TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह १७०१ ते १८००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह १७०१ ते १८००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह १७०१ ते १८००

१७०१

पैल घरीं जाली चोरी । देहा करीं बोंब ॥१॥

हाबा हाबा करिसी काये । फिराऊनि नेट्यां वायें ॥ध्रु.॥

सांडुनियां शुद्धी । निजलासी गेली बुद्धी ॥२॥

चोरीं तुझा काढला बुर । वेगळें भावा घातलें दूर ॥३॥

भलतियासी देसी वाव । लाहेसि तूं एवढा ठाव ॥४॥

तुका म्हणे अझुनि तरी । उरलें तें जतन करीं ॥५॥

१७०२

किती वेळा खादला दगा । अझून कां जागसी ना ॥१॥

लाज नाहीं हिंडतां गांवें । दुःख नवें नित्य नित्य ॥ध्रु.॥

सवें चोरा हातीं फांसे । देखतां कैसे न देखसी ॥२॥

तुका म्हणे सांडिती वाट । तळपट करावया ॥३॥

१७०३

मुदलामध्यें पडे तोटा । ऐसा खोटा उदीम ॥१॥

आणिकांची कां लाज नाहीं । आळसा जिहीं तजिलें ॥ध्रु.॥

एके सांते सरिखीं वित्ते । हानि हित वेगळालीं ॥२॥

तुका म्हणे हित धरा । नव्हे पुरा गांवढाळ ॥३॥

१७०४

निरोप सांगतां । न धरीं भय न करीं चिंता ॥१॥

असो ज्याचें त्याचे त्याचे माथां । आपण करावी ते कथा ॥ध्रु.॥

उतरावा भार । किंवा न व्हावें सादर ॥२॥

तुका म्हणे धाक । तया इह ना परलोक ॥३॥

१७०५

शूरत्वासी मोल । नये कामा फिके बोल ॥१॥

केला न संडी कैवाड । जीवेंसाटीं तों हे होड ॥ध्रु.॥

धीर तो कारण । साह्य होतो नारायण ॥२॥

तुका म्हणे हरि । दासां रक्षितो निर्धारीं ॥३॥

१७०६

हरिच्या दासां भये । ऐसें बोलों तें ही नये ॥१॥

राहोनियां आड । उभा देव पुरवी कोड ॥ध्रु.॥

हरिच्या दासां चिंता । अघटित हे वार्ता ॥२॥

खावे ल्यावें द्यावें । तुका म्हणे पुरवावें ॥३॥

१७०७

दासां सर्व काळ । तेथें सुखाचे कल्लोळ ॥१॥

जेथें वसती हरिदास । पुण्य पिके पापा नास ॥ध्रु.॥

फिरे सुदर्शन । घेऊनियां नारायण ॥२॥

तुका म्हणे घरीं । होय म्हणियारा कामारी ॥३॥

१७०८

आमचा स्वदेश । भुवनत्रयामध्यें वास ॥१॥

मायबापाचीं लाडकीं । कळों आलें हें लौकिकीं ॥ध्रु.॥

नाहीं निपराद । कोणां आम्हांमध्यें भेद ॥२॥

तुका म्हणे मान । अवघें आमचें हें धन ॥३॥

१७०९

काय ढोरापुढें घालूनि मिष्टान्न । खरा विलेपन चंदनाचें ॥१॥

नको नको देवा खळाची संगति । रस ज्या पंगती नाहीं कथे ॥ध्रु.॥

काय सेज बाज माकडा विलास । अळंकारा नास करुनी टाकी ॥२॥

तुका म्हणे काय पाजूनि नवनीत । सर्पा विष थीत अमृताचें ॥३॥

१७१०

आनंदें एकांतीं प्रेमें वोसंडत । घेऊं अगणित प्रेमसुख ॥१॥

गोप्य धन वारा लागों यास । पाहों नेदूं वास दुर्जनासी ॥ध्रु.॥

झणी दृष्टि लागे आवडीच्या रसा । सेवूं जिरे तैसा आपणासी ॥२॥

तुका म्हणे हें बहु सकुमार । न साहावे भार वचनाचा ॥३॥

१७११

मोक्षपदें तुच्छ केलीं याकारणें । आम्हां जन्म घेणें युगायुगीं ॥१॥

विटे ऐसें सुख नव्हे भक्तिरस । पुडतीपुडती आस सेवावें हें ॥ध्रु.॥

देवा हातीं रूप धरविला आकार । नेदूं निराकार होऊं त्यासी ॥२॥

तुका म्हणे चत्ति निवांत राहिलें । ध्याई तीं पाउलें विटेवरि ॥३॥

१७१२

नको बोलों भांडा । खीळ घालुन बैस तोंडा ॥१॥

ऐक विठोबाचे गुण । करीं सादर श्रवण ॥ध्रु.॥

प्रेमसुखा आड । काय वाजातें चाभाड ॥२॥

तुका म्हणे हिता । कां रे नागवसी थीता ॥३॥

१७१३

अति जालें उत्तम वेश्येचें लावण्य । परि ते सवासीण न म्हणावी ॥१॥

उचित अनुचित केले ठाया ठाव । गुणां मोल वाव थोरपण ॥ध्रु.॥

शूरत्वावांचूनि शूरांमाजी ठाव । नाहीं आयुर्भाव आणिलिया ॥२॥

तुका म्हणे सोंग पोटाचे उपाय । कारण कमाईंविण नाहीं ॥३॥

१७१४

शूरां साजती हतियारें । गांढव्या हासतील पोरें ॥१॥

काय केली विटंबण । मोतीं नासिकावांचून ॥ध्रु.॥

पतिव्रते रूप साजे । सिंदळ काजळ लेतां लाजे ॥२॥

दासी पत्नी सुता । नव्हे सरी एक पिता ॥३॥

मान बुद्धीवंतां । थोर न मनिती पिता ॥४॥

तुका म्हणे तरी । आंत शुद्ध दंडे वरी ॥५॥

१७१५

काय केलें जळचरीं । ढीवर त्यांच्या घातावरी ॥१॥

हा तों ठायींचा विचार । आहे यातिवैराकार ॥ध्रु.॥

श्वापदातें वधी । निरपराधें पारधी ॥२॥

तुका म्हणे खळ । संतां पीडिती चांडाळ ॥३॥

१७१६

वाइटानें भलें । हीनें दाविलें चांगलें ॥१॥

एकाविण एका । कैचें मोल होतें फुका ॥ध्रु.॥

विषें दाविलें अमृत । कडू गोड घातें हित ॥२॥

काळिमेनें ज्योती । दिवस कळों आला राती ॥३॥

उंच निंच गारा । हिरा परिस मोहरा ॥४॥

तुका म्हणे भले । ऐसे नष्टांनीं कळले ॥५॥

१७१७

असो खळ ऐसे फार । आम्हां त्यांचे उपकार ॥१॥

करिती पातकांची धुनी । मोल न घेतां साबनीं ॥ध्रु.॥

फुकाचे मजुर । ओझें वागविती भार ॥२॥

पार उतरुन म्हणे तुका । आम्हां आपण जाती नरका ॥३॥

१७१८

संत पंढरीस जाती । निरोप धाडीं तया हातीं ॥१॥

