TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|पांडवप्रताप|
अध्याय १२ वा

पांडवप्रताप - अध्याय १२ वा

पांडवप्रताप ग्रंथवाचन म्हणजे चंचल मनाला भक्तियोगाकडे वळविण्याचा प्रवास.


अध्याय १२ वा
॥ श्री गणेशाय नमः ॥
करितां धर्माचें वर्णन ॥ स्वधर्म होय वर्धमान ॥ सकल पापें जळती जाण ॥ भीम सेना वर्णितां ॥१॥
पार्थकीर्ति वर्णितां विशेष ॥ दुर्जन परा जय शत्रुनाश ॥ वर्णितां नकुल सहदेवांस ॥ सकल रोगां क्षय होय ॥२॥
कृष्ण कृपेचें बल अद्भुत ॥ दुःख न पावती कदा भक्त ॥ लक्षा गृहांतूनि मुक्त ॥ पांडव जाहले पूर्वींच ॥३॥
हिडिंब बक मारून ॥ विजयी जाहला भीम सेन ॥ पंथें जातां कृष्ण द्वैपायन ॥ भेटोन गुज सांगितलें ॥४॥
वल्कलवोष्टित जटा धारी ॥ दिव्य विभूति चर्चिली शरीरीं ॥ जैसे शशी मित्र अंबरीं ॥ जलद जालें झांकिले ॥५॥
कीं अवतरले पंचदेव ॥ पांचाल पुरा आले पांडव ॥ तों छप्पन्न देशींचे राव ॥ स्वयंवरा तेथें पातले ॥६॥
पांचाल पुरा भोंवतें पाहात ॥ तों द्वादश योजनें पर्यंत ॥ राजांच्या पृतना अद्भुत ॥ सैरावैरा उतरल्या ॥७॥
तगटी कनकांबर शिबिरें ॥ उभविलीं झळकती अपारें ॥ यावेगळीं दिव्य चंदनागारें ॥ द्रुपदें दिधलीं भूभुजां ॥८॥
लक्षावधि कळस झळकती ॥ चपले ऐसे ध्वज तळपती ॥ बंधूं सहित दुर्योधन नृपती ॥ स्वयंवरासी आलासे ॥९॥
यादवां सहित यादवेंद्र ॥ भक्रवत्सल करुणा समुद्र ॥ पश्चिमेसी उतरला रुक्मिणीवर ॥ दलभार न वर्णवे ॥१०॥
सप्तपुर्‍या सप्तद्वी पांडून ॥ नवखंडांचे आले ब्राह्मण ॥ असो द्रुपदस भेसी अवघे जन ॥ राजे ऋषि मिळाले ॥११॥
कुंतीसी कुलालशाळे ठेवून ॥ सभेसी पातले पांच जण ॥ वेष पालटोनि पंच पंचानन ॥ विप्रस भेंत बैसती ॥१२॥
मग मनांत भाविती पांडव ॥ आजि शल्य आणि कौरव ॥ यांचे उतरू नियां गर्व ॥ निस्गेज करूं निर्धारें ॥१३॥
रायें उभविलें यंत्र पूर्ण ॥ आजि कोण भेदितो पाहूं बाण ॥ कर्णाचे कर्ण उघडून ॥ टाळें मोकळें करूं आजी ॥१४॥
पांडवीं वल्कलें वेष्टून ॥ केलें असे भस्मोद्धारण ॥ परी तीं दिव्य स्वरूपें पूर्ण ॥ पंचादित्य जैसे कीं ॥१५॥
द्रुपद म्हणे निज पुत्रांसी ॥ आतां द्रौपदी आणावी सभेसी ॥ जो भेदील यंत्रासी ॥ तो द्रौपदीसी वरील ॥१६॥
म्यां पूर्वीं इच्छिल अर्जुन जामात ॥ परी पांडव लाक्षा गृहीं जाहले गुप्त ॥ किंवा आहेत पृथ्वींत ॥ न कळे कोठें विचरती ते ॥१७॥
असो करिणीवरी बैसवूनी ॥ द्रौपदी लावण्य़रत्न खाणी ॥ सभेसी आणिली तये क्षणीं ॥ आकर्ण नयनी श्यामांगी ॥१८॥
कृष्णा सारिखी शयामवर्ण ॥ म्हणोनि कृष्णा नामा भिधान ॥ अंगींचा सुवास पूर्ण ॥ एक कोश धांवतसे ॥१९॥
सभेसी राजे बैसले समस्त ॥ धृष्टधुम्र द्रौपदीसी दावीत ॥ नामा भिधानें बल अद्भुत ॥ यथाक्रमें सांगतसे ॥२०॥
मग धृष्टद्युन्म बोले गर्जोन ॥चक्ररंध्रें भेदोनि बाण ॥ जो उडवील मत्स्य नयन ॥ त्यासी हें रत्न प्राप्त होय ॥२१॥
ऐशी परिसतां मात ॥ समस्त राजे भयभीत ॥ म्हणती धनुष्य हें अद्भुत ॥ प्रथम न उचले कोणासी ॥२२॥
मग हें यंत्र भेदील कोण ॥ परी त्यांत उठला वीर कर्ण ॥ जैसा जन कस भेसी रावण ॥ गर्वें करून सरसावला ॥२३॥
तैसा  कर्ण बोले ते क्षणीं ॥ द्रौपदी माझीच पट्टराणी ॥ पण भेदितों पहा नयनीं ॥ समस्त नृप हो आतांचि ॥२४॥
शिवकोदंडतुल्य चाप पूर्ण ॥ उचला वया गेला कर्ण ॥ जानू पर्यंत उचलितां जाण ॥ कासावीस जाहला ॥२५॥
