TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह २७०१ ते २८००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह २७०१ ते २८००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह २७०१ ते २८००

२७०१

चोराचिया धुडका मनीं । वसे ध्यानीं लंछन ॥१॥

ऐशा आम्हीं करणें काय । वरसो न्यायें पर्जन्य ॥ध्रु.॥

ज्याच्या बैसे खतावरी । ते चुरचुरी दुखवूनि ॥२॥

तुका म्हणे ज्याची खोडी । त्याची जोडी त्या पीडी ॥३॥

२७०२

बुद्धिहीना उपदेश । तें तें विष अमृतीं ॥१॥

हुंगों नये गो†हवाडी । तेथें जोडी विटाळ ॥ध्रु.॥

अळसियाचे अंतर कुडें। जैसें मढें निष्काम ॥२॥

तुका म्हणे ऐशा हाती । मज श्रीपती वांचवा ॥३॥

२७०३

न करीं तुमची सेवा । बापुडें मी पण देवा ।

बोलिलों तो पाववा । पण सिद्धी सकळ ॥१॥

आणीक काय तुम्हां काम । आम्हां नेदा तरी प्रेम । कैसे धर्माधर्म । निश्चयेंसी रहाती ॥ध्रु.॥

आम्हीं वेचलों शरीरें । तुझी बीज पेरा खरें । संयोगाचें बरें । गोड होतें उभयतां ॥३॥

एका हातें टाळी । कोठें वाजते निराळी । जाला तरी बळी । स्वामीविण शोभेना ॥३॥

रूपा यावे जी अनंता । धरीन पुटाची त्या सत्ता । होईंन सरता । संतांमाजी पोसणा ॥४॥

ठेविलें उधारा । वरी काय तो पातेरा । तुका म्हणे बरा । रोकडा चि निवाड ॥५॥

२७०४.