माझा न पडावा विसर । तुका विनवितो किंकर ॥ध्रु.॥

केरसुणी महाद्वारीं । ते मी असें निरंतरीं ॥२॥

तुमचे पायीं पाइतन । मोचे माझे तन मन ॥३॥

तांबुलाची पिकधरणी । ते मी असें मुख पसरूनि ॥४॥

तुमची इष्टा पंढरीराया । ते सारसुबी माझी काया ॥५॥

लागती पादुका । ते मी तळील मृत्तिका ॥६॥

तुका म्हणे पंढरिनाथा । दुजें न धरावें सर्वथा ॥७॥

१७१९

इच्छेचें पाहिलें । डोळीं अंतीं मोकलिलें ॥१॥

यांचा विश्वास तो काईं । ऐसें विचारूनि पाहीं ॥ध्रु.॥

सुगंध अभ्यंगें पाळितां । केश फिरले जाणतां ॥२॥

पिंड पाळितां ओसरे । अवघी घेऊनि मागें सरे ॥३॥

करितां उपचार । कोणां नाहीं उपकार ॥४॥

अल्प जीवन करीं । तुका म्हणे साधीं हरी ॥५॥

१७२०

यज्ञनिमित्त तें शरिरासी बंधन । कां रे तृष्णा वांयांविण वाढविली ॥१॥

नव्हे ते भक्ति परलोकसाधन । विषयांनीं बंधन केलें तुज ॥ध्रु.॥

आशा धरूनि फळाची । तीर्थी व्रतीं मुक्ति कैंचि ॥२॥

तुका म्हणे सिणसी वांया । शरण न वजतां पंढरिराया ॥३॥

१७२१

संध्या कर्म ध्यान जप तप अनुष्ठान । अवघें घडे नाम उच्चारितां ।

न वेचे मोल कांहीं लागती न सायास । तरी कां आळस करिसी झणी ॥१॥

ऐसें हे सार कां नेघेसी फुकाचें । काय तुझें वेचे मोल तया ॥ध्रु.॥

पुत्रस्नेहें शोक करी अजामेळ । तंव तो कृपाळ जवळी उभा ।

अनाथांच्या नाथें घातला विमानीं । नेला उचलूनि परलोका ॥२॥

अंतकाळीं गणिका पक्षियाच्या छंदें । राम राम उच्चारिलें ।

तंव त्या दिनानाथा कृपा आली । त्यानें तयेसी वैकुंठा नेलें ॥३॥

अवचिता नाम आलिया हे गती । चिंतितां चित्ती जवळी असे ।

तुका म्हणे भावें स्मरा राम राम । कोण जाणे तये दशे ॥४॥

१७२२

दुष्टाचें चत्ति न भिन्ने अंतरीं । जरी जन्मवरी उपदेशिला ।

पालथे घागरी घातलें जीवन । न धरी च जाण तें ही त्याला ॥१॥

जन्मा येउनि तेणें पतन चि साधिलें । तमोगुणें व्यापिलें जया नरा ।

जळो जळो हें त्याचें ज्यालेपण । कासया हे आलें संवसारा ॥ध्रु.॥

पाषाण जीवनीं असतां कल्पवरी । पाहातां अंतरीं कोरडा तो ।

कुचर मुग नये चि पाका । पाहातां सारिखा होता तैसा ॥२॥

तुका म्हणे असे उपाय सकळां । न चले या खळा प्रेत्न कांहीं ।

म्हणऊनि संग न करितां भला । धरितां अबोला सर्व हित ॥३॥

१७२३

कासियानें पूजा करूं केशीराजा । हा चि संदेह माझा फेडीं आतां ॥१॥

उदकें न्हाणूं तरी स्वरूप तुझें । तेथें काय माझें वेचे देवा ॥ध्रु.॥

गंधाचा सुगंध पुष्पाचा परिमळ । तेथें मी दुर्बळ काय करूं ॥२॥

फळदाता तूंच तांबोल अक्षता । तरी काय आतां वाहों तुज ॥३॥

वाहूं दक्षिणा जरी धातु नारायण । ब्रम्ह तें चि अन्न दुजें काईं ॥४॥

गातां तूं ओंकार टाळी नादेश्वर । नाचावया थार नाहीं कोठें ॥५॥

तुका म्हणें मज अवघें तुझें नाम । धूप दीप रामकृष्णहरि ॥६॥

१७२४

गातां आइकतां कांटाळा जो करी । वास त्या अघोरीं कुंभपाकीं ॥१॥

रागें यमधर्म जाचविती तया । तु दिलें कासया मुख कान ॥ध्रु.॥

विषयांच्या सुखें अखंड जगासी । न वजे एकादशी जागरणा ॥२॥

वेचूनियां द्रव्य सेवी मद्यपान । नाहीं दिलें अन्न अतीतासी ॥३॥

तीर्थाटण नाहीं केले उपकार । पाळिलें शरीर पुष्ट लोभें ॥४॥

तुका म्हणे मग केला साहे दंड । नाइकती लंड सांगितलें ॥५॥

१७२५

तुझें म्हणवितां काय नास जाला । ऐकें बा विठ्ठला कीर्ती तुझी ॥१॥

परी तुज नाहीं आमचे उपकार । नामरूपा थार केलियाचे ॥ध्रु.॥

समूळीं संसार केला देशधडी । सांडिली आवडी ममतेची ॥२॥

लोभ दंभ काम क्रोध अहंकार । यांसी नाहीं थार ऐसें केलें ॥३॥

मृत्तिका पाषाण तैसें केलें धन । आपले ते कोण पर नेणों ॥४॥

तुका म्हणे जालों देहासी उदार । आणीक विचार काय तेथें ॥५॥

१७२६

जाऊनियां तीर्था काय तुवां केलें । चर्म प्रक्षाळिलें वरीं वरीं ॥१॥

अंतरींचें शुद्ध कासयानें जालें । भूषण तों केलें आपणया ॥ध्रु.॥

इंद्रावण फळ घोळिलें साकरा । भीतरील थारा मोडे चि ना ॥२॥

तुका म्हणे नाहीं शांति क्षमा दया । तोंवरी कासया फुंदा तुम्ही ॥३॥

१७२७

बैसोनि निवांत शुद्ध करीं चित्त । तया सुखा अंतपार नाहीं ॥१॥

येऊनि अंतरीं राहील गोपाळ । सायासाचें फळ बैसलिया ॥ध्रु.॥

राम कृष्ण हरि मुकुंद मुरारि । मंत्र हा उच्चारीं वेळोवेळां ॥२॥

तुका म्हणे ऐसें देईंन मी दिव्य । जरी होइल भाव एकविध ॥३॥

१७२८

धन्य पुंडलिका बहु बरें केलें । निधान आणिलें पंढरिये ॥१॥

न पवीजे केल्या तपांचिया रासी । तें जनलोकांसी दाखविलें ॥ध्रु.॥

सर्वोत्तम तीर्थ क्षेत्र आणि देव । शास्त्रांनी हा भाव निवडिला ॥२॥

विष्णुपद गया रामधाम काशी । अवघीं पायांपाशीं विठोबाच्या ॥३॥

तुका म्हणे मोक्ष देखिल्या कळस । तात्काळ या नास अहंकाराचा ॥४॥

१७२९

धन्य ते पंढरी धन्य भीमातीर । आणियेलें सार पुंडलिकें ॥१॥

धन्य तो हि लोक अवघा दैवांचा । सुकाळ प्रेमाचा घरोघरीं ॥ध्रु.॥