धांपा दाटल्या अपार ॥ निस्तेज जाहलें शरीर ॥ उलथे जैसा तरुवर ॥ तैसा पडला भूमीवरी ॥२६॥
मुकुट उसळूनि पडला क्षितीं ॥ पदकें रत्नहार तुटती ॥ हाहाकार कौरव करिती ॥ तों द्रौपदी बोले तेधवां ॥२७॥
जरी येणें यंत्र भेदिलें आतां ॥ तरी मी यासी न वरीं तत्त्वतां ॥ हा अवर्ण कुलहीणन पाहतां ॥ माळ न घालीं सह साही ॥२८॥
परम अप मानला कर्ण ॥ स्वस्थलीं बैसली जाऊन ॥ तों द्रुपद बोले गर्जोंन ॥ पृथ्वी निःक्षत्रिय जाहली कीं ॥२९॥
मग विप्रस भेमधुन ॥ उठिले तेव्हां भीमार्जुन ॥ कीं गिरिदरी मधूनि पंचानन ॥ दोघे तैसे ऊठती ॥३०॥
कीं जैसें चंद्र आणि सूर्य ॥ पावले एक दांचि उदय ॥ द्रुपद चकित होऊनि पाहे ॥ सकल रायां समवेत ॥३१॥
एक म्हणती हे ब्राह्मण ॥ कैसा भेदितील न कळे पण ॥ कोणी म्हणती ईश्वर करणी विचित्र पूर्ण ॥ न कळे कांहीं कोणासी ॥३२॥
एकला ब्राह्मण पर शुधर ॥ तेणें निःक्षत्रिय केली धरा समग्र ॥ कीं बलीचे येथें वामन विप्र ॥ पदें त्रिभुवन आटीतसे ॥३३॥
घटोद्भवाची तनु धाकुटी ॥ परी तेणें समुद्र सांठविला पोटीं ॥ एकला सूर्य सर्व सृष्टीं ॥ उजेड पाडी प्रतापें ॥३४॥
धनुष्या जवळी आला अर्जुन ॥ पाठीं उभा भीम सेन ॥ कर्ण शल्य दुर्यो धन ॥ देखतां बलहीन जाहले ॥३५॥
तंव तो महावीर पार्थ ॥ धनुष्यासी प्रदक्षिणा करीत ॥ क्षण न लागतां चढवीत ॥ कार्मुका गुण हेला मात्रें ॥३६॥
स्मरू नियां रुक्मिणीरमण ॥ वेगें घेतले पंचबाण ॥ प्रथम शरें यंत्र भेदून ॥ मत्स्य नयन उडविला ॥३७॥
जाहला एकचि जय जय कार ॥ विमाना मधूनि पुरंदर ॥ वर्षत सुमन संभार ॥ होत गजर दुंदुभींचा ॥३८॥
तंव द्रौपदी पद्मनयनी ॥ करिणी खालीं उतरोनी ॥ पार्थाचे गळां नेऊनी ॥ दिव्य माला घालीतसे ॥३९॥
द्रुपद परिवारासी आज्ञा करी ॥ ब्राह्यण रक्षा रे बरव्यापरी ॥ राजे उठतील झुंझारीं ॥ अनर्थ पुढें दिसतसे ॥४०॥
मग पार्थ म्हणे धर्मासी ॥ द्रौपदीसी न्यावें कुंतीपाशीं ॥ नकुल सह देव घरासी ॥ याज्ञ सेनीसी नेते जाहले ॥४१॥
तों उठावले अवघे नृपवर ॥ म्हणती छेदा द्रुपदाचें शिर ॥ अपमानूनि राज कुमार ॥ नवरी दिधली भणंगातें ॥४२॥
अवचित यंत्रीं भेदिला बाण ॥ आम्ही न म्हणों हें शरसंधान ॥ आतां झुंजोनि निर्वाण ॥ हिरोनि घ्यावी नोवरी ॥४३॥
कौरवांसी क्रोध फार ॥ सोडिती शरांचे पूर ॥ म्हणती राज कन्या नेती विप्र ॥ लाज गेली आमुची ॥४४॥
द्रुपद राज भय भीत ॥ ब्राह्मणस भेमाजी लप ॥ विप्र थरथरां कांपत ॥ वाट नाहीं पळा वया ॥४५॥
मग हांसूनि बोले भीम सेन ॥ स्वस्थ असा सकल ब्राह्मण ॥ सुखें करा वेदाध्ययन ॥ निश्चिंत मन करू नियां ॥४६॥
विशाल वृक्षातलीं बैसले ब्राह्मण ॥ तोचि वृक्ष भीमें उपडोन ॥ कल्पांतक हांक फोडून ॥ झाडून घेतला खांद्या वरी ॥४७॥
मनांत म्हणे पांचाल ॥ हा केवळ दिसतो काळ ॥ भीम किंवा वाटे सबळ ॥ हनुमंतचि प्रकटला ॥४८॥
पांडव वांचले लाक्षा सदनीं ॥ किंचित ध्वनि ऐकिली कर्णीं ॥ ब्राह्मण म्हणती मौन धरूनी ॥ उगाचि पहावें नावेक ॥४९॥
धनुष्यासी बाण लावून ॥ वैरियांसी पाचारी अर्जुन ॥ तों बलरामारी श्री कृष्ण ॥ संकेतें खूण दाखवीत ॥५०॥
म्हणे हा पार्था पाठां भीम सेन ॥ पहिले धर्म नकुल सह देव जाण ॥ हे देखिले मागु त्यान ॥ धन्य धन्य आजि जाहलों ॥५१॥ आतां या पांडवांहातीं ॥ निष्कंटक करवीन क्षिती ॥ येथें आल्या निश्चितीं ॥ लाभ हाचि आम्हांसी ॥५२॥