भुके नाहीं अन्न । मेल्यावरी पिंडदान ॥१॥

हे तों चाळवाचाळवी । केलें आपण चि जेवी ॥ध्रु.॥

नैवेद्याचा आळ । वेच ठाकणीं सकळ ॥२॥

तुका म्हणे जड । मज न राखावें दगड ॥३॥

२७०५

सर्व भाग्यहीन । ऐसें सांभाळिलों दीन ॥१॥

पायीं संतांचे मस्तक । असों जोडोनि हस्तक ॥ध्रु.॥

जाणें तरि सेवा । दीन दुर्बळ जी देवा ॥२॥

तुका म्हणे जीव । समर्पून भाकीं कींव ॥३॥

२७०६

भाग्याचा उदय । ते हे जोडी संतपाय ॥१॥

येथूनिया नुठो माथा । मरणांवाचूनि सर्वथा ॥ध्रु.॥

होई बळकट । माझ्या मना तूं रे धीट ॥२॥

तुका म्हणे लोटांगणीं । भक्तिभाग्यें जाली धणी ॥३॥

२७०७

नाहीं तरी आतां कैचा अनुभव । जालासीं तूं देव घरघेणा ॥१॥

जेथें तेथें देखें लांचाचा पर्वत । घ्यावें तरि चत्ति समाधान ॥ध्रु.॥

आधीं वरी हात या नांवें उदार । उसण्याचे उपकार फिटाफीट ॥२॥

तुका म्हणे जैसी तैसी करूं सेवा । सामर्थ्य न देवा पायांपाशीं ॥३॥

२७०८

आम्ही सर्वकाळ कैंचीं सावधानें । वेवसायें मन अभ्यासलें ॥१॥

तरी म्हणा मोट ठेविली चरणीं । केलों गुणागुणीं कासावीस ॥ध्रु.॥

याचे कानसुळीं मारीतसे हाका । मज घाटूं नका मधीं आतां ॥२॥

तुका म्हणे निद्रा जागृति सुषुप्ति । तुम्ही हो श्रीपती साक्षी येथें ॥३॥

२७०९

नसता चि दाउनि भेव । केला जीव हिंपुटी ॥१॥

जालों तेव्हां कळलें जना । वाउगा हा आकांत ॥ध्रु.॥

गंवसिलों पुढें मागें लागलागे पावला ॥२॥

तुका म्हणे केली आणि । सलगीच्यांनी सन्मुख ॥३॥

२७१०

हें का आम्हां सेवादान । देखों सीण विषमाचा ॥१॥

सांभाळा जी ब्रीदावळी । तुम्हीं कां कळीसारिखे ॥ध्रु.॥

शरणागत वैर्‍या हातीं । हे निश्चिंती देखिली ॥२॥

तुका म्हणे इच्छीं भेटी । पाय पोटीं उफराटे ॥३॥

२७११

कां हो आलें नेणों भागा । पांडुरंगा माझिया ॥१॥

उफराटी तुम्हां चाली । क्रिया गेली सत्याची ॥ध्रु.॥

साक्षी हेंगे माझें मन । आर्त कोण होतें तें ॥२॥

तुका म्हणे समर्थपणे । काय नेणें करीतसां ॥३॥

२७१२

शकुनानें लाभ हानि । येथूनि च कळतसे ॥१॥

भयारूढ जालें मन । आतां कोण विश्वास ॥ध्रु.॥

प्रीत कळे आलिंगनीं । संपादनीं अत्यंत ॥२॥

तुका म्हणे मोकलिलें । कळों आलें बरवें हें ॥३॥

२७१३

नव्हेव निग्रह देहासी दंडण । न वजे भूकतान सहावली ॥१॥

तरि नित्य नित्य करीं आळवण । माझा अभिमान असों द्यावा ॥ध्रु.॥

नाहीं विटाळिलें कायावाचामन । संकल्पासी भिन्न असें चि या ॥२॥

तुका म्हणे भवसागरीं उतार । कराया आधार इच्छीतसें ॥३॥

२७१४

ऐकिली कीर्ति संतांच्या वदनीं । तरि हें ठाकोनि आलों स्थळ ॥१॥

मागिला पुढिला करावें सारिखें । पालटों पारिखें नये देवा ॥ध्रु.॥

आम्हासी विश्वास नामाचा आधार । तुटतां हे थार उरी नाहीं ॥२॥

तुका म्हणे येथें नसावें चि दुजें । विनंती पंढरिराजें परिसावी हे ॥३॥

२७१५

मोलाचें आयुष्य वेचतसे सेवे । नुगवतां गोवे खेद होतो ॥१॥

उगवूं आलेति तुम्हीं नारायणा । परिहार या सिणा निमिस्यांत ॥ध्रु.॥

लिगाडाचे मासी न्यायें जाली परी । उरली ते उरी नाहीं कांहीं ॥२॥

तुका म्हणे लाहो साधीं वाचाबळें । ओढियेलों काळें धांव घाला ॥३॥

२७१६

म्हणऊनि जालों क्षेत्रींचे संन्यासी । चत्ति आशापाशीं आवरूनि ॥१॥

कदापि ही नव्हे सीमा उल्लंघन । केलें विसर्जन आव्हानीं च ॥ध्रु.॥

पारिखा तो आतां जाला दुजा ठाव । दृढ केला भाव एकविध ॥२॥

तुका म्हणे कार्यकारणाचा हेवा । नाहीं जीव देवा समर्पिला ॥३॥

२७१७

विभ्रंशिली बुद्धि देहांत जवळी । काळाची अकाळीं वायचाळा ॥१॥

पालटलें जैसें देंठ सोडी पान । पिकलें आपण तयापरी ॥ध्रु.॥

न मारितां हीन बुद्धि दुःख पावी । माजल्याची गोवी तयापरी ॥२॥

तुका म्हणे गळ लागलिया मत्स्या । तळमळेचा तैसा लवलाहो ॥३॥

२७१८

न वजावा तो काळ वांयां । मुख्य दया हे देवा ॥१॥

म्हणऊनि जैसें तैसें । रहणी असें पायांचे ॥ध्रु.॥

मोकळें हे मन कष्ट । करी नष्ट दुर्जन ॥२॥

तुका म्हणे कांहीं नेणें । न वजें येणेंपरी वांयां ॥३॥

२७१९

कल्पतरूअंगीं इच्छिलें तें फळ । अभागी दुर्बळ भावें सिद्धी ॥१॥

धन्य त्या जाती धन्य त्या जाती । नारायण चित्ती सांठविला ॥ध्रु.॥

बीजाऐसा द्यावा उदकें अंकुर । गुणाचे प्रकार ज्याचे तया ॥२॥

तुका म्हणे कळे पारखिया हिरा । ओझें पाठी खरा चंदनाचें ॥३॥

२७२०

उकरडा आधीं अंगीं नरकाडी । जातीची ते जोडी ते चि चित्ती ॥१॥

कासयानें देखे अंधळा माणिकें । चवीविण फिके वांयां जाय ॥ध्रु.॥

काय जाणे विष पालटों उपचारें । मुखासी अंतर तों चि बरें ॥२॥

तुका म्हणे काय उपदेश वेड्या । संगें होतो रेड्यासवें कष्ट ॥३॥

२७२१

जया शिरीं कारभार । बुद्धि सार तयाची ॥१॥

