TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या १६०१ ते १६५०

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या १६०१ ते १६५०

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या १६०१ ते १६५०
परी पाहणें धर्म तिचा विद्यावृत्तींत जें बिंबलें ।
ईश हें नाम तया आलें । सर्वज्ञ सर्वशक्तिमान उमटले ।
धर्मही तेथें ॥१॥
उगीच प्रेरणा करावी । कर्मसुत्रें स्फूर्ति द्यावी ।
हाचि धर्म असे स्वभावीं । नियंतृत्वें ईशाचा ॥२॥
येथें कोणी आशंका करिती । कीं ईश प्रेरिता जीवाप्रति ।
तरी होणार तें न चुके कल्पांतीं । मग जीवाचा यत्न व्यर्थ तरी अवधारा याचें उत्तर ।
होणार तें न चुके अनुमात्र ।
परी प्रयत्न करिती जे नर । हाही भोग सुखदुःखाचा ॥४॥
मग पुरुषप्रयत्न काय राहिला । म्हणसी तरी ऐके या बोला ।
प्रवृत्तिरूप भोग जीवाला । येविषयीं प्रयत्न नको ॥५॥
होणार ते अन्यथा न घडे । न होणार तें नव्हे कोडें ।
हा नेमचि असे प्रवृत्तीकडे । तो न करो करो प्रयत्न ॥६॥
तस्मात् प्रयत्न प्रवृत्तीचा न करावा । घडणार तें घडेल स्वभावा । परंतु निवृत्तिरूप मोक्ष स्वभावा ।
प्रयत्नेंवीण नव्हे प्रारब्धाधीन मोक्ष नाहीं । कारण कीं अभोक्ता आत्मा विदेही ।
तो कळावा विचारें निःसंदेहीं । तेथें सुखदुःखें आटतीं सुखदुःख होणें तें प्रारब्धें घडे ।
कर्महानि प्रारब्धें केवीं जोडे । तस्मात् परमार्थप्राप्ति घडे ।
श्रवणादि प्रयत्नें ॥९॥
अमुक करीन जीवा उद्भवे । तेंचि ईश्र्वरें यया साह्य व्हावें ।
तरी मग अपौरुषत्व संभवे । जीवासी कैसें ॥१६१०॥
असो धर्मधर्मी सांगत असतां । मध्यें आलें तें बोलिलें तत्त्वतां ।
जीवाचा धर्म ऐके आतां । ईश प्रेरिता सहज ॥११॥
अविद्येमाजीं बिंबला असे । तया नेणिवेसीही स्फुरवीतसे ।
पुढें बुद्धि प्रगटतां अपैसें । तेही भासवी विषयांत ॥१२॥
हें पुढें बहुधा निरूपण । जीवाचें रूप स्पष्टतर होणें ।
परंतु जीवाचा धर्म स्फुरवणें । बुद्धींत बिंबून बुद्धीसी ॥१३॥
एवं सहजत्वें वृत्ति जे निर्विकारी । उठली जळीं जेवीं लहरी ।
तयेचे प्रकार बोलिजे चारी । जीव ईश विद्या अविद्या तया वृत्तीचा जो
परिणाम । संकल्परूप मनोधर्म । होय नव्हे संशय परम ।
हेचि मनाचे स्वभाव ॥१५॥
संशय न फिटतां ध्यास लागे । वारंवार स्मरतें वाउगे ।
तेंचि चित्त भिन्न दिसे प्रसंगें । परी तें मनचि ॥१६॥
अमुक होय अथवा नव्हे अमुक । निश्चय करी धर्म हा एक ।
तेचि बुद्धि निश्चयात्मक । धर्माधर्मीं भेद नाहीं ॥१७॥
दुसरा धर्म एक बुद्धीचा । करणें न करणें अभिमान साचा ।
तो अहंकार नामें वेगळा कैंचा । बुद्धीहूनी ॥१८॥
एवं अंतःकरणचतुष्टय । नामें परी असती द्वय ।
मनोमय विज्ञानमय । कोश दोन्हीं ॥१९॥
कोश म्हणजे आहे जें रूप । तें आच्छादून भावावें दुजें अल्प ।
तयाचि नांवें जाणिजे विक्षेप । जग उद्भवासी ॥२०॥
तेचि अंतःकरणवृत्ति उद्भवे । इंद्रियद्वारा विषयीं धांवे ।
ते पांच प्रकार तया म्हणावें । ज्ञानेंद्रिय ऐसें ॥२१॥
श्रोत्रें बरा अथवा वाईट । शब्द ऐकावा हा धर्म स्पष्ट ।
मृदु कठिण ओळखणें अविट । हा धर्म त्वचेचा ॥२२॥
चांगलें ओंगळ रूप पहावें । हा चक्षूचा धर्म स्वभावें ।
तीक्ष्णादि सर्व रस घ्यावे । हा धर्म जिव्हेचा ॥२३॥
सुगंध दुर्गंध घ्यावा । निवडून । यया धर्मासीच नाम हें घ्राण ।
एवं ज्ञानेंद्रियपंचकै कडून । पंच विषय घ्यावे ॥२४॥
उगेचि कांही कळणे नसतां । जडत्वें वावरती देहा आंतौता ।
अन्नरसा पचवून । समस्तां । देहा पुष्टी द्यावी ॥२५॥
क्षुधा तृषा जयाच्या विहरणें । मना इंद्रियां जयांत राहाणें ।