यांसी एकांतीं भेटावें जाऊन ॥ तों येथें मांडलें घोर रण ॥ मुकुंद आणि रेवतीर मण ॥ कौतुक पाहती दुरू नियां ॥५३॥
तों क्रोधें बोले दुर्यो धन ॥ जीवें मारा हे दोघे ब्राह्मण ॥ द्रुपद आणि धृष्टद्युन्म ॥ शिरें छेदा यांचीं रें ॥५४॥
भोंवतीं वेढिले भीमार्जुन ॥ सोडिती शक्ति शस्त्रें बाण ॥ चतुरंग दल लोटोन ॥ आलें तेव्हां दोघांवरी ॥५५॥
वृक्ष घेऊनि वृकोदर ॥ करीत उठला सर्व संहार ॥ कोटयनुकोटि अश्व कुंजर ॥ वृक्ष घायें मारिले ॥५६॥
पाय दळ आणि रथ ॥ वृक्ष घायें चॄर्ण करीत ॥ हाहाकार जाहला तेथ ॥ म्हणती कृतान्त क्षोभला ॥५७॥
कौरव भार गेले संहारून ॥ तंव शर सोडीत धांवला कर्ण ॥ देखोनि पार्थें मांडिलें ठाण ॥ वर्षे पर्जन्य बाणांचा ॥५८॥
म्हणती एक काल एक कृतान्त ॥ कीं एक विष्णु एक उमाकान्त ॥ आमुचे गर्व हरा वया समस्त ॥ येणें रूपें अवतरले ॥५९॥
तों बाणत्रय सोडून ॥ ह्रदयीं खिळिला वीर कर्ण ॥ पार्थाचें संधान देखोन ॥ गर्व हरला कौरवांचा ॥६०॥
मग बोलिला वीर कर्ण ॥ ब्राह्मणा तुझा गुरु कोण ॥ भार्गव किंवा जानकी जीवन ॥ द्रोण कीं अर्जुन सांग पां ॥६१॥
तुम्ही कृत्रिमवेष घेऊन ॥ फिरतां होऊनि ब्राह्मण ॥ सत्य बोलावें वचन ॥ ऐकतां अर्जुन हांसत ॥६२॥
म्हणे रे युद्ध सांडोनि गोष्टी ॥ मांडिली या रणतळवटीं ॥ गुरु प्रसादें हे अखिल सृष्टी ॥ निष्कंटक करीन मी ॥६३॥
भार्गवे तुज विद्या दिधली पाहीं ॥ तो आजि झाडा दे लवलाहीं ॥ ऐसें उत्तर ऐकतां हृदयीं ॥ कर्ण बहुत दचकला ॥६४॥
प्रेत कळा ते अवसरीं ॥ आली कौरवांचे मुखा वरी ॥ रथ मुरडिले झडकरी ॥ शिबिराकडे तेधवां ॥६५॥
तों येरीकडे ते अवसरीं ॥ शल्य धांवला भीमावरी ॥ शूल टाकिला झडकरी ॥ तो ह्रदया वरी आदळला ॥६६॥
भीमें तरुवर भोवंडिला ॥ शल्याचे पृष्ठावरी मोडिला ॥ मग मल्लयुद्ध ते वेळां ॥ चार घटिका जाहलें ॥६७॥
मग भीमें अद्भुत केलें ॥ शल्यासी बळें उचलिलें ॥ गगनीं नेऊनि टाकिलें ॥ पृथ्वी वरी तयासी ॥६८॥
भूमीवरी उताणा पडत ॥ भीमें वक्षः स्थलीं दिधली लात ॥ मागुती उचलोनि पुसत ॥ ब्राह्मणांसी वृकोदर ॥६९॥
याचा घेऊं आजि प्राण ॥ किंवा देऊं जीवदान ॥ विप्र म्हणती दे सोडून ॥ धर्म मारील पुढें यासी ॥७०॥
मग लाथ देऊनि पृष्ठावरी ॥ भीमें सोडिला ते अवसरीं ॥ पाठ देऊनि शल्य झडकरी ॥ कौरव भारांत मिसळला ॥७१॥
पांचालपुर दूर सोडून ॥ एक योजनावरी राहिले जाऊन ॥ म्हणती ब्राह्मण आहेत कोण ॥ मना आणून मग जाऊं ॥७२॥
वरकड आले होते जे नृपती ॥ ते आपापल्या देशीं जाती ॥ म्हणती पांडवचि हे होती ॥ एवढी शक्ति आणिकां कोणां ॥७३॥
असो पांडव घेऊनि द्रौपदीसी ॥ येते जाहले कुंतीपाशीं ॥ म्हणती उत्तम भिक्षा आम्हांसी ॥ माते मिळाली जाण पां ॥७४॥
माता म्हणे वांटून ॥ पांच जण घ्या समान ॥ बाहेरी पाहे जंव येऊन ॥ तंव याज्ञ सेनी देखिली ॥७५॥
म्हणे न कळतां बोलिल्यें वचन ॥ मग म्हणे पुत्रां लागून ॥ माझें वचन न मानावें प्रमाण ॥ द्रौपदी अर्जुन वधूवरें ॥७६॥
अर्जुन म्हणे माते प्रती ॥ तुझी असत्य नव्हे वचनोक्ती ॥ यावरी व्या सदेव तेथें येती ॥ ते करिती प्रमाण तें ॥७७॥
तंव संकर्षण आणि श्रीपती ॥ उभे ठाकले येऊनि एकांतीं ॥ पितृभगिनीसी वंदिती ॥ आलिंगिती पांचां जणां ॥७८॥
धर्मासी म्हणे द्वारकाधीश ॥ तुम्हीं भोगिले बहुत क्लेश ॥ तरी दुर्जन पावतील नाश ॥ तुम्ही स्वस्थानास जाल सुखें ॥७९॥
