TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या ५५१ ते ६००

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या ५५१ ते ६००

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या ५५१ ते ६००
तैसाचि आत्मा सहजगति सच्चिदानंद चिन्मूर्ति ।
त्याचें प्रतिबिंब पडिलें वृत्तीं । तो हा जीव आभास ॥५१॥
आत्मत्वाच्या आहेपणें । जीव आहेसा केला मनें ।
जें आत्मयाचें चिद्रूप देखणें । तेणें होय जाणता ॥५२॥
न कळून आपली प्रियता । मीपणें मानी आभास स्फुरतां ।
एवं वाउगी उमटली आत्मता । नोळखोनि आत्मा ॥५३॥
तस्मात् येथें मुमुक्षूनें । स्वानुभवें विवेचन करणें ।
वास्तविक आत्मा तो अंग होणें । येर त्यागावा आभास ॥५४॥
हा मी जीवासह वृत्तीसी । जाणतसें उद्भवलयासी ।
उद्भव आणि लय जयासी । तो मी नव्हें सहसा ॥५५॥
जैसा पडिला पडिलियानें । मी नव्हें ऐसें जाणावें मनें ।
हा मी वृक्षीं बैसून पाहें नयनें । पडिलियासी ॥५६॥
यासी प्रयत्न दुजा नसे । अज्ञानें जालें तें ज्ञानें नासे ।
येथें विचाराचि पाहिजे मानसें । दृष्टताद्राष्टांतीं ॥५७॥
पाहणें नको गळ घालून । तेवीं न लगती नाना साधन ।
एक विचार पाहिजे परिपूर्ण । अंतवृत्तीचा ॥५८॥
एकदां विचारें कळेना । तरी विवेचन करावें पुनःपुन्हां ।
आणि गुरुमुखें श्रवण मनना । ज्ञान होय तों करावें ॥
सत्शास्त्र आणि सद्गुरू । आणि पाहिजे सद्विचारु ।
हीं तिन्हीही मिळतां वारंवारु । पाहिजे विवेचन ॥५६०॥
अति प्रयत्नें जें म्हणितलें । तें इतुक्याच हेतु पाहिजे कळलें ।
एकदां न कळतां तरी पाहिलें । पाहिजे वारंवार ॥
अधिकार नसतां बळें आणावा । अचाट बुद्धीनें विचार करावा ।
सद्गुरु धुंडून ठाईं पाडावा । बोधक स्वानुभवीं पूर्ण अधिकारी मुमुक्षूसी ।
सद्गुरु मिळे पूर्ण बोधासी । तरीही सत्शास्त्रेंवीण अन्यासी । भेदशास्त्रा काज नसे ॥
जें कां अभेद प्रतिपादक । जेथें आत्मा परमात्मा एक ।
तेंचि सत्शास्त्र निश्चयात्मक । श्रवण करावें ॥६४॥
एवं सद्गुरुमुखें सत्शास्त्रश्रवण । स्वतां विचारें विवेचन ।
वारंवार करणें या नांव प्रयत्न । अतिशयें करावें ॥६५॥
असो तें विवेचन केवीं करावें । तरी रविदत्ता सावध असावें ।
मुख्य आणि आभास निवडावे । सप्रतीतीनें ॥६६॥
आभास हा मिथ्या दिसे । बोधात्मा न दिसे परी असे ।
हा दृष्टांतद्वारां केला असे । कळे ऐसा संवाद ॥६७॥
येणें उपदेशें मुख्य अधिकारी । खुणेसि पावे तीव्रप्रज्ञ जरी ।
तथापि मंद जो मध्यम प्रकारी । तया प्रतीति न बाणे तरी तयासी निरूपण ।
वारंवार पाहिजे श्रवण । तेवींच अंतरीं विवेचन ।
सर्वदा व्हावें ॥६९॥
विवेचन म्हणजे मुख्य आभास । निवडावें भिन्न उपयांस ।
मुख्य आत्मा आपण निश्चयास । सदृढ यावा ॥५७०॥
आभास तो मिथ्यात्वें त्यागावा । त्याचा किंचित् न घ्यावा ।
तरी तोचि संवाद ऐकावा । एकाग्र होउनी हा आभास कोठून कोठवरी ।
असे तो बोलिजे निर्धारीं । हें ऐकून तयाचा करी ।
त्याग मिथ्यात्वें ॥७२॥
यो जागृत्स्वप्नयोरेव बोधाभास्र विडंबना ॥
स्थूलासहित ते जागृति । सूक्ष्मासह स्वप्नभ्रांति ।
या दोहीं अवस्थेप्रति । आभास विडंबन ॥७३॥
आभास म्हणजे मिथ्या भासे । जळीं प्रतिबिंब व्यर्थ जैसें ।
तयामाजीं नांव आलें असे । जडासी जीववी ॥७४॥
स्थूलदेह हा जडात्मक । हस्तपादादि आनख मस्तक ।
जो मागां बोलिला पांचभौतिक । पंचीकृत अन्नमय ॥७५॥
अपंचीकृत जीं तत्त्वें सत्रा । तोचि लिंगदेह स्थूलामाझारा ।
राहून करितसे देहव्यापारा । एकमेकां साह्यपणें ॥७६॥
