TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या २१०१ ते २१५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या २१०१ ते २१५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या २१०१ ते २१५०
कीं बाधक काय आनंदीं बुद्धीचा जों काल उद्भव न होतां ।
एक स्फूर्ति मात्र असे आंतौता । तेचि मायादेवी स्वस्वरूपा वरुता ।
भासली असे तया स्फूर्तिचे दोन प्रकार । जाणीव नेणीव निरंतर ।
विद्या नामें जाणतें होणार । अविद्यास्वरूप नेणीव ॥२॥
ऐशिया विद्या अविद्या दोन । त्यांत प्रतिबिंबित जीवेशान ।
विद्येसह ईश निमित्त कारण । उपादान जीव अविद्या ॥३॥
बुद्धीपासून देहापर्यंत । जें जग कार्यरूपें समस्त ।
जीवही कार्यरूपीं विशेष भासत । स्वप्नीं कीं जागृतीं ॥४॥
परी सुषुप्तीमाजींही कारणरूपीं । जीवत्व असे नेणीव संकल्पीं ।
आणि ईश्र्वर निमित्तमात्र विक्षेपीं । तो कार्यांत नये ॥५॥
कार्यांत न ये म्हणोनि निमित्त । जो उद्भव स्थिति लया आंत ।
जो उपादान कारण समस्तांत । हा निर्णयचि असे ॥६॥
असो ऐसा आनंमय । या पांचांचा येथें अन्वय ।
परी मुख्य बाधकत्वाचा अपाय । ते अविद्या नेणीव ॥७॥
स्वस्वरूपाचें न कळणें । हेंचि कोशनामें आच्छादन ।
येर विद्या माया जीवेशान । हेही विकाररूपी ॥८॥
मुख्य मूळ मायाच विकारी । जे न होऊन जाहली निर्विकारी ।
अविद्या स्वरूपा आच्छादन करी ।
विद्या उभारी जगकार्य ईश अलिप्तत्वें प्रेरक ।
जीव सुखदुःखाचा भागी एक । एवं मायेसहित हें पंचक ।
बाधक विकारी ॥२११०॥
या कोशाचे शिर प्रिय । मोद दक्षिण पक्ष होय ।
प्रमोदा बोलिली सुखमय । पक्ष उत्तर ॥११॥
आनंद आत्मा जो चवथा । तोही स्थापिला असे सर्वथा ।
आत्मा ब्रह्मघनाही समर्था । पुच्छत्वीं प्रतिष्ठिलें ॥१२॥
बुद्धीचा बहिर्व्यापार सरता । विश्रांति घ्यावया परतता ।
प्रथम वासनेसी सुखाकारता । तेंचि प्रिय या कोशीं ॥१३॥
पुढें बुद्धीचा तरंग मावळे । तेव्हां सुखाकारता उफाळे ।
तो मोदनामें सुषुप्ति काळें । दुजें अंग ॥१४॥
जेव्हां घन सुषुप्ति लागे । तेव्हां प्रमोदाकार होय अंगें ।
गाढ सुषुप्तीचिया प्रसंगें । तो आनंद आत्मा ॥१५॥
हा आनंद आत्मा म्हणितला । परी ब्रह्म आत्मा न जाय स्थापिला ।
पांच अंगांचा पक्षी जो वर्णिला ।
त्याचा आत्मा असो प्रिय अथवा मोद । प्रमोद किंवा आनंद ।
हे चारी सुखाचे स्वाद । नेणीवरूप वृत्तीचे ॥१७॥
एक सुख एक करी ग्रहण । हेचि त्रिपुटी अन्यथात्वें पूर्ण ।
ते यथार्थ नव्हे सुखैकघन । उद्भवणें नाश जया ॥१८॥
हेही चारी जेथून जाहले । आणि मायादि पंचक उद्भवलें ।
हेंही सर्व जाहल्यांत आलें । तीं तीं भूतें दृश्यापरी ॥१९॥
हे जया अधिष्ठानीं निर्माण । तें अविनाश ब्रह्म सच्चिद्घन ।
जें पुच्छत्वें केलेंसे स्थापन । तें ब्रह्म आत्मा स्वयें ॥२०॥
श्रुतीचा भाव अधिष्ठानावरी । कीं ब्रह्मतत्त्वीं ईशादि तृणांत सारी ।
परी आनंदमयापासूनी निर्धारी ।
सर्व जाहलें बोलिली परी हें बोलणें वाउगेंचि ।
जैशी योजना चहूं कोशांची । विचारणा पाहिली अधिकाराची ।
परी तात्पर्य पुच्छत्त्वीं ॥२२॥
चार नामा कल्पिलें वाउगें । तैसेंचि ब्रह्म पुच्छ म्हणोनि सांगे ।
परी तें सत्यत्वें कोठें अंगें । मा पुच्छ नाम प्रतिष्ठे ॥२३॥
तें कार्य ना नव्हे कारण । निमित्त ना नसे उपादान ।
सहजीं सत्य एक अधिष्ठान । मायादि भ्रमासी ॥२३॥
सत्य अधिष्ठानेंविण । भ्रमासी नव्हेंचि उद्भवन ।
हें श्रुतीनें यथार्थ जाणून । म्हणे जेथून सर्व जाहलें ॥२५॥
सर्व म्हणजे हे बत्तीस । जे सांगोपांग पंचकोश ।
यात अधिष्ठानत्वें जें अविनाश । ते एक विलक्षण चिति ॥२६॥
