TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या १२०१ ते १२५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या १२०१ ते १२५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या १२०१ ते १२५०
स्वप्रकाशें चिदुपता विषय तेंचि रूपरसादिकें साकारत्वें । दृश्य जितुकें ।
ब्रह्मादि स्थावरांत अनेकें । सान थोर ईशजनित ॥१॥
तयावरी जीवाची कल्पना । जे कां जीवसृष्टीची रचना ।
मनोमयात्मक भास नाना । प्रिय द्वेष्य उपेक्ष्य ॥२॥
ऐसे जीव ईशसृष्ट दोनी । प्रकाशीं आत्मप्रभा चित्खाणी ।
दुजें नसतां साह्य उपकरणीं । येकपणीं स्वतेजें ॥३॥
जैसा सूर्य आकाशींचा । दुजा साहाकारी तरी कैंचा ।
एकलाचि स्वप्रकाशें साचा । पदार्थमात्र प्रकाशी ॥४॥
भिंती माळवदें अंगणें । जैसा आकार त्रिचतृष्कोणें ।
त्यामाजीं घट ठेविले भिन्नभिन्ने । सजळें भरोनी ॥५॥
त्या जळामाजीं प्रतिबिंबे पडतीं । दुसरे सूर्याऐशींची वाटती ।
त्याची झळझळ पडली भिंती । सामान्य प्रकाशावरी ॥६॥
असो भिंती आणि घट सजळ । प्रतिबिंब आणि भिंती झळझळ ।
येकदांचि प्रकाशी सकळ । सूर्य माध्यान्हींचा ॥७॥
तैसाचि आत्मा सूर्य जगाचा । त्यावर आदि जंगमाचा ।
जया तळीं सर्वां उत्पत्तीचा । प्रकार जाला ॥८॥
ऐसा ब्रह्मांडरूप हा मठ । भिंती रूपरसादि ह्या नीट ।
त्यामाजीं चारी खाणी घट । लिंगजळें भरिलें ॥९॥
अथवा स्थूल मांसमय भिंती । त्यांत अविद्या घट अव्याकृति ।
जळ तेंचि बुद्धीची वृत्ति । आदिकरोनि सत्रा ॥१२१०॥
त्या बुद्धीमाजीं आत्मसूर्याचें । प्रतिबिंब पडलें जेवीं साचें ।
तेंचि रूप मिथ्यात्वें जीवाचें । चिदाभास नांवीं ॥११॥
त्या प्रतिभासाची झळझळ । रूपसादिकांवरी पडे सकळ ।
तेचि कल्पना उंच नीच बरळ । भावना जीवाची ॥१२॥
पहिलें रूपादि ईशनिर्मित । वरती जीवाचें भासरूप जनित ।
आणि बुद्धिआदि जीवासहित । भासवी चित्प्रभा ॥१३॥
जैसे भिंती घट जळासहित । प्रतिबिंब आणि भिंती झळकत ।
हें इतुकेंही एकदांचि प्रकाशित । निजतेजें सूर्य ॥१४॥
तैशी स्थूल अविद्याबुद्धि । प्रतिभास जीवही त्यामधीं ।
रूपरसादि ईशजनित आधीं । त्यावरी कल्पना जीवाची ॥१५॥
इतुक्यासहित जितुकें निर्माण । कार्य अथवा अज्ञान कारण ।
ज्ञान किंवा विपरीत ज्ञान । स्वयें प्रकाशी चित्प्रभा ॥१६॥
मूळ मायेपासून तृणांत । गुणविषय पंचभूत ।
ईश आणि ईशजनित । आत्मप्रकाशें भासती ॥१७॥
बुद्धिपासून विषयांत कल्पना । व्यापार मनोमय जे नाना ।
जीवजनित आणि जीवपणा । आत्मप्रकाशें भासती ॥१८॥
एवं साराही इतुका आभास । वाउगा अज्ञानें भासला भास ।
परी आत्मा हा येकदांचि सर्वांस । आत्मप्रकाशें भासवी या श्र्लोकींचें
निरूपण ऐसें । सत्यमिथ्या निवडिलें असे ।
आणि ईश जीवांचें निर्मित जैसें । तेंही स्पष्ट जालें ॥१२२०॥
मुख्य सामान्य आणि आभासानिवडिले कळावया साधकास
आणि अज्ञानकाळींही चिद्रुपासलोप नसे तें स्पष्ट जाहलें ऐसें ऐंकताचि रविदत्त ।
साष्टांग घाली दंडवत । जी जी महाराज हर्षें स्तवित ।
प्रश्र्न हेतु ठेऊनी ॥२२॥
द्वैत ईशाचें आणि जींवाचें । भिन्न भिन्न साकार मनोमयाचें ।
निरूपण जालें संकेतें त्याचें । परी अपेक्षा उरली ॥२३॥
वेद आणि शास्त्रें सारीं । हे निर्माण जाहलीं बहुधा परी ।
यांसी ईश कीं जीव । निर्माण करी । हें कळावें मज ॥२४॥
बहू बरें म्हणून श्रीगुरु । बोलते जाले करुणाकरु ।
यर्थार्थचि बोलिजे साचारु । निर्भीडपणें आतां ॥२५॥
जीवही साकार असेना । मा साकारत्व कैसें ईशाना ।