धन्य ते ही भूमी धन्य तरुवर । धन्य ते सुरवर तीर्थरूप ॥२॥

धन्य त्या नरनारी मुखीं नाम ध्यान । आनंदें भवन गर्जतसे ॥३॥

धन्य पशु पक्षी कीटक पाषाण । अवघा नारायण अवतरला ॥४॥

तुका म्हणे धन्य संसारातें आलीं । हरिरंगीं रंगलीं सर्वभावें ॥५॥

१७३०

मायबाप करिती चिंता । पोर नाइके सांगतां ॥१॥

नको जाऊं देउळासी । नेतो बागुल लोकांसी ॥ध्रु.॥

कर्णद्वारें पुराणिक । भुलवी शब्दें लावी भीक ॥२॥

वैष्णवां संगती । हातीं पडलीं नेणों किती ॥३॥

आम्हां कैंचा मग । करिसी उघडियांचा संग ॥४॥

तुका म्हणे जाणें नरका । त्यांचा उपदेश आइका ॥५॥

१७३१

मन माझें चपळ न राहे निश्चळ । घडी एकी पळ स्थिर नाहीं ॥१॥

आतां तूं उदास नव्हें नारायणा । धांवें मज दीना गांजियेलें ॥ध्रु.॥

धांव घालीं पुढें इंद्रियांचे ओढी । केलें तडातडी चत्ति माझें ॥२॥

तुका म्हणे माझा न चले सायास । राहिलों हे आस धरुनी तुझी ॥३॥

१७३२

मागतियाचे दोनि च कर । अमित भांडार दातियाचें ॥१॥

काय करूं आतां कासयांत भरूं । हा मज विचारु पडियेला ॥ध्रु.॥

एकें सांटवणें प्रेमें वोसंडलीं । जिव्हा हे भागली करितां माप ॥२॥

तुका म्हणे आतां आहे तेथें असो । अंखुनियां बैसों पायांपाशीं ॥३॥

१७३३

जिचें पीडे बाळ । प्राण तयेचा विकळ ॥१॥

ऐसा मातेचा स्वभाव । सूत्र दोरी एक जीव ॥ध्रु.॥

सुखाची विश्रांती । उमटे मातेचिये चित्ती ॥२॥

तुका म्हणे संत । तुम्ही बहु कृपावंत ॥३॥

१७३४ या

वें माहेरास । हे च सर्वकाळ आस ॥१॥

घ्यावी उच्छिष्टाची धणी । तीर्थ इच्छी पायवणी ॥ध्रु.॥

भोग उभा आड । आहे तोंवरी च नाड ॥२॥

तुका म्हणे देवें । माझें सिद्धी पाववावें ॥३॥

१७३५

लेंकराचें हित । वाहे माउलीचें चित्त ॥१॥

ऐसी कळवळ्याची जाती । करी लाभेंविण प्रीती ॥ध्रु.॥

पोटीं भार वाहे । त्याचें सर्वस्व ही साहे ॥२॥

तुका म्हणे माझें । तैसे तुम्हां संतां ओझें ॥३॥

१७३६

आम्हां गांजी जन । तरि कां मेला नारायण ॥१॥

जालों पोरटीं निढळें । नाहीं ठाव बुड आळें ॥ध्रु.॥

आम्हीं जना भ्यावें। तरि कां न लाजिजे देवें ॥२॥

तुका म्हणे देश । जाला देवाविण ओस ॥३॥

१७३७

तुम्ही पाय संतीं । माझे ठेवियेले चित्ती ॥१॥

आतां बाधूं न सके काळ । जालीं विषम शीतळ ॥ध्रु.॥

भय नाहीं मनीं । देव वसे घरीं रानीं ॥२॥

तुका म्हणे भये । आतां स्वप्नीं ही नये ॥३॥

१७३८

काळाचे ही काळ । आम्ही विठोबाचे लडिवाळ ॥१॥

करूं सत्ता सर्वां ठायी । वसों निकटवासें पायीं ॥ध्रु.॥

ऐसी कोणाची वैखरी । वदे आमुचे समोरी ॥२॥

तुका म्हणे बाण । हातीं हरिनाम तीक्ष्ण ॥३॥

१७३९

जन्मा येऊन उदार जाला । उद्धार केला वंशाचा । मेळवूनि धन मेळवी माती । सदा विपत्ती भोगीतसे ॥१॥

नाम घेतां न मिळे अन्न । नव्हे कारण देखिलिया । धर्म करितां ऐके कानीं । बांधे निजोनि डोकियासी ॥ध्रु.॥

घरा व्याही पाहुणा आला । म्हणे त्याला बरें नाहीं । तुमचे गावीं वैद्य आहे । बैसोनि काय प्रयोजन ॥२॥

उजवूं किती होतिल पोरें । मरतां बरें म्हणे यांसी । म्हणऊनि देवा नवस करी । दावी घरींहुनि बोनें ॥३॥

पर्वकाळीं भट घरासी आला । बोंब घाला म्हणे पोरां । तुमचा उणा होईंल वांटा । काळ पिठासी आला ॥४॥

दाढी करितां अडका गेला । घरांत आला बाइलेपें । म्हणे आतां उगवीं मोडी । डोईं बोडीं आपुली ॥५॥

तीर्थ स्वप्नीं नेणें गंगा । पूजन लिंगा गांविंचिया । आडकुनि दार बैसे दारीं । आल्या घर म्हणे ओस ॥६॥

तुका म्हणे ऐसे आहेत गा हरी । या ही तारीं जीवांसी । माझ्या भय वाटे चित्ती । नरका जाती म्हणोनि ॥७॥

१७४०

जाणे वर्तमान । परि तें न वारे त्याच्याने ॥१॥

तो ही कारणांचा दास । देव म्हणवितां पावे नास ॥ध्रु.॥

वेची अनुष्ठान । सिद्धी कराया प्रसन्न ॥२॥

तुका म्हणे त्याचें । मुदल गेलें हाटवेचें ॥३॥

१७४१

घातला दुकान । पढीये तैसा आहे वान ॥१॥

आम्ही भांडारी देवाचे । द्यावें घ्यावें माप वाचे ॥ध्रु.॥

उगवूं जाणों मोडी । जाली नव्हे त्याची जोडी ॥२॥

तुका म्हणे पुडी । मोल तैसी खरी कुडी ॥३॥

१७४२

सादाविलें एका । सरें अवघियां लोकां ॥१॥

आतां आवडीचे हातीं । भेद नाहीं ये पंगती ॥ध्रु.॥

मोकळी च पोतीं । नाहीं पुसायाची गुंती ॥२॥

तुका म्हणे बरा । आहे ढसाळ वेव्हारा ॥३॥

१७४३

तडामोडी करा । परि उत्तम तें भरा ॥१॥

जेणें खंडे एके खेपे । जाय तेथें लाभें वोपे ॥ध्रु.॥

दाविल्या सारिखें । मागें नसावें पारिखें ॥२॥

मागें पुढें ॠण । तुका म्हणे फिटे हीण ॥३॥

१७४४

नसावें ओशाळ । मग मानिती सकळ ॥१॥

जाय तेथें पावे मान । चाले बोलिलें वचन ॥ध्रु.॥

राहों नेदी बाकी । दान ज्याचें त्यासी टाकी ॥२॥

होवा वाटे जना । तुका म्हणे साटीं गुणां ॥३॥

अनघडसिद्धाच्या शब्देंकरून रामेश्वरभटाच्या शरीरीं दाह जाला तो ज्यानें शमला तो अभंग ॥ १ ॥

