TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या १९०१ ते १९५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या १९०१ ते १९५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या १९०१ ते १९५०
हें सत्य सत्य त्रिवाचा पूर्ण । जीवचि ब्रह्म यथार्थ ॥१॥
मुख्य आत्मा म्हणावें आपणासी । आपण तें ब्रह्म अविनाशी ।
प्रत्यगात्म ब्रह्म निश्चयासी । सदृढ धरावें ॥२॥
येथें जेणें अभाव कल्पिला । अथवा संशयीं वाउगा पडला ।
तो सत्य सत्य जाणावा बुडाला । मायामृगजलीं ॥३॥
जे गुणदोष आणि रूपाहूनी । चित्प्रभा निरोपिली पूर्णपणीं ।
तेचि आत्मत्व ब्रह्मत्व ऐक्यपणीं । येर अनात्मजात बत्तीस
श्रुति युक्ति अनुभवयुक्त । बोलतां कोणतें अयुक्त । ऐसा
आमुचा अर्थसिद्धांत । तेथें कोणी शंका करी ॥५॥
कीं अन्न प्राण मन विज्ञान । आनंदादि कोशांसिही संपूर्ण ।
श्रुति युक्ति अनुभव प्रमाण । तरी अनात्मत्व कैसें ॥६॥
अहं ब्रह्म प्राण ब्रह्म । मन ब्रह्म विज्ञानही ब्रह्म ।
आनंद ब्रह्म ऐसा हा नेम । श्रुतीच करी ॥७॥
ऐसें पंच कोशांसिही श्रुति । ब्रह्मत्व वाखाणी निश्चितीं ।
याची अर्थाविशीं युक्ति । असे तें दाऊं ॥८॥
सर्व भूतें अन्नापासूनी जाहलीं । आहे तों अन्नेंचि वांचलीं ।
लयासी पावलीं । अन्नामाजी ॥९॥
तैसेंचि प्राणापासून सर्व जाहलें । प्राणामुळें वांचलें मेलें ।
मन असतां उद्भवलें राहिलें । शेवटीं लयही मनीं ॥१९१०॥
ऐसेंचि विज्ञान आनंदापासूनी । उद्भवल्या राहती भूतश्रेणी ।
लयही पावताति निर्वाणीं ऐशी युक्तिही असे ॥११॥
श्रुति युक्ति ही प्रमाण जैशी । तेवीं अनुभूति बोलिजे अल्पशी ।
मी देह वाटतसे सर्वांसी । मीच क्षुधातृषायुक्त ॥१२॥
मीच संकल्पविकल्पात्मक असें । मीच निश्चयही करीतसें ।
मीच सुखरूपपणें वसें । हा अनुभव सर्वांचा ॥१३॥
तस्मात् श्रुतियुक्त अनुभव । युक्तचि पंचकोशांसी ब्रह्मत्व ।
ऐसें असतां अनात्मत्व । पंचकोशां केवीं ॥१४॥
ऐशी शंका जरी सप्रमाण । केली श्रुति युक्ति अनुभवेंकडोन ।
तरी याचें उत्तर ऐका सावधान । बोलिजेत असे ॥१५॥
अरे अन्न प्राण मनादिकांसी । श्रुति बोले सायासीं ।
तिचें रहस्य न कळे अल्पांसी । विचारवंत जाणती ॥१६॥
ज्याच्यापासून हे सर्व जाहलें । आणि जेथेंचि राहून मेलें ।
तेंचि ब्रह्म सर्व नाथिले । भूतजात ॥१७॥
भूत म्हणिजे निर्माण जाहलें । ईशादि तृणांत जाहलयांत आलें ।
भूतांवेगळें तें एकचि उरलें । तेंचि परब्रह्म ॥१८॥
तेंचि ब्रह्म कळावें साधकां । हाचि श्रुतीनें घातला आडाखा ।
कीं भूतादि परता तया एका । स्वानुभवें जाणावें ॥१९॥
ऐसें हें जाणावयाचें स्थान । श्रुति माउली दावी आपण ।
परी हे जीव एका वचनेंकडून । ब्रह्मत्व जाणतीना ॥१९२०॥
तेव्हां श्रुति ते पुन्हां मागुति । सांगती जाहली जीवाप्रति ।
कीं लय राहणें सर्वांची उद्भुति । तें ब्रह्म कोणतें विचारा तेंव्हा विचारही पाहतां करून ।
परी जीवा न कळे यारीतीं कोण ।
मग म्हणे अन्न प्राण मन । विज्ञान आनंदही असे हेंही बोलावया
असे कारण । कीं विचारवंत अधिकारी कोण । कळेल अनायासें
जो विचारहीन । गुंतेल सुटेल येर यास्तव हेतु जो कां आपुला ।
यथार्थ तो प्रगट नाहीं केला । तोचि अडाखा एथें बैसविला ।
यया पंचकोशांवरी ॥२४॥
कीं अन्नादि आनंदांत संपूर्ण । भूतें जाहलीं पांचांपासून ।
वांचती शेवटीं पावती मरण । या पांचामाजीं ॥२५॥
ऐसा संकेत करून श्रुति । उपदेशीत असे जीवाप्रति ।
म्हणे पहारे विचारून चित्तीं । यांत खरे ब्रह्मत्व कोणतें ॥२६॥
मग आपुलाले बुद्धीऐसे । विचार करिते जाहले मानसें ।