ऐसें श्रुतीचें तात्पर्य । एक चिद्रूप ब्रह्म आत्मा निश्चय ।
येर हे बत्तीस सह आनंदमय । सर्व भूतांत आले ॥२७॥
जैसें अन्न प्राण मन विज्ञान । पांच पांच अंगे भिन्न भिन्न ।
अनात्मजात सांडिलें निरसोन ।
तेवींच त्यागावें वृत्यानंद स्फूर्ति विद्या अविद्या जीव शीव ।
हे पांचही विकारी स्वभाव । जाहलें तें भूतरूप स्वयमेव ।
अनात्मत्वें निरसिजे या पंचका कोश अभिधान ।
जे प्रिय मोदादि पांच लक्षण । यांत चारी अनात्मत्वें निरसोन ।
उरें ते पाचवें ब्रम्ह तेंचि अवधी दोष निजसार ।
याहून निषेधिलें सर्व हे येर । तस्मात् साधकें साधावें दृढतर ।
ब्रह्म आत्मा हा निश्चय हा निश्चय अभ्यासें खलावा ।
अन्ये अत्म्याचा निरसिजे गोवा । तोचि पुढे बोलिजेल आघवा ।
परी येथें निवडिले मनोमयीं नुसधा उपदेश ।
विज्ञानमयीं साधन अभ्यास । तैसाचि आनंदमयीं निदिध्यास ।
चारी निरसे तों करावा सर्वांची प्रीति आपणाकरितां ।
त्यांतही देहादि विज्ञानांत त्यागितां । केवळ उरे स्फुरद्रूपता ।
ते प्रियता पहिली मग सर्पपणाचें भान विरे ।
एक स्वकीयत्वचि वृत्तीसी स्फुरे । तया मोद नाम हें साचोकारें ।
ओळखावें साधकें पुढें कृतकृत्यता जे वाटे ।
तेणें सुखाचा समूह लोटे । त्या नांव प्रमोद वाउगा दाटे ।
वृत्यानंदात्मक ॥३६॥
तो वृत्यानंद सर्व ओसरे । निवृत्तिरूपें सुख सुखी थारे ।
तेंचि जाणावें सामान्य निर्धारें । आनंद अंग चवथें ॥३७॥
तेथें सुखैकगोचर सामान्य वृत्ति । त्रिपुटीरूप सहज असती ।
म्हणूनि हे मावळेल जै स्फूर्ति ।
तेंचि ब्रह्म पुच्छा प्रतिष्ठा अगा हे सुमति रविदत्ता ।
सावध अससी कीं चित्ता । पंचकोशिविवेचन हें तत्वतां ।
येथें सांग केलें ॥३९॥
ऐसाचि अभ्यास वृत्तीनें करावा । तो पुढें अनुक्रमें बोलिजे बरवा ।
परी अनात्म्याचा निवडिला गोंवा । मुख्य आत्मा ब्रह्म एक ॥४०॥
येथें पंचकोश विवेचितां । शंका मानील कोणी चित्ता ।
कीं श्र्लोकपदीं हें कांहीं नसतां । अप्रासंगिक बोलिलें ॥४१॥
तरी पहावें विचारून । श्र्लोकार्थाचेंचि निरूपण ।
ध्वनितार्थरूपें केलें कथन । प्रसंगानुसार ॥४२॥
रूपाहून चिति जे वेगळी । तेचि कीं बत्तिसांहून निराळी ।
पंचकोशात्मक बत्तीस हे सकळी ।
रूपात्मक असती पांच भूतें पांच खाणीं ।
ऐशीं दहा रूपें जड मिळोनि । अन्नमयचि बोलिजे वाणी ।
याहून भिन्न ते चिती ॥४४॥
पंचप्राण पंचकर्मेंद्रिय । या दहा तत्त्वांचा समुदाय ।
याचीं नांवें कोश प्राणमय । याहून भिन्न ते चिती ॥४५॥
ज्ञानेंद्रियपंचक एक मन । या साहांसी मनोमय अभिधान ।
तेवींच बुद्धि तो कोश विज्ञान । या साताहुन भिन्न चिती ॥४६॥
स्फूर्ति विद्या अविद्या जीवेश । या पांचा नाम आनंदकोश ।
याहून विलक्षण तो चिदंश ।
आत्मा ब्रह्म एकरस एवं दहा दहा मिळतां वीस ।
त्यांत सात घालितां सत्तावीस । पुढें पांचांसहित होती बत्तीस ।
एवं पंचक्रोश रूपात्मक ॥४८॥
या इतुकियांचेही रूपाहुनी । चित्प्रभा वेगळी पूर्णपणीं ।
तस्मात् श्र्लोकपदाचेचि व्याख्यानीं । असे विवेचन ॥४९॥
जैसें रूपाहून चिद्रूप निवडिलें । अर्थात् पंचकोश विवेचन जाहलें ।
तैसेंचि गुणदोषांहून भिन्न जें संचलें । येथें सुचलें तें बोलूं ॥५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-20T04:57:05.5300000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

जेथे फार पुंजी, तेथें फार काळजी

  • ज्‍या मनुष्‍याजवळ संपत्ति असते त्‍याला तिच्या रक्षणाची नेहमी काळजी वाटत असते. 
RANDOM WORD

Did you know?

कोणता शब्द योग्य आहे ? नखाला जिव्हारी लागणे की जिव्हाळी लागणे?
Category : Dictionary
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.