वर्ते तैसें वर्ते जन । बहुतां गुण एकाचा ॥ध्रु.॥

आपणीयां पाक करी । तो इतरीं सेविजे ॥२॥

तुका म्हणे शूर राखे । गाढव्या वाखेसांगातें॥३॥

२७२२

एक एका साह्य करूं । अवघें धरूं सुपंथ ॥१॥

कोण जाणे कैसी परी । पुढें उरी ठेवितां ॥ध्रु.॥

अवघे धन्य होऊं आता । स्मरवितां स्मरण ॥२॥

तुका म्हणे अवघी जोडी । ते आवडा चरणांची ॥३॥

२७२३

फळकट तो संसार । येथें सार भगवंत ॥१॥

ऐसें जागवितों मना । सरसें जनासहित ॥ध्रु.॥

अवघें निरसूनि काम । घ्यावें नाम विठोबाचें ॥२॥

तुका म्हणे देवाविण । केला सीण तो मिथ्या ॥३॥

२७२४

सुधारसें ओलावली । रसना धाली न धाय ॥१॥

कळों नये जाली धणी । नारायणीं पूर्णता ॥ध्रु.॥

आवडे तें तें च यासी । ब्रम्हरसीं निरसें ॥२॥

तुका म्हणे बहुतां परी । करूनि करीं सेवन ॥३॥

२७२५

असंतीं कांटाळा हा नव्हे मत्सर । ब्रम्ह तें विकारविरहित ॥१॥

तरि म्हणा त्याग प्रतिपादलासे । अनादि हा असे वैराकार ॥ध्रु.॥

सिजलें हिरवें एका नांवें धान्य । सेवनापें भिन्न निवडे तें ॥२॥

तुका म्हणे भूतीं साक्ष नारायण । अवगुणीं दंडण गुणीं पुजा ॥३॥

२७२६

आपुलें आपण जाणावें स्वहित । जेणें राहे चत्ति समाधान ॥१॥

बहुरंगें माया असे विखरली । कुंटित चि चाली होतां बरी ॥ध्रु.॥

पूजा ते अबोला चित्तीच्या प्रकारीं । भाव विश्वंभरीं समर्पावा ॥२॥

तुका म्हणे गेला फिटोनियां भेव । मग होतो देव मनाचा चि ॥३॥

२७२७

असोनि न कीजे अलिप्त अहंकारें । उगी च या भारें कुंथाकुंथी ॥१॥

धांवा सोडवणें वेगीं लवकरी । मी तों जालों हरी शक्तिहीन ॥ध्रु.॥

भ्रमल्यानें दिसें बांधल्याचेपरी । माझें मजवरी वाहोनियां ॥२॥

तुका म्हणे धांव घेतलीसे सोईं । आतां पुढें येई लवकरी ॥३॥

२७२८

आपुल्याचा भोत चाटी । मारी करंटीं पारिख्या ॥१॥

ऐसें जन भुललें देवा । मिथ्या हेवा वाढवी ॥ध्रु.॥

गळ गिळी आविसें मासा । प्राण आशा घेतला ॥२॥

तुका म्हणे बोकडमोहो । धरी पहा हो खाटिक ॥३॥

२७२९

विषय तो मरणसंगीं । नेणे सुटिका अभागी ॥१॥

शास्त्राचा केला लुंडा । तोंडीं पाडियेला धोंडा ॥ध्रु.॥

अगदीं मोक्ष नाहीं ठावा । काय सांगावें गाढवा ॥२॥

तुका म्हणे ग्यानगड । सुखें देवा पावेना नाड ॥३॥

२७३०

मी च विखळ मी च विखळ । येर सकळ बहु बरें ॥१॥

पाहिजे हें क्षमा केलें । येणें बोलें विनवणी ॥ध्रु.॥

मी च माझें मी च माझें । जालें ओझें अन्याय ॥२॥

आधीं आंचवला आधीं आंचवला । तुका जाला निमनुष्य ॥३॥

२७३१

येणें जाणें तरी । राहे देव कृपा करी ॥१॥

ऐसें तंव पुण्य नाहीं । पाहातां माझे गांठी कांहीं ॥ध्रु.॥

भय निवारिता कोण वेगळा अनंता ॥२॥

तुका म्हणे वारे भोग । वारी तरी पांडुरंग ॥३॥

२७३२

भल्याचें कारण सांगावें स्वहित । जैसी कळे नीत आपणासी ॥१॥

परी आम्ही असों एकाचिये हातीं । नाचवितो चित्ती त्याचें तैसें ॥ध्रु.॥

वाट सांगे त्याच्या पुण्या नाहीं पार । होती उपकार अगणित ॥२॥

तुका म्हणे तुम्ही बहु कृपावंत । आपुलें उचित केलें संतीं ॥३॥

२७३३

लावूनियां पुष्टी पोरें । आणि करकर कथेमाजी ॥१॥

पडा पायां करा विनंती । दवडा हातीं धरोनियां ॥ध्रु.॥

कुर्वाळूनि बैसे मोहें । प्रेम कां हे नासीतसे ॥२॥

तुका म्हणे वाटे चित्ती । करा फजित म्हणऊनि ॥३॥

२७३४

पुण्य उभें राहो आतां । संताचें याकारणें ॥१॥

पंढरीचे लागा वाटे । सखा भेटे विठ्ठल ॥ध्रु.॥

संकल्प हे यावे फळा । कळवळा बहुतांचा ॥२॥

तुका म्हणे होऊनि क्षमा । पुरुषोत्तमा अपराध ॥३॥

२७३५

आइकिली मात । पुरविले मनोरथ ॥

प्रेम वाढविलें देवा । बरवी घेऊनियां सेवा ॥ध्रु.॥

केली विनवणी । तैसी पुरविली धणी ॥२॥

तुका म्हणे काया । रसा कुरोंडी वरोनियां ॥३॥

२७३६

संतांची स्तुति ते दर्शनाच्या योगें । पडिल्या प्रसंगें ऐसी कीजें ॥१॥

संकल्प ते सदा स्वामीचे चि चित्ती । फाकों नये वृत्ति अखंडित ॥ध्रु.॥

दास्यत्व तें असे एकविध नांवें । उरों नये जीवें भिन्नत्वासी ॥२॥

निज बीजा येथें तुका अधिकारी । पाहिजे तें पेरी तये वेळे ॥३॥

२७३७

सेजेचा एकांत आगीपाशीं कळे । झांकिलिया डोळे अधःपात ॥१॥

राहो अथवा मग जळो अगीमधीं । निवाडु तो आधीं होऊनि गेला ॥ध्रु.॥

भेणें झडपणी नाहीं येथें दुजें । पादरधिटा ओझें हतियारें ॥२॥

तुका म्हणे मज नाहीं जी भरवसा । तोवरि सहसा निवाडु तो ॥३॥

२७३८

न सरे भांडार । भरलें वेचितां अपार ॥१॥

मवित्याचें पोट भरे । पुढिलासी पुढें उरे ॥ध्रु.॥

कारणापुरता लाहो आपुलाल्या हिता ॥२॥

तुका म्हणे देवा । पुढें केला चाले हेवा ॥३॥

२७३९

तरी हांव केली अमुपा व्यापारें । व्हावें एकसरें धनवंत ॥१॥

