TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ लघुवाक्यवृत्ती|
ओव्या ८५१ ते ९००

सार्थ लघुवाक्यवृत्ती - ओव्या ८५१ ते ९००

श्रीमच्छंकराचार्यकृत सार्थ - लघुवाक्यवृत्ती ग्रंथावर हंसराजस्वामींनी ओवीबद्ध टीकेसह, अतिशय सुंदर निरूपण केले आहे.


ओव्या ८५१ ते ९००
एकेकाहून दशगुणें वाड । सप्तावरणात्मक हें ब्रह्मांड ।
येवढें विस्तीर्ण तें असे झाड । या मायाबीजाचें ॥५१॥
येवढी विस्तीर्ण जे पृथ्वी । उदकाचे एकदेशीं जाणावी ।
तिच्याही दशगुणें वोळखावी । ब्रह्मांडरचना ॥५२॥
त्यामाजीं स्वर्ग मृत्यु पातळ । वसिन्नले हे सकळ ।
अवघा मिळून हा भुगोळ । सप्तद्वीप असे ॥५३॥
त्या द्वीपामाजीं जंबुद्वीप । त्यांत नवखंडें अल्प अल्प ।
त्यांत भरतखंडामाजीं जल्प । नाना ग्रामें पुरें ॥५४॥
त्यांत एका ग्रामा एक घर । त्या घरायेवढेंही नाहीं शरीर ।
तया शरीरीं उमटला प्रकार । स्फूर्तिविकाराचा ॥५५॥
हें असो देह मानवाचा । परी अत्यंत सान जो कीटकाचा ।
त्यांतही विकार या वृत्तीचा । उमटे इतुकाची ॥५६॥
एवं स्फूर्ती ब्रह्मादिकांपासून । कीटकांत विभागली संपूर्ण ।
तितुक्याचि देहासी मी म्हणून । बैसली असे ॥५७॥
एवं स्फूर्तिचा सानपणा ऐसा । स्वरूपाचे एकेदेशीं अल्पसा ।
तेथेंचि ज्ञानाज्ञानाचा ठसा । उमटला असे ॥५८॥
ब्रह्मात्मयाचें स्वरूप केव्हढें । की जयाच्या एकेदशीं ब्रह्मांडें ।
आकाशही जेथें बापुडें । समुद्रीं राई ॥५९॥
जयाचा अंतचि न लगे किती । शेवटचे नाहीं जयाप्रति ।
परि समजावया दृष्टांतीं । कांहींसें आकाश ॥८६०॥
आकाशाचाही अंत न लगे । तैसाचि ब्रह्मात्मा निजांगें ।
गगनावीण नसती रिते जागे । तेवीं आत्मा सघन ॥६१॥
परी आत्मा असे ज्ञानघन । आकाश शब्दगुणीं अज्ञान ।
म्हणोनि भेद हा भिन्नभिन्न । स्वरूप गगनाचा ॥६२॥
आकाशीं पोकळपणा वसे । स्वरूप सघन भरलें असे ।
आकश आवकाशरूप भासे । निराभास ब्रह्म ॥६३॥
परी आकाशाचा पोकळपणा । वाउगी करीतसे कल्पना ।
दृष्टीसी बैसले पदार्थ नाना । ते ते घन वाटती ॥६४॥
इकडे तिकडे पदार्थ असे । मध्यें भावी कांही नसे ।
उगाची पोकळपणा दिसे । परी ते पोकळ न म्हणावें ॥६५॥
आकाश जरी कोठें नसावें । तरी पोकळ ऐसें म्हणों यावें ।
सर्वध्यापक असतां स्वभावें । आकाश कैंचा ॥६६॥
तस्मात् आकाशही व्यापक पूर्ण । तैसाची ब्रहात्मा सधन ।
दोहींचा अंत पाहणें । कवणा न घडे ॥६७॥
आकाशी गड एक निर्मिला । त्यांतही अवकाश सांठवला ।
बाहेरी तो किती अंत लागला । न वचे कवणा ॥६८॥
तसाची ब्रह्मात्मा परिपूर्ण । त्यामाजीं ब्रह्मांड झालें निर्माण ।
त्या ब्रह्मांडी आत्मा हा सघन । बाह्य तो अमर्याद ॥६९॥
मठपाधीमुळें गगना । आंत बाहेरी जाहली कल्पना ।
गगनामाजीं गडाची रचना । तया मठीं आकाश ॥८७०॥
तैशीच ब्रह्मांड उपाधि जाहली । त्यास्तव अंतबाह्य कल्पना केली ।
ब्रह्मीं ब्रह्मांडरचना उद्भवली । ब्रह्मांडीं ब्रह्म ॥७१॥
मठामाजीं घट भिन्न भिन्न । त्या घटा आंत बाहेर गगन ।
आकाशीमाजीं घट तोही पूर्ण । गगनें भरिला ॥७२॥
तैसें ब्रह्मांडी नाना पिंड । त्या आंत बाहेरी आत्मा वाड ।
आत्मयामाजीं देहाचा पवाड । कीं देहीं आत्मा ॥७३॥
जो ब्रह्मांडीं तोचि पिंडीं असे । एकाचि घटीं मठींही आकाश जैसें ।
राईसमस्थळ रितें नसे । आत्मया गगनावीण ॥७४॥
पाहें पाहें रविदत्ता येवढा । आत्मा सघन पूर्ण उघडा ।
त्यांत देहाचा साकार बापुडा । त्यामाजीं ते स्फूर्ति ॥७५॥
इतुकी सानसी हे वृत्ति । सर्व जगातें जाली कल्पिती ।
म्हणोनि हेंच कारण सर्वांप्रती । इसीच माया हें नाम ॥७६॥
