TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या १३०१ ते १३५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या १३०१ ते १३५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या १३०१ ते १३५०
दूषित देहा त्यागिलें । शकलें स्त्रीपुरुष रूप जालें ।
तोचि स्वायंभूमनु नामें बोलिले । शतरूपा कामिनी ॥१॥
ऐसें ब्रह्मदेवें कल्पितां । निर्माण होती प्रजा समस्ता ।
परी ते ब्रह्मयाची नव्हे सत्ता । सामर्थ्य ईशाचें ॥२॥
जरी स्वसत्तेनें ब्रह्मदेव । उत्पन्न करिता प्रजा सर्व ।
तरी हें दुःखरूप अपूर्व । वाटतें कां तया ॥३॥
हे काय हो दुष्ट प्रजा जाली । तेव्हां खेदें नकोशी वाटली ।
मन्वादि पाहतां वृत्ति तुष्टली । तस्मात् खरी पराधीनता ब्रह्मदेवें अमुकसें कल्पावें ।
तें ईश्र्वरें आणून उभें करावें । जैसें बाळानें छंदें रडावें । तें पुरवावें जननीनें ॥५॥
जें जें होणार तें तें कल्पिता । उत्पन्न होतसे ईशसत्ता ।
न होणार तें येणें दांत खातां । काय होतें ॥६॥
जेवी व्हावयाजोगा छंद घेतला । तो बाळाचा मातेनें पुरविला ।
न होणार छंदें तो ताडिला । मुखावरी करें ॥७॥
जरी म्हणतील कोणी ब्रह्मयासी । न होणें हे वाणी कायसी ।
तरी पहा होणार जालियासी । पुढें खुंटली मानसिक ॥८॥
पुढें मैथुनसृष्टीच चालतां । मग मानसिका न ये उभवितां ।
होत असती जरी आतां । तरी प्रत्यया कां न येती ॥९॥
तस्मात् होणार तितुकें मात्र जालें । न होणार कल्पना न चले ।
म्हणोनि हें ईशसृष्ट जितलें । मैथुनी कीं मानसिक कल्पित भावना ते जीवाची ।
जी मागें निरोपिली मनोमयाची ।
प्रत्यक्षता करणें जे तृणाची । ती ईशाची कृति ॥११॥
येथें विरोध तो असे कोण । भास तितुका जीवनिर्माण ।
प्रत्यक्ष होणें तो मायावी ईशान । करी मायिकत्वें ॥१२॥
असो ब्रह्मदेवाचे कल्पनेस्तव । ईश्र्वरें निर्मिल्या प्रजा सर्व ।
तितुक्या ब्रह्मदेवापुढें स्वभाव । उभ्या तिष्ठती ॥१३॥
पाहें रविदत्ता पूर्वीचा । प्रणवरूप जो वेद साचा ।
जो सांगितला पंच अंगांचा । त्याचाचि हा परिणाम ॥१४॥
हे जितुकीं मानससृष्टि । उंच नीच योनींची दाटी ।
ब्रह्मादि कीटकांत थाटी । वरी येका प्रणवाच्या ॥१५॥
प्रवणरूप द्रव्याचें जाहलें । या इतुकियांत प्रणवेंचि व्यापिलें ।
तेंचि कैसें पाहिजे ऐकिलें । प्रणवचि येक अवघियां ॥१६॥
सर्वांचा साकार जो दिसे । तो येक अकार मात्र विलसे ।
सर्वांचा लिंगदेह चळतसे । तो भासरूप उकार ॥१७॥
सर्वही आपणातें न जाणती । यास्तव दों देहां जाहली उत्पत्ति ।
तोचि मकार अज्ञान भ्रांति । मात्रा तिसरी ॥१८॥
पुढें प्रवृत्ति पाहते जाले । तेंचि ज्ञान अन्यथा भाविलें ।
तया ज्ञानाचे प्रकार विभागले । सामान्य विशेष ॥१९॥
हे दोन्हीही कीटकांत असती । विशेष तया अर्धमात्रा बोलती ।
सामान्य प्रकाश बिंदु निश्चिती । एवं पंच अंगी प्रणव ऐसा एकला प्रणव सर्वांमाजी ।
ब्रह्मादि कीटकांत सहजीं ।
येथें परी नसे किमपि दुजी । सर्वही वेदरूप ॥२१॥
ऐसा सर्वही वेद असतां । त्या कीटकादिकांच्या अतौता ।
जेथें प्राणवायु जाला चळता । तेथें सोहं शब्दही उठे ॥२२॥
सोहं अक्षरें हाचि प्रणव । मांगें निरोपिला वेदराव ।
तोचि या सर्वात स्वयमेव । सर्वदा चाले ॥२३॥
हें असो पुरुषदेह जितुके । देवऋृषिमानवादिकें ।
तेथें मातृकासहित कौतुकें । शब्दब्रह्म प्रगटला ॥२४॥
परा पश्यंति मध्यमा तिसरी । ह्या तीन वाणी कीटकांत निर्धारी ।
यया पुरुषदेहीं चौथी वैखरी । प्रगटती जाली ॥२५॥
मागें पुढें मातृका उमटती । तयाचे शब्द अनंत होती ।
ऐसा अनंतरूप वेद निश्चिती । पुरुषदेहीं वसे ॥२६॥
पहिला प्रणवरूप वेद । तो कीटकांत सोहं शब्द ।
परी तेथें प्रवृत्ति निवृत्ति विशद । दोन्ही न होती ॥२७॥