१७४५

चित्त शुद्ध तरी शत्रु मित्र होती । व्याघ्र हे न खाती सर्प तया ॥१॥

विष तें अमृत अघातें हित । अकर्तव्य नीत होय त्यासी ॥ध्रु.॥

दुःख तें देईंल सर्व सुख फळ । होतील शीतळ अग्निज्वाळा ॥२॥

आवडेल जीवां जीवाचे परी । सकळां अंतरीं एक भाव ॥३॥

तुका म्हणे कृपा केली नारायणें । जाणियेते येणें अनुभवें ॥४॥

१७४६

लाज वाटे मज मानिती हे लोक । हें तों नाहीं एक माझे अंगी ॥१॥

मजुनि झिजलों मापाचिया परी । जाळावी हे थोरी लाभाविण ॥ध्रु.॥

कोमळ कंटक तीक्षण अगरीं । पोचट ते वरी अंगकांति ॥२॥

चित्रींचे लेप शृंगारिलें निकें । जीवेंविण फिकें रूप त्याचें ॥३॥

तुका म्हणे दिसें वांयां गेलों देवा । अनुभव ठावा नाहीं तेणें ॥४॥

१७४७

बोलविसी माझें मुख । परी या जना वाटे दुःख ॥१॥

जया जयाची आवडी । तया लागीं तें चरफडी ॥ध्रु.॥

कठीण देतां काढा । जल्पे रोगी मेळवी दाढा ॥२॥

खाऊं नये तें चि मागे । निवारितां रडों लागे ॥३॥

वैद्या भीड काय । अतित्याईं जीवें जाय ॥४॥

नये भिडा सांगों आन । पथ्य औषधाकारण ॥५॥

धन माया पुत्र दारा । हे तों आवडी नरका थारा ॥६॥

तुका म्हणे यांत । आवडे ते करा मात ॥७॥

१७४८

पतिव्रते आनंद मनीं । सिंदळ खोंचे व्यभिचारवचनीं ॥१॥

जळो वर्म लागो आगी । शुद्धपण भलें जगीं ॥ध्रु.॥

सुख पुराणीं आचारशीळा । दुःख वाटे अनर्गळा ॥२॥

शूरा उल्हास अंगीं । गांढव्या मरण ते प्रसंगीं ॥३॥

शुद्ध सोनें उजळे अगी । हीन काळें धांवे रंगीं ॥४॥

तुका म्हणे तो चि हिरा । घनघायें निवडे पुरा ॥५॥

१७४९

चालिती आड वाटा । आणिकां द्राविती जे नीटा ॥१॥

न मनीं तयांचे उपकार । नाहीं जोडा तो गंव्हार ॥ध्रु.॥

विष सेवूनि वारी मागें । प्राण जातां जेणें संगें ॥२॥

बुडतां हाक मारी । ठाव नाहीं आणिकां वारी ॥३॥

तुका म्हणे न करीं हिंका । गुण घेऊन अवगुण टाका ॥४॥

१७५०

कुळींचे दैवत ज्याचें पंढरीनाथ । होईंन दासीसुत त्याचे घरीं ॥१॥

शुद्ध यातिकुळवर्णा चाड नाहीं । करीं भलते ठायीं दास तुझा ॥ध्रु.॥

पंढरीस कोणी जाती वारेकरी । होईंन त्यांचे घरीं पशुयाति ॥२॥

विठ्ठलचिंतन दिवसरात्रीं ध्यान । होईंन पायतन त्याचे पायीं ॥३॥

तुळसीवृंदावन जयाचे अंगणीं । होइन केरसुणी त्याचे घरीं ॥४॥

तुका म्हणे हा चि भाव माझ्या चित्ती । नाहीं आणिकां गती चाड मज ॥५॥

१७५१

अवघिया चाडा कुंटित करूनि । लावीं आपुली च गोडी । आशा मनसा तृष्णा कल्पना । करूनियां देशधडी ।

मीतूंपणापासाव गुंतलों । मिथ्या संकल्प तो माझा तोडीं । तुझिये चरणीं माझे दोन्ही पक्ष । अवघी करुनि दाखवीं पिंडी रे रे ॥१॥

माझें साच काय केलें मृगजळ । वर्णा याती कुळ अभिमान । कुमारी भातुकें खेळती कवतुकें । काय त्यांचें साचपण ॥ध्रु.॥

वेगळाल्या भावें चित्ती तडातोडी । केलों देशधडी मायाजाळें । गोत वत्ति माय बाप बहिणी सुत ।

बंधुवर्ग माझीं बाळें । एका एक न धरी संबंध पुरलिया । पातलिया जवळी काळें ।

जाणोनियां त्याग सर्वस्वें केला । सांभाळीं आपुलें जाळें ॥२॥

एकां जवळी धरी आणिकां अंतरीं । तीं काय सोयरीं नव्हतीं माझीं । एकांचे पाळण एकांसी भांडण ।

चाड कवणिये काजीं । अधिक असे उणें कवण कवण्या गुणें । हे माव न कळे चि तुझी । म्हणोनि चिंतनीं राहिलों श्रीपती । तुका म्हणे भाक माझी ॥३॥

१७५२

आणिकां छळावया जालासी शाहाणा । स्वहिता घातले खानें । आडिके पैके करूनि सायास । कृपणें सांचलें धन ।

न जिरे क्षीर श्वानासी भिक्षतां । याती तयाचा गुण । तारुण्यदशे अधम मातला । दवडी हात पाय कान ॥१॥

काय जालें यांस वांयां कां ठकले । हातीं सांपडलें टाकीतसे ।

घेउनि स्फटिकमणी टाकी चिंतामणी । नागवले आपुले इच्छे ॥ध्रु.॥

सिद्धीं सेविलें सेविती अधम । पात्रासारिखे फळ । सिंपिला मोतीं जन्मलें स्वाती ।

वरुषलें सर्वत्र जळ । कापुस पट नये चि कारणा । तयास पातला काळ ।

तें चि भुजंगें धरिलें कंठीं । मा विष जालें त्याची गरळ ॥२॥

भक्षूनि मिष्टान्न घृतसाकर । सहित सोलुनि केळें । घालुनियां घसां अंगोळिया ।

हाते वांत करू बळें । कुंथावयाची आवडी बोंबा । उन्हवणी रडवी बाळें ।

तुका म्हणे जे जैसें करिती । ते पवती तैसीं च फळें ॥३॥

१७५३

चंदनाचे गांवीं सर्पांच्या वसति । भोगिते ते होती द्वीपांतरीं ॥१॥

एका ओझें एका लाभ घडे देवा । संचिताचा ठेवा वेगळाला ॥ध्रु.॥

क्षीराची वसति अशुद्ध सेवावें । जवळी तें जावें भोगें दुरी ॥२॥

तुका म्हणे ऐसी बुद्धी ज्याची जड । त्याहुनि दगड बरे देवा ॥३॥

१७५४

तुज दिलें आतां करीं यत्न याचा । जीवाभाव-वाचाकायामन ॥१॥

भागलों दातारा सीण जाला भारी । आतां मज तारीं शरणागता ॥ध्रु.॥

नेणतां सोसिली तयाची आटणी । नव्हतां ही कोणी कांहीं माझीं ॥२॥

वर्म नेणें दिशा हिंडती मोकट । इंद्रियें सुनाट दाही दिशा ॥३॥

वेरझारीफेरा सिणलों सायासीं । आतां हृषीकेशी अंगिकारीं ॥४॥

तुका म्हणे मन इंद्रियांचे सोईं । धांवे यासी काईं करूं आतां ॥५॥

१७५५

स्वयें पाक करी । संशय तो चि धरी । संदेहसागरीं । आणीक परी बुडती ॥१॥

जाणे विरळा एक । जालें तेथींचे हें सुख । देखिले बहुतेक । पुसतां वाट चुकले ॥ध्रु.॥

तो चि जाणे सोंवळें । शोधी विकल्पाचीं मुळें । नाचती पाल्हाळें । जे विटाळें कोंडिले ॥२॥

