TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या २००१ ते २०५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या २००१ ते २०५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या २००१ ते २०५०
स्थूल साकार तरी दृश्य । ब्रह्म निराकार अदृश्य ।
येथें हें हें म्हणून निर्देश । तेथें वाणी मन मुरडे ॥१॥
जें जें दिसे तें तें नासे । दिसे तेंचि हें हें म्हणो येतसे ।
तस्मात् हें हें ब्रह्म होईल कैसें । अदृश्य अग्राह्य जें ॥२॥
ब्रह्म सत् देह असत् । जो क्षणक्षणांत असे नासत ।
ब्रह्म चिद्रूप देह जड समस्त । प्राणामुळें चळे ॥३॥
याचि हेतु श्रुति बोले वचन । कीं देहाहून अन्य आत्मा प्राण ।
तेणेंचि देहासी होतसे पोषण ।
तस्मात् प्राण कीं आत्मा प्रथम साधकाचें शुद्ध हृदय ।
असे कीं नसे पाहे निश्चय । म्हणून श्रुति होय कीं न होय ।
ब्रह्म हें पाहें विचारें श्रुति निर्धारें जरी सांगती ।
तरी विचार करी कासया म्हणती । ऐशी तों भलल्याची असे रीती ।
ज्याचे त्यामुखें निवडावें ॥६॥
साधक हेंचि खरें म्हणून बैसे । तेव्हां श्रुति अनधिकारी म्हणून त्रासे ।
जो विचारें नव्हे म्हणून पुसे । तया आल्हादें सांगे ॥७॥
अरे वास्तविक जर ब्रह्म नव्हे । अविद्या ज्यांत वास करून राहे ।
आतां प्राण ब्रह्म याहून आहे ।
तेंही पाहे विचारें पूर्वींचा आडाखा जो बोलिला ।
कीं भूतसंघ जाहला राहिला मेला । जेथें तें ब्रह्म तोचि बैसविला ।
कीं प्राणास्तव होती निमती ॥९॥
या प्राणमय कोशासीही पांच अंगें । विचार करावा म्हणून सांगें ।
हें पाहून साधकें लागवेगे ।
विचार कीजे प्राणाचा ॥२०१०॥
प्राणाचि प्राणमयाचें शिर । व्यान तोचि दक्षिण पक्ष थोर ।
समान तोचि पक्ष उत्तर । आकाश आत्मा ॥११॥
पृथ्वी पुच्छ प्राणमयासी । हेंचि आधीं विचारिजे मानसी ।
कीं देहाच्या आधारें वायूसी । उद्भव जाहला ॥१२॥
यंत्र जैसें कळासावें । तेवीं शिरांचे ओढीनें वायू उद्भवे ।
त्या ओढीनें जरी ढिलें पडावें । तरी जावें देह त्यागोनि ॥१३॥
व्यान समान आणि प्राण । हेंचि शिर येक पक्ष दोन ।
हें तव प्राणवायूचें लक्षण । व्यापारभेदें नामें ॥१४॥
परी संचार नव्हे पोकळविण । कठिनत्वा न जाय भेदून ।
म्हणून श्रुति बोलिली योजून । आकाश आत्मा ॥१५॥
ब्रह्म तरी निराकार । प्राणविकारें टाकी फूत्कार ।
ब्रह्म निराधारत्वें सर्वां आधार । प्राण देह तोंवरी दिसे ॥१६॥
ब्रह्म पदार्थमात्रीं व्यापलें । प्राण पोकळीत वास्तव्य केलें ।
प्राण वाहतसे दशांगुलें । ब्रह्म सर्वत्रीं सम ॥१७॥
ब्रह्म सद्रूप प्राण नासे । ब्रह्म चिद्रूप प्राण तो जड असे ।
झोपेंत निवारींना अल्पसें । वस्त्रें नेतां तस्करी ॥१८॥
हें असो प्राण सुखदुःखदायक । ब्रह्म आनंदघन एक ।
तस्मात् प्राण ब्रह्म निश्चयात्मक । नव्हे कल्पांतीं ॥१९॥
हा साधकें विचार पहावा । प्राण हा अविद्याकृत स्वभावा ।
तस्मात् अनात्मा म्हणून त्यागावा । ब्रह्म खरें जाणोनी ।
प्राणासी साह्य कर्मेंद्रिय । जडत्वें याची क्रिया होय ।
प्राणचि अनात्मा तरी निश्चय । अनात्मत्व कर्मेंद्रियां ॥२१॥
ब्रह्मलक्षणें प्राणासी नसती । ऐसा विचार जो करी सुमती ।
तया विचारवंता श्रुति मागुती । आल्हादें सांगें ॥२२॥
कीं प्राण नव्हे ब्रह्म परिपूर्ण । तरी अन्य आत्मा याहुन मन ।
मनेंचि हा व्यापिला प्राण । तस्मात् मन ब्रह्मचारी ॥२३॥
मनापासून सर्व भूतें जाहलीं । मनास्तव सर्व राहती मेलीं ।
हीं ब्रह्मलक्षणें मनावरी कल्पिलीं ।
कीं साधकें निवडावीं पांचचि अंगें मनोमयासी ।
यजुर्वेदचि शिर ययासी । ऋृग्दक्षिण पक्ष जयासी ।
उत्तर पक्ष साम ॥२५॥
उपदेश आत्मा बोलिला । अथर्वांगिरस पुच्छत्वीं स्थापिला ।