ऐसें बोलोनि यादवराणा ॥ गुप्तरूपें गेला स्वस्थाना ॥ पांडवीं करूनि भिक्षाटना ॥ भोजन केलें ते दिवशीं ॥८०॥
तों रात्रींमाझीं गुप्तहेर ॥ धृष्टद्युन्में ठेविले सत्वर ॥ ते घेऊनि आले समाचार ॥ जें जें बोलिले रजनींत पैं ॥८१॥
म्हणती ते नव्हती ब्राह्मण ॥ ते महाक्षत्रिय प्रलयाग्न ॥ चार्‍ही प्रहर युद्धावांचून ॥ गोष्टी नाहीं ऐकिल्या ॥८२॥
द्रुपद शोक करी बहुत ॥ म्हणे भणंगीं कन्या नेली अकस्मात ॥ त्यांचा वर्णही न कळे सत्य ॥ चार्‍ही वर्णांत कोण तो ॥८३॥
द्रौपदी ऐसें दिव्य रत्न ॥ कोण भिकारी गेले घेऊन ॥ लोकां माजी निंद्य पूर्ण ॥ शोक दारूण राव करी ॥८४॥
पुत्र म्हणे ताता अवधारीं ॥ म्यां हेर पाठविले होते रात्रीं ॥ ते आहेत महाक्षत्री ॥ निर्धार आम्हीं केला हा ॥८५॥
त्यांचे संगतीं आहे माता ॥ मज वाटतें पांडवचि तत्त्वतां ॥ तों द्रुपद म्हणे रे सुता ॥ मजही गमतें तैसेंचि ॥८६॥
मग धृष्टद्युन्म आणि पुरोहित ॥ सवें घेऊनि अश्व गज रथ ॥ कुलाल शाले पर्यंत ॥ महोत्साह करीत आले ॥८७॥
पृथे सहित पांचही जण ॥ वंदूनि तेव्हां धृष्टद्युन्म ॥ म्हणे राव पाहूं इच्छी चरण ॥ तेथवरी आपण चलावें ॥८८॥
पांचही जण अवश्य म्हणती ॥ एके रथीं बैसे द्रौपदी कुंती ॥ पांचही जण आरूढती ॥ रथावरी वेगळाले ॥८९॥
इकडे राजद्वारा पर्यंत ॥ अपार ठेविलें वस्तुजात ॥ नाना उदमी बैसत ॥ वस्तु अद्भुत दाविती ॥९०॥
सकल अव्हेरूनि पंडुकुमार ॥ जेथें रचिले होते शस्त्रभार ॥ तेथें नावेक राहिले स्थिर ॥ शस्त्र परीक्षा करा वया ॥९१॥
धृष्टद्युन्म म्हणे हे क्षत्रिय सत्य ॥ ब्राह्मण नव्ह्ती यथार्थ ॥ असो पावले राज मंदिरांत ॥ भद्रीं बैसत धर्मराव ॥९२॥
मर्यादा अत्यंत धरून ॥ बंधू पाठीशीं चौघे जण ॥ शोक भय विस्मय पूर्ण ॥ किंचित नाहीं तयांलागीं ॥९३॥
द्रुपदाची संपदा अपार ॥ त्यांचे द्दष्टींत नाहीं साचार ॥ गुप्तरूपें पाहे नृपवर ॥ म्हणे राजे निर्धारें हे होती ॥९४॥
यावरी द्रुपदाची राणी ॥ मस्तक ठेवी कुंतीचे चरणीं ॥ द्रौपदी सहित गृहांत नेऊनी ॥ वस्त्रा भरणीं पूजीत ॥९५॥
मग द्रुपदराज येऊन ॥ पांडवांसी भेटे प्रीती करून ॥ देऊ नियां क्षेमा लिंगन ॥ पांचही जणां संतोष विलें ॥९६॥
द्रुपदें सुहृद मेळवून ॥ पाडवां सहित केलें भोजन ॥ एके पंक्तीं सारिलें पूर्ण ॥ षड्रसान्नें न वर्ण वती ॥९७॥
भोजन जाहलिया त्रयोदश गुणी ॥ विडे बैसले घेऊनी ॥ मग द्रुपद कर जोडूनी ॥ धर्मरायासी विनवीत ॥९८॥
म्हणे कवण याति कवण कुल ॥ कवण देश कवण स्थल ॥ सांगो नियां वृत सकल ॥ मज मेळवा आपणांत ॥९९॥
मग हांसोनि धर्म बोलत ॥ हस्ति नापुरींचा पंडुनृपनाथ ॥ तयाचा हा ज्येष्ठ सुत ॥ धर्म राज जाण मी ॥१००॥
हे भीमार्जुन नकुल सहदेव ॥ परद पुरुषार्थी बलार्णव ॥ ज्यांशीं समरांगणीं हांव ॥ कालही धंरू शकेना ॥१०१॥
धनुर्धरां माजी निपुण ॥ पूर्वीं भार्गव किंवा रघुनंदन ॥ त्यावरी भीष्म द्रोण ॥ पांचवा अर्जुन हा एक ॥१०२॥
श्री कृष्ण कृपेचें बल पूर्ण ॥ आणि पितृव्य विदुराचा प्रयत्न ॥ तेणें काढिलें जोहरांतून ॥ कृपा पूर्ण बाल कांवरी ॥१०३॥
त्या विदुराचे उपकार ॥ बहुत जन्में न पडे विसर ॥ महाराजा कृष्ण कृपापात्र ॥ त्रिकाल ज्ञानी तो होय ॥१०४॥
कुंती निजमाता हे जाण ॥ आम्हीं हिंडविली वनोपवन ॥ असो तुम्हां पुण्य पुरुषांचें दर्शन ॥ पुण्यें करून जाहलें ॥१०५॥