जालों हरिदास शूरत्वाच्या नेमें । जालीं ठावीं वर्में पुढिलांची ॥ध्रु.॥

जनावेगळें हें असे अभिन्नव । बळी दिला जीव म्हणऊनि ॥२॥

तुका म्हणे तरी लागलों विल्हेसी । चालतिया दिसीं स्वामी ॠणी ॥३॥

२७४०

कोण दुजें हरी सीण । शरण दीन आल्याचा ॥१॥

तुम्हांविण जगदीशा । उदार ठसा त्रिभुवनीं ॥ध्रु.॥

कोण ऐसें वारी पाप । हरी ताप जन्माचा ॥२॥

तुका म्हणे धांव घाली । कोण चाली मनाचे ॥३॥

२७४१

ग्रंथाचे अर्थ नेणती हे खळ । बहु अनर्गळ जाले विषयीं ॥१॥

नाहीं भेदू म्हुण भलतें चि आचरे । मोकळा विचरे मनासवें ॥२॥

तुका म्हणे विषा नांव तें अमृत । पापपुण्या भीत नाहीं नष्ट ॥३॥

२७४२

कायावाचामनें जाला विष्णुदास । काम क्रोध त्यास बाधीतना ॥१॥

विश्वास तो करी स्वामीवरी सत्ता । सकळ भोगिता होय त्याचें ॥२॥

तुका म्हणे चत्ति करावें निर्मळ । येऊनि गोपाळ राहे तेथें ॥३॥

२७४३

याती हीन मति हीन कर्म हीन माझें । सांडोनियां सर्व लज्जा शरण आलों तुज ॥१॥

येई गा तूं मायबापा पंढरीच्या राया । तुजविण सीण जाला क्षीण जाली काया ॥ध्रु.॥

दिनानाथ दीनबंधू नाम तुज साजे । पतितपावन नाम ऐसी ब्रीदावळी गाजे॥२॥

विटेवरि वीट उभा कटावरी कर । तुका म्हणे हें चि आम्हां ध्यान निरंतर ॥३॥

२७४४

गंगा आली आम्हांवरि । संतपाउलें साजिरीं ॥१॥

तेथें करीन मी अंघोळी । उडे चरणरजधुळी । येती तीर्थावळी । पर्वकाळ सकळ ॥ध्रु.॥

पाप पळालें जळालें । भवदुःख दुरावलें॥२॥

तुका म्हणे धन्य जालों । सप्तसागरांत न्हालों ॥३॥

२७४५

पोटासाठीं खटपट करिसी अवघा वीळ । राम राम म्हणतां तुझी बसली दांतखीळ ॥१॥

हरिचें नाम कदाकाळीं कां रे नये वाचे । म्हणतां राम राम तुझ्या बाचें काय वेचें ॥ध्रु.॥

द्रव्याचिया आशा तुजला दाही दिशा न पुरती । कीर्तनासी जातां तुझी जड झाली माती ॥२॥

तुका म्हणे ऐशा जीवा काय करूं आता । राम राम न म्हणे त्याचा गाढव मातापिता ॥३॥

२७४६

आम्हां सुकाळ सुखाचा । जवळी हाट पंढरीचा । सादाविती वाचा । रामनामें वैष्णव ॥१॥

घ्या रे आपुलाल्या परी । नका ठेवूं कांही उरी । ओसरतां भरी । तोंडवरी अंबर ॥ध्रु.॥

वाहे बंदर द्वारका । खेप आली पुंडलिका । उभे चि विकिलें एका । सनकादिकां सांपडलें ॥२॥

धन्य धन्य हे भूमंडळी । प्रगटली नामावळी । घेती जीं दुबळीं । तीं आगळीं सदैव ॥३॥

माप आपुलेनि हातें । कोणी नाहीं निवारितें । पैस करूनि चित्ती । घ्यावें हितें आपुलिया ॥४॥

नाहीं वाटितां सरलें । आहे तैसें चि भरलें । तुका म्हणे गेलें । वांयांविण न घेतां ॥५॥

२७४७

चुकलिया ताळा । वाती घालुनि बैसे डोळां ॥१॥

तैसें जागें करीं चित्ता । कांहीं आपुलिया हिता ॥ध्रु.॥

निक्षेपिलें धन । तेथें गुंतलेसे मन ॥२॥

नाशिवंतासाटीं । तुका म्हणे करिसी आटी ॥३॥

२७४८

करूनि जतन । कोणा कामा आलें धन ॥१ ॥

ऐसें जाणतां जाणतां । कां रे होतोसी नेणता ॥ध्रु.॥

प्रिया पुत्र बंधु । नाहीं तुज यांशीं संबंधु ॥२॥

तुका म्हणे एका । हरीविण नाहीं सखा ॥३॥

२७४९

आम्हीं देतों हाका । कां रे जालासी तूं मुका ॥१॥

न बोलसी नारायणा । कळलासी क्रियाहीना ॥ध्रु.॥

आधीं करूं चौघाचार। मग सांडूं भीडभार ॥२॥

तुका म्हणे सेवटीं । तुम्हां आम्हां घालूं तुटी ॥३॥

२७५०

नव्हे भिडा हें कारण । जाणे करूं ऐसे जन ॥१॥

जों जों धरावा लौकिक । रडवितोसी आणीक ॥ध्रु.॥

चाल जाऊं संतांपुढें । ते हें निवडिती रोकडें ॥२॥

तुका म्हणे तूं निर्लज्ज । आम्हां रोकडी गरज ॥३॥

२७५१

बहु होता भला । परि ये रांडेनें नासिला ॥१॥

बहु शिकला रंग चाळे । खरें खोटें इचे वेळे ॥ध्रु.॥

नव्हतें आळवितें कोणी । इनें केला जगॠणी ॥२॥

ज्याचे त्यासी नेदी देऊं । तुका म्हणे धांवे खाऊं ॥३॥

२७५२

काय करावें तें आतां । जालें नयेसें बोलतां ॥१॥

नाहीं दोघांचिये हातीं । गांठी घालावी एकांतीं ॥ध्रु.॥

होय आपुलें काज । तों हे भीड सांडूं लाज ॥२॥

तुका म्हणे देवा । आधीं निवडूं हा गोवा ॥३॥

२७५३

केली सलगी तोंडपिटी । आम्ही लडिवाळें धाकुटीं ॥१॥

न बोलावें तें चि आलें । देवा पाहिजे साहिलें ॥ध्रु.॥

अवघ्यांमध्यें एक वेडें । तें चि खेळविती कोडें ॥२॥

तुका म्हणे मायबापा । मजवरि कोपों नका ॥३॥

२७५४

शिकवूनि बोल । केलें कवतुक नवल ॥१॥

आपणियां रंजविलें । बापें माझिया विठ्ठलें ॥ध्रु.॥

हातीं प्रेमाचें भातुकें । आम्हां देऊनियां निकें ॥२॥

तुका करी टाहो । पाहे रखुमाईंचा नाहो ॥३॥

२७५५

तेथें सुखाची वसति । गाती वैष्णव नाचती । पताका झळकती । गर्जती हरिनामें ॥१॥

दोषा जाली घेघेमारी । पळती भरले दिशा चारी । न येती माघारीं । नाहीं उरी परताया ॥ध्रु.॥