हें किन्निमत्त याचा विचार केला । पाहिजे साधकें ॥२६॥
मुख्य रूप मनाचें संकल्पात्मक । कांहीं संशयरूप करावा तर्क ।
होय नव्हे हें निश्चयात्मक । कदां नाहीं ॥२७॥
तया संशयाचे चिंतन । तेंचि चित्त परी मनाचे पोटीं लीन ।
या अंतर्वृत्तीचें निर्गमन । पांचा ज्ञानेंद्रियद्वारा गगनीं वायु जेवीं उठे ।
तेवीं आत्मत्वीं संकल्प उमटे । संशयात्मक चिंतन प्रगटे ।
श्रोत्रादि द्वारा ॥२९॥
चिंतन संशय उभय लक्षण । तें अंतर्वृत्ति येकरूप मन ।
आणि ज्ञानेंद्रियपंचक मिळोन । साही मनोमय कोश ॥३०॥
या मनोमय कोशामाझारी । विद्या अविद्या वास करी ।
म्हणून बंधमोक्ष दोन्ही उभारी । प्रवृत्तिनिवृत्तिरूप ॥३१॥
कामादि विषयासक्तीनें । जीवास बंध दृढ होणें ।
धर्मार्थ काम प्रवृत्तीच्या गुणें । कामादि अभावें मोक्ष ॥३२॥
धर्म अथवा अर्थ काम । हाही मनाचा मनोधर्म ।
परी कळेना केवीं कर्माकर्म । म्हणून वेदाज्ञा पाहिजे ॥३३॥
त्या वेदाज्ञे ऐसें प्रवर्तता । चारी पुरुषार्थ होती तत्वतां ।
परी जोंवरी विषयासक्तता । तोंवरी मोक्ष नाहीं ॥३४॥
असो विद्या अविद्यात्मकामुळें । प्रवृत्ति निवृत्ति दोन्ही निवळे ।
परी वेदाज्ञेवीण कांहीच न कळे । म्हणून वेदचि अंग मनाचें ॥३५॥
यजुर्वेद शिर ऋृग्दक्षिण पक्ष । साम तो मनाचा उत्तर पक्ष ।
हे वेदत्रयी प्रवृत्तिरूप प्रत्यक्ष । येणें धर्मार्थ काम ॥३६॥
येणें अविद्यात्मक विषयासक्ति । वाढूं लागे अधिक प्रवृत्ति ।
बंधनींच पडे अभिमान उन्नति ।
तेव्हां जीव जन्मे मरे प्रवृत्ति अथवा निवृत्तीचा ।
उपदेश मनोमयीं साचा । म्हणोनि आदेश आत्मा बोले वाचा ।
श्रुति मनोमयासी ॥३८॥
हें चवथें अंग मनोमयाचें । येथें वास्तव्य विद्या अविद्येचें ।
जरी बोधकत्व प्रवृत्तीचें । तरी धर्मार्थकाम वाढे ॥३९॥
निवृत्तीचा जेव्हां उपदेश । कीं आत्मा ब्रह्म हाचि निर्देश ।
वेदत्रयी त्यागे विशेष । या विद्यात्मकें मोक्ष लाभे ॥४०॥
पुढें जीवन्मुक्तिसुख हाणें । यास्तव अथर्वंगिरस पुच्छ म्हणे ।
परी हा निश्चय बुद्धीनें करणें । मनीं उपदेश मात्र ॥४१॥
याच हेतु मनोमयाहून । अन्य आत्मा कोशविज्ञान ।
तेणेंचि मनाची पूर्णता होणें । नातरी संशयीं पडे ॥४२॥
विज्ञान आत्मा जरी यथार्थं । तरी मनासी आत्मत्व वचन व्यर्थ ।
आणि मन विकारी एक पदार्थ ।
ब्रह्म तों निर्विकार मनासी तों संकल्प विकल्प ।
ब्रह्म तां सदा निर्विकल्प । मन उठे निमे असद्रूप ।
ब्रह्म तिहीं काळीं सत् ॥४४॥
मन जीवाचे प्रकाशें वर्ते । नातरी हें जडचि ऐतें ।
ब्रह्म तों स्वप्रकाशें सुप्तीतें । जाणें स्वप्रभें ॥४५॥
मन हें सुखदुःखें शीण पावे । ब्रह्म आनंदस्वरूप स्वभावें ।
तस्मात् मना ब्रह्मत्व न संभवे ।
बोलिले ते उपचारिक जरी मनचि ब्रह्म असतें ।
जीवा बंधन कासया करितें । मागुती निर्विषयत्वें सोडवितें ।
हें निर्विकारी विकार कां ऐसे नाना परीचे विरोध ।
मन ब्रह्म कल्पिता बहुविध । मना प्रत्यक्ष संकल्पविकल्प द्विविध ।
ब्रह्म तरी निर्विकल्प मन वृत्तिनिवृत्तीचे साधन ।
ब्रह्म साध्यरूप द्वैतेंविण । तस्मात् मन त्यागून समाधान ।
साधकें पावावें ॥४९॥
असो मनाचें अनात्मत्व जयासी । यथा कळलें निश्चयेसी ।
श्रुति माउली उपदेशी तयासी ।
कीं अन्य आत्मा विज्ञान विज्ञानास्तव सर्व होतें ॥२०५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-20T04:55:24.6330000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

ढेला

  • पु. नदींतील बेट ; कोरडी जागा . ढिमा ढेमा पहा . 
RANDOM WORD

Did you know?

तेल आणि तूप दिवा एकत्र का लावूं नये?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.