देहालागींही होय जिणें । हे धर्म प्राणाचे ॥२६॥
या प्राणयोगें कर्मेंद्रियासी । वर्तणें असे स्वस्वक्रियांसी ।
प्राण कर्मेंद्रिय प्राणमय कोशीं । असती दहा ॥२७॥
वाचेंनीं वर्णोच्चार करावा । शब्द तितुका मुखीं बोलावा ।
हा धर्मचि वाणीचा जाणावा । जेणें प्रवृत्ति निवृत्ति चाले घ्यावें द्यावें पदार्थांसी ।
हा धर्म असे पाणींद्रियांसी ।
गमन करवावें स्थूलदेहासी । हा धर्म पादांचा ॥२९॥
मैथुनानंद प्रजोत्पादन । हा उपस्थेंद्रियाचा धर्म होणें ।
मलोत्सर्ग सर्वही करणें । गुदाचा धर्म हा ॥१६३०॥
एवं स्फुरणादि कर्मेंद्रियांत । जितुकीं चंचंल तत्त्वें समस्त ।
तितुकींही धर्मधर्मीसहित । जलापरी सांगितलीं ॥३१॥
उगेंचि जडपणें असावें । दृश्यत्वें वाईट बरें दिसावें ।
विकारें वाढावें मरावें । हा धर्म देहाचा ॥३२॥
घटापरी उत्पत्ति नाश । जड पराधीन दृश्य ।
हा स्वभावचि विशेष । साकारमात्राचा ॥३३॥
असो स्थूळ घट सूक्ष्म जल । त्यांत प्रतिबिंब तो जीव केवळ ।
ऐसेचि जाणावे पिंड सकळ । ब्रह्मादि कीटकांत ॥३४॥
सर्वांमाजीं तत्त्वें इतुकीं । धर्मधर्मीसहित निकीं ।
असतीं न होतीं न्यूनाधिकीं । स्थूल सान थोर जरी ॥३५॥
जैसे धातु खापरें शेणाचे घट । सान किंवा असोत मोठे ।
परी जल आणि प्रतिबिंब गोमटें । सर्वांमाजीं सारिखें ॥३६॥
तैसे देव मानव कीटकांचे । साकार सान थोर सर्वांचें ।
परी सूक्ष्म तत्त्वेंसहित जीवाचें । एकरूप सर्वों ॥३७॥
ऐशीं नाना पिंडें जंगमाचीं । आणि साकारता सर्व स्थावराची ।
जया ब्रह्मांडीं वस्ती इतुक्यांची ं तीं पंचमहाभूतें जड सर्व घटासहित
सप्राकार मठ । इतुकियांतही एक आकाश दाट ।
पातळ व्यापलें अविट । एक रेणु रिता नाहीं ॥३९॥
घट जल प्रतिबिंबासहित । सर्वही मुख्य आकाशें व्याप्त ।
परंतु सर्वही विकारासहित । संचलेपणें असे ॥१६४०॥
तैसें ब्रह्मात्मत्व सघन । सच्चिदानंद परिपूर्ण ।
मायादि तृणांत जें निर्माण । व्यापून असे ॥४१॥
पंचमहाभूतें व्यापिलें । सर्व ब्रह्मांड जें दृश्यत्वें रचिलें ।
त्यांतील सान थोर देह दाटले । ब्रह्मात्मयानें ॥४२॥
सूक्ष्म तत्त्व तें जितुकें सांगितलें । त्यांत जीवेशही प्रतिबिंबले ।
हें इतुकेंही व्यापून ठेलें । निश्चल पूर्ण ॥४३॥
ऐसें सच्चिदानंद व्यापक । अन्वयें अनुस्यूत एक ।
हें निरूपण निश्चयात्मक । पुढील पदीं असे ॥४४॥
येथें रूप नाम जें जें उद्भवलें । अथवा रूपरसादि दृश्य जेतुलें ।
इतुक्यांचे धर्माहून भिन्न संचलें । हें निरूपण या पदीं ॥४५॥
सर्व धर्मधर्मी कळल्याविण । स्वस्वरूप केवीं कळे विलक्षण ।
यास्तव सदृष्टांत केलें निरूपण । जें जें रूप जयाचें ॥४६॥
आतां रविदत्ता जें स्वस्वरूप । कवणाऐसें असे पाहे साक्षेप ।
तोही संवाद कीजेल अल्प । सावधान असावें ॥४७॥
जैसें आकाश काय मठासम । कीं घट जला ऐसा नेम ।
किंवा प्रतिभास गगनाचा । भ्रम ।
तयासारखें तरी असे तैसें परब्रह्म सच्चिदघन ।
जें व्यापक रितें नव्हे तृण ।
तें कवणाऐसें पाहे विचारून । पिंडब्रह्मांडीं ॥४९॥
आधीं पिंडींचा शोध घ्यावा । मग ब्रह्मगोळ त्या रीतीं जाणावा ।
ब्रह्मसाम्यता यया सर्वां । कवणिया असे ॥१६५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-20T04:48:27.2500000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

citrus

  • लिंबवर्गीय 
  • सायट्रस 
  • निंबुवर्गीय 
RANDOM WORD

Did you know?

भावाला राखी बांधण्यामागील धार्मिक अथवा भावनिक महत्व काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.