TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह ८०१ ते ९००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह ८०१ ते ९००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह ८०१ ते ९००

८०१

वाटुली पाहातां सिणले डोळुले । दाविसी पाउलें कइं वो डोळां ॥१॥

तूं माय माउली कृपेची साउली । विठ्ठले पाहिली वास तुझी ॥२॥

तुका म्हणे माझ्या असांवल्या बाह्या । तुज क्षेम द्याया पांडुरंगा ॥३॥

८०२

देह हा सादर पाहावा निश्चित । सर्व सुख एथें नाम आहे ॥१॥

ब्रम्ह जें देखणें द्वैत जेव्हां गेलें । शरीर तें जालें ब्रम्हरूप ॥ध्रु.॥

यजन याजन तप व्रतें करिती । विकल्पें नागवती शुद्ध पुण्या ॥२॥

तुका म्हणे सर्व सुख एथें आहे । भ्रांति दूर पाहें टाकुनियां ॥३॥

॥१३॥

८०३

तुझे वणूप गुण ऐसी नाहीं मती । राहिल्या त्या श्रुती मौन्यपणें ॥१॥

मौन्यपणें वाचा थोंटावल्या चारी । ऐसें तुझें हरी रूप आहे ॥ध्रु.॥

रूप तुझें ऐसें डोळां न देखवे । जेथें हें झकवे ब्रम्हादिक ॥२॥

ब्रम्हादिक देवा कर्माची कचाटी । म्हणोनि आटाटी फार त्यांसी ॥३॥

तुका म्हणे तुझें गुण नाम रूप । आहेसी अमुप वाणूं काई ॥४॥

८०४

मनवाचातीत तुझें हें स्वरूप । म्हणोनियां माप भक्ति केलें ॥१॥

भक्तीचिया मापें मोजितों अनंता । इतरानें तत्वता न मोजवे ॥ध्रु.॥

योग याग तपें देहाचिया योगें । ज्ञानाचिया लागें न सांपडेसी ॥२॥

तुका म्हणे आम्ही भोळ्या भावें सेवा । घ्यावी जी केशवा करितों ऐसी ॥३॥

८०५

देवा ऐसा शिष्य देई । ब्रम्हज्ञानी निपुण पाहीं ॥१॥

जो कां भावाचा आगळा । भक्तिप्रेमाचा पुतळा ॥ध्रु.॥

ऐशा युक्ति ज्याला बाणे । तेथें वैराग्याचें ठाणें ॥२॥

ऐसा जाला हो शरीरीं । तुका लिंबलोण करी ॥३॥

८०६

जंव नाहीं देखिली पंढरी । तोंवरी वर्णिसी थोर वैकुंठींची ॥१॥

मोक्षसिद्धी तेथें हिंडे दारोदारीं । होऊनि कामारी दीनरूप ॥ध्रु.॥

वृंदावन सडे चौक रंग माळा । अभिन्नव सोहोळा घरोघरीं ॥२॥

नामघोष कथापुराणकीर्तनीं । ओविया कांडणीं पांडुरंग ॥३॥

सर्व सुख तेथें असे सर्वकाळ । ब्रम्ह तें केवळ नांदतसे ॥४॥

तुका म्हणे जें न साधे सायासें । तें हें प्रत्यक्ष दिसे विटेवरि ॥५॥

८०७

दुःख वाटे ऐसी ऐकोनियें गोष्टी । जेणें घडे तुटी तुझ्या पायीं ॥१॥

येतो कळवळा देखोनियां घात । करितों फजित नाइकती ॥ध्रु.॥

काय करूं देवा ऐसी नाहीं शक्ति । दंडुनि पुढती वाटे लावूं ॥२॥

तुका म्हणे मज दावूं नको ऐसे । दृष्टीपुढें पिसे पांडुरंगा ॥३॥

८०८

शूकरासी विष्ठा माने सावकास । मिष्टान्नाची त्यास काय गोडी ॥१॥

तेवीं अभक्तांसी आवडे पाखांड । न लगे त्यां गोड परमार्थ ॥ध्रु.॥

श्वानासी भोजन दिलें पंचामृत । तरी त्याचें चित्त हाडावरि ॥२॥

तुका म्हणे सर्पा पाजिलिया क्षीर । वमितां विखार विष जालें ॥३॥

८०९

रासभ धुतला महा तीर्थांमाजी । नव्हे जैसा तेजी शामकर्ण ॥१॥

