TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या २७०१ ते २७५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या २७०१ ते २७५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या २७०१ ते २७५०
मुख्य प्रत्यगात्मा ब्रह्म पूर्ण । सच्चिदानंद सघन ।
तेंचि निजांगें स्वयें आपण । अखंडैकरस ॥१॥
तेथें न होऊन माया उद्भवली । विद्या अविद्यात्मक नाथिली ।
तेचि बत्तिसां प्रकारें विभागली । ईशादि तृणांत ॥२॥
त्या बत्तिसांत प्रकार तीन । जड चंचळ तिसरें चेतन ।
परी तें मिथ्यारूप संपूर्ण । रज्जुसर्पापरी ॥३॥
स्थावरजंगमात्मक पांच खाणी । हें तो केवळ असती जडपणीं ।
चंचळामाजीही प्रकार तिनी । असती वेगळाले ॥४॥
प्राण आणि कर्मेंद्रिय । हें चंचळत्वें जडमय ।
ज्ञानेंद्रिय आणि मन बुद्धि द्वय । चंचळत्वें जाणती ॥५॥
परी जाणणें नव्हे मनबुद्धीचें । तें स्फोरकत्व प्रतिबिंब जीवाचें ।
म्हणोनि परप्रकाशत्व साचें । बुद्धयादिकां चंचळा ॥६॥
यया चंचळाचा तिजा प्रकार । वृत्तिरूप स्फूर्तिमात्र ।
ते निर्विकल्पत्वें जाहला विकार । परी ते जडरूप ॥७॥
विद्या अविद्या तया स्फुरणीं । जडरूप असती दोनी ।
जीवेशास्तव दिसती झळपणीं । चेतनत्वा ऐशी ॥८॥
परी ते स्फूर्ति ते परप्रकाशक । एवं चंचलाचा प्रकार एक ।
आतां तिसरें चेतन रूपक । जीवेश दोनी ॥९॥
हे जरी चेतनत्वें दिसती । परी यासी रूपचि नसे निश्चितीं ।
वाउगी मुख्य बिंबा ऐशी आकृति ।
भासली प्रतिबिंबा एवं चेतनहि जया नांव ।
तेहि परप्रकाशक ईश जीव । मा येर तो चंचळ जड स्वभाव ।
तथा सांगणें नको ॥१०॥
या रीतीं हे बत्तीस प्रकारें । प्रगटले असती हे सारे ।
ऐशियासी कोण म्हणे खरे । भ्रमावांचोनी ॥१२॥
जैसा प्रवाहीं वृक्षावरी बैसला । तो आपणातें असून विसरला ।
जळीं पाहत असे जो पडिला । आपणचि जैसा ॥१३॥
परी पडिला तो खरा असेना । खरा नाहीं तो कदा दिसेना ।
नसे तो प्रियही होईना । तीं प्रकारें वृक्षस्थ ॥१४॥
वृक्षस्थ बैसला जो आहे । तयामुळें पडिला दिसत आहे ।
म्यां न पडावें जें वाटताहे । हें वृक्षस्थामुळें ॥१५॥
तस्मात् आहे दिसे आणि प्रियकर तो एक वृक्षस्थचि साचार ।
येर जो पडिला तो भासमात्र । नसे न दिसे अप्रिय ॥१६॥
ऐशिया दृष्टांतासम । येक वास्तविक आत्मा ब्रह्म ।
येर हा बत्तीस तत्वांचा भ्रम । दिसे परी जाहला नाहीं ॥१७॥
तयाचे अस्तित्वें हे आहेती । तयाच्या भासे हे दिसती ।
तयाच्या प्रियास्तव प्रिय होती । उत्पत्तीकाळींही ॥१८॥
वेगळे सत्यत्वचि यासी नसतां । आहे असें म्हणावें केउता ।
तस्मात् वास्तविक यासी असत्यता ।