इचा सानपणा तरी येवढा । परी उठतांं गवसणी घाली ब्रह्मांडा ।
परंतु ब्रह्मात्मा जो किती उघडा । इसी जाणवेना ॥७७॥
तो जाणे यया स्फुरणासी । परी हे न जाणे बापुडी तयासी ।
इचिया आद्यमध्यअवसानासी । स्वप्रकाशें जाणे ॥७८॥
जेधवां हे उत्पन्न नव्हती । तेधवां स्वप्रकाश चिन्मूर्ति ।
ज्ञान कीं अज्ञान नसतां चित्तीं । स्वसंवेद्य असे ॥७९॥
तोचि अविनाश ज्ञानघन । अनंद अनंत परीपूर्ण ।
तयाचें यथार्थ केलें निरूपण । तुज यथामति मागां ॥८८०॥
तो आत्माचि असे अज्ञान । मानीत असती मूर्ख जन ।
तयाचें व्हावया निरसन । बोलणें लागे ॥८१॥
ब्रम्हात्मा कैसा किती केवढा । तयाचा साकल्य जाला निवडा ।
वृत्त्यादि देहांत हा बापुडा । उद्भवही कळला ॥८२॥
आतां ज्ञान अज्ञान हें कवणासी । आहे निश्चयेसी ।
जे कां मायास्फुरण एकदेशी तेथेंचि हे दोन्ही ॥८३॥
स्फुरण होतांचि हें सहजीं । ब्रह्मात्मा व्यापून आला त्यामाजीं ।
तोचि जाणता आणि हे दुजी । स्फूर्ति चंचळ ॥८४॥
सर्वांग जो असे देखणा । तो जाणोचि उठतां स्फुरणां ।
परी त्या जाणणिया आणि चळणा । उत्पत्ति नाश आहे ॥८५॥
म्हणोनि तें शबलब्रह्म म्हणावें । प्रकृति पुरुष हीं याचीं नांवें ।
चंचलत्व तें प्रकृतिरूप जाणावें । जाणणें तो पुरुष ॥८६॥
हेचि शिवशक्ति सविशेष । अर्धनारीनटेश्र्वर विशेष ।
या उभयांचा परस्परें संतोष । आणि साह्य एकमेकां ॥८७॥
ऐशी द्विविध रूपें एक स्फूर्ति । ज्ञान अज्ञान आलें तिजप्रति ।
इकडे स्फुरणा जाणें सहजगति । हेंचि ज्ञान ॥८८॥
स्फुरणा इतुकेंचि जाणणें उठिलें । तयासीच ज्ञान ऐसें बोलिलें ।
याविरहित जें पूर्ण संचलें । तें जाणिलें नाहीं ॥८९॥
तया न जाणणिया नांव अज्ञान । स्फुरण जाणिलें तेचि ज्ञानाजोंवरी हे दोन्ही न होती उत्पन्न ।
तों काल ज्ञाता ना अज्ञाता इकडे कळणें उद्भवतां स्फुरणाचें । तिकडे न कळणें होय स्वस्वरूपाचें ।
तस्मात् एका स्फूर्तीमुळें उभयांचे । विकार जाहले तेथून जें जें उत्पन्न जालें ।
तें तें जड चंचल नाथिलें । स्फुरणा अधिष्ठान जें संचलें ।
तें सत्य निर्विकारी ॥९२॥
या उभयांसी ज्ञान ना अज्ञान । तस्मात् मध्यें स्फूर्तीसी हे दोन ।
तेंचि या सर्व जगासी कारण । सत्य सत्य त्रिवाचा ॥९३॥
ज्ञान हा विकार वृत्तीचा । तैसा उद्भव हा न कळणियाचा ।
स्वरूपीं विकाराचि नसतां ज्ञानाचा । मा अज्ञान कासया ॥९४॥
आत्मत्वीं अज्ञानाचि असतें । तरी सुप्तींत नेणीव केवीं प्रकाशितें ।
लय साक्षित्वें अनुभवितें । हें निरोपिलें मागां ॥९५॥
तस्मात् आत्मा जाणता ना नेणता । ज्ञानघन उभयांपरता ।
ज्ञातता आणि दुजी अज्ञातता । एका वृत्तीसी दोन्ही ॥९६॥
असो स्फूर्तीचें जें जाणणें । तेंचि ज्ञानविद्या ही म्हणणें ।
तेचि विक्षेपशक्तीचीं लक्षणें । निमित्ताकरण तेंचि ॥९७॥
तयेमध्यें शुद्ध जाणणें आलें । तेंचि प्रतिबिंबरूपें कल्पिलें ।
तयासी ईश नाम ठेविलें । नियंतृत्व सर्वांचें ॥९८॥
स्फुरणामाजीं जें नेणीव । न कळे स्वस्वरूप स्वयमेव ।
तेचि अविद्या अज्ञानही नांव । आणि आवरणशक्ति ॥९९॥
तयामाजीं जाणणें आलें । त्या प्रतिबिंबा जीव नांव ठेविलें ।
तेंचि सुखदुःखा भोगूं लागलें । तेव्हां जन्मे मरे ॥९००॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-19T22:02:37.3830000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

clerical class

  • लिपिक वर्ग 
RANDOM WORD

Did you know?

जीवनात वयाच्या कोणत्या वर्षी कोणती शांती करावी?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.