TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या ९५१ ते १०००

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या ९५१ ते १०००

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या ९५१ ते १०००
बहु संशय तो संदेहो । वचनें न मानी तो दुराग्रहो ।
निग्रह ही घोरवृत्ती ॥५१॥
दंभ तोचि जनीं दाखवावा । आपुला चांगुलपणा मद जाणवा ।
मत्सर द्वेष साभिमान घ्यावा । हेही घोरवृत्ति ॥५२॥
स्वजनाचा कळवळा ते प्रीति । क्रीडा विहार विषयासक्ति ।
नटनाट्यादि आवडती । हेही वृत्ति घोर ॥५३॥
कामना असूया तिरस्कार । फलाविषयीं बहु आदर ।
प्रपंचाविषयीं बहू सादर । हेही घोरवृत्ति ॥५४॥
भय लज्जा निंदा प्रयत्न । शोक साक्षेप कृतघ्न ।
आर्जव मैत्री बहुभाषण । हही घोर वृत्ति ॥५५॥
ऐसें कोठवरीं बोलावें । प्रपंचाचें लक्षण बरवें ।
दान कर्म धर्म हीं आवघे । राजोगुणीं घोरवृत्ति ॥५६॥
आतां तमोगुण तो निरर्थक । प्रपंच ना परमार्थ ना लौकिक ।
वृथामात्र आयुष्याचा घातक । मूढवृत्ति ॥५७॥
सदां आळस असावा । असावधता प्रमाद जाणावा ।
किंवा काळ निद्रेंत जावा । हे मूढवृत्ति ॥५८॥
सत्त्वगुणाची शांतवृत्ति । क्षमा तितिक्षा दया शांति ।
विरक्ति श्रद्धादि संपत्ति । शम दम प्रकार ॥५९॥
श्रवण मनन सारासार । मुमुक्षुता परमार्थ उद्गार ।
त्यागाचि करी सर्व संवसार । हेचि शांतवृत्ति ॥९६०॥
सदा सत्संग आवडे । सच्छास्त्राचें अति कोडें ।
सर्वभूती आत्मता जोडे । हेचि शांतवृत्ति ॥६१॥
ऐसें हे चिन्ह शांतवृत्तीचें । हेलावे उठती सत्त्वगुणाचे ।
परी ते दोनी उत्पन्न सुखाचे । नाश पावनां दुःख ॥६२॥
तयासी केवळ सुख न म्हणावें । सुखदुःख वृत्तीनें शीण पावे ।
तस्मात् हे विकार जाणावे । सत्त्ववृत्तीचे ॥६३॥
हे वृत्ति रज तमा निर्दाळी । पाडी परमार्थाचिये सुकाळीं ।
उद्भवतां मात्र होय वेगळी । निमतां मेळवी सुखा ॥६४॥
तस्मात् उद्भवतां होतसे विकार । यास्तव केवळ सुख नोव्हे
 निर्विकार । एवं घोर मूढ शांत प्रकार । तीन त्रिगुणांचे जोवरी उद्गार त्रिगुणांचे ।
घोर मूढ कीं शांतवृृत्तीचे । हे दायक असती सुखदुःखाचे ।
तों काल कैचें आत्मसुख या तिहीं वेगळी उदास वृत्ति ।
उगीच समान वृत्तीची स्थिति । त्रिगुणाचीहि नव्हेचि उत्पत्ति ।
सहजपणें स्तब्धता इंद्रियाविषयांचें विस्मरण । विवेकादिकांहि नातळे मन ।
आळसादि नसतां सावधान । हे उदासवृत्ति ॥६८॥
स्तब्धता परी जड नव्हे । सावध परी न हेलावे ।
उगेपणही न स्मरावें । हे उदासवृत्ति ॥६९॥
ऐसिया सामान्य वृत्तिमाजीं । निजात्म सुख प्रगटे सहजीं ।
ते काळीं अनुभवावया दुजी । वृत्ति नसे ॥९७०॥
सुखकार वृत्ति गोचर । अनुभवितसे तदाकार ।
तेथें हेचि मुख ऐसा उद्गार । तरी तया सुखा मुके ॥७१॥
तेथें सुखरूप होऊनि असावें । आठवूं जातां भिन्न पडावें ।
परी तें सामान्यवृत्ती अनुभवे । मौनेंचि अंतरीं ॥७२॥
पुढें वृत्ति उद्भवतां करी मनन । म्हणे काय होतों सुखसंपन्न ।
तया सुखांतून हेलावून । वृत्ति उमटे ॥७३॥
जीवनावरून वायु जातां । किंचित् दूर धांवे शीतळता ।
तेवीं उगेपणापासून निघता । वृत्ति सुखाकार निघे ॥७४॥
अन्यपदार्थ वृत्ति धरी । तेव्हां तें सुख हरपे निर्धारी ।
वायु तेवीं जातां बहू दुरी । शीतळता लोपे ॥७५॥
जरी तैशीच वृत्ति हेलावून । पुन्हां त्या सुखीं होय लीन ।
न अवलंबी पदार्थ आन । तरी तें सुख न लोपे । ॥७६॥
जरी वायू जळींच भ्रमे । तरी शीतळता न गमे ।
तेवीं वारंवार अनुक्रमें । वृत्ति उठे विरे सुखीं ॥७७॥
तरी सुख तें न ओहटे । तदाकारत्वें स्वयें भेटे ।
वृत्ति हेलावून पुन्हां आटे । तया मुखामाजीं ॥७८॥