जे जे विचारासी पात्र जैसे । ते ते निश्चय करिती तैसा ॥२७॥
कोणी अन्नमयचि ब्रह्म म्हणून । बैसले पावले दृढबंधन ।
तैसेचि प्राण मन विज्ञान । ब्रह्म निश्चयें स्थापिती ॥२८॥
हें असो आनंदमयासी । ब्रह्मत्व कल्पिती जे मानसीं ।
तेही न पावती मुक्ततेसी । मा येर निश्चया मोक्ष केवीं ॥२९॥
हेंचि श्रुतीचें घेऊन वचन । गुरुत्वें सांगें चतुरानन ।
तेणें इंद्र आणि विरोचन । निश्चय करिती द्विविध ॥१९३०॥
विरोचनें अन्न ब्रम्ह कल्पिलें । देहासीच आत्मत्व दृढ केलें ।
देहपातांती  मोक्ष मानिलें । ते सुटले न म्हणावें ॥३१॥
तयाचा सहाध्यायी इंद्र । चारी वेळां जाऊन सत्वर ।
मुख्य ब्रह्माचा करून निर्धार । मुक्त जाला येर त्यागें ॥३२॥
ऐसाचि भृगुही वरुणाप्रती । पंचवेळां विचारून चित्तीं ।
आत जाईला तेणें जीवन्मुक्ति पावला सत्य निर्धारें ॥३३॥
तस्मात् श्रुतीनें अधिकार । पाहिला जीवाचा अल्पमात्र ।
म्हणून केला असे उच्चार । पांचांसी ब्रह्मत्वाचा ॥३४॥
येरव्हीं पांचकोशांसी ब्रह्मत्व । श्रुति बोलेना अघटितत्व ।
बोले तरी कैचें महत्त्व । श्रुतीसी उरलें ॥३५॥
एक ब्रह्म अद्वयही म्हणत । आणि पांचांलागीं  ब्रह्मत्व स्थापित ।
तरी कां मदिरा पिऊन । जाहली उन्मत्त । विरोधि प्रलाप करी ॥३६॥
परी ते श्रुति उन्मत्त नसे । हे अविचारी आपुलाले बुद्धीऐसे ।
स्वतां भ्रमीं आणि लाविती पिसे । श्रुति बरळ म्हणोनी असो तया
मुढासी काज काय । नेणती भवचा तरुणोपाय । आपण बुडोन श्रुतीवरी अपाय ।
विरोधाचा घालिती जरी मूढ विरोध श्रुतीसीं ।
ठेवितां उणीव नये तिसी । हें ज्ञाते जाणती बंधन येरासी ।
कल्पांत दृढ होय ॥३९॥
तस्मात् ब्रह्मत्व पंचकोशांसी । यथार्थ न बोले श्रुति अल्पसी ।
तरी अनात्मया ब्रह्मत्व कल्पना कैशी । करिती मूढ एवं श्रुति प्रमाण होतें मानिलें ।
तें विरोधास्तव व्यर्थ गेलें । आतां युक्तीनें पंचकोशां
ब्रह्मत्व आणिलें । तेंही निर्दाळूं अन्नापासून सर्व जाहलें ।
अन्न तो पृथ्वीसी  असे बोलिलें । आणि देहासीच ब्रह्मत्व कल्पिलें । कासयावरुनी ॥४२॥
या देहापासून जाहलें सर्व । कीं सर्व वांचलें या देहास्तव ।
कीं लय पावलें स्वयमेंव । एका देहामाजीं ॥४३॥
पृथ्वीपासूनही जाहलें म्हणतां । विरोध बहुत तत्त्वता ।
जाहलें तया असे भौतिकता ।
येर भूता उद्भव केवीं ईशादिकांसी कोण कारण ।
तें तों राहिलेंचि मुख्य अधिष्ठान ।
परी आकाशादि हे जाहले कोठून ।
पृथ्वी तों आपकार्य तैशींचि प्राणापासून सर्व ।
जाहलीं म्हणतां भूतें अपूर्व । तरी काय जाहला असे उद्भव ।
एकाच्या प्राणापासूनी आपोमयता असे प्राणासी ।
यास्तव आपीं उद्भव जरी कल्पिसी तरी ही उत्पत्ति नव्हे
सर्व भूतांसी । खाणी मात्र उद्भवती मनापासून जाहलें  म्हणावें ।
तरी मनासी भूतांचि रचना नव्हे । मन उद्भवता अमुकसें कल्पावें ।
परी रूपें पहिलीं असतीं तैसाचि बुद्धीनें जाहलियाचा ।
निश्चय करावा अमुक साचा ।
परी बुद्धीपासूनियां सर्वांचा ।
उद्भव नव्हे ॥४९॥
तस्मात् विज्ञानाचि ब्रह्म ऐसें ।
हें कल्पांतींही न घडे अल्पसें ।
आतां आनंदमयीं कारणात्व असे ।
परी एका पिंडीचिया नाहीं । ॥५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-20T04:53:31.7100000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

तळतळविणें

  • v i  Tease, torment; vex. 
RANDOM WORD

Did you know?

घरातील देव्हार्‍यात कोणते देव पूजावेत आणि कोणते नाही?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.