तेवीं खळा काय केला उपदेश । नव्हे चि मानस शुद्ध त्याचें ॥ध्रु.॥

सर्पासी पाजिलें शर्करापीयूष । अंतरींचें विष जाऊं नेणे ॥२॥

तुका म्हणे श्वाना क्षिरीचें भोजन । सवें चि वमन जेवी तया ॥३॥

८१०

जेवीं नवज्वरें तापलें शरीर । लागे तया क्षीर विषातुल्य ॥१॥

तेवीं परमार्थ जीहीं दुराविला । तयालागीं झाला सन्निपात ॥ध्रु.॥

कामिनी जयाच्या जाहाली नेत्रासी । देखी तो चंद्रासी पीतवर्ण ॥२॥

तुका म्हणे मद्यपानाची आवडी । न रुचे त्या गोडी नवनीताची ॥३॥

८११

आतां असों मना अभक्तांची कथा । न होई दुश्चिता हरिनामीं ॥१॥

नये त्याची कदा गोष्टी करूं मात । जिव्हे प्रायश्चित्त त्याच्या नांवें ॥ध्रु.॥

प्रभातें न घ्यावें नांव माकडाचें । तैसें अभक्ताचें सर्वकाळ ॥२॥

तुका म्हणे आतां आठवूं मंगळ । जेणें सर्व काळ सुखरूप ॥३॥

८१२

नाम आठवितां सद्गदित कंठीं । प्रेम वाढे पोटीं ऐसें करीं ॥१॥

रोमांच जीवन आनंदाश्रु नेत्रीं । अष्टांग ही गात्रीं प्रेम तुझें ॥ध्रु.॥

सर्व ही शरीर वेचो या कीर्तनीं । गाऊं निशिदिनीं नाम तुझें ॥२॥

तुका म्हणे दुजें न करीं कल्पांतीं । सर्वदा विश्रांति संतां पाई ॥३॥

८१३

जननी हे जाणे बाळकाचें वर्म । सुख दुःख धर्म जें जें कांहीं ॥१॥

अंधापुढें जेणें दिधला आधार । त्याचा हा विचार तो चि जाणे ॥ध्रु.॥

शरणागता जेणें घातलें पाठीशीं । तो जाणे तेविशीं राखों तया ॥२॥

कासे लागे तया न लगती सायास । पोहोणारा त्यास पार पावी ॥३॥

तुका म्हणे जीव विठ्ठलाचे हातीं । दिला त्याची गति तो चि जाणे ॥४॥

८१४

नका वांटूं मन विधिनिषेधांसी । स्मरावा मानसीं पांडुरंग ॥१॥

खादलिया अन्ना मासी बोलों नये । अवघें चि जाये एका घांसें ॥ध्रु.॥

जोडी होते परी ते बहु कठिण । करितां जतन सांभाळावें ॥२॥

तुका म्हणें येथें न मना विषाद । निंबेंविण व्याध तुटों नये ॥३॥

८१५

नको होऊं देऊं भावीं अभावना । या चि नांवें जाणा बहु दोष ॥१॥

मेघवृष्टी येथें होते अनिवार । जिव्हाळ्या उखर लाभ नाड ॥ध्रु.॥

उत्तमा विभागें कनिष्ठाची इच्छा । कल्पतरु तैसा फळे त्यासी ॥२॥

तुका म्हणे जिणें बहु थोडें आहे । आपुलिया पाहें पुढें बरें ॥३॥

८१६

त्याग तंव मज न वजतां केला । कांहीं च विठ्ठला मनांतूनि ॥१॥

भागलिया आला उबग सहज । न धरितां काज जालें मनीं ॥ध्रु.॥

देह जड जालें ॠणाच्या आभारें । केलें संवसारें कासावीस ॥२॥

तुका म्हणे गेला आळसकळिस । अकर्तव्य दोष निवारिले ॥३॥

८१७

मढें झांकुनियां करिती पेरणी । कुणबियाचे वाणी लवलाहें ॥१॥

तयापरी करीं स्वहित आपुलें । जयासी फावलें नरदेह ॥ध्रु.॥

ओटीच्या परिस मुठीचें तें वाढे । यापरि कैवाडें स्वहिताचें ॥२॥

नाहीं काळसत्ता आपुलिये हातीं । जाणते हे गुंती उगविती ॥३॥

तुका म्हणे पाहें आपुली सूचना । करितो शाहाणा मृत्युलोकीं ॥४॥

८१८

राजा चाले तेथें वैभव सांगातें । हें काय लागतें सांगावें त्या ॥१॥