हें न कळून करिती वल्गना । उभयां साकारत्वाची ॥२६॥
पुरुषत्व आलें साकारत्वासी । श्र्वासही उत्पन्न तयासी ।
कल्पितां वेद होणें श्र्वासीं । अति विरोध कीं ॥२७॥
जरी पुरीमध्यें राहिला । पुरुष नाम यास्तव जीवाला ।
तरीही तया आभासाला । अभाव श्र्वासाचा ॥२८॥
तस्मात् श्र्वासापासून वेदाची । उत्पत्ति म्हणता साची ।
अपौरुषत्व यया वचनाची । हानि होय ॥२९॥
म्हणोनि अज्ञानाची कल्पना । स्वीकारिली जरी वल्गना ।
तरी अनुभवा उणेपणा । आणि श्रुतीसी विरोध ॥१२३०॥
यास्तव लोकवार्ता सांडावी । अनुभवें प्रतीति स्वीकारावी ।
तरीच हे भ्रांति निरसावी । येऱ्हवीं सदृढ ॥३१॥
असो स्वानुभवानुसार । बोलिजेत आहे सविस्तर ।
आधीं कैसा जीव कोण ईश्र्वर । पुढें वेद तो कैसा ॥३२॥
मागें तुजला ईशजीवाचें । रूप निवडून दिधलें साचें ।
परी तें तुजला कळलें न वचे । म्हणोनि पुन्हा सांगूं ॥३३॥
वृत्तिरूप माया उद्भवली । तेचि दोप्रकारें विभागली ।
विद्या अविद्या जे सांगितली । ज्ञानाज्ञानरूप ॥३४॥
अविद्येंत जाणतेपणाचें । प्रतिभासलें रूप तें जीवाचें ।
विद्येत प्रतिबिंब चिद्रुपाचें । तोचि ईश्र्वर ॥३५॥
अविद्या उपाधीमुळें जीवा । अन्यथात्वें भाव यावा ।
सूक्ष्मदेहाचा प्रकार व्हावा । विकार बुद्धिवृत्तीचा ॥३६॥
बुद्धिवृत्तींत जें पडिलें । तें बुद्धि न जाय कल्पिलें ।
तरी मग सत्रा प्रकारें जीवत्व जालें । कासयावरुनी ॥३७॥
बुद्धीचे विकार सत्रा असती । त्यांत प्राण जडत्वें पांच बोलती ।
त्या प्राणाचे श्र्वास उमटती । तरी ते न होती जीवाचे अज्ञानास्तव मात्र जीवानें ।
देहासहित तादात्म्य धरणें ।
तया अभिमानत्रयाचें बोलणें । पुढें निरोपूं ॥३९॥
कल्पनारूप जीवें केलें । तें आतां जीवसृष्ट सांगितलें ।
जें जें योजना करून उभविलें । जागृतीपासून मोक्षांत ॥४०॥
असो जीवांचें रूप ज्ञानाऐसें । परी तें ज्ञान नव्हे प्रतिबिंब भासे ।
तें बुद्धीहूनही अनारिसें । कळावें साधका ॥४१॥
आतां ईश जो विद्यात्मकवृत्ति । त्यामाजीं प्रतिबिंबरूप वस्ती ।
जयाची तो सर्वज्ञ अमूर्ति । विद्येऐसाही नव्हे ॥४२॥
तया वृत्तीपासून बहू निर्मित । जालें परी तें विकारा न पावत ।
अन्यथा न होऊन निवांत । स्फूर्तिरूप स्फूर्ति असे विद्यास्फूर्ति
विकारा न पवे । मा ईशें कैसें अन्यथा व्हावें । नुसधें विद्या उपाधीनें असावें ।
उत्पत्ति हेतु ठेउनी हिरण्यगर्भ सत्रा प्रकार । त्यांत या ईशाचें जरी बिढार ।
म्हणावें परी सर्वांचे विकार । सर्वज्ञा न लागती ॥४५॥
ऐसें ईशाचें जरी भासरूप । सांगितलें कळावया अल्प ।
तेथें श्र्वास ना नव्हे संकल्प । तरी योजना कैंची ॥४६॥
श्र्वास हे धर्म प्राणाचे । कल्पनारूप तें जीवाचें ।
श्र्वास संकल्पाविण ईशाचें । रूप नुसधें स्फूर्तिरूप ॥४७॥
तया स्फूर्तिज्ञानामुळें । भूत गुणादि जालीं सकळें ।
परी तें जीवेशाहून वेगळें । चंचळ जड दोन्ही ॥४८॥
आरंभी ब्रह्मा निर्माण जाला । स्वयंभूव नामें बोलती त्याला ।
परी तो साकार जेणें निर्मिला । तया नांव स्वयंभू ॥४९॥
साकारावरीच दृष्टि जयाची । अज्ञानास्तव बोलती तेची ।
कीं स्वयंभूव साकार विरिंचि । परी तें नव्हे ॥१२५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T22:10:03.9630000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

exploratory model

  • समन्वेषी मॉडलनमूना 
RANDOM WORD

Did you know?

गणपतीचे प्रकार किती व कोणते?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.