TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या २५१ ते ३००

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या २५१ ते ३००

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या २५१ ते ३००
ऐसिया देखणें दशेसी । नाभें तीन ओळखिसी ।
जो कां जाणतसे दृश्यासी । तोचि द्रष्टा ॥५१॥
चंचळ भासासि जो जाणे । तया साक्षी नांव हीं वचनें ।
जो कां लयसाक्षी पूर्णपणें । त्या नांव ज्ञप्ति ॥५२॥
एवं ती प्रकारें जाणणें एक । तें कधीं नव्हे न्यूनाधिक ।
तेंचि चिद्रूप निश्चयात्मक । मुख्य रूपाचें ॥५३॥
मुख्य स्वरूप देहीं व्यापलें । जेवीं घटीं आकाश संचलें ।
निर्विकार पूर्ण दाटलें । तया संकेत कूटस्थ ॥५४॥
उपाधींत जो सधन । परि उपाधीहून विलक्षण ।
तया प्रत्यगात्मा अभिधान । परब्रह्मासी ॥५५॥
अगा रविदत्ता तो कवण म्हणसी । तरी तूंचि कीं गा निश्चयेंसी ।
सामान्यत्वें सर्वां प्रकाशी । सूर्य जेवीं जगा ॥५६॥
आकाशी जैसा सूर्य असे । सहजत्वें सर्वां प्रकाशितसे ।
ऊर्ण तंतु तोही भासे । आणि जडरूप भिंतीही ॥५७॥
आंगणे माड्या परवरें । बळदें खोल्या तळघरें ।
एकदांचि प्रकाशित सारें । तेवीं कूटस्थ भासवी ॥५८॥
स्थूलरूप जडत्वें भिंती । सूक्ष्मादि तळघरें असती ।
हें असो मुख्य जे कां स्फूर्ति । ऊर्णतंतूचे परी ॥५९॥
तेही जयाच्या भासें । मा स्थूळ चंचळ कां न दिसे ।
ऐसा आत्मा सर्वत्रीं असे । साक्षी बोधरूप ॥६०॥
सूर्याचा जो दृष्टांत दिधला । येथें अन्यथा भाव ज्यासी कल्पिला ।
कीं आत्मा देहाहून दूर असे राहिला ।
गगनीं जेवीं रवी एवं आत्मा ऐस दूर भावितां ।
अति दूषण असे तत्त्वतां । देहादि ठाव जाला
रिता । मग व्यापकत्वा बाध आला ॥६१॥
आणि देहामाजीं जरी नसे । तरी तें साधका प्राप्त कैसें ।
येणें श्रुती अनुभवा आला असे । बाध हा थोर ॥६३॥
तस्मात् नसे सूर्या ऐसा । उपमिला असे यथें सहसा ।
याचा भाव अनारिसा । बोलिजे तो ॥६४॥
सूर्य जेवीं सामान्य प्रकाशी । तेवीं आत्मा भासवी सर्वांसी ।
परी नपवे विकारासी । सूर्यासम आत्मा ॥६५॥
सामान्यामुळें सूर्य घेतला । तरी दूर भाव न जावा कल्पिला ।
यास्तव पूर्वीच असे दृष्टांत दिधला ।
आकाशापरी आकाश जैसें घटीं व्यापलें ।
तैसें आत्मसत्व देही संचलें ।
परी ते असंगत्वें राहिलें । सर्वां भासऊनी ॥६७॥
उगाचि प्रकाश मात्र सर्वां । लय उत्पत्तीसी करावा ।
परी त्या त्या विकाराचा न घ्यावा । भाव किमपी ॥६८॥
तरी विकारासी कोण पावला । कोण पुण्य पापाचा कर्ता जाला ।
ऐसा भाव जरी असे बुजला । तरी अवधारावें ॥६९॥
सूर्य प्रतिबिंबाची झळझळ । विशषत्वें भासे केवळ ।
तैसा बुद्धीमाजीं जो सफळ । प्रतिबिंबित जीव ॥२७०॥
ज्ञाना ऐसा बुद्धींत बिंबला । बोधाभास नाम तयाला ।
तो सत्य नव्हे पाहिजे कळला । परी दिसे साचा ऐसा ॥७१॥
चित्रासी रंगाचें वस्त्र केलें । तया वस्त्राभास नाम जालें ।
कीं दर्पणीं मुखा ऐसें दिसलें । त्या नांव मुखाभास ॥७२॥
ऐसाचि बुद्धींत प्रतिबिंबत । तो जीव चिदाभास विख्यात ।
यावत् बुद्धि तों काल दिसत । वृत्ति अभावीं मरे ॥७३॥
सूर्य प्रकाशीं दर्पण ठेविलें । त्यांत सूर्याचें प्रतिबिंब पडलें ।
तें भिंतीवरी विशेष दिसलें । सामान्य आच्छादुनी ॥७४॥
तैसाच बुद्धि आरसियांत । आत्मा सूर्य प्रतिबिंबित ।
तेणें विषयादि स्फुरविली भिंत । आच्छादुनी सामान्या ॥७५॥
हे विशेषत्वें जीवाचें रूप । सामान्य आत्मा तो चिद्रूप ।
ययाचें निरूपण साक्षेप । पुढें बहुधा असे ॥७६॥
परी अल्पमात्रें येथें बोलिलें । सामान्य विशेष निवडिलें ।