कोणी कोणा एथें न मनी जी फुका । कृपेविण एका देवाचिया ॥ध्रु.॥

शृंगारिलें नाहीं तगोंयेत वरि । उमटे लौकरि जैसे तैतें ॥२॥

तुका म्हणे घरीं वसे नारायण । कृपेची ते खुण साम्या येते ॥३॥

८१९

वत्स पळे धेनु धांवे पाठीलागीं । प्रीतीचा तो अंगीं आयुर्भाव ॥१॥

शिकविलें काय येईल कारणा । सूत्र ओढी मना आणिकांच्या ॥ध्रु.॥

सांडिलें तें नाहीं घेत मेळवितां । म्हणऊनि लाता मागें सारी ॥२॥

तुका म्हणे आग्रह करावा न लगे । सांगतसे अंगें अनुभव ॥३॥

८२०

देवाच्या संबंधें विश्व चि सोयरें । सूत्र ओढे दोरें एका एक ॥१॥

आहाच हें नव्हे विटायासारिखें । जीव जीवनीं देखें सामावलें ॥ध्रु.॥

आणिकांचें सुख दुःख उमटे अंतरीं । एथील इतरीं तेणें न्यायें ॥२॥

तुका म्हणे ठसावलें शुद्ध जाती । शोभा चि पुढती विशेषता ॥३॥

८२१

अवघा वेंचलों इंद्रियांचे ओढी । जालें तें तें घडी निरोपिलें ॥१॥

असावा जी ठावा सेवेसी विचार । आपुला म्यां भार उतरिला ॥ध्रु.॥

कायावाचामनें तो चि निजध्यास । एथें जालों ओस भक्तिभावें ॥२॥

तुका म्हणे करूं येईल धावणें । तरि नारायणें सांभाळावें ॥३॥

८२२

राहो आतां हें चि ध्यान । डोळा मन लंपटो ॥१॥

कोंडकोंडुनि धरीन जीवें । देहभावें ओंवाळीन ॥ध्रु.॥

होईल येणें कळसा आलें । स्थिरावलें अंतरीं ॥२॥

तुका म्हणे गोजिरिया । विठोबा पायां पडों द्या ॥३॥

८२३

आदि मध्य अंत दाखविला दीपें । हा तों आपणापें यत्न बरा ॥१॥

दाशत्वे दाविलें धन्याचें भांडार । तोंतों नव्हे सार एथुनियां ॥ध्रु.॥

उपायानें सोस नासला सकळ । सत्ते सत्ताबळ अंगा आलें ॥२॥

तुका म्हणे दृष्टी सकळांचे शिरीं । वचन चि करी बैसोनियां ॥३॥

८२४

सांटविले वाण । पैस घातला दुकान ॥१॥

जें ज्या पाहिजे जे काळीं । आहे सद्धी चि जवळी ॥ध्रु.॥

निवडिलें साचें । उत्तममध्यमकनिष्ठाचें ॥२॥

तुका बैसला दुकानीं । दावी मोला ऐसी वाणी ॥३॥

८२५

लागलिया मुख स्तनां । घाली पान्हा माउली ॥१॥

उभयतां आवडी लाडें । कोडें कोड पुरतसे ॥ध्रु.॥

मेळवितां अंगें अंग । प्रेमें रंग वाढतो ॥२॥

तुका म्हणे जड भारी । अवघें शिरीं जननीचे ॥३॥

८२६

अवगुण तों कोणीं नाहीं प्रतिष्ठिले । मागें होत आले शिष्टाचार ॥१॥

दुर्बळाच्या नांवें पिटावा डांगोरा । हा तों नव्हे बरा सत्यवाद ॥ध्रु.॥

मद्य आणि मधु एकरासी नांवें । तरि कां तें खावें आधारें त्या ॥२॥

तुका म्हणे माझा उच्छिष्ट प्रसाद । निवडी भेदाभेद वृष्टीन्यायें ॥३॥

८२७

भूतीं भगवंत । हा तों जाणतों संकेत ॥१॥

भारी मोकलितों वाण । ज्याचा त्यासी कळे गुण ॥ध्रु.॥

करावा उपदेश । निवडोनि तरि दोष ॥२॥

तुका म्हणे वाटे । चुकतां आडरानें कांटे ॥३॥

८२८

आम्हां हें कवतुक जगा द्यावी नीत । करावे फजित चुकती ते ॥१॥

कासयाचा बाध एकाच्या निरोपें । काय व्हावें कोपें जगाचिया ॥ध्रु.॥

अविद्येचा येथें कोठें परिश्रम । रामकृष्णनाम ऐसे बाण ॥२॥