विसरोनि देवपणा । उभा पंढरीचा राणा । विटोनि निर्गुणा । रूप धरिलें गोजिरें ॥२॥

पोट सेवितां न धाये । भूक भुकेली च राहे । तुका म्हणे पाहे । कोण आस या मुक्तीची ॥३॥

२७५६

शूद्रवंशी जन्मलों । म्हणोनि दंभें मोकलिलों ॥१॥

अरे तूं चि माझा आतां । मायबाप पंढरीनाथा ॥ध्रु.॥

घोकाया अक्षर । मज नाहीं अधिकार ॥२॥

सर्वभावें दीन । तुका म्हणे यातिहीन ॥३॥

२७५७

वेडें वांकडें गाईंन । परि मी तुझा चि म्हणवीन॥१॥

मज तारीं दिनानाथा । ब्रीदें साच करीं आता ॥ध्रु.॥

केल्या अपराधांच्या राशीं । म्हणऊनि आलों तुजपाशीं ॥२॥

तुका म्हणे मज तारीं । सांडीं ब्रीद नाहींतरी ॥३॥

२७५८

हरिभक्त माझे जिवलग सोइरे । हृदयीं पाउले धरिन त्यांचे ॥१॥

अंतकाळीं येती माझ्या सोडवणे । मस्तक बैसणें देइन त्यांसी ॥ध्रु.॥

आणिक सोइरे सज्जन वो कोणी । वैष्णवांवांचोनि नाहीं मज ॥२॥

देइन आळिंगण धरीन चरण । संवसारसीण नासे तेणें ॥३॥

कंठीं तुळशीमाळा नामाचे धारक । ते माझे तारक भवनदीचे ॥४॥

तयांचे चरणीं घालीन मी मिठी । चाड हे वैकुंठीं नाहीं मज ॥५॥

अळसें दंभें भावें हरिचें नाम गाती । ते माझे सांगाती परलोकींचे ॥६॥

कायावाचामनें देइन क्षेम त्यासी । चाड जीवित्वासी नाहीं मज ॥७॥

हरिचें नाम मज म्हणविती कोणी । तया सुखा धणी धणी वरी ॥८॥

तुका म्हणे तया उपकारें बांधलों । म्हणऊनि आलों शरण संतां ॥९॥

२७५९

लटिका तो प्रपंच एक हरि साचा । हरिविण आहाच सर्व इंद्रियें ॥१॥

लटिकें तें मौन्य भ्रमाचें स्वप्न । हरिविण ध्यान नश्वर आहे ॥ध्रु.॥

लटिकिया विपत्ति हरिविण करिती । हरि नाहीं चित्ती तो शव जाणा ॥२॥

तुका म्हणे हरि हें धरिसी निर्धारीं । तरीं तूं झडकरी जासी वैकुंठा ॥३॥

२७६०

सर्वस्वा मुकावें तेणें हरीसी जिंकावें । अर्थ प्राण जीवें देहत्याग ॥१॥

मोह ममता माया चाड नाहीं चिंता । विषयकंदुवेथा जाळूनियां ॥ध्रु.॥

लोकलज्जा दंभ आणि अहंकार । करूनि मत्सर देशधडी ॥२॥

शांति क्षमा दया सखिया विनउनी । मूळ चक्रपाणी धाडी त्यांसी ॥३॥

तुका म्हणे याती अक्षरें अभिमान । सांडोनिया शरण रिघें संतां ॥४॥

२७६१

एकांतांचे सुख देई मज देवा । आघात या जीवा चुकवूनि ॥१॥

ध्यानीं रूप वाचे नाम निरंतर । आपुला विसर पडों नेदीं ॥ध्रु.॥

मायबाळा भेटी सुखाची आवडी । तैशी मज गोडी देई देवा ॥२॥

कीर्ती ऐकोनियां जालों शरणांगत । दासाचें तूं हित करितोसी ॥३॥

तुका म्हणे मी तों दीन पापराशी । घालावें पाठीशी मायबापा ॥४॥

२७६२

लटिकें तें ज्ञान लटिकें ते ध्यान । जरि हरिकिर्तन प्रिय नाहीं ॥१॥

लटिकें चि दंभ घातला दुकान । चाळविलें जन पोटासाटीं ॥ध्रु.॥

लटिकें चि केलें वेदपारायण । जरि नाहीं स्फुंदन प्रेम कथे ॥२॥

लटिकें तें तप लटिका तो जप । अळस निद्रा झोप कथाकाळीं ॥३॥

नाम नावडे तो करील बाहेरी । नाहीं त्याची खरी चित्तशुद्धि ॥४॥

तुका म्हणे ऐसीं गर्जती पुराणें । शिष्टांची वचनें मागिला ही ॥५॥

२७६३

भूतीं भगवद्भाव । मात्रासहित जीव । अद्वैत ठाव । निरंजन एकला ॥१॥

ऐसीं गर्जती पुराणें । वेदवाणी सकळ जन । संत गर्जतील तेणें । अनुभवें निर्भर ॥ध्रु.॥