तो चि साधी संधी । सावध त्रिकाळ जो बुद्धी । संदेहाचा संधी । वेठी आणि करियेले ॥३॥

अखंड ते ध्यान । समबुद्धी समाधान । सोंग वांयांविण । ते झांकून बैसती ॥४॥

करणें जयासाटीं । जो नातुडे कवणे आटी । तुका म्हणे साटी । चित्तवित्तेवांचूनि ॥५॥

१७५६

माझिया संचिता । दृढ देखोनि बळिवंता । पळसी पंढरिनाथा । भेणे आतां तयाच्या ॥१॥

तरि मज कळलासी । नव्हतां भेटी जाणीवेसी । एक संपादिसी । मान करिसी लोकांत ॥ध्रु.॥

तरि हें प्रारब्ध जी गाढें । कांहीं न चले तयापुढें । काय तुज म्यां कोंडें । रें सांकडें घालावें ॥२॥

भोगधीपति क्रियमाण । तें तुज नांगवे अजून । तरि का वांयांविण । तुज म्यां सीण करावा ॥३॥

तुज नव्हतां माझें कांहीं । परि मी न संडीं भक्तिसोईं । हो कां भलत्या ठायीं । कुळीं जन्म भलतैसा ॥४॥

तूं भितोसि माझिया दोषा । कांहीं मागणें ते आशा । तुका म्हणे ऐसा । कांहीं न धरीं संकोच ॥५॥

१७५७

लोकमान देहसुख । संपत्तिउपभोग अनेक । विटंबना दुःख । तुझिये भेटीवांचूनि ॥१॥

तरी मज ये भेट ये भेट । काय ठाकलासी नीट । थोर पुण्यें वीट । तुज दैवेंचि लाधली ॥ध्रु.॥

काय ब्रम्हज्ञान करूं कोरडें । रितें मावेचें मापाडें । भेटीविण कुडें । तुझिये अवघें मज वाटे ॥२॥

आत्मस्थितीचा विचार । काय करूं हा उद्धार। न देखतां धीर । चतुर्भुज मज नाहीं ॥३॥

रिद्धीसिद्धी काय करूं । अथवा अगम्य विचारू । भेटीविण भारु । तुझिये वाटे मज यांचा ॥४॥

तुजवांचूनि कांहीं व्हावें । ऐसें नको माझिया जीवें । तुका म्हणे द्यावें । दरुषण पायांचें ॥५॥

१७५८

तुझा म्हणवून तुज नेणें । ऐसें काय माझें जिणें ॥१॥

तरि मज कवणाचा आधार । करोनियां राहों धीर ॥ध्रु.॥

काय शब्दीं चि ऐकिला । भेटी नव्हतां गा विठ्ठला ॥२॥

तुका म्हणे आतां । अभय देई पंढरिनाथा ॥३॥

१७५९

उद्धवअक्रूरासी । आणीक व्यासआंबॠषी । रुक्मांगदाप्रल्हादासी । दाविलें तें दाखवीं ॥१॥

तरि मी पाहेन पाहेन । तुझे श्रीमुखचरण । उतावळि मन । तयाकारणें तेथें ॥ध्रु.॥

जनकश्रुतदेवा करीं । कैसा शोभलासी हरी । विदुराच्या घरीं । कण्या धरी कवतुकें ॥२॥

पांडवा अकांतीं । तेथें पावसी स्मरती । घातलें द्रौपदी । यागीं बिरडें चोळीचें ॥३॥

करी गोपीचें कवतुक । गाईंगोपाळांसी सुख । दावीं तें चि मुख । दृष्टी माझ्या आपुलें ॥४॥

तरि तूं अनाथाचा दाता । मागतियां शरणागतां । तुका म्हणें आतां । कोड पुरवीं हें माझें ॥५॥

१७६०

मागता भिकारी जालों तुझे द्वारीं । देई मज हरी कृपादान ॥१॥

प्रेम प्रीति नाम उचित करावें । भावें संचरावें हृदयामाजी ॥ध्रु.॥

सर्वभावें शरण आलों पांडुरंगा । कृपाळु तूं जगामाजी एक ॥२॥

तापत्रयें माझी तापविली काया । शीतळ व्हावया पाय तुझे ॥३॥

संबंधीं जनवाद पीडलों परोपरी । अंतरलों दुरी तुजसी तेणें ॥४॥

तुका म्हणे आतां तुझा शरणागता । करावें सनाथ मायबापा ॥५॥

१७६१

भाव नाहीं काय मुद्रा वाणी । बैसे बगळा निश्चळ ध्यानीं ॥१॥

न मनी नाम न मनी त्यासी । वाचाळ शब्द पिटी भासी ॥ध्रु.॥

नाहीं चाड देवाची कांहीं । छळणें टोंके तस्करघाईं ॥२॥

तुका म्हणे त्याचा संग । नको शब्द स्पर्शअंग ॥३॥

१७६२

दिनदिन शंका वाटे । आयुष्य नेणवतां गाढें ॥१॥

कैसीं भुललीं बापुडीं । दंबविषयांचे सांकडीं ॥ध्रु.॥

विसरला मरण । त्याची नाहीं आठवण ॥२॥

देखत देखत पाहीं । तुका म्हणे आठव नाहीं ॥३॥

१७६३

माझें मज आतां न देखें निरसतां । म्हणऊन आधार केला । संसाराची आस सांडुनि लौकिक । जीव भाव तुज दिला ।

नव्हतीं माझीं कोणी मी कवणांचा । अर्थ मोहो सांडवला ।

तारीं मारीं करीं भलतें दातारा । होऊन तुझा आतां ठेलों रे ॥१॥

असो माझें कोडें तुज हे सांकडें । मी असेन निवाडें सुखरूप ।

बाळकासी चिंता काय पोटवेथा । जया शिरीं मायबाप ॥ध्रु.॥

पापपुण्यें श्रुति आटिल्या । शास्त्रांस न लगे चि ठाव । विधिनिषिधें गोविलीं पुराणें वेदांसी तो अहंभाव ।

ओंकाराचें मूळ व्यापिलें माया । तेथें न धरे च भाव । म्हणऊन काबाड सांडिलें उपसतां । धरिलें तुझें चि नांव ॥२॥

तनमनइंद्रियें ठेवूनि राहिलों । सर्व आशा तुझे पायीं । तप तीर्थ दान करवूं कवणा । हातीं अधीन तें मज काईं ।

आहिक्यें परत्रें चाड नाहीं सर्वथा । जन्म सदा मज देहीं । मायामोहपाश करीं विष तैसें । तुका म्हणे माझ्याठायीं ॥३॥