सामान्य तें सदा संचलें । निर्विकारत्वें ॥७७॥
विशेषत्वें जो हा जीव । बोधा ऐसा उमटला भाव ।
तोचि एका अभिमानास्तव । कर्ता जाला ॥७८॥
आपण तरी नाहीं जन्मला । उगाचि सताचा आहेपणा घेतला ।
आपण आहेसा भाव कल्पिला ।
आत्मा नाहींसा करोनी आत्मा असता तरी दिसता ।
मी दिसें म्हणोन आहें तत्त्वतां ।
मीच असें की सर्वां देखता । आत्मा जड न पाहे ॥।२८०॥
मी आपआपणा असे प्रिय । आत्मा दुःखरूप अप्रिय ।
एवं अस्ति भाति प्रिय जो होय । तें आपणा भाविलें ॥८१॥
आपण जो असज्जड दुःखरूप । तो आत्म्यावरी केला आरोप ।
ऐसा अन्योन्या ध्यास आपेआप । कल्पिला बळें ॥८२॥
याचि नांवे ग्रंथि पडिली । आत्मरूपता आभासें घेतली ।
आपुली अनात्मता घातली । आत्मयावरी ॥८३॥
ऐसा भाव जीवें कल्पिला । परी तो आत्मत्वीं नाहीं स्पर्शला ।
आत्मा जैसा तैसाचि संचला । अस्ति भाति प्रियात्मक देखोनि गुंजा
पुंज रक्त । अन्यें भाविला असे जळत ।
त्या कल्पनेनें भस्म पावत । काय तो ढोंग ॥८५॥
ऐसा आत्मा सच्चिद्घन । असे तैसा असे पूर्ण ।
जेणें भाविला तो जन्म मरण । पावला मात्र ॥८६॥
असो ऐसा जीव असत् असोनी । सत्यत्वचि आपणातें मानी ।
देहद्वयाचे अभिमानीं । तादात्म्य पावे ॥८७॥
स्थूलदेह मांसमायाचा । नेणोनि भाव तयाचा ।
मीच म्हणोनि मर्जे वाचा । त्याचे धर्मही माथां घे ॥८८॥
मी जन्मलों वाढू लागतों । आहें आणि तरुण होतों ।
वृद्धाप्य पावोनी मरतों । पुन्हां अन्मेन पुढें ॥८९॥
मी अमुक कुळीं जन्मलो । मी अमुक आश्रमातें पावलों ।
मी अमुक मेळवून राहिलों । सुखी वडिलां ऐसा ॥२९०॥
तैसेचि इंद्रियांचे धर्म । आपुले माथां घेतसे परम ।
मी बहिरा आंधळा कीं सूक्ष्म । ऐकें आणि देखें ॥९१॥
अजिव्ह की असे रसज्ञ । निर्नासिक कीं सध्राण ।
अस्पर्श कीं स्पर्शज्ञ । असे पूर्वकर्मा ऐसा ॥९२॥
मी बोलका चालका दानी । मीच भोगीं बहु कामिनी ।
मीच शौच सारीं अनुदिनीं । मजहुनि दुजा नसे ॥९३॥
मजचि क्षुधा तृषा लागे । तेव्हां पितों खातों निजांगें ।
एवं प्राणाचेही धर्म वेगें । घे अभिमानें माथां ॥९४॥
म्यां अमुकीया वचन दिधलें । कीं तुज रक्षीन सामर्थ्यें आपुलें ।
तरी मीं प्राणांतींही उपेक्षिलें । न जाय तया ॥९५॥
म्यां घोकिलें ते विसरेना । कधींही आळस मज असेना ।
किती रीतीं मज होती कल्पना । तें माझा मीच जाणें ॥९६॥
माझा निश्चय किती जाडा । येर झुडतार कोण बापुडा ।
मी आठव करणार केव्हडा । आपुले ठायीं ॥९७॥
एवं देहेंद्रिय प्राण कर्म । अथवा अंतःकरणाचे धर्म ।
आपुलेचि माथां घेऊन अधम । बैसला बळें ॥९८॥
जागृतीमाजीं इतुक्यांचा । अभिमान घेतसें मीच साचा ।
कर्म धर्म वर्ण आश्रमांचा । कीं व्यापार लौकिकीं ॥९९॥
हा मी आणि हें हें माझें । घेऊन बैसला तें न सांडी ओझें ।
हाचि विश्वाभिमानी बुझे । नाम जीवासी ॥३००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T21:12:05.3230000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

अभिमानाची दीडा कानाची

  • दीड कान म्हणजे एक कान लांब व दुसरा आंखुड असणें 
  • हें कांहीं सौंदर्याचे लक्षण नव्हे. पण एखाद्या स्त्रीला खरोखर तितकें सौंदर्य नसूनहि आपल्या सौंदर्याचा फार गर्व असतो अशा स्त्रीस अनुलक्षून ही म्हण वापरतात. मुळांत कारण नसतां व्यर्थ गर्व बाळगणार्‍यास ही म्हण लागू पडते. 
RANDOM WORD

Did you know?

विनायकी आणि संकष्टी चतुर्थीबद्दल शास्त्रार्थ सांगावा.
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site