तुका म्हणे येथें खर्‍यांचा विकरा । न सरती येरा खोट्या परी ॥३॥

८२९

दर्पणासी नखटें लाजे । शुद्ध खिजे देखोनि ॥१॥

ऐसें अवगुणांच्या बाधें । दिसे सुदें विपरीत ॥ध्रु.॥

अंधळ्यास काय हिरा । गारां चि तो सारिखा ॥२॥

तुका म्हणे भुंके सुनें । ठाया नेणे ठाव तो ॥३॥

८३०

नावडे तरि कां येतील हे भांड । घेउनियां तोंड काळें येथें ॥१॥

नासोनियां जाय रस यासंगती । खळाचे पंगती नारायणा ॥ध्रु.॥

तोंडावाटा नर्क काढी अमंगळ । मिष्टान्ना विटाळ करी सुनें ॥२॥

तुका म्हणे नाहीं संतांची मर्यादा । निंदे तो चि निंदा मायझवा ॥३॥

८३१

लेकरा आईतें पित्याची जतन । दावी निजधन सर्व जोडी ॥१॥

त्यापरि आमचा जालासे सांभाळ । देखिला चि काळ नाहीं आड ॥ध्रु.॥

भुकेचे संनिध वसे स्तनपान । उपायाची भिन्न चिंता नाहीं ॥२॥

आळवूनि तुका उभा पैलथडी । घातली या उडी पांडुरंगें ॥३॥

८३२

शुद्ध चर्या हें चि संताचें पूजन । लागत चि धन नाहीं वत्ति ॥१॥

सगुणाचे सोई सगुण विश्रांती । आपण चि येती चोजवीत ॥ध्रु.॥

कीर्तनीं चि वोळे कृपेचा वोरस । दुरीपणें वास संनिधता ॥२॥

तुका म्हणे वर्म सांगतों सवंगें । मन लावा लागें स्वहिताच्या ॥३॥

८३३

जीवींचें जाणावें या नांवें आवडी । हेंकड तें ओढी अमंगळ ॥१॥

चित्तीच्या संकोचें कांहीं च न घडे । अतिशयें वेडे चार तो चि ॥ध्रु.॥

काळाविण कांहीं नाहीं रुचों येत । करूनि संकेत ठेवियेला ॥२॥

तुका म्हणे कळे वचनें चांचणी । काय बोलवूनि वेळोवेळां ॥३॥

८३४

कामातुर चवी सांडी । बरळ तोंडीं बरळे ॥१॥

रंगलें तें अंगीं दावी । विष देववी आसडे ॥ध्रु.॥

धनसोसें लागे वेड । ते बडबड शमेना ॥२॥

तुका म्हणे वेसनें दोन्ही । नर्कखाणी भोगावया ॥३॥

८३५

कृष्णांजनें जाले सोज्वळ लोचन । तेणें दिले वान निवडुनी ॥१॥

निरोपाच्या मापें करीं लडबड । त्याचें त्यानें गोड नारायणें ॥ध्रु.॥

भाग्यवंतांघरीं करितां विश्वासें । कार्य त्यासरिसें होईजेतें ॥२॥

तुका म्हणे पोट भरे बरे वोजा । निज ठाव निजा निजस्थानीं ॥३॥

८३६

मैंद आला पंढरीस । हातीं घेउनि प्रेमपाश ॥१॥

पुढें नाडियलें जग । नेतो लागों नेदी माग ॥ध्रु.॥

उभारोनि बाहे । दृष्टादृष्टी वेधीताहे ॥२॥

वैकंठीहुनि पेणें । केलें पंढरीकारणें ॥३॥

पुंडलिकें यारा । देउनि आणिलें चोरा ॥४॥

तुका म्हणे चला । तुम्ही आम्ही धरूं त्याला ॥५॥

८३७

भांडवी माउली कवतुकें बाळा । आपणा सकळां साक्षित्वेसीं ॥१॥

माझी माझी म्हणे एकएकां मारी । हें तों नाहीं दुरी उभयतां ॥ध्रु.॥

तुझें थोडें भातें माझें बहु फार । छंद करकर वाद मिथ्या ॥२॥

तुका म्हणे एके ठायीं आहे वर्म । हें चि होय श्रम निवारितें ॥३॥

८३८

लटिकियाच्या आशा । होतों पडिलों वळसा । होउनियां दोषा । पात्र मिथ्या अभिमानें ॥१॥

बरवी उघडली दृष्टी । नाहीं तरी होतों कष्टी । आक्रंदते सृष्टी । मात्र या चेष्टांनीं ॥ध्रु.॥