१७६४

तुझें नाम गोड नाम गोड । पुरे कोड सकळ ही ॥१॥

रसना येरां रसां विटे । घेतां घोट अधिक हें ॥ध्रु.॥

आणिकां रसें मरण गांठी । येणें तुटी संसारें ॥२॥

तुका म्हणे आहार जाला । हा विठ्ठला आम्हांसी ॥३॥

१७६५

धालों सुखें ढेकर देऊं । उमटे जेवूं तोंवरी ॥१॥

क्रीडा करूं निरांजनीं । न पुरे धणी हरिसवें ॥ध्रु.॥

अवघे खेळों अवघ्यामधीं । डाईं न पडों ऐसी बुद्धी ॥२॥

तुका म्हणे वांचवीत । आम्हां सत्ता समर्थ ॥३॥

१७६६

एकल्या नव्हे खेळ चांग । धरिला संग म्हणऊनि ॥१॥

उमटे तेव्हां कळे नाद । भेदाभेद निवडेना ॥ध्रु.॥

दुसरा परी एक ऐसा । वजे रिसा निकुरें ही ॥२॥

तुका म्हणे कळत्यां कळे । येर खेळे खेळ म्हुण ॥३॥

१७६७

बोलविले जेणें । तो चि याचें गुह्य जाणे ॥१॥

मी तों काबाडाचा धनी । जेवूं मागावें थिंकोनि ॥ध्रु.॥

मजुराच्या हातें । माप जालें गेलें रितें ॥२॥

जाला पुरविता । पांडुरंग माझा पिता ॥३॥

मायबापासवें । बाळें कौतुकें खेळावें ॥४॥

जैसा करिती धंदा । तैसा पडोनियां छंदा ॥५॥

त्याच्या साच गाईं म्हैसी । येणें खेळावें मातीशीं ॥६॥

तुका म्हणे बोल । माझा बोलतो विठ्ठल ॥७॥

१७६८

कां हो तुम्ही माझी वदविली वाणी । नेदा हे निवडूनि पांडुरंगा ॥१॥

आणीक म्यां कोणां पुसावा विचार । मुळीं संवसार दुराविला ॥ध्रु.॥

स्वामिसेवा म्हुण घेतली पदरीं । सांगितलें करीं कारण तें ॥२॥

तुका म्हणें नाहीं शिकविलें जेणें । तो याच्या वचनें उगा राहे ॥३॥

१७६९

सेवकासी आज्ञा स्वामीची प्रमाण । जोंवरी हा प्राण जाय त्याचा ॥१॥

आणिकांचा धाक न धरावा मनीं । निरोपावचनीं टळों नये ॥ध्रु.॥

समय सांभाळूनि आगळें उत्तर । द्यावें भेदी वज्र तपायरी ॥२॥

तुका म्हणे तरी म्हणवावें सेवक । खादलें तें हाक अन्न होय ॥३॥

१७७०

नये पुसों आज्ञा केली एकसरें । आम्हांसी दुसरें आतां नाहीं ॥१॥

ज्याचें तो बळिवंत सर्व निवारिता । आम्हां काय चिंता करणें लागें ॥ध्रु.॥

बुद्धीचा जनिता विश्वाचा व्यापक । काय नाहीं एक अंगीं तया ॥२॥

तुका म्हणे मज होईंल वारिता । तरी काय सत्ता नाहीं हातीं ॥३॥

१७७१

बळिवंत आम्ही समर्थाचे दास । घातली या कास कळिकाळासी ॥१॥

तेथें मानसाचा कोण आला पाड । उलंघोनि जड गेलों आधीं ॥ध्रु.॥

संसाराचे बळी साधिलें निधान । मारिले दुर्जन षडवर्ग ॥२॥

तुका म्हणे एक उरला धरिता ठाव । येर केले वाव तृणवत ॥३॥

१७७२

एका गावें आम्हीं विठोबाचे नाम । आणिकांपें काम नाहीं आतां ॥१॥

मोडूनियां वाटा सूक्ष्म सगर । केला राज्यभार चाले ऐसा ॥ध्रु.॥

लावूनि मृदांग टाळश्रुतिघोष । सेवूं ब्रम्हरस आवडीनें ॥२॥

तुका म्हणे महापातकी पतित । ऐसियांचे हित हेळामात्रें ॥३॥

१७७३

वाचाचापल्ये बहु जालों कुशळ । नाहीं बीजमूळ हाता आलें ॥१॥

म्हणोनि पंढरिराया दुखी होतें मन । अंतरींचे कोण जाणे माझें ॥ध्रु.॥

पूज्य जालों अंगा आला अभिमान । पुढील कारण खोळंबलें ॥२॥

तुका म्हणे खूण न कळे चि निरुती । सांपडलों हातीं अहंकाराचे ॥३॥

१७७४

आतां काढाकाढी करीं बा पंढरिराया । नाहीं तरी वांयां गेलों दास ॥१॥

जाणतां बैसलों दगडाचे नावे । तिचा धर्म घ्यावे प्राण हा चि ॥ध्रु.॥

मनाचा स्वभाव इंद्रियांचे ओढी । पतनाचे जोडी वरी हांव ॥२॥

तुका म्हणे जाली अंधळ्याची परी । आतां मज हरी वाट दावीं ॥३॥

१७७५

सज्जन तो शब्द सत्य जो मानी । छळी दुर्जन आणिकांसी ॥१॥

एक गुण तो केला दोंठायीं । ज्याचा त्यास पाहीं जैसा तैसा ॥ध्रु.॥

भाविक शब्द बोले वाणीचा । लटिका वाचा वाचाळ तो ॥२॥

परउपकार घडे तो भला । नाठ्याळ तया दया नाहीं ॥३॥

जाणीवंत तो पायरी जाणे । अधम तो नेणे खुंट जैसा ॥४॥

हित तें अनहित केलें कैसें । तुका म्हणे पिसें लागलें यास ॥५॥

१७७६

तुझें नाम मुखीं न घेतां आवडी । जिव्हा ते चि घडी झडो माझी ॥१॥

हें मज देई हें मज देई । आणिक दुजें कांहीं न मगें तुज ॥ध्रु.॥

बहिर कान तुझी कीर्ती नाइकतां । पाय न देखतां जात डोळे ॥३॥

मना तुझें ध्यान नाहीं नित्य काळ । धिग तें चांडाळ जळो जळो ॥३॥

हातपाय तेणें पंथ न चलतां । जावे ते अनंता गळोनियां ॥४॥

तुजविण जिणें नाहीं मज चाड । तुका म्हणे गोड नाम तुझें ॥५॥

१७७७.