ऐसें ऐकतां उत्तर ॥ जाहला एकचि जय जय कार ॥ द्रुपद धांवोनि चरण सत्वर ॥ धरिता जाहला धर्माचे ॥१०६॥
प्रेमें दिधलें आलिंगन ॥ नेत्रीं वाहे अश्रु जीवन ॥ म्हणे कौरव परम दुर्जन ॥ कापटय सागर दुरात्मे ॥१०७॥
आतां तुमचे निमित्तें करून ॥ जीतचि कौरव आणीन धरून ॥ क्रोधें बोले धृष्टद्युन्म ॥ शिरें छेदीन तयांचीं ॥१०८॥
देखोनि पांडव जामात ॥ द्रुपदाचा हर्ष न मावे गगनांत ॥ मग पाहूनियां सुमुहूर्त ॥ लग्न तेव्हां धरियेलें ॥१०९॥
धर्म म्हणे द्रुपदराया ॥ आम्हां पांचांची एक जाया ॥ द्रुपद शंका ऐको नियां ॥ म्हणे अघटित घडे हें ॥११०॥
संकट पडलें द्रुपदाला गून ॥ तों कृष्ण आणि कृष्ण द्वैपायन ॥ कृष्णा पांचासी द्यावया पूर्ण ॥ निश्चय करूं पातले ॥१११॥
पांडव आनंदें पूर्ण ॥ धांवोनि वंदिती व्यास चरण ॥ श्री कृष्ण चरण नमून ॥ आलिंगिती अति प्रीतीं ॥११२॥
द्रुपद वंदूनि चरण ॥ म्हणे आज्ञा करा मज लागून ॥ द्रौप दीसी भ्रतार पांच जण ॥ किंवा एक सांगा तें ॥११३॥
बोले सत्यवती ह्रदय रत्न ॥ इणें भ्रतार पांच वेळ दे म्हणोन ॥ आराधो नियां त्रिनयन ॥ पूर्वीं बोलली तप करितां ॥११४॥
प्रसन्न जाहला जाश्वनीळ ॥ घे घे वदे पांच वेळ ॥ यालागीं हे वेल्हाळ ॥ पांचां जणां अर्पावी ॥११५॥
व्यास ऐसी आज्ञा करून ॥ तत्काल पावले अंतर्धान ॥ द्रुपदें मूळ पाठवून ॥ ब्राह्मण राजे पाचारिले ॥११६॥
द्रुपदें जाऊनि सत्वर ॥ यादवां सहित यादवेंद्र ॥ बहुत करूनि आदर ॥ राहविला लग्नासी ॥११७॥
मग अनुक्रमें करून ॥ पांचांसीं लाविलें लग्न ॥ चार दिवस संपूर्ण ॥ उत्साह जाहला अद्भुत ॥११८॥
साडे जाहल्या नृपवर ॥ आंदण देत पांडवांसी अपार ॥ म्हणे हें राज्य तुमचें साचार ॥ मज सहित सर्वही ॥११९॥
गज भरोनि यदुवीर ॥ उत्तम वस्त्रें अलंकार ॥ पांडवांसी अहेर ॥ प्रेम भावें अर्पीतसे ॥१२०॥
पांचां जाणांसी पांच सदनें ॥ अर्पिलीं तेव्हां द्रुपदानें ॥ कृष्णार्जुन प्रसन्न मनें ॥ प्रीतीनें राहती एके गृहीं ॥१२१॥
पांडव जोहरा पासूनि वांचले ॥ द्रुपदाचे जामात जाहले ॥ गुप्त हेर सांगों गेले ॥ कौरवांसी तेधवां ॥१२२॥
जेणें यंत्र भेदिलें पुर्ण ॥ तो महाराज वीर अर्जुन ॥ वृक्ष घायें भेदिलें सैन्य ॥ तोचि भीम ओळखावा ॥१२३॥
ऐकतांचि ऐसी मात ॥ कर्ण दुर्यो धन ह्रदय पिटीत ॥ शकुनि म्हणे झाला अंत ॥ आतां मरण आलें आम्हां ॥१२४॥
दुःशासन रडे धाय मोकलून ॥ म्हणे गळाले करचरण ॥ आतां विचार एक पूर्ण ॥ करा आधीं सत्वर ॥१२५॥
छप्पन्नकोटि यादवां सहित ॥ कृष्ण राम त्यांची पाठी राखीत ॥ सत्रा वेळ धरिला मग धनाथ ॥ तो बळिया अद्भुत बळि भद्र ॥१२६॥
भूरिश्रवा म्हणे ऐका वचन ॥ आतां स्त्रेह वाढवावा पूर्ण ॥ पांडवांसी भेटावें जाऊन ॥ द्रुपदा सहित कृष्णासीं ॥१२७॥
पुढें वाढवाल स्त्रेहादर ॥ तरी मागील विसरती सर्व वैर ॥ स्तुति करितां निंदा अपार ॥ नासे मागील सर्वही ॥१२८॥
पांडवांसी हातीं धरून ॥ न्यावें हस्तिनापुरा  लागून ॥ राज्य विभाग देऊन ॥ सुखरूप नांदवावें ॥१२९॥
ऐकोनि ऐसें वचन ॥ क्रोधावला परम कर्ण ॥ म्हणे गेलियाही प्राण ॥ ऐशी गोष्ट घडेना ॥१३०॥
पांडवांचीं शिरें छेदिल्या विण ॥ आम्ही न जाऊं कदा येथून ॥ ज्यांसी भय वाटेला जाण ॥ त्यांणीं रहावें शिबिरांत ॥१३१॥
कर्णवचनें दुर्यो धन ॥ म्हणे सिद्ध करा सकल सैन्य ॥ मग अवघे रथावरी वैसोन ॥ निज भारेंशीं धांविन्नले ॥१३२॥