माझें तुझें हा विकार । निरसतां एकंकार । न लगे कांहीं फार । विचार चि करणें ॥२॥

तुका म्हणे दुजें । हें तों नाहीं सहजें । संकल्पाच्या काजें । आपें आप वाढलें ॥३॥

२७६४

नेणें काुंफ्कों कान । नाहीं एकांतींचें ज्ञान ॥१॥

तुम्ही आइका हो संत । माझा सादर वृत्तांत ॥ध्रु.॥

नाहीं देखिला तो डोळां । देव दाखवूं सकळां ॥२॥

चिंतनाच्या सुखें । तुका म्हणे नेणें दुःखें ॥३॥

२७६५

त्याग तरी ऐसा करा । अहंकारा दवडावें ॥१॥

मग जैसा तैसा राहें । काय पाहें उरलें तें ॥ध्रु.॥

अंतरींचें विषम गाढें । येऊं पुढें नेदावें ॥२॥

तुका म्हणे शुद्ध मन । समाधान पाहिजे ॥३॥

२७६६

मातेचिये चित्ती । अवघी बाळकाची व्याप्ति ॥१॥

देह विसरे आपुला । जवळीं घेतां सीण गेला ॥ध्रु.॥

दावी प्रेमभातें । आणि अंगावरि चढतें ॥२॥

तुका संतापुढें । पायीं झोंबे लाडें कोडें ॥३॥

२७६७

कोणा पुण्या फळ आलें । आजि देखिलीं पाउलें ॥१॥

ऐसें नेणें नारायणा । संतीं सांभाळिलें दीना ॥ध्रु.॥

कोण लाभकाळ । दीन आजि मंगळ ॥२॥

तुका म्हणे जाला । लाभ सहज विठ्ठला ॥३॥

२७६८

मान इच्छी तो अपमान पावे । अमंगळ सवे अभाग्याची ॥१॥

एकाचिये अंगीं दुजियाचा वास । आशा पुढें नाश सद्धि करी ॥ध्रु.॥

आधीं फळासी कोठें पावों शके । वासनेची भिकेवरी चाली ॥२॥

तुका म्हणे राजहंस ढोरा नांव । काय तया घ्यावें अळंकाराचें ॥३॥

२७६९

संसारापासूनि कैसें सोडविशी । न कळे हृषीकेशी काय जाणें । करितां न सरे अधिक वाट पाहीं ।

तृष्णा देशधडी केलों । भक्तिभजनभाव यांसी नाहीं ठाव । चरणीं तुझ्या अंतरलों ।

मागें पुढें रीग न पुरे चि पाहातां । अवघा अवघीं वेष्टिलों ॥१॥

आतां माझी लाज राखें नारायणा । हीन हीन लीन याचकाची ।

करितां न कळे कांहीं असतील गुण दोष । करीं होळी संचिताची ॥ध्रु.॥

इंद्रियें द्वारें मन धांवे सैरें । नांगवे करितां चि कांहीं । हात पाय कान मुख लिंगस्थान ।