आहार निद्रा आणि मैथुन । पशुदेहीं हे व्यापार तीन ।
होत असती पराधीन । म्हणोनि ते निकृष्ट ॥२८॥
पुरुषदेहीं मात्रा उमटल्या । वैखरीनें स्पष्ट जाल्या ।
तयाच्या श्रेणी प्रगटल्या । व्हावया प्रवृत्ति निवृति ॥२९॥
म्हणून पुरुषदेह उत्तम । प्रवृत्ति निवृत्तीचें धाम ।
जागृतिआदि मोक्षांत सम । करूं इच्छी तें घडे ॥१३३०॥
असो प्रणव आणि शब्दरूप । सांगितले वेदाचें स्वरूप ।
या उभयांसी किंचित् अल्प । जीवकृत्यता नसे ॥३१॥
हा प्रणवरूप जो वेद साचा । हाचि ईश्र्वर प्रेरक सर्वांचा ।
तथापि कर्ताही त्रिमात्रांचा । ईशचि मायावी ॥३२॥
दुसऱ्या मात्रा पन्नास असती । ज्या नादस्वरास्तव उमटती ।
हाही शब्द ब्रह्मयाची उद्भूति । ईश्र्वरापासुनी ॥३३॥
आतां तुझी आशंका मुख्य चित्ताची । कीं प्रवृत्तिनिवृत्तिरूप रचना ज्याची ।
तया मार्गप्रदर्शक वेदाची । उत्पत्ति कोणीं केली ॥३४॥
हे जीवें केली तरी सामर्थ्यहीन । ईश करी तरी त्या नसे योजन ।
म्हणून या रचनेसी कर्ते आपण । उभयतां जीवेश ॥३५॥
तरी हेंचि कैसें तें ऐकावें । कवणेपरी वेदें प्रगटावें ।
बोलिजे तें जैसें स्वभावें । यथातथ्य असे ॥३६॥
जितक्या मानसिक प्रजा जाल्या । त्यांत पश्र्वादि स्वव्यापारा लागल्या ।
पुरुषाकृति जितक्या उरल्या । त्
या तिष्ठती ब्रह्म्य़ासमीप ॥३७॥
प्रजापति देव ऋृषि संपूर्ण । मनु आदि मानवजन ।
ते ब्रह्मदेवासी कर जोडून । विनविते जाले ॥३८॥
तूंचि आमुचा मातापिता । तूंचि धाता स्वामी देवता ।
तरी आम्हांसी अज्ञापीं आतां । काय करावें तें ॥३९॥
करावें काय न करावें कोणतें । कोठें रहावें काय खावें तें ।
काय गावें काय घ्यावें चित्तें । आज्ञापिसी तें करूं ॥१३४०॥
हें ब्रह्मदेवें सर्वांचें ऐकोन । करिता जाला अंतरीं मनन ।
यासी काय सांगावें आपण । तें कृत्याकृत्य नेणें ॥४१॥
आणि हे मजलाचि कर्ता म्हणती । नेणती कवणाची सामर्थ्यशक्ति ।
आतां प्रवृत्तीच सांगू या प्रति । तरी निवृत्ति कळे कैसी निवृत्ती जरी सांगावी ।
तरी पुढें उत्पत्ति केवीं व्हावी ।
ऐसी रजोगुणें पडली गोवी । ब्रह्मदेवासी ॥४३॥
तेव्हां दुश्चितपणें स्तब्ध ठेला । कांहीं सुचेना वेडावला ।
तंव अंतरांतून भडाडिला । शब्दांचा वोघ ॥४४॥
हे प्रेरणा नव्हे विरिंचीची । कल्पना तों खुंटली जीवाची ।
परी अंतर्यामीं मायावी ईशाची । वस्ती जे असे ॥४५॥
मुख्य स्फूर्ति जे निर्विकल्पक । त्यांत भासला जो प्रकाशक ।
जो कर्तेपणाचा मायिक । इक्षणशक्ति जयाची ॥४६॥
तया ईश्र्वरापासून । उद्भवला हा वेद संपूर्ण ।
बुद्धि किंवा नसतां मन । संकल्पासहित ॥४७॥
संकल्पेविण जीवत्व मंदलें । योजना कैशी कांहीच न चले ।
जैसें निजेलें मनुष्य वोसणलें । तें बोले परी कळेना ॥४८॥
तैसा ब्रह्मदेव संकल्पासहित । मूर्छितापरी जाहला भ्रांत ।
परी शब्द उठताति अनंत । जेवीं भरतें समुद्रा ॥४९॥
अनंत शब्द दाटले अपार । फुटों पाहें सर्व शरीर ।
एका मुखांतून नव्हे वार । म्हणून चौमुखीं निघती ॥१३५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T22:11:56.6330000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

कलावंताचें भाग्‍य आणि तिरड्याचें राज्‍य तीनच दीस

  • कलावंत मनुष्‍याचे वैभव हे त्‍याच्या अंगच्या कलेवर व त्‍या कलेचे चीज करणार्‍यावर अवलंबून असते व कला ही मनुष्‍याच्या अंगी फार दिवस टिकत नाही व तिच्या भोक्‍त्‍याची लहरहि लवकर फिरण्याचा संभव असतो. म्‍हणून कलेपासून प्राप्त होणार्‍या ऐश्र्वर्याची शाश्र्वती नाही. त्‍याप्रमाणें तेरड्याच्या फुलाचा रंग तीन दिवसांपेक्षा अधिक टिकत नाही. 
RANDOM WORD

Did you know?

सूतक कोणाचे नसते?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.