परी हा अभ्यास पाहिजे केला । तरीच साधका जाय अनुभवला ।
तो अभ्यास पुढें असे बोलिला । तेणें रीतीं कळे ॥७९॥
असो जागृतीमाजी ही बुद्धिवृत्तीचा । उगेपणा होय जेव्हां साचा ।
तत्काळीं स्वात्मसुखाचा । अनुभव होय ॥९८०॥
जरी वृत्ति होय गुणाकार । तरी त्या सुखाचा पडे विसर ।
सुखदुःखें शिणे विकार । धरी अन्याचा ॥८१॥
रविदत्ता तूं ऐसें म्हणसी । कीं सुख होतसे शांतवृत्तीसी ।
परी नाश होय जेव्हां तयेसी । म्हणोनि विकारी ॥८२॥
तैशीच उदासवृत्ति ह स्वयमेव । तेथें स्वसुखाचा अनुभव ।
इचाही नाश होय सदैव । तरी त्यातें अंतर कोणतें ॥८३॥
उगेपणा जे उदासवृत्ति । आणि सत्त्वगुणाची शांतवृत्ति ।
उद्भव सुखाचा दोहींप्रती । आणि नाशही सारिखा ॥८४॥
तस्मात् तिशीं इशीं कोण अंतर । कल्पिसी ऐसा निर्धार ।
तरी पाहें पुरतें महदंतर । तया ययासी ॥।८५॥
सत्त्वगुणाची जे शांतवृत्ति विकारसुखें सुखी होती ।
अथवा विवेकें जरी सुखानुभूति । घेऊन मी सुखी भावी ॥८६॥
तें सुख मीं घेतलें । मींच मुखरूप ऐसें भाविलें ।
परी तें सुख नव्हे जें संचलें । अनुभाव्यरूप ॥८७॥
मानिलें तें क्षणभरी राहे । पुन्हां दुःखरूपता लाहे ।
तस्मात् शांतवृत्तींत सुख आहे । म्हणे कवणु ॥८८॥
तैशी नव्हे उदासवृत्ति । उगेपणें त्या सुखा अतौती ।
मिळोन जाय सहजगति । वेगळी न निघे ॥८९॥
मी सुखी आहे हा उद्गार । नाहींच नेघे अणुमात्र ।
परी मी असे तत्सुखाकार । हेंही नाहीं ॥९९०॥
क्षणभरी तरी स्थिर राहे । परी त्या सुखीं ऐक्यता लाहे ।
उठून जरी हेलावे पाहे । तरी विकार न घेतां मिळे ॥९१॥
उठतांही अन्य सुखाचा विकार । नेघे म्हणोनि निर्विकार ।
पुन्हां होता तत्दाकार । ऐक्यत्वा मिळे ॥९२॥
मागृति म्हणसी कीं विकार पावतां । तें सुख न जाय तत्त्वता ।
परी पाहें अंतरीं पुरता । तें न नासे वृत्ति नासे ॥९३॥
पहिलें सुख अखंड भरलें । वृत्ति सुखदुःखीं तरी संचलें ।
मात्र वृत्तिसीच सुखदुःख जालें । वेगळी पडली म्हणानी ॥९४॥
जेव्हां वृत्तीनें विकार सांडिला । तिहीं गुणाचा अभाव जाला ।
सहजगति उगेपणा उरला । तेव्हां मिळे त्या सुखीं ॥९५॥
क्षणभरीं सुखीं समरसली । तदाकारत्वा अनुभूति बोलिली ।
पुन्हां तेथोनि विकार पावली । तें सुख त्यागोनी ॥९६॥
म्हणोनि सुख वृत्तीचें हरपलें । परी निजसुख नाहीं उणें झालें ।
तें नासे तरी विकार जातां भेटलें । वृत्तिस सुख केवीं तस्मात् तें सुख असे निबिड ।
जें सुषुप्तीमाजीं निरोपिलें वाड ।
तेथेंच जागृतीमाजीं होतसे पवाड । उदासवृत्ति ॥९८॥
तैसें शांतवृत्तींत कोठें । वाउगी सुखाचि म्हणून उठे ।
परी तें मुख नव्हे मानिलें गोमटें । तेही आटे सुखदुःखें ॥९९॥
तस्मात् तिन्हीही वृत्ति त्यागून बुद्धिवृत्तीचें उगेपण ।
त्या उदासवृत्तीच्या भावें कडून । जागरी सुख भेटे ॥१०००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T22:04:41.1870000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

एक जीव सदाशिव

  • (गो.) ज्या मनुष्याला बायको वगैरे परिवार नसेल त्याने निरुपाधिकपणें एखादे चांगले काम केले पण बोलणार्‍यास त्या कामाची पर्वा नसली किंवा त्या इसमाबद्दल हेवा असला म्हणजे असूयाबुद्धीने बोलणारा वरील म्हणीचा प्रयोग करतो. ज्यास उद्देशून प्रयोग करावयाचा तो स्वतः परिवाररहित असा एकटा असल्यामुळे स्मशानवासी सदाशिवाप्रमाणें तो स्वच्छंदाने वाटे के करू शकेल. अर्थात् परिवारादि उपाधि नसतां केलेल्या कामाचे महत्त्व नाही असा भावार्थ. 
RANDOM WORD

Did you know?

स्त्रिया पायात चांदीचे दागिने वापरतात, मग सोन्याचे कां नाही?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.