मरणाची नाहीं शुद्धी । लोभीं प्रवर्तली बुद्धी । परती तों कधीं । घडे चि ना माघारीं ॥२॥

सांचूनि मरे धन । लावी पोरांसी भांडण । नाहीं नारायण । तुका म्हणे स्मरीला ॥३॥

८३९

जवळी मुखापाशीं । असतां नेघे अहर्निशीं ॥१॥

भवनिर्दाळण नाम । विठ्ठल विठ्ठल नासी काम ॥ध्रु.॥

सुखाचें शेजार । करूं कां नावडें घर ॥२॥

तुका म्हणे ठेवा । कां हा न करी चि बरवा ॥३॥

८४०

बरवें देशाउर जालें । काय बोलें बोलावें ॥१॥

लाभें लाभ दुणावला । जीव धाला दरुषणें ॥ध्रु.॥

भाग्यें जाली संतभेटी । आवडी पोटीं होती ते ॥२॥

तुका म्हणे श्रम केला । अवघा आला फळासी ॥३॥

८४१

सांगतां हें नये सुख । कीर्ती मुख न पुरे ॥१॥

आवडीनें सेवन करू । जीवींचें धरूं जीवीं च ॥ध्रु.॥

उपमा या देतां लाभा । काशा शोभा सारिखी ॥२॥

तुका म्हणे नुचलीं डोई । ठेविली पायीं संतांचे ॥३॥

८४२

आपुलाला लाहो करूं । केणें भरूं हा विठ्ठल ॥१॥

भाग्य पावलों या ठाया । आतां काया कुरवंडी ॥ध्रु.॥

पुढती कोठें घडे ऐसें । बहुतां दिसें फावलें ॥२॥

तुका म्हणे जाली जोडी । चरण घडी न विसंभें ॥३॥

८४३

उजळलें भाग्य आतां । अवघी चिंता वारली ॥१॥

संतदर्शनें हा लाभ । पद्मनाभ जोडला ॥ध्रु.॥

संपुष्ट हा हृदयपेटी । करूनि पोटीं सांटवूं ॥२॥

तुका म्हणे होता ठेवा । तो या भावा सांपडला ॥३॥

८४४

आम्हां आपुलें नावडे संचित । चरफडी चत्ति कळवळ्यानें ॥१॥

न कळतां जाला खोळंब मारगा । जगीं जालों जगा बहुरूपी ॥ध्रु.॥

कळों आलें बरें उघडले डोळे । कर्णधार मिळे तरि बरें ॥२॥

तुका म्हणे व्हाल ऐकत करुणा । तरि नारायणा उडी घाला ॥३॥

८४५

बरगासाटीं खादलें शेण । मळितां अन्न न संडी ॥१॥

फजित तो केला आहे । ताडण साहे गौरव ॥ध्रु.॥

ओढाळाची ओंगळ ओढी । उगी खोडी नवजाय ॥२॥

तुका फजीत करी बुच्या । विसरे कुच्या खोडी तेणें ॥३॥

८४६

धांव घालीं आई । आतां पाहातेसी काई ॥१॥

धीर नाहीं माझे पोटीं । जालें वियोगें हिंपुटीं ॥ध्रु.॥

करावें सीतळ । बहु जाली हळहळ ॥२॥

तुका म्हणे डोई । कधीं ठेवीन हे पायीं ॥३॥

८४७

तुम्हां ठावा होता देवा । माझें अंतरींचा हेवा ॥१॥

होती काशानें सुटका । तरि हे वैकुंठनायका ॥ध्रु.॥

नसतें सांभाळिलें । जरि तुम्हीं आश्वासिलें ॥२॥

तुका म्हणे कृपाळुवा । बरवा केला सावाधावा ॥३॥

८४८

देऊं ते उपमा । आवडीनें पुरुषोत्तमा ॥१॥

पाहातां काशा तूं सारिखा । तिंहीं लोकांच्या जनका ॥ध्रु.॥

आरुष हे वाणी । गोड वरूनि घेतां कानीं ॥२॥

आवडीनें खेळे । तुका पुरवावे सोहाळे ॥३॥

८४९

दर्शनाची आस । आतां ना साहे उदास ॥१॥

जीव आला पायांपाशीं । येथें असें कलिवरेंसीं ॥ध्रु.॥

कांहीं च नाठवे । ठायीं बैसलें नुठवे ॥२॥

जीव असतां पाहीं । तुका ठकावला ठायीं ॥३॥

८५०

भोगावरि आम्हीं घातला पाषाण । मरणा मरण आणियेलें ॥१॥