वाजती रणतुरें भेरी ॥ गजबजली पांचाल गनरी ॥ कौरव पातले दलभारीं ॥ द्रुपदासी हें कळों आलें ॥१३३॥
द्रुपद म्हणे धृष्टद्युन्मा ॥ शालक पातले तव दर्शना ॥ शस्त्रघायें पृष्ठ गौरवूनि जाणा ॥ कुंजरपुरा बोळवावें ॥१३४॥
पांडवां साहित पांचाल ॥ बाहेरी निघाला तत्काल ॥ रणतुरें वाजतां सकल ॥ कौरव ऐकोन दचकले ॥१३५॥
दोन्ही सैन्यां जाहली भेटी ॥ पांडव असती द्रुपदाचे पाठीं ॥ क्षण एक अवलो किती द्दष्टीं ॥ संग्राम कौतुक कैसें तें ॥१३६॥
दोन्ही दळें सिद्ध जाहलीं ॥ सांग्रामिकांची झुंज लागली ॥ पांचालाचीं दळें दाबिलीं ॥ कौरवीं तेव्हां निजबळें ॥१३७॥
ऐसें देखतां तेव्हां न्य़ून ॥ मनोवेगें धांवले पांच जण ॥ किंवा पंच प्रल्याग्न ॥ ब्रह्माड जाळूं पातले ॥१३८॥
कीं ते पंचादित्य उगवत ॥ जाहले तेजहीन कौरव खद्योत ॥ कीं पंडित देखोनि अद्भुत ॥ मूढ जैसे दचकती ॥१३९॥
प्रत्यक्ष पांडव देखोन ॥ कौरवांचा मद गेला गळोन ॥ परी जय द्रथ आणि कर्ण ॥ पार्थावरी धांवले ॥१४०॥
त्या दोघांचे कुमार दोनी ॥ तेही पुढें धांवले ते क्षणीं ॥ अर्जुनें दोन बाण सोडूनी ॥ शिरें त्यांचीं छेदिलीं ॥१४१॥
देखोनि पुत्राचें मरण ॥ क्रोधें झेंपावला वीर कर्ण ॥ अर्जुनें सोडिले निर्वान बाण ॥ भेदिलें ह्र्दय कर्णाचें ॥१४२॥
तेणें आली गिरगिरी ॥ ध्वजस्तंभीं टेंकला क्षण भरी ॥ वीर श्रीमद ते अवसरीं ॥ गेला सर्व दिगंतरा ॥१४३॥
रथ माघारा काढिला ॥ तों भीमें दुर्योधन ॥ देखिला ॥ लाक्षा गृह आठवूनि ते वेळां ॥ दांत करकरां चावीत ॥१४४॥
क्रोधें वटारू नियां नेत्र ॥ वेगें उपडिला महातरुवर ॥ द्विजपंक्तीनें अधर ॥ रगडोनियां धांवला ॥१४५॥
पाठी देऊनियां कौरव ॥ पळों लागले तेव्हां सर्व ॥ भीम परतला जेथें धर्मराव ॥ पांचाल श्वशुर हांसत ॥१४६॥
पांडव प्रताप पुरुष थोर ॥ रणमदें जाहला कामातुर ॥ कौरव सेना नववधू साचार ॥ श्रृंगारोनि पातली ॥१४७॥
न तगतां युद्ध सुरतीं जाण ॥ पळाली अभिमानवस्त्रें टाकून ॥ असो हस्ती वाजी शिबिरें सांडून ॥ कौरव सर्व पळाले ॥१४८॥
पांचाळें सर्व लुटिलें ॥ आपुल्या नगरा पाठविलें ॥ सर्व पांडव द्रुपद पातले ॥ येऊनि भेटले राम कृष्णां ॥१४९॥
नगरीं जाहला जय जय कार ॥ आनंदलें नगर समग्र ॥ इकडे दीन वदनें कौरव भार ॥ हस्तिनापुरा पातले ॥१५०॥
म्हणती मर मर रे पुरोचना ॥ काय कार्य साधिलें बुद्धि हीना ॥ आपण मरोनि अपयश जाणा ॥ दिधलें आम्हां सर्वांतें ॥१५१॥
ऐसें दुर्यों धन बोलत ॥ कर्ण शकुनि यथार्थ म्हणत ॥ असो विदुरासी समस्त ॥ कळला वृत्तान्त झाला तो ॥१५२॥
धृत राष्ट्रासी सांगे येऊन ॥ तुमची स्त्रुषा झाली द्रौपदी पूर्ण ॥ अंध आनंदला ऐकोन ॥ म्हणे दुर्यो धन भाग्याचा ॥१५३॥
ऋषींनीं आशीर्वाद दिधले ॥ ते दुर्योधनासी सफल जाहले ॥ विदुर म्हणे ऐकें वहिलें ॥ वर्त मान पूर्वींचें ॥१५४॥
लाक्षा गृहा पासून ॥ पांडव वांचले पांच जण ॥ तिहीं पांचालपुरीं प्रकटोन ॥ द्रौपदी जिंकिली प्रतापें ॥१५५॥
मुहूर्त एक तटस्थ ॥ अंध राहिलासे निवान्त ॥ मग म्हणे भाग्य अद्भुत ॥ पांडव माझे वांचले ॥१५६॥
आतां यांचें त्यांचें सख्य गोड ॥ विदुरा तूं करीं एवढें सुघड ॥ येरू म्हणे बुद्धि सुद्दढ ॥ हेचि तुझी असों दे ॥१५७॥
कृष्ण कृपेच्या बळें जाण ॥ शत्रूंचीं कृष्णाननें करून ॥ कृष्णा वरिली हें कथन ॥ ऐकतां दग्ध दोष होती ॥१५८॥