नेत्र घ्राणद्वारें पाहीं । जया जैसी सोय तया तैसें होय। क्षण एक स्थिर नाहीं ।

करिती ताडातोडी ऐसी यांची खोडी । न चले माझें यास कांहीं ॥२॥

शरीरसंबंधु पुत्र पत्नी बंधु । धन लोभ मायावंत । जन लोकपाळ मैत्र हे सकळ ।

सोइरीं सज्जनें बहुतें । नाना कर्म डाय करिती उपाय । बुडावया घातपातें ।

तुका म्हणे हरी राखे भलत्या परी । आम्ही तुझीं शरणागतें ॥३॥

२७७०

नाम घेतां उठाउठीं । होय संसारासी तुटी ॥१॥

ऐसा लाभ बांधा गांठी । विठ्ठलपायीं पडे मिठी ॥ध्रु.॥

नामापरतें साधन नाहीं । जें तूं करिशी आणिक कांहीं ॥२॥

हाकारोनि सांगे तुका । नाम घेतां राहों नका ॥३॥

२७७१

प्राण समर्पिला आम्ही । आतां उशीर कां स्वामी ॥१॥

माझें फेडावें उसणें । भार न मना या ॠणें ॥ध्रु.॥

जाला कंठस्फोट। जवळी पातलों निकट ॥२॥

तुका म्हणे सेवा । कैसी बरी वाटे देवा ॥३॥

२७७२

येणें मागॉ आले । त्यांचें निसंतान केलें ॥१॥

ऐसी अवघड वाट । कोणा सांगावा बोभाट ॥ध्रु.॥

नागविल्या थाटी । उरों नेदी च लंगोटी ॥२॥

तुका म्हणे चोर । तो हा उभा कटिकर ॥३॥

२७७३

तोंवरि तोंवरि जंबुक करि गर्जना । जंव त्या पंचानना देखिलें नाहीं ॥१॥

तोंवरि तोवरिं सिंधु करि गर्जना । जंव त्या अगिस्तब्राम्हणा देखिलें नाहीं ॥ध्रु.॥

तोंवरि तोंवरि वैराग्याच्या गोष्टी । जंव सुंदर वनिता दृष्टी पडिली नाहीं ॥२॥

तोंवरि तोंवरि शूरत्वाच्या गोष्टी । जंव परमाईंचा पुत्र दृष्टी देखिला नाहीं ॥३॥

तोंवरि तोंवरि माळामुद्रांचीं भूषणें । जंव तुक्याचें दर्शन जालें नाहीं ॥४॥

२७७४

तोंवरि तोंवरि शोभतील गारा । जंव नाहीं हिरा प्रकाशला ॥१॥

तोंवरि तोंवरि शोभतील दीपिका । नुगवता एका भास्करासी ॥२॥

तोंवरि तोंवरि सांगती संताचिया गोष्टी । जंव नाहीं भेटी तुक्यासवें ॥३॥

२७७५

धरोनि दोन्ही रूपें पाळणें संहार । करी कोप रुद्र दयाळ विष्णु ॥१॥

जटाजूट एका मुगुट माथां शिरीं । कमळापति गौरीहर एक ॥ध्रु.॥

भस्मउद्धळण लक्ष्मीचा भोग । शंकर श्रीरंग उभयरूपीं ॥२॥

वैजयंती माळा वासुगीचा हार । लेणें अळंकार हरिहरा ॥३॥

कपाळ झोळी एका स्मशानींचा वास । एक जगन्निवास विश्वंभर ॥४॥

तुका म्हणे मज उभयरूपीं एक । सारोनि संकल्प शरण आलों ॥५॥

२७७६

उचिताचा भाग होतों राखोनियां । दिसती ते वांयां कष्ट गेले ॥१॥

वचनाची कांहीं राहे चि ना रुचि । खळाऐसें वाची कुची जालें ॥ध्रु.॥

विश्वासानें माझें बुडविलें घर । करविला धीर येथवरी ॥२॥

तुका म्हणे शेकीं थार नाहीं बुड । कैसें तुम्हीं कोड पुरविलें ॥३॥

२७७७

लांब लांब जटा काय वाढवूनि । पावडें घेऊनि क्रोधें चाले ॥१॥

खायाचा वोळसा शिव्या दे जनाला । ऐशा तापशाला बोध कैंचा ॥ध्रु.॥

सेवी भांग अफू तमाखू उदंड । परि तो अखंड भ्रांतीमाजी ॥२॥

तुका म्हणे ऐसा सर्वस्वें बुडाला । त्यासी अंतरला पांडुरंग ॥३॥

२७७८

अवघीं च तीथॉ घडलीं एकवेळा । चंद्रभागा डोळां देखिलिया ॥१॥

अवघीं च पापें गेलीं दिगांतरीं । वैकुंठ पंढरी देखिलिया ॥ध्रु.॥

अवघिया संतां एकवेळा भेटी । पुंडलीक दृष्टी देखिलिया ॥२॥

तुका म्हणे जन्मा आल्याचें सार्थक । विठ्ठल चि एक देखिलिया ॥३॥

२७७९

सदा सर्वकाळ अंतरीं कुटिल । तेणें गळां माळ घालूं नये ॥१॥

ज्यासी नाहीं दया क्षमा शांति । तेणें अंगीं विभूती लावूं नये ॥ध्रु.॥

जयासी न कळे भक्तीचें महिमान । तेणें ब्रम्हज्ञान बोलों नये ॥२॥

ज्याचें मन नाहीं लागलें हातासी । तेणें प्रपंचासी टाकुं नये ॥३॥

तुका म्हणे ज्यासी नाहीं हरिभक्ति । तेणें भगवें हातीं धरूं नये ॥४॥

२७८०

आम्ही असों निश्चिंतीनें । एक्या गुणें तुमचिया ॥१॥

दुराचारी तरले नामें । घेतां प्रेम म्हणोनि ॥ध्रु.॥

नाहीं तुम्हां धांव घेता । कृपावंता आळस ॥२॥

तुका म्हणे विसरूं कांहीं । तुज वो आईं विठ्ठले ॥३॥

२७८१

अनुभवें वदे वाणी । अंतर ध्यानीं आपुलें ॥१॥

कैंची चिका दुधचवी । जरी दावी पांढरें ॥ध्रु.॥

जातीऐसा दावी रंग । बहु जग या नावें ॥२॥

तुका म्हणे खद्योत ते । ढुंगाभोंवतें आपुलिया ॥३॥

२७८२

परपीडक तो आम्हां दावेदार । विश्वीं विश्वंभर म्हणऊनि ॥१॥

दंडूं त्यागूं बळें नावलोकुं डोळा । राखूं तो चांडाळा ऐसा दुरि ॥ध्रु.॥

अनाचार कांहीं न साहे अवगुणें । बहु होय मन कासावीस ॥२॥

तुका म्हणे माझी एकविध सेवा । विमुख ते देवा वाळी चित्ते ॥३॥

२७८३

कांहीं न मागे कोणांसी । तो चि आवडे देवासी ॥१॥

देव तयासी म्हणावें । त्याचे चरणीं लीन व्हावें ॥ध्रु.॥

भूतदया ज्याचे मनीं । त्याचे घरीं चक्रपाणी ॥२॥

नाहीं नाहीं त्यासमान । तुका म्हणे मी जमान ॥३॥

२७८४

नाम उच्चारितां कंटीं । पुढें उभा जगजेठी ॥१॥

ऐसें धरोनियां ध्यान । मनें करावें चिंतन ॥ध्रु.॥

ब्रम्हादिकांच्या ध्याना नये । तो हा कीर्तनाचे सोये ॥२॥

तुका म्हणे सार घ्यावें । मनें हरिरूप पाहावें ॥३॥