विश्व तूं व्यापक काय मी निराळा । काशासाठीं बळा येऊं आतां ॥ध्रु.॥

काय सारूनियां काढावें बाहेरी । आणूनि भीतरी काय ठेवूं ॥२॥

केला तरी उरे वाद चि कोरडा । बळें घ्यावी पीडा स्वपनींची ॥३॥

आवघे चि वाण आले तुम्हां घरा । मजुरी मजुरा रोज कीदव ॥४॥

तुका म्हणे कांहीं नेणें लाभ हानी । असेल तो धनी राखो वाडा ॥५॥

८५१

कां हो एथें काळ आला आम्हां आड । तुम्हांपाशीं नाड करावया ॥१॥

कां हो विचाराचें पडिलें सांकडें । काय ऐसें कोडें उपजलें ॥ध्रु.॥

कां हो उपजेना द्यावी ऐशी भेटी । काय द्वैत पोटीं धरिलें देवा ॥२॥

पाप फार किंवा जालासी दुर्बळ । मागिल तें बळ नाहीं आतां ॥३॥

काय जालें देणें निघालें दिवाळें । कीं बांधलासि बळें ॠणेंपायीं ॥४॥

तुका म्हणे कां रे ऐसी केली गोवी । तुझी माझी ठेवी निवडुनियां ॥५॥

८५२

काय देह घालूं करवती करमरी । टाकुं या भितरी अग्नीमाजी ॥१॥

काय सेवूं वन शीत उष्ण तान । साहों कीं मोहन धरुनी बैसों ॥ध्रु.॥

काय लावूं अंगीं भस्म उधळण । हिंडूं देश कोण खुंट चारी ॥२॥

काय तजूं अन्न करूनि उपास । काय करूं नास जीवित्वाचा ॥३॥

तुका म्हणे काय करावा उपाव । ऐसा देई भाव पांडुरंगा ॥४॥

८५३

दंभें कीर्ति पोट भरे मानी जन । स्वहित कारण नव्हे कांहीं ॥१॥

अंतरती तुझे पाय मज दुरी । धरितां हे थोरी जाणिवेची ॥ध्रु.॥

पिंडाच्या पाळणें धांवती विकार । मज दावेदार मजमाजी ॥२॥

कैसा करूं घात आपुला आपण । धरूनि गुमान लोकलाज ॥३॥

तुका म्हणे मज दावी तो सोहोळा । देखें पाय डोळां तुझे देवा ॥४॥

८५४

धिग जिणें त्याचा स्वामी हीन वर । मरण तें बर भलें मग ॥१॥

ऐका जी देवा ऐसी आहे नीत । काय तें उचित सांभाळावें ॥ध्रु.॥

देशोदेशीं धाक जयाच्या उत्तरें । तयाचें कुतरें परि भलें ॥२॥

तुका म्हणे हें कां सुचलें उत्तर । जाणोनि अंतर ओळखावें ॥३॥

८५५

आतां गाऊं तुज ओविया मंगळीं । करूं गदारोळी हरिकथा ॥१॥

होसि निवारिता आमुचें सकळ । भय तळमळ पापपुण्य ॥ध्रु.॥

भोगिले ते भोग लावूं तुझे अंगीं । अलिप्त या जगीं होउनि राहों ॥२॥

तुका म्हणे आम्ही लाडिकीं लेंकरें । न राहों अंतरे पायांविण ॥३॥

८५६

सर्व सुखें आजी एथें चि वोळलीं । संतांचीं देखिलीं चरणांबुजें ॥१॥

सर्वकाळ होतों आठवीत मनीं । फिटली ते धणी येणें काळें ॥२॥

तुका म्हणे वाचा राहिली कुंटित । पुढें जालें चत्ति समाधान ॥३॥

८५७

विठ्ठल सोयरा सज्जन सांगाती । विठ्ठल या चित्तीं बैसलासे ॥१॥

विठ्ठलें हें अंग व्यापिली ते काया । विठ्ठल हे छाया माझी मज ॥ध्रु.॥

बैसला विठ्ठल जिव्हेचिया माथां । न वदे अन्यथा आन दुजें ॥२॥

सकळां इंद्रियां मन एक प्रधान । तें ही करी ध्यान विठोबाचें ॥३॥

तुका म्हणे या विठ्ठलासी आतां । नये विसंबतां माझें मज ॥४॥

८५८

होयें वारकरी । पांहे पांहे रे पंढरी ॥१॥