विदुर नसतां सुयो धन ॥ जन कापाशीं एकांतीं येऊन ॥ म्हणे विदुराचे विचारीं मन ॥ न घालीं तूं सहसाही ॥१५९॥
द्यावा राज्य विभाग धन ॥ क्षणक्षणां बोधील विदुर येऊन ॥ तुवां आश्रय न द्यावा पूर्ण ॥ महाकपटी असे तो ॥१६०॥
जोहरांत वांचले पंडूनंदन ॥ ते आम्हां लावितील अग्न ॥ त्यांच्य़ा वधालागीं प्रयत्न ॥ करूं आतां अनेक ॥१६१॥
दुर्योंधनासी अंध म्हणत ॥ हेंचि आहे माझ्या मनांत ॥ मी विदुरा देखतां सत्य ॥ लटिकेंचि स्तवितों पांडवां ॥१६२॥
दुर्योधन म्हणे मंत्री धाडावे ॥ द्रुपद याज्ञ सेनांसी बोधावें ॥ पांडव तेथेंचि ठेवावे ॥ कदा न आणावे गजपुरा ॥१६३॥
येथें आणितां अपाय निश्चितीं ॥ ऐसा धाक घालावा चित्तीं ॥ राज्य विभाग न मागती ॥ ऐसें करूनि ठेवावें ॥१६४॥
हळूचि फोडावा याज्ञा सेन ॥ एके स्त्रीसी भ्रतार पांच जण ॥ तेथें कलह उपजे पूर्ण ॥ भोग निमित्तें भिडतां पैं ॥१६५॥
दावूनि विभाग वैभव ॥ फोडावे नकुल सहदेव ॥ नाना यत्न दावूनि भाव ॥ घात करावा तिघांचा ॥१६६॥
धर्म बापुडें नपुंसक ॥ त्याचा आम्हांसी नाहीं धाक ॥ ते भीमाचे बळें देख ॥ तृपप्राय आम्हां करिताती ॥१६७॥
एक मरतां भीम सेन ॥ कर्णासी मग तृण प्राय अर्जुन ॥ कृष्णाचें कपटें आर्जव करून ॥ त्यागवावे पांडव ॥१६८॥
मग बोलिला वीर कर्ण ॥ मागें तुम्हीं केले बहुत यत्न ॥ ते सर्वही निष्फल होऊन ॥ वैर वाढलें शत गुणें ॥१६९॥
द्रौपदी आणि पंडूनंदन ॥ कृष्णासी आवडती प्राणांहून ॥ पांचाल आणि याज्ञ सेन ॥ सर्व स्वेंही तयांचे ॥१७०॥
युद्ध करावें बळें करून ॥ हें राज्य रक्षावें संपूर्ण ॥ आपुला क्षत्रिय धर्म सोडून ॥ अन्य कार्य न साधावें ॥१७१॥
बोलावूनि भीष्म द्रोण ॥ त्यांसी पुसे अंबिकानंदन ॥ ते म्हणती विरोध टाकून ॥ पंडुनंदन आणावे ॥१७२॥
स्वार्थ सारिखाचि देख ॥ तुम्ही भोगितां ऐश्वर्य सुख ॥ पांडवीं मागावी भीक ॥ बरवा विवेक मांडिला ॥१७३॥
आतां तरी समजावूनी ॥ पांडव आणा मानें करूनी ॥ अर्ध राज्य त्यांसी देऊनी ॥ सुखें नांदा समस्त ॥१७४॥
पाठवा चतुर प्रधाना प्रती ॥ द्रुपदराज घेऊनि हातीं ॥ मुख्य गोष्ट रुक्मिणीपती ॥ सखा करावा सर्वखें ॥१७५॥
कर्ण म्हणे हें बरवें ज्ञान ॥ गृहांत सोडावे सर्प आणून ॥ सदनासी लावूनि कृशान ॥ मग सुखी कैसें निजावें ॥१७६॥
व्याघ्र पाळावे धेनूंत ॥ भुजंग सोडावे मूषकांत ॥ तैसे पांडव आणूनि येथ ॥ कौरव पाताळीं घालावे ॥१७७॥
न्यायनिष्ठुर बोले विदुर ॥ म्हणे कुटिलाचे तर्क फार ॥ राया ऐकसी याचा विचार ॥ तरी अनर्थ पुढें असे ॥१७८॥
पंडुसुत येथें आणितां ॥ क्षेमकल्याण तुझिया सुतां ॥ तुझी निर्मल कीर्ति तत्त्वतां ॥ दिगंतरीं जाईल ॥१७९॥
वृकोदरें वधिला हिडिंबासुर ॥ एकचक्रीं मारिला बाकासुर ॥ स्वयंवरीं राजे विभांडिले समग्र ॥ देशिकाचे प्रतापबळें ॥१८०॥
युद्ध सांडोनि बळिया पुढें ॥ कां पळोनि आलेती इकडे ॥ अंधा तुज भोंवतीं कोडें ॥ गोष्टी सांगोन रिझविती ॥१८१॥
युद्ध करिते पांडवांसीं ॥ तरी मृत्यें आवंतिलें होतें सर्वांसी ॥ मग धृतराष्ट्र म्हणे विदुरासी ॥ रथीं बैसावें सत्वर ॥१८२॥
भेटोनि पांचाल नृपती ॥ धृष्टद्युन्मा सहित निश्चितीं ॥ अहेर ॥ अलंकार सर्वां प्रती ॥ देऊ नियां गौरवावें ॥१८३॥
दिव्य वस्त्रीं दिव्या भरणीं ॥ शृंगारावी याज्ञ सेनी ॥ सकल स्त्रुषां सहित द्रुपदराणी ॥ गौरवावी आदरें ॥१८४॥