सप्रत्यय असे नाहीं ते कदा दिसतीना ।
तरी केवीं वर्तती सचेतनपणा । म्हणोनि जडरूपता संपूर्णा ।
असे अकृत्रिम ॥२७७०॥
क्षणां आवडती क्षणां विटती । तरी प्रियत्व कोठें ययाप्रती ।
आणि सदा सुखःदुखें शिणती । म्हणोनि दुःखरूप ॥२१॥
एवं असज्जड दुःखात्मक । हे अनात्मजात सकळिक ।
जरी जीवेश हे चेतनरूपक । परी समान सर्व ॥२२॥
ब्रह्मात्मा एक सच्चिदानंद । पूर्णपणें एक अभेद ।
या सर्वांमाजीही विषद । अस्ति भाति प्रियरूपें ॥२३॥
सर्वत्रीं असे आहेपणा । सर्वत्रीं ब्रह्मात्मा देखणा ।
सर्वीं प्रिय अकृत्रिमपणा । असे स्वतः सिद्ध ॥२४॥
याचा उत्पत्ति स्थिति संहार । पर तिहीं काळीं आत्मा निर्विकार ।
अथवा सुषुप्ति स्वप्न जागर ।
या तिहींमाजी अखंड पांचचि कोश सर्व तत्वांचे ।
पंचकोशात्मक देहत्रय साचे । देहत्रयीं नाम व्यापाराचें ।
जागर स्वप्न सुषुप्ति ॥२६॥
देहादि स्फूर्ति यया सर्वीं । रूपीं व्यापून चिन्मात्र गोसावी ।
इतुकीयाची वर्तणूक व्हावी ।
या गुणदोषींहि व्यापक एवं धर्म धर्मीरूप गुण ।
सर्वत्रीं व्यापला सच्चिद्घन ।
परी त्या त्या विकारा न स्पर्शीं आपण । परीपूर्ण जैसातैसा
तिहीं अवस्थेंत एकरूप । कधींच नव्हे अधिक अल्प ।
अवस्थाचि पालटती आपोआप । येक येतां दोनी जाती ॥२९॥
असो रूपीं अथवा गुणदोषीं । ब्रह्मात्मा येक निर्विशेषीं ।
व्यापकत्व असोनि अशेषीं । धर्मधर्मीं ऐसा नव्हे ॥२७३०॥
ऐसा असंग ब्रह्मात्मा पूर्ण । असोन कैसें जाहलें विस्मरण ।
व्यर्थ सर्व तादात्म्याचा अभिमान ।
घेऊनि बंधनीं पडे मी माझे आणि कर्ता भोक्ता ।
हे वाउगीच घेतली अहंता । पापपुण्य कल्पून योनी अनंता ।
भ्रमें जन्मे मरे ॥३२॥
जरी ऐसें अज्ञानेकडून । जीव भोगी जन्ममरण ।
परी ब्रह्मात्मा जो सच्चिद्घन । निर्विकारत्वें सदा ॥३३॥
ऐसा वाउगाच नसोनि बंधनीं । पडिला जीव अभिमान घेऊनी ।
हा भ्रम जाईल जेव्हां निपटूनी ।
तेव्हांचि मोक्ष ऐसा बंधमोक्षाचा निश्चितार्थ ।
मज बाणविला कृपायुक्त । परी मी मंदप्रज्ञ असे जो सिद्धांत ।
निश्चय बाणेना कारण कीं ब्रह्मात्मा जो असंग ।
सर्वांहून विलक्षण अंग । प्रतीतीस आला नाहीं अभंग ।
स्फूर्तिअभावीं कैसा ॥३६॥
माया विद्या अविद्यात्मक स्फूर्ती । मावळतां असे जो सच्चिन्मूर्ती ।
तो स्वानुभवें अपरोक्ष रीती । कैसा तो निश्चय नव्हे ॥३७॥
तो ब्रह्मात्मा तरी आपण । येर हीं अनात्मजात तत्त्वें संपूर्ण ।
येविशीं कांही नसे अनुमान ।
परी सर्वांतीत कैसा न कळे स्फूर्तिपासून ऐलीकडे ।
ज्या ज्या रीतीं स्वानुभवें आतुडे । तें निवेदूं गुरुचरणापुढें ।
यथामति कळलें तें ॥३९॥