काय करावीं साधनें । फळ अवघें चि तेणें ॥ध्रु.॥

अभिमान नुरे । कोड अवघें चि पुरे ॥२॥

तुका म्हणे डोळां । विठो बैसला सांवळा ॥३॥

८५९

पंढरीसी जाय । तो विसरे बापमाय ॥१॥

अवघा होय पांडुरंग । राहे धरूनियां अंग ॥ध्रु.॥

न लगे धन मान । देहभावें उदासीन ॥२॥

तुका म्हणे मळ । नासी तात्काळ तें स्थळ ॥३॥

८६०

बळें बाह्यात्कारें संपादिलें सोंग । नाहीं जाला त्याग अंतरींचा ॥१॥

ऐसें येतें नित्य माझ्या अनुभवा । मनासी हा ठावा समाचार ॥ध्रु.॥

जागृतीचा नाहीं अनुभव स्वप्नीं । जातों विसरुनि सकळ हें ॥२॥

प्रपंचाबाहेरि नाहीं आलें चत्ति । केले करी नित्य वेवसाय ॥३॥

तुका म्हणे मज भोरप्या चि परी । जालें सोंग वरी आंत तैसें ॥४॥

८६१

म्हणवितों दास ते नाहीं करणी । आंत वरी दोन्ही भिन्न भाव ॥१॥

गातों नाचतों तें दाखवितों जना । प्रेम नारायणा नाहीं अंगीं ॥ध्रु.॥

पाविजे तें वर्म न कळे चि कांहीं । बुडालों या डोहीं दंभाचिया ॥२॥

भांडवल काळें हातोहातीं नेलें । माप या लागलें आयुष्यासी ॥३॥

तुका म्हणे वांयां गेलों ऐसा दिसें । होईल या हांसें लौकिकाचें ॥४॥

८६२

न कळतां काय करावा उपाय । जेणें राहे भाव तुझ्या पायीं ॥१॥

येऊनियां वास करिसी हृदयीं । ऐसें घडे कई कासयानें ॥ध्रु.॥

साच भावें तुझें चिंतन मानसीं । राहे हें करिसी कैं गा देवा ॥२॥

लटिकें हें माझें करूनियां दुरी । साच तूं अंतरीं येउनि राहें ॥३॥

तुका म्हणे मज राखावें पतिता । आपुलिया सत्ता पांडुरंगा ॥४॥

८६३

चिंतिलें तें मनिंचें जाणें । पुरवी खुणे अंतरींचें ॥१॥

रात्री न कळे दिवस न कळे । अंगीं खेळे दैवत हें ॥ध्रु.॥

नवसियाचे नव रस । भोगी त्यास भिन्न नाहीं ॥२॥

तुका म्हणे सम चि देणें । समचरण उभा असे ॥३॥

८६४

उधाराचा संदेह नाहीं । याचा कांहीं सेवकां ॥१॥

पांडुरंग अभिमानी । जीवदानी कोंवसा ॥ध्रु.॥

बुडतां जळीं जळतां अंगीं । ते प्रसंगीं राखावें ॥२॥

तुका म्हणे आम्हांसाटीं । कृपा पोटीं वागवी ॥३॥

८६५

काय विरक्ति कळे आम्हां । जाणों एका नामा विठोबाच्या ॥१॥

नाचों सुखें वैष्णवमेळीं । टाळघोळीं आनंदें ॥ध्रु.॥

शांति क्षमा दया मी काय जाणें । गोविंद कीर्तनेंवांचूनियां ॥२॥

कासया उदास असों देहावरी । अमृतसागरीं बुडोनियां ॥३॥

कासया एकांत सेवूं तया वना । आनंद तो जनामाजी असे ॥४॥

तुका म्हणे आम्हां ऐसा भरवसा । विठ्ठल सरसा चालतसे ॥५॥

८६६

जेथें वैष्णवांचा वास । धन्य भूमी पुण्य देश ॥१॥

दोष नाहीं ओखदासी । दूत सांगे यमापाशीं ॥ध्रु.॥

गरुडटकयांच्या भारें । भूमि गर्जे जेजेकारें ॥२॥

सहज तयां जनां छंद । वाचे गोविंद गोविंद ॥३॥

तुळसीवनें रंगमाळा । अवघा वैकुंठसोहळा ॥४॥

तुका म्हणे भेणें । काळ नये तेणें राणें ॥५॥

८६७

माझ्या विठोबाचा कैसा प्रेमभाव । आपण चि देव होय गुरू ॥१॥

