TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या ११५१ ते १२००

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या ११५१ ते १२००

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या ११५१ ते १२००
असो ऐसें किती बोलावें । धरणीही लिहितां न पुरवे ।
परी अल्प संकेतें समजावें । सर्वही गुण दोषात्मक ॥५१॥
येथें हे कल्पिसी ऐसें । गुणदोष वेदेंचि सांगितले जैसे ।
तैसेचि जीवही भावीतसे । तरी बाध तो कोणता ॥५२॥
तरी याचें उत्तर ऐकावें । जीवें आवडतें उत्तर घ्यावें ।
न आवडे तें तें अव्हेरावें । वेदवचन जरी ॥५३॥
वेदवचनें गुणदोष केले । म्हणोनि तेंचि असे स्वीकारिलें ।
तरी काय हें वचन नाहीं ऐकिलें । तें कां न व्यावें ॥५४॥
गुणदोष पाहणें तो दोष । गुणदोष न पाहणें हा गुण विशेष ।
तरी या वचनें कां निर्दोष । होऊन न परतावें ॥५५॥
येथें भाविसी अंतःकरणीं । का बहूवचनें गुणदोषालागुनी ।
ऐखादे वचन असतां निवर्तनी । प्रमाण कैसें घ्यावें ॥५६॥
तरी गोत्रज मरता सुतक धरावें । ऐसें कश्चित वचन असेल स्वभावें ।
जें जनीं बळकट धरावें । स्वप्नीं न विस्मरतां आणि ब्रह्मचि जीव
अभिन्नपाणीं । अनंत या वाक्याच्या आयणीतरी कां सहसा न
मानिती कोणी । तस्मात आवडे शास्त्र असो पदार्थमात्रासी गुणदोष ।
कल्पून घेतसें शोक हर्ष । हेचि बुद्धीची कल्पना विशेष ।
निर्मित जीवाचें ॥५९॥
पूर्वी ईशनिर्मित जितकें । भोगाचें उपेगा आणि तितुकें ।
हेंचि जीवाचें करणें असिकें । कल्पनायोगें ॥११६०॥
जैशी बापें कन्या निर्मिली । ते भर्त्यासी भोग्य जाली ।
तैशी ईश्र्वरें सर्व सृष्टि केली । ते भोगा आली जीवाचे ॥६१॥
येक स्त्री निर्मिली ईश्र्वरें । तेथें कल्पना करिती हे सारे ।
त्यांत कवणाचें मानावें खरें । हे बरें पहा ॥६२॥
बंधु म्हणे हे माझी भगिनी । पुत्र म्हणे हे माझी जननी ।
भतो म्हणे हे माझी पत्नी । भोग्य क्रीडेसी ॥६३॥
देवर म्हणे भ्रातृभार्या । पितरें म्हणताति कन्या तया ।
सासू जाली असे जांवया । विहिण व्याह्याची ॥६४॥
ऐसे कितेक कितेकापरी । बोलताती स्वजनें सारीं ।
परंतु एकचि असे जे नारी । ते भेदावली नाहीं ॥६५॥
परी हे माझी माझी म्हणून बैसले । सदृढ प्रेमाचें बंधन पडिलें ।
ते मेलिया रडती आपणही मेले । सुखदुःखें शिणोनी परी अज्ञानें वासना बेडी ।
पहिली ती न सुटे सांकडी । उगीच जन्मती मरती बापुडीं । उंच नीच योनी ॥६७॥
येथें तुझी होईल भावना । कीं जीवें उगीच केली कल्पना ।
परी दुजी कोणती केली रचना । ईशनिर्मितावरी ॥६८॥
पहिली स्त्री असतां खरी । येणें कोणती निर्मिली दुसरी ।
आणि भावनेनें सुखदुःखा माझारी । कैसा पडे ॥६९॥
तरी या आक्षेपाचे उत्तर । दिधलें पाहिजे साचार ।
आधीं जीवें निर्मिलें तो प्रकार । पुढें बंधनरूप बोलूं ॥११७०॥
ईशें निर्मिली मांसमयी । ते गोचर असे इंद्रियसमुदायीं ।
दुजी जीवें ही मनोमयी । निर्मिली अंतरीं ॥७१॥
मांसमयी सन्निध नसतां । अथवा ते मरोनिही जातां ।
परी मनोमयची वासने आंतौता । स्मरतां उभी राहे ॥७२॥
मांसमयी चक्षूनें पहावी । मनोमयी मनें आठवावी ।
ते भासतांचि तळमळी जीवीं । आहा भेटेल कधीं ॥७३॥
त्या तळमळीनें परमार्थ नातुडे । आणि येथें स्त्रीसुख न जोडे ।
परी मरतांचि पुनःपुन्हा सांकडें । जन्ममृत्यूचें ॥७४॥
मांसमयीनें येथें बांधिलें । सोडून न जाती कांही केलें ।
मनोमयीनें बंधन पडिलें । परलोकाचें ॥७५॥
तस्मात् मनोमय निर्मित जीवाचें । भिन्न निर्मिताहून ईशाचें ।
आणि याहूनही जीवसृष्टीचें । प्रत्यक्षपण असे ॥७६॥
