 
RANDOM WORD

Did you know?

तीन रस्ते एकत्र येऊन मिळतात, त्या ठिकाणास काय म्हणतात
Category : About us!
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site