म्हणसी होऊनी निश्चिंता । हरूनियां अवघी चिंता । मग जाऊं एकांता

भजन करूं । संसारसंभ्रमें आशा लागे पाठी । तेणें जीवा साटी होईंल तुझ्या ॥१॥

सेकीं नाडसील नाडसील । विषयसंगें अवघा नाडसील । मागुता पडसील भवडोहीं ॥ध्रु.॥

शरीर सकळ मायेचा बांधा । यासी नाहीं कधीं अराणूक । करिती तडातोडी ।

आंत बाह्यात्कारीं । ऐसे जाती चारी दिवस वेगीं ॥२॥

मोलाची घडी जाते वांयांविण । न मिळे मोल धन देतां कोडी ।

जागा होई करीं हिताचा उपाय । तुका म्हणे हाय करिसी मग ॥३॥

१७७८

कनवाळू कृपाळू भक्तांलागीं मोही । गजेंद्राचा धांवा तुवां केला विठाईं ॥१॥

पांडुरंगे ये वो पांडुरंगे । जीवाचे जिवलगे ये वो पांडुरंगे ॥ध्रु.॥

भक्तांच्या कैवारें कष्टलीस विठ्ठले । आंबॠषीकारणें जन्म दाहा घेतले ॥२॥

प्रल्हादाकारणें स्तंभीं अवतार केला । विदारूनि दैत्य प्रेमपान्हा पाजिला ॥३॥

उपमन्याकारणें कैसी धांवसी लवलाहीं । पाजी प्रेमपान्हा क्षीरसागराठायीं ॥४॥

कौरवीं पांचाळी सभेमाजी आणिली । वस्त्रहरणीं वस्त्रें कैसी जाली माउली ॥५॥

दुर्वास पातला धर्मा छळावया वनीं । धांवसी लवलाहीं शाखादेठ घेऊनि ॥६॥

कृपाळू माउली भुक्तिमुक्तिभांडार । करीं माझा अंगीकार तुका म्हणे विठ्ठले ॥७॥

१७७९

कवणा पाषाणासी धरूनि भाव । कवणावरी पाव ठेवूं आतां ।

म्हणऊनि निश्चित राहिलों मनीं । तूं चि सर्वां खाणी देखोनियां ॥१॥

कवणाचें कारण न लगे कांहीं । सर्वांठायीं तूं एक।

कायावाचामन ठेविलें तुझ्या पायीं । आता उरलें काईं न दिसे देवा ॥ध्रु.॥

जळें जळ काय धोविलें एक । कवण तें पातक हरलें तेथें ।

पापपुण्य हे वासना सकळ । ते तुज समूळ समर्पिली ॥२॥

पितरस्वरूपी तूं चि जनार्दन । सव्य तें कवण अपसव्य ।

तुका म्हणे जीत पिंड तुम्हां हातीं । देऊनि निश्चिंती मानियेली ॥३॥

१७८०

सिणलों दातारा करितां वेरझारा । आतां सोडवीं संसारापासोनियां ॥१॥

न सुटे चि बाकी नव्हे झाडापाडा । घातलोंसें खोडा हाडांचिया ॥ध्रु.॥

मायबापें माझीं जीवाचीं सांगाती । तीं देतील हातीं काळाचिया ॥२॥

पडताळूनि सुरी बैसली सेजारीं । यमफासा करीं घेऊनिया ॥३॥

पाठी पोटीं एकें लागलीं सरसीं । नेती नरकापाशीं ओढूनियां ॥४॥

जन साहेभूत असे या सकळां । मी एक निराळा परदेशी ॥५॥

कोणा काकुलती नाहीं कोणे परी । तुजविण हरी कृपाळुवा ॥६॥

तुका म्हणे मज तुझाची भरवसा । म्हणऊनि आशा मोकलिली ॥७॥

१७८१

देवाचा भक्त तो देवासी गोड । आणिकांसी चाड नाहीं त्याची ।

कवणाचा सोइरा नव्हे च सांगाती । अवघियां हातीं अंतरला ॥१॥

निष्काम वेडें म्हणतील बापुडे । अवघियां सांकडें जाला कैसा ।

माझें ऐसें तया न म्हणत कोणी । असे रानीं वनीं भलते ठायीं ॥ध्रु.॥

प्रातःस्नान करी विभूतिचर्चन । दखोनिया जन निंदा करी ।

कंठीं तुळसीमाळा बैसोनि निराळा । म्हणती या चांडाळा काय जालें ॥२॥

गातां शंका नाहीं बैसे भलते ठायीं । शिव्या देती आईं बाप भाऊ ।

घरी बाइल म्हणे कोठें व्याली रांड । बरें होतें शंड मरता तरी ॥३॥

जन्मोनि जाला अवघियां वेगळा । म्हणोनि गोपाळा दुर्लभ तो ।

तुका म्हणे जो संसारा रुसला । तेणें चि टाकिला सिद्धपंथ ॥४॥

१७८२

कस्तुरी भिनली जये मृत्तिके । तयेसी आणिके कैसी सरी ॥१॥

लोखंडाचे अंगीं लागला परिस । तया आणिकास कैसी सरी ॥२॥

तुका म्हणे मी न वजें यातीवरी । पूज्यमान करीं वैष्णवांसी ॥ ।३॥

१७८३

अनुहात ध्वनि वाहे सकळां पिंडीं । राम नाहीं तोंडीं कैसा तरे ॥१॥

सकळां जीवांमाजी देव आहे खरा । देखिल्या दुसरा विण न तरे ॥ध्रु.॥

ज्ञान सकळांमाजी आहे हें साच । भक्तीविण तें च ब्रम्ह नव्हे ॥२॥

काय मुद्रा कळल्या कराव्या सांगतां । दीप न लगतां उन्मनीचा ॥३॥

तुका म्हणे नका पिंडाचें पाळण । स्थापू नारायण आतुडेना ॥४॥

१७८४

नेणें अर्थ कांहीं नव्हती माझे बोल । विनवितों कोपाल संत झणी ॥१॥

नव्हती माझे बोल बोले पांडुरंग । असे अंगसंगें व्यापूनिया ॥ध्रु.॥

मज मूढा शक्ति कैंचा हा विचार । निगमादिकां पार बोलावया ॥२॥

राम कृष्ण हरी मुकुंदा मुरारि । बोबडा उत्तरीं हें चि ध्यान ॥३॥

तुका म्हणे गुरुकृपेचा आधार । पांडुरंगें भार घेतला माझा ॥४॥

१७८५

देवासी लागे सकळांसी पोसावें । आम्हां न लगे खावें काय चिंता ॥१॥

देवा विचारावें लागे पापपुण्य । आम्हासी हे जन अवघें भलें ॥ध्रु.॥

देवासी उत्पत्ति लागला संहार । आम्हां नाहीं फार थोडें काहीं ॥२॥

देवासी काम लागला धंदा । आम्हासी ते सदा रिकामीक ॥३॥

तुका म्हणे आम्ही भले देवाहून । विचारितां गुण सर्वभावें ॥४॥

१७८६

घेईंन मी जन्म याजसाठीं देवा । तुझी चरणसेवा साधावया ॥१॥

हरिनामकीर्तन संतांचे पूजन । घालूं लोटांगण महाद्वारीं ॥ध्रु.॥

आनंदें निर्भर असों भलते ठायीं । सुखदुःख नाहीं चाड आम्हां ॥२॥

आणीक सायास न करीं न धरीं आस । होईंन उदास सर्व भावें ॥३॥

मोक्ष आम्हां घरीं कामारी ते दासी । होय सांगों तैसी तुका म्हणे ॥४॥

१७८७

देवा तुज मज पण । पाहों आगळा तो कोण ॥१॥

तरी साच मी पतित । तूं च खोटा दिनानाथ ।

ग्वाही साधुसंत जन । करूनि अंगीं लावीन ॥ध्रु.॥

आम्ही धरिले भेदाभेद । तुज नव्हे त्याचा छेद ॥२॥

न चले तुझे कांहीं त्यास । आम्ही बळकाविले दोष ॥३॥