सर्वांमाजी जो आहेपणा । स्वतःसिद्ध असे पूर्णपणा ।
त्यावीण या सर्वांसी असेना । रूपचि कांहीं ॥२७४०॥
सर्प नाहीं अतर्बाह्य दोरी । तैसा सर्वी ब्रह्मात्मा निर्विकारी ।
सर्व नाहींतचि व्यर्थ भासली सारीं । भ्रमेंकडोनी ॥४१॥
आहे ते अंतर्बाह्य सघन । सद्रूप ब्रह्मचि परिपूर्ण ।
तिहीं अवस्थेंतही येकपण । भेदावेना ॥४२॥
ऐशी सद्रूपाची प्रतीति । गुरुकृपें बाणली निश्चतीं ।
चिद्रूप अनुभविले तें यथामती । निवेदूं चरणी ॥४३॥
जागृतीचे पंचव्यापार । शब्दस्पर्शादि विकार ।
ते शब्द स्पर्श सांडून दूर । ज्ञान एक निवडिलें ॥४४॥
तेंचि ज्ञान स्वप्नंकाळीं । अविच्छिन्नभास विषयमेळीं ।
तया ज्ञानासी विकार समूळीं । सहसा असेना ॥४५॥
तेंचि सुषुप्तिकाळीं नेणिवेंत । नेणपणासी अवलोकित ।
हा प्रत्यय उत्थानकाळीं येत । सामान्यत्वाचा ॥४६॥
गुण विकाररहित उगेपणीं । ज्ञान प्रत्यय येतें स्फुरणीं ।
परी स्फुरण जातां मावळूनी । शून्यदशा होय ॥४७॥
दृश्यामाजीं दृश्याचा देखता । तो द्रष्टा अनुभविला दृश्यापरता ।
भासामाजील भासाचा जाणता । भासातीत साक्षी ॥४८॥
एवं चिद्रूपस्फुरण उद्भवतां कळे । परी स्फुरण जेधवां मावळे ।
ते वेळीं लया साक्षी न कळे । तळमळ यास्तव ॥४९॥
आणीकही येक संशय थोर । स्फूर्तिकाळीं जे ज्ञान साचार ।
तें ज्ञान आणि जीवविकार । कालवले वाटे ॥२७५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-20T05:08:07.8400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

अंधळा सांगे गोष्टी बहिरा गाढव पिटी, अंधळा सांगे गोष्टी बहिरा गाडी, मांडी, टीरी, टाळी पिटी

  • अंधळा मनुष्य आपल्यापुढें कोणी बसलें आहे किंवा नाहीं व आपल्या गोष्टी कोणी ऐकतो आहे किंवा नाहीं या गोष्टीकडे, त्याला दिसत नसल्यामुळें, लक्ष्य न देतां बोलतच राहतो व बहिरा मनुष्य आपल्याला ऐकूं येत नाहीं व त्यामुळें बोललेलें समजत नाहीं ही गोष्ट लपविण्याकरितां कांहीं तरी एकच गोष्ट सारखी करीत राहतो किंवा आपल्याला समजलें असें दाखविण्याकरितां टाळ्या वगैरे मधून मधून पिटतो. यावरुन परस्पर गैरसमज, घोटाळा वगैरे व्यक्त होतो. तु ० -अंधळ्याच्या मनीं सोमवार बहिरा म्हणतो माझी बायको गर्भार. [ बहुधा या म्हणींत गाढव, गाडी हा शब्द मुळचा नसून दुसरा एखादा कदाचित्‍ अश्लील शब्द असावा व त्याच्या जागीं ध्वनिसादृश्यामुळें गाढव वगैरे शब्द आला असावा. ] 
RANDOM WORD

Did you know?

मृत व्यक्तिचे वेगवेगळ्या धर्मात वेगवेगळ्या दिवशी संस्कार कसे काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.