नमस्कारूनि कुंतीस ॥ स्त्रेह शब्दें पूजावी तीस ॥ माझें आशीर्वचन पांडवांस ॥ अत्यादरें सांगिजे ॥१८५॥
श्री कृष्णासी भेटोन ॥ साष्टांग सांगें माझें नमन ॥ पांडव आणीं आणीं बुझावून ॥ येथवरी दयाळा ॥१८६॥
आज्ञा होतांचि विदुर ॥ रथीं बैसला जाऊनि सत्वर ॥ पाचालपुर महानगर ॥ वेगें केलें जवळी पैं ॥१८७॥
दूत सांगती पांडवां प्रती ॥ विदुर येतो बैसोनि रथीं ॥ ऐकतां सप्रेमचित्तीं ॥ पांडव धांवती सामोरे ॥१८८॥
दुरूनि देखतां विदुर ॥ रथवरूनि उतरले पंचवीर ॥ घालिती भूमीवरी नमस्कार ॥ नयनीं नीर लोटलें ॥१८९॥
रथाखालीं उतरे विदुर ॥ उचंबळे स्त्रेह समुद्र ॥ आलिंगिले पांच पुत्र ॥ पंडुरायाचे प्रीतीनें ॥१९०॥
धर्म म्हणे विदुरासी ॥ किती आठवूं उपकारांसी ॥ ठायीं ठायीं रक्षिलेंसी ॥ बालकांसी स्त्रेहाळा ॥१९१॥
पांचाल येऊनि सामोरा ॥ ग्रामांत घेऊनि गेला विदुरा ॥ तों द्दष्टीं देखिलें यादवेंद्रा ॥ जग द्नुरु जगदात्मया ॥१९२॥
लोटांगण घाली विदुर ॥ उचंबळला कृपा समुद्र ॥ ह्रदयीं धरिला प्रियकर ॥ वाटे सहसा न सोडावा ॥१९३॥
मग एकान्त गृहीं बैसोन ॥ विदुरें सांगितलें वर्त मान ॥ चला स्वस्थानासी येथून  ॥ मनीं अनमान न धरावा ॥१९४॥
धर्म म्हणे स्वामी जगज्जीवन ॥ तो करील तेंचि आम्हां प्रमाण ॥ आणि विदुरा तुझेंडी वचत ॥ शिरीं वंदीन वेदाऐसें ॥१९५॥
कुंतीसी नमस्कारूनि विदुर ॥ सांगे सर्व समाचार ॥ धृतराष्ट्रें प्ररर्थिलें फार ॥ घेऊनि कुमार तेथें यावें ॥१९६॥
कुटुंबा सहित द्रुपद नृपवर ॥ वस्त्रा भरणीं गौरवी विदुर ॥ द्रौपदी श्रृंगारिली सत्वर ॥ करी नमस्कार वडिलांतें ॥१९७॥
द्रुपद आणि याज्ञा सेन ॥ यांसी विदुर सांगे विदुर सांगे वर्तमान ॥ चला पांडवांसी घेऊन ॥ स्थापूं नेऊन निजपदीं ॥१९८॥
मग बोले जगज्जीवन ॥ निघावें सुमुहूर्त पाहून ॥ मीही समागमें येईन ॥ विदुर ऐकोन आनंदला ॥१९९॥
स्थला आपुल्या जाती पांडव ॥ ते कथा आहे अभिनव ॥ परिसोत पंडित चतुर सर्व ॥ ब्रह्मानंदें करू नियां ॥२००॥
श्री धर स्वामी ब्रह्मा नंदा ॥ पांडुरंगा पुंडली कवरदा ॥ रुक्मिणी ह्रदय कम मिलिंदा ॥ स्वानंद कंदा अभंगा ॥२०१॥
सुरस पांडवप्रताप ग्रंथ ॥ आदिपर्व व्यास भारत ॥ त्यांतील सारांश यथार्थ ॥ द्वादशाध्यायीं कथियेला ॥२०२॥
स्वस्ति श्री पांडव प्रताप ग्रंथ ॥ आदिपर्वटीका श्री धर कृत ॥ द्रौपदी स्वयंवर युद्ध बहुत ॥ विदुर पांडव भेटले ॥२०३॥
इति श्री श्रीधर धरकृतादिपर्वणि द्वादशाध्यायः ॥१२॥
श्री कृष्णार्पणमस्तु ॥ शुभं भवतु ॥ श्रीरस्तु ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2012-02-08T02:25:53.2930000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

market overt

  • उघड बाजार 
  • (as open public market authorised and regulated by law at which purchasers of goods with certain exceptions, acquire good title regardlessof any defect in seller's title) 
  • सदाशयी क्रय 
  • (an open public market authorised and regulated by law at which purchasers of goods, with certain exceptions, cquire good title regardless of any defect in seller's title) उघड बाजार 
More meanings
RANDOM WORD

Did you know?

शंकराला अर्धी प्रदक्षिणा कां घालतात ?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.