TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या ८०१ ते ८५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या ८०१ ते ८५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या ८०१ ते ८५०
तस्मात् कांहीं साधनाविण । सुषुप्तिसुख असें गहन ।
अमुक एक प्रयोजन । पाहिजे ऐसें नाहीं ॥१॥
जैसी पतिसंगे पतिव्रता । सुखैक भोगितसे तत्वतां ।
व्यापार सर्वही नेणतां । बहिरंतरीचे ॥२॥
घरधंदा हें बहिर्व्यापार । आंतील तांबुलादि शृंगार ।
या दोहींचाही पडे विसर । मैथुनकाळीं ॥३॥
तैसा जागृतीचा व्यापार वृत्तीनें । आणि स्वप्नींचाही भास नेणें ।
एक आत्मसुखीं समरसणें । त्यागुन द्वैता ॥४॥
मैथुनकाळीं कामिनीसी । अंतर्बहिर्नेणवे शब्दासी ।
तेवीं आलिंगन पडे वृत्तीसी । स्वप्न जागर न स्मरे ॥५॥
हेंही बोलणें द्वैताचें । सुषुप्तींत सुखग्रहण तरी कैचें ।
एक निवर्तन नव्हे नेणिवेचें । ह्मणोनि बोलावें ॥६॥
असो रविदत्ता या निरोपणीं । सावध अससी कीं अंतःकरणीं ।
अस्ति भाति प्रियत्व तिन्ही । सुषुप्तींत आले ॥७॥
स्वप्न जागृती दोन्ही नसती । भाति प्रियांतही मावळती ।
तरी त्या अवस्था सत्य होती । कोणे काळीं तरी ॥८॥
तस्मात् जागृति स्वप्न असतां । उभयांसीही न ये सत्यता ।
अस्तित्वेंवीण भाति प्रियता । असे कवणासी ॥९॥
भ्रमेंच जरी आहेसें मानिलें । तरी काय तेथें सत्यत्व आलें ।
वृक्षस्थें पडिलिया जरी देखिलें । तरी काय जळीं खरा ॥१०॥
डोळे झांकितां पडिला न दिसे । तेव्हां मावळून वृक्षस्तीं समरसे ।
मा पाहतां काय जळीं असे । खरा पडिला ॥११॥
तैसी जागृति स्वप्नव्यापारा । सत्यता नये सुप्तीमाझारा ।
मा असतां काय हा भास खरा । सत्यत्वें जाला ॥१२॥
हे असो स्वप्नजागृती । जालीच नाहीं ना होणार पुढती ।
तरी काय वास्तविक हे सुषुप्ति । होईल तिहीं कालीं ॥१३॥
कार्य जें का प्रत्यक्ष दिसलें । तें विवेकें मिथ्या केलें ।
मा त्याचें कारण जें अनुमानिलें । तें सत्य कैसें ॥१४॥
कारण अज्ञान तों निःशेष नसे । कार्यामुळें मानिजे आहेसें ।
 तें कार्यचि जालिया वायसें । तरी कारण तें कोठें ॥१५॥
देहादिकां आपणसें मानिलें । तेव्हा जाणावें विस्मरण आपुलें ।
त्या देहद्वयाचें मीपण त्यागिलें । तरी उरे केंवी अज्ञान ॥१६॥
जळीं पडिलाचि नाहीं खरा । तरी नेणपणासी कैंचा थारा ।
तेवीं मिथ्यत्व येतां उभय व्यापारा । अज्ञान नाहींच ॥१७॥
परी सत्य आपण नेणिवेपरता । वृत्तीस कळावें अपरोक्षता ।
तेव्हांचि हे देहद्वय असतां । मिथ्या स्फुरती ॥१८॥
जरी गुरु शास्त्राचे वचनीं । मिथ्या मानिलें विश्र्वास ठेवूनी ।
तरी ते नव्हे मिथ्या असोनि । स्वानुभवावीण ॥१९॥
तो स्वानुभव जागृतींत यावा । आपण निजात्मा । हा प्रत्यय व्हावा ।
तरीच देहाचा मीपणा जावा । निपटूनियां ॥८२०॥
तें निरोपण पुढें तुज । कीजेल तया रीती समज ।
येथें बोलिलें असे सहज । सत्य मिथ्या कळावया ॥२१॥
तिहीं काळीं जें एकरूप आहे । तो आत्मा सत्य विवेकें पाहे ।
केव्हां न राहे । तें तें मिथ्या अनात्मा ॥२२॥
जागृतीमाजीं स्वप्नजागृति । निःशेषच हरपून जाती ।
तस्मात् एक होता दोन्ही मावळती । ह्मणोनि अवस्था मिथ्या ॥२४॥
आत्मा जो अस्ति भाति प्रिय तिहीं अवस्थेत एकला अद्वय ।
तस्मात् सत्य आत्मा हा निश्चय । विवेकें निवडावा ॥२५॥
एवं असज्जडदुःखरूप अनात्मा । वृत्त्यादि देहांत भास जीवात्मा ।
आणि एक मुख्य ब्रह्मप्रत्यगात्मा । अस्तिभातिप्रियात्मक ऐसे सत्य मिथ्या दोन्ही ।
यथार्थ निवडिले निरूपणीं । हेंचि विवेचन मुमुक्षूंनीं । अत्यादरें करावें ॥२७॥