२७८५

आडलिया जना होसी सहाकारी । अंधळियाकरीं काठी तूं चि ॥१॥

आडिले गांजिले पीडिले संसारीं । त्यांचा तूं कैवारी नारायणा ॥ध्रु.॥

प्रल्हाद महासंकटीं रक्षिला । तुम्ही अपंगिला नानापरी ॥२॥

आपुलें चि अंग तुम्ही वोडविलें । त्याचें निवारलें महा दुःख ॥३॥

तुका म्हणे तुझे कृपे पार नाहीं । माझे विठाबाईं जननीये ॥४॥

२७८६

तपासी तें मन करूं पाहे घात । धरोनि सांगात इंद्रियांचा ॥१॥

म्हणोनि कीर्तन आवडलें मज । सांडोनियां लाज हें चि करी ॥ध्रु.॥

पाहातां आगमनिगमाचे ठाव । तेथें नाहीं भाव एकविध ॥२॥

तुका म्हणे येथें नाहीं वो विकार । नाम एक सार विठोबाचें ॥३॥

२७८७

गुरुशिष्यपण । हें तों अधमलक्षण ॥१॥

भूतीं नारायण खरा । आप तैसा चि दुसरा ॥ध्रु.॥

न कळतां दोरी साप । राहूं नेंदावा तो कांप ॥२॥

तुका म्हणे गुणदोषी । ऐसें न पडावें सोसीं ॥३॥

२७८८

अंगीकार ज्याचा केला नारायणें । निंद्य तें हि तेणें वंद्य केलें ॥१॥

अजामेळ भिल्ली तारीली कुंटणी । प्रत्यक्ष पुराणीं वंद्य केली ॥ध्रु.॥

ब्रम्हहत्याराशी पातकें अपार । वाल्मीक किंकर वंद्य केला ॥२॥

तुका म्हणे येथें भजन प्रमाण । काय थोरपण जाळावें तें ॥३॥

२७८९

धनवंता घरीं । करी धन चि चाकरी ॥१॥

होय बैसल्या व्यापार । न लगे सांडावें चि घर ॥ध्रु.॥

रानीं वनीं दीपीं । असतीं तीं होतीं सोपीं ॥२॥

तुका म्हणे मोल । देतां कांहीं नव्हे खोल ॥३॥

२७९०

हा गे माझा अनुभव । भक्तिभाव भाग्याचा ॥१॥

केला ॠणी नारायण । नव्हे क्षण वेगळा ॥ध्रु.॥

घालोनियां भार माथा। अवघी चिंता वारली ॥२॥

तुका म्हणे वचन साटीं । नाम कंठीं धरोनि ॥३॥

२७९१

देव आहे सुकाळ देशीं । अभाग्यासी दुर्भिक्षा ॥१॥

नेणती हा करूं सांटा । भरले फांटा आडरानें ॥ध्रु.॥

वसवूनि असे घर । माग दूर घातला ॥२॥

तुका म्हणे मन मुरे । मग जें उरे तें चि तूं ॥३॥

२७९२

खुंटोनियां दोरी आपणियांपाशीं । वावडी आकाशीं मोकलिली ॥१॥

आपुलिया आहे मालासी जतन । गाहाणाचे ॠण बुडों नेणें ॥ध्रु.॥

बीज नेलें तेथें येईंल अंकुर । जतन तें सार करा याची ॥२॥

तुका म्हणे माझी निश्चिंतीची सेवा । वेगळें नाहीं देवा उरों दिलें ॥३॥

२७९३

शाहाणपणें वेद मुका । गोपिका त्या ताकटी ॥१॥

कैसें येथें कैसें तेथें । शहाणे ते जाणती ॥ध्रु.॥

यज्ञमुखें खोडी काढी । कोण गोडी बोरांची ॥२॥

तुका म्हणे भावाविण । अवघा सीण केला होय ॥३॥

२७९४

मजुराचें पोट भरे । दाता उरे संचला ॥१॥

या रे या रे हातोहातीं । काय माती सारावी ॥ध्रु.॥

रोजकीर्दी होतां झाडा । रोकडा चि पर्वत ॥२॥

तुका म्हणे खोल पाया । वेचों काया क्लेशेसीं ॥३॥

२७९५

स्मशानीं आम्हां न्याहालीचें सुख । या नांवें कौतुक तुमची कृपा ॥१॥

नाहीं तरीं वांयां अवघें निर्फळ । शब्द ते पोकळ बडबड ॥ध्रु.॥

झाडें झुडें जीव सोइरे पाषाण । होती तई दान तुम्हीं केलें ॥२॥

तुका म्हणे आतां पाहे अनुभव । घेऊनि हातीं जीव पांडुरंगा ॥३॥

२७९६

आमची जोडी ते देवाचे चरण । करावें चिंतन विठोबाचें ॥१॥

लागेल तरीं कोणी घ्यावें धणीवरी । आमुपचि परी आवडीच्या ॥ध्रु.॥

उभारिला कर प्रसद्धि या जग । करूं केला त्याग मागें पुढें ॥२॥

तुका म्हणे होय दरद्रि विच्छिन्न । ऐसे देऊं दान एकवेळे ॥३॥

२७९७

दधिमाझी लोणी जाणती सकळ । तें काढी निराळें जाणे मथन ॥१॥

अिग्न काष्ठामाजी ऐसें जाणे जन । मथिलियाविण कैसा जाळी ॥ध्रु.॥ तुका म्हणे मुख मळीण दर्पणीं । उजळिल्यावांचूनि कैसें भासे ॥२॥

२७९८

नको नको मना गुंतूं मायाजाळीं । काळ आला जवळी ग्रासावया ॥१॥

काळाची हे उडी पडेल बा जेव्हां । सोडविना तेव्हां मायबाप ॥ध्रु.॥

सोडवीना राजा देशींचा चौधरी । आणीक सोइरीं भलीं भलीं ॥२॥

तुका म्हणे तुला सोडवीना कोणी । एका चक्रपाणी वांचूनियां ॥३॥

२७९९

पुढें जेणें लाभ घडे । तें चि वेडे नाशिती ॥१॥

येवढी कोठें नागवण । अंधारुण विष घ्यावें ॥ध्रु.॥

होणारासी मिळे बुद्धि । नेदी शुद्धी धरूं तें ॥२॥

तुका म्हणे जना सोंग । दावी रंग आणीक ॥३॥

२८००

ऐका गा ए अवघे जन । शुद्ध मन तें हित ॥१॥

अवघा काळ नव्हे जरी । समयावरी जाणावें ॥ध्रु.॥

नाहीं कोणी सवें येता । संचिता या वेगळा ॥२॥

बरवा अवकाश आहे । करा साहे इंद्रियें ॥३॥

कर्मभूमीऐसा ठाव । वेवसाव जाणावा ॥४॥

तुका म्हणे उत्तम जोडी । जाती घडी नरदेह ॥५॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:27.5400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

आडावणें

  • क्रि. ( कु . ) बंदरांत आगबोट दूर उभी असतां उतारु उतरुन घेण्यासाठीं आगबोटीस पडाव लागणें . [ अडविणें प्रयोजक ] 
RANDOM WORD

Did you know?

जर सर्व प्राण्य़ांचा आत्मा एकच असेल तर प्राणी पक्ष्यांची भुते होतात काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.