दिशा भरल्या माझ्या मनें । लपालासी त्याच्या भेणें ॥४॥

तुका म्हणे चत्ति । करी तुझी माझी नीत ॥५॥

१७८८

लापनिकशब्दें नातुडे हा देव । मनिंचे गुह्य भाव शुद्ध बोला ॥१॥

अंतरिंचा भेद जाणे परमानंद । जयासी संवाद करणें लागे ॥२॥

तुका म्हणे जरी आपुलें स्वहित । तरी करीं चत्ति शुद्धभावें ॥३॥

१७८९

नव्हे ब्रम्हज्ञान बोलतां सिद्ध । जंव हा आत्मबोध नाहीं चित्ती ॥१॥

काय करिसी वांयां लटिका चि पाल्हाळ । श्रम तो केवळ जाणिवेचा ॥ध्रु.॥

मी च देव ऐसें सांगसी या लोकां । विषयांच्या सुखा टोंकोनियां ॥२॥

अमृताची गोडी पुढिलां सांगसी । आपण उपवासी मरोनिया ॥३॥

तुका म्हणे जरि राहील तळमळ । ब्रम्ह तें केवळ सदोदित ॥४॥

१७९०

गंगाजळा पाहीं पाठी पोट नाहीं । अवगुण तो कांहीं अमृतासी ॥१॥

रवि दीप काळिमा काय जाणे हिरा । आणिका तिमिरा नासे तेणे ॥ध्रु.॥

कर्पूरकांडणी काय कोंडा कणी । सिंधू मिळावणीं काय चाले ॥२॥

परिस चिंतामणि आणिकांचा गुणी । पालटे लागोनि नव्हे तैसा ॥३॥

तुका म्हणे तैसे जाणा संतजन । सर्वत्र संपूर्ण गगन जैसें ॥४॥

१७९१

परिस काय धातु । फेडितो निभ्रांतु लोहपांगु ॥१॥

काय तयाहूनि जालासी बापुडें । फेडितां सांकडें माझे एक ॥ध्रु.॥

कल्तपरु कोड पुरवितो रोकडा । चिंतामणि खडा चिंतिलें तें ॥२॥

चंदनांच्या वासें वसतां चंदन । होती काष्ठ आन वृक्षयाती ॥३॥

काय त्याचें उणें जालें त्यासी देतां । विचारीं अनंता तुका म्हणे ॥४॥

१७९२

तोडुनि पुष्पवटिका फळवृक्षयाति । बाभळा राखती करूनि सार ॥१॥

कोण हित तेणें देखिलें आपुलें । आणीक पाहिलें सुख काईं ॥ध्रु.॥

धान्यें बीजें जेणें जाळिलीं सकळें । पेरितो काळें जिरें बीज ॥२॥

मोडोनिया वाटा पुढिलांची सोय । आडरानें जाय घेउनि लोकां ॥३॥

विषाचें अमृत ठेवूनियां नाम । करितो अधम ब्रम्हहत्या ॥४॥

तुका म्हणे त्यास नाइके सांगतां । तया हाल करितां पाप नाहीं ॥५॥

१७९३

संसाराच्या भेणें । पळों न लाहेसें केलें ॥१॥

जेथें तेथें आपण आहे । आम्हीं करावें तें काये ॥ध्रु.॥

एकांतींसी ठाव । तिहीं लोकीं नाहीं वाव ॥२॥

गांवा जातों ऐसें । न लगे म्हणावें तें कैसें ॥३॥

स्वप्नाचे परी । जागा पाहे तंव घरीं ॥४॥

तुका म्हणे काये । तुझे घेतले म्यां आहे ॥५॥

१७९४

आण काय सादर । विशीं आम्हां कां निष्ठ‍ ॥१॥

केलें भक्त तैसें देई । तुझें प्रेम माझ्याठायीं ॥ध्रु.॥

काय पंगतीस कोंडा । एकांतासी साकरमांडा ॥२॥

काय एकपण । पोतां घालूनि गांठी खूण ॥३॥

काय घ्यावें ऐसें । त्या आपण अनारिसें ॥४॥

तुका म्हणे मधीं । आतां तोडूं भेद बुद्धी ॥५॥

१७९५

चित्त तुझ्या पायीं । ठेवुनि जालों उतराईं ॥१॥

परि तूं खोटा केशीराजा । अंतपार न कळे तुझा ॥ध्रु.॥

आम्ही सर्वस्वें उदार । तुज देऊनियां धीर ॥२॥

इंद्रियांची होळी । संवसार दिला बळी ॥३॥

न पडे विसर । तुझा आम्हां निरंतर ॥४॥

प्रेम एकासाटी । तुका म्हणे न वेचे गांठी ॥५॥

१७९६

आम्ही पतित म्हणोनि तुज आलों शरण । करितों चिंतन दिवस रात्रीं ।

नाहीं तरी मज काय होती चाड । धरावया भीड तुज चित्ती ॥१॥

आम्हां न तारावें तुम्ही काय करावें । सांगीजोजी भावें नारायणा ॥ध्रु.॥

अन्याय एकाचा अंगीकार करणें । तया हातीं देणें लाज ते चि ।

काय ते शूरत्व मिरवूनि बोलणें । जनामाजी दावणें बळरया ॥२॥

पोह्या अन्नछत्र घालूनियां घरीं । दंडितो बाहेरी आलियासी ।

नव्हे कीर्त कांहीं न माने लोकां । काय विटंबणा तैसी ॥३॥

प्रत्यक्षासी काय द्यावें हें प्रमाण । पाहातां दर्पण साक्ष काईं ।

तुका म्हणे तरी आम्हां का न कळे । तरलों किंवा आम्ही नाहीं ॥४॥

१७९७

काग बग रिठा मारिले बाळपणीं । अवघी दैत्यखाणी बुडविली ॥१॥

तो मज दावा तो मज दावा । नंदनंदन जीवा आवडे तो ॥ध्रु.॥

गोवर्धन गिरी उचलिला करीं । गोकुळ भीतरी राखियेलें ॥२॥

बघुनि भौमासुरा आणिल्या गोपांगना । राज्य उग्रसेना मथुरेचें ॥३॥

पांडव जोहरीं राखिले कुसरी । विवराभीतरीं चालविले ॥४॥

तुका म्हणे हा भक्तांचा कृपाळ । दुष्टजना काळ नारायण ॥५॥

१७९८

तुजविण देवा । कोणा म्हणे माझी जिव्हा ॥१॥

तरि हे हो कां शतखंड । पडो झडोनियां रांड ॥ध्रु.॥

कांहीं इच्छेसाटीं । करिल वळवळ करंटी ॥२॥

तुका म्हणे कर । कटीं तयाचा विसर॥३॥

१७९९

आम्हां सर्वभावें हें चि काम । न विसंभावें तुझें नाम ॥१॥

न लगे करावी हे चिंता । तरणें करणें काय आतां ॥ध्रु.॥

आसनीं भोजनीं शयनीं । दुजें नाहीं ध्यानीं मनीं ॥२॥

तुका म्हणे कृपानिधी । माझी तोडिली उपाधी ॥३॥

१८००

नव्हें कांहीं कवणाचा । भाव जाणवला साचा ॥१॥

म्हणोनि तुझ्या पायीं । जीव ठेविला निश्चयीं ॥ध्रु.॥

शरीर जायाचें कोंपट । याची काय खटपट ॥२॥

तुका म्हणे वांयांविण । देवा कळों आला सीण ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:15.6400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

informant

  • सा. खबऱ्या 
  • सा. खबरी 
  • सा. वर्दी देणारा 
  • सा. वर्दीदार 
More meanings
RANDOM WORD

Did you know?

’ श्रीदुर्गासप्तशती’ ग्रंथातील कांही मंत्र जीवनातील संकटे दूर करतात काय? असे कोणते मंत्र आहेत?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site