येथेंही रविदत्ता कोणाची । आशंका असे मंदप्रज्ञाची ।
तेचि अवधारी आधीं साची । पुढें उत्तर बोलूं ॥२८॥
दोनची पदार्थ निवडिले । सत्यमिथ्या हे वेगळाले ।
या दोहींतून अज्ञान जालें । तेंचि कवणा ॥२९॥
दृष्टांतही जो दिधला । जळीं बुडे आणि वृक्षीं बैसला ।
हेही दोनची परि विस्मर जाला । वृक्षीं बैसणारा ॥८३०॥
जळीं पडला तो नाहींच खरा । तेथें भाव नसे स्मरविस्मरा ।
तस्मात् वृक्षीं जयासी असे थारा । तोचि विसरला आपण तैसें स्थूलादि तों हें जड असे ।
वृत्त्यादि चंचल पाणिया ऐसें ।
त्यांत प्रतिबिंब जीव हा आभासे । हें तरी मिथ्या ॥३१॥
तयासी जाणणें कोठें खरें । कीं तो मुख्य आत्मया विसरें ।
तस्मात् मुख्य आत्मा जो निर्विकारें । तयासीच अज्ञान ॥३३॥
आत्मा आपआपणा विसरला । जीवाकडे पाहूं लागला ।
त्यासीच मी म्हणून बैसला । तस्मात् अज्ञान आत्मा ॥३४॥
ऐशी मंदप्रज्ञाची आशंका । येणें निर्विकारा आला झोंका ।
तरी याचें उत्तर सावध ऐका । जे जे श्रवणार्थी ॥३५॥
हें निरूपण उपक्रमी । प्रांजळ केलें असे आम्ही ।
तथापि हा संशय अंतर्यामीं । फिटावया बोलूं ॥३६॥
वृक्षीं बैसलिया जाली विस्मृति । हे सत्य परी पहावी पुरती ।
पहिली सर्वांगदेखणी दशा होती । नेत्र झांकितां कीं उघडितां आंधारी आपआपणा ।
प्रत्यक्ष जरी दिसेना । परी नखशिखांत असे देखणा । हा मी म्हणोनी ॥३८॥
ऐसिया सामान्य देखणिया । विशेष देखणेंही बोलणें वांया ।
तेथें विस्मरण पडलें कैसिया । परी सांगा ॥३९॥
सामान्य नखशिख जो देखतां । तेथें नेत्र उघडोनि पाहता ।
तेंचि एकदेशी पाहणें खालुता । मुख्य सामान्य हें नव्हे ऐसें एकदेशी पाहणें उद्भवले ।
तया पाहण्यासी विस्मरण जाईलें ।
हे दोन्हीही असती नाथिले । पुरुषाच्या ठायीं ॥४१॥
ऐसें एकेदशी जरी पाहतसे । परी बैसला त्यांचें विस्मरण नसे ।
विसरेच तरी मुंगी कळतसे । स्पर्शतां तें कवणा ॥४२॥
मी पडलों मज काढा म्हणे । विसरे तरी केवीं होय बोलणें ।
तस्मात् सर्वांगी जें असें देखणें । तया लोप नाहीं ॥४३॥
तस्मात् सामान्य देखणेंदशेसी । विकार नव्हे निश्चयेंसी ।
आणि जळींही पडलियासी । स्मर ना विस्मर ॥४४॥
मध्येंच तिसरे जालें उत्पन्न । तेंचि कीं पडणारासी कारण ।
हाचि दृष्टांत समान । विचारें पहावा ॥४५॥
किंचित् वृत्तीचे स्फुरण नसतां । वृत्ति अभावाचा जो जाणता ।
तेथें ज्ञान कीं अज्ञान वार्ता । लावी कवणा ॥४६॥
तेथें न होऊन स्फुरण जालें । जैसे रज्जूवरी सर्प उमटले ।
तेचि माया तयें नाथिले । पण अनादि ॥४७॥
निर्विकार जो सामान्य देखणा । जैसा तैसा परिपूर्णपणा ।
त्या अनंतरूपी माया स्फुरणा । उद्भव जाला ॥४८॥
जितुकें स्वरूप सच्चिद्धन । तितुकें जरी होतें स्फुरण ।
तरी हें स्वरूपाचें लक्षण । म्हणों येतें ॥४९॥
समुद्रामध्ये जैशी राई । इतुकी स्फूर्तीची असे नवाई ।
तेही वंध्यापुत्राची आई । जाहली ना होणार पुढें ॥८५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T22:01:46.0230000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

replum

  • पु. Bot., Zool.(pl. repla) कूट पट 
  • छद्मपट, आभासी पट 
  • छद्मपट, आभासी पट (पडदा) 
  • काही वनस्पतींच्या किंजपुटात नंतर बनणारा पडदा, बीजकाधानी याला चिकटून राहिल्याने फळाची झडपे अलग होतात उदा. मोहरीचे (सार्षप) फळ 
More meanings
RANDOM WORD

Did you know?

अशुभ कार्य करून आल्यावर, घरात प्रवेश करण्यापूर्वी पाय कां धुवावेत?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.