तृण पाषाणाची घरें करावीं । मृत्तिकेच्या धातु निपजवी ।
धातूचीं पात्रें नगें घडावीं ं बहु कारागिरीनें ॥७७॥
अनेकपरीचें करणें नाना । कल्पनेनें करिती रचना ।
तितुकें बोलतां तें सरेना । कर्तव्यता जीवाची ॥७८॥
परी जितुकें स्थूलानें निर्मिलें । तेणें जीवासी नाहीं बांधिलें ।
निर्बाध असती पदार्थ जेतुले । ईश सृष्टापरी ॥७९॥
मनोमयाची जे प्रीति । हेचि जीवासी बंधनरूप असती ।
हेंचि सांगूं एका दृष्टांतीं । निर्बाध बाधक ॥११८०॥
पुत्र देशांतरा गेला । तो स्वतःसिद्ध सुखरूप असिला ।
परी कोणीं वंचकें सांगितलें कीं मेला ।
तेव्हां रडे अट्टहास्यें अथवा पुत्र मृत्यूही पावतां ।
नायकें जोंवरी त्याची वार्ता ।
तोंवरी न रडे सुखें वर्ततां । दुःख तें नव्हो ॥८२॥
पुत्राचा मृत्यू नव्हे दुःखकारी । अथवा वांचणें नव्हे सुखकारी ।
तस्मात् कल्पनाचि मात्र सारी । सुखदुःखप्रद ॥८३॥
कल्पनेंनें कांहीं एक भावावें । तेव्हांचि सुखदुःखादि व्हावें ।
ना तरी पदार्थ असतां न घडावें । सुखदुःख कदा ॥८४॥
निद्रेंत कवणाचे पुढें मांगें । स्त्री सर्प दोनी असतां प्रसंगें ।
परी ते कल्पनेवीण दंगे । सुखदुःखाचे न होती ॥८५॥
एवं जीवसृष्टि तेचि बाधक । ईशसृष्टि निर्बाधक ।
हें जाणिजे निश्चयात्मक । सत्य सत्य त्रिवाचा ॥८६॥
एतदर्थ तितीर्षु साधक जन । अनेकधा श्रवणादि अभ्यासेंकडून ।
करिती जीवद्वैताचें हनन । तेव्हांचि सुखी होती निःशेष हानि
जीवद्वैताची । हेचि पराकाष्ठा जीवन्मुक्तीची मिथ्यात्वदृष्टि
ईशसृष्टाची । निःशेष हानि नको ॥८८॥
ईशसष्टीचे पदार्थ जितुके । परी ते द्विविध असती तितुके ।
मिथ्यात्वें पाहणें तेंचि निर्बाधकें । साधकें गुरुशास्त्रें ॥८९॥
गुरु सच्छास्त्रावीण कांहीं । साधका तरणोपाय नाहीं ।
म्हणोनि साधकत्व तया पाहीं । उपयोगी परमार्था ॥९०॥
तैशीच जीवसृष्टि दोन रीती । शास्त्रीय अशास्त्रीय म्हणविती ।
शास्त्रीय अहंब्रह्मास्मि अनुभूति । आणि संपत्ति श्रवणादि हे
जीवसृष्टि परी उपयोगी । मुक्ति येणेंचि जीवालागीं ।
यावीण अशास्त्रीय जे वाउगी । त्यागावी साधकें ॥९२॥
अशास्त्रीयाचेही प्रकार द्विविध । एक मंद एक तीव्र द्वंद्व ।
तीव्र ते जाणावे कामक्रोध । मंद ते मनोराज्य ॥९३॥
मनोराज्य तें हे कल्पना । जे सांगितली उंच नीच भावना ।
तिचा परिणाम जे करी यातना । कामादि जीवासी ॥९४॥
तस्मात् कामादि आणि मनाची । कल्पनारूप सृष्टि जीवाची ।
त्यागिली पाहिजे अंतरींची । निपटूनि साधकें ॥९५॥
उंचनीच भावरूपें कल्पना । हें जागृतीचे विषयसुख नाना ।
अहंब्रह्मास्मि प्रतीति गहना । हे मोक्षप्रद सुखद ॥९६॥
एवं जागृतीपासून जीवाची । मोक्षापर्यंत रचना साची ।
त्यांत त्यागणें आग्रहणाची । वेवादणी सांगितली ॥९७॥
तैसेचि ईशसृष्ट पदार्थजात । ईक्षणापासोनि प्रवेशांत ।
रूपरसादि हे विख्यात । सांगितले स्पष्ट ॥९८॥
असो रूपरसादि या पदार्थावरी । जीव कल्पनारूप क्रिया सारी ।
हे बुद्धिगत भावना खरी । नसोनि भावी जीव ॥९९॥
ताःमतेःक्रियाःविषयैःसार्धंचितिःभासयंती ॥
त्या क्रिया ज्या बुद्धिवृत्तीच्याविषयासहित कल्पना जीवाच्या तितुक्या येकदांचि प्रकाशवीसाच्या ॥१२००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T22:09:17.5170000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

Poisson equation

  • प्लॉसोन समीकरण 
RANDOM WORD

Did you know?

गणेशोत्सवाच्या काळात सत्यनारायण पूजा करावी काय? मग कोणती पूजा करावी?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.