स्थूलाविण लिंगदेहासी । घेतां नये भोग्यजातासी ।
सूक्ष्मविणही स्थूल जडासी । व्यापार कैचा ॥७७॥
म्हणून स्थूलदेहीं राहून । लिंगदेह करी विषयग्रहण ।
तया व्यापारा नामें दोन । स्वप्न आणि जागृति ॥७८॥
अंतःकरणवृत्ति ज्ञानेंद्रिय द्वारां । पंच विषयांचे येत सामोरा ।
भोक्ता जीव हा होय त्वरा । या नांव जागृति ॥७९॥
हे पांच तत्त्वांचे व्यापार पांच । कर्मेंद्रियांचीही क्रिया तैशीच ।
हें मागें सांगितलें आहाच । स्पष्ट करोनी ॥५८०॥
इंद्रियाविषय प्रत्यक्ष नसतां । त्यांचा ध्यास घेऊन अतौता ।
बुद्धीच कल्पी जीव तया भोक्ता । ते अवस्था स्वप्नं ऐसे हे स्वप्न जागृती दोन ।
व्यापार होती सर्व जीवांलागून । मिथ्यात्वें प्रतिभास असोन ।
भ्रांतीनें सत्य मानिलें अस्ति भाति प्रियरूप आपुलें ।
जें कां मुख्यात्याम्याचें लक्षण बोलिलें ।
तेंचि या आभासासी मानिलें ।
बिंबाचें प्रतिबिंब जेवीं या आभासाचे लक्षण । असज्जड दुःख संपूर्ण ।
हें टाकून आरोपी अज्ञान । अस्ति भाति प्रिय हेंचि ॥८४॥
प्रतिबिंबित देहद्वयांत । तो जीवही नेणोनि भ्रांत ।
उगाची सर्वही संघात । मी म्हणोन बैसला ॥८५॥
आणि तया सर्व संघाता । अस्ति भाति आरोपी प्रियता ।
हेंचि जाण विडंबन तत्त्वतां । असे तें त्यागिजे ॥८६॥
हस्त आहे पाद आहे । उदर कंठ मस्तक आहे ।
नख केश सर्व आहे । हेंचि विडंबन ॥८७॥
श्रोत्र आहे त्वचा आहे । चक्षू जिव्हा घ्राण आहे ।
वाचा पाणी पाद आहे । हेंचि विडंबन ॥८८॥
उपस्थ गुदही मीच आहें । प्राण अपान व्यान आहें ।
उदान आहें समान आहें । हेंचि विडंबन ॥८९॥
उपप्राणादि वायु आहें । अहंकार चित्त मीच आहें ।
बुद्धि मन अंतःकरण आहें । हेंचि विडंबन ॥५९०॥
गुण असती वृत्ति आहे । जीव असे सर्वही आहे ।
एवं अस्तित्वरूप सर्वां पाहे । हेंचि विडंबन ॥९१॥
तैसेंचि हस्तासी अंधारी कळे । पाद नखासी लागतां कळे ।
उदर कंठा बोटासी कळे । हेंचि विडंबन ॥९२॥
नख शिख अवघियांस कळे । दृष्टीसी पार्श्र्वभागासी कळे ।
मागें पुढें अधोर्ध्व कळे । हेंचि विडंबन ॥९३॥
श्रोत्रासी शब्द कळतसे । त्वचा हे स्पर्शा जाणतसे ।
डोळा रूपा ओळखीतसे । हेंचि विडंबन ॥९४॥
जिव्हा हें रसातें जाणे । सुगंध जाणून घेतसे घ्राणें ।
वाचा बोलोनियां जाणे । हेंचि विडंबन ॥९५॥
पाणी जाणें घेणें देणिया । उपस्थ जाणे मैथुनक्रिया ।
गुद जाणे विसर्गा यया । हेंचि विडंबन ॥९६॥
प्राण जाणे व्यान जाणें । उदान समान अपान जाणे ।
उपप्राणांसही होय जाणणें । हेंचि विडंबन ॥९७॥
अहंकार सर्वा जाणतसे । चित्त चिंतना ओळखीतसे ।
एवं हे अवघेचि जाणती । हेंचि विडंबन ॥९८॥
वृत्ति जाणे गुण जाणती । जीव तो जाणे सहजगती ।
एवं हे अवघेचि जाणती । हेंचि विडंबन ॥९१॥
ऐसें जडरूप सर्व असतां । ज्ञानरूपचि मानिलें तत्त्वतां ।
कोणीच नाही जाणिल्या परता । हेंचि विडंबन ॥६००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T21:57:25.9030000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

NARAKA III(नरक)

  • Bhagadatta the son of Narakāsura ruled over the part of Pātāla called Naraka, and being the ruler of Naraka, Bhagadatta seems to have been known by the name of Naraka also. 
RANDOM WORD

Did you know?

What are the names for Ekadashi (11th day in fortnight)?
Category : Hindu - Philosophy
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site