पढियें देहभावें पुरवितो वासना । अतीं तें आपणापाशीं न्यावें ॥ध्रु.॥

मागें पुढें उभा राहे सांभाळीत । आलिया आघात निवारावे ॥२॥

योगक्षेम जाणे जडभारी । वाट दावी करीं धरूनियां ॥३॥

तुका म्हणे नाहीं विश्वास ज्या मनीं । पाहावें पुराणीं विचारूनी ॥४॥

८६८

सकळ धर्म मज विठोबाचें नाम । आणीक त्यां वर्म नेणें कांहीं ॥१॥

काय जाणों संतां निरविलें देवें । करिती या भावें कृपा मज ॥२॥

तुका म्हणे माझा कोण अधिकार । तो मज विचार कळों यावा ॥३॥

८६९

उदंड शाहाणे होत तर्कवंत । परि या नेणवे अंत विठोबाचा ॥१॥

उदंडा अक्षरां करोत भरोवरी । परि ते नेणवे थोरी विठोबाची ॥२॥

तुका म्हणे नाहीं भोळेपणाविण । जाणीव ते सिण रितें माप ॥३॥

८७०

आधारावांचुनी । काय सांगसी काहाणी ॥१॥

ठावा नाहीं पंढरीराव । तोंवरी अवघें चि वाव ॥ध्रु.॥

मानिताहे कोण । तुझें कोरडें ब्रम्हज्ञान ॥२॥

तुका म्हणे ठेवा । जाणपण एक सवा ॥३॥

८७१

अनाथांची तुम्हां दया । पंढरीराया येतसे ॥१॥

ऐसी ऐकोनियां कीर्ति । बहु विश्रांति पावलों ॥ध्रु.॥

अनाथांच्या धांवा घरा । नामें करा कुडावा ॥२॥

तुका म्हणे सवघड हित । ठेवूं चित्त पायांपें ॥३॥

८७२

येथें नाहीं उरों आले अवतार । येर ते पामर जीव किती ॥१॥

विषयांचे झणी व्हाल लोलिंगत । चेवलिया अंत न लगे मज ॥ध्रु.॥

वाहोनियां भार कुंथसील ओंझे । नव्हे तें चि माझें थीता त्याग ॥२॥

तुका म्हणे कैसी नाहीं त्याची लाज । संतीं केशीराज साधियेला ॥३॥

८७३

हीं च त्यांचीं पंचभूतें । जीवन भातें प्रेमाचें ॥१॥

कळवळा धरिला संतीं । ते निगुती कैवाड ॥ध्रु.॥

हा च काळ वर्तमान । साधन ही संपत्ती ॥२॥

तुका म्हणे दिवसरातीं । हें चि खाती अन्न ते ॥३॥

८७४

दीप न देखे अंधारा । आतां हें चि करा जतन ॥१॥

नारायण नारायण । गांठी धन बळकट ॥ध्रु.॥

चिंतामणीपाशीं चिंता । तत्वता ही नयेल ॥२॥

तुका म्हणे उभयलोकीं । हे चि निकी सामोग्री ॥३॥

८७५

धन्य काळ संतभेटी । पायीं मिठी पडिली तो ॥१॥

संदेहाची सुटली गांठी । जालें पोटीं शीतळ ॥ध्रु.॥

भवनदीचा जाला तारा । या उत्तरा प्रसादें ॥२॥

तुका म्हणे मंगळ आतां । कोण दाता याहूनि ॥३॥

८७६

दिनरजनीं हा चि धंदा । गोविंदाचे पवाडे ॥१॥

संकिल्पला देह देवा । सकळ हेवा तये ठायीं ॥ध्रु.॥

नाहीं अवसान घडी । सकळ जोडी इंद्रियां ॥२॥

कीतिऩ मुखें गर्जे तुका । करी लोकां सावध ॥३॥

८७७

खरें नानवट निक्षेपीचें जुनें । काढिलें ठेवणें समर्थाचें ॥१॥

मजुराच्या हातें मापाचा उकल । मी तों येथें फोल सत्ता त्याची ॥ध्रु.॥

कुलाळाच्या हातें घटाच्या उत्पत्ति । पाठवी त्या जाती पाकस्थळा ॥२॥

तुका म्हणे जीवन तें नारायणीं । प्रभा जाते कीर्णीं प्रकाशाची ॥३॥

८७८

गंगेचिया अंताविण काय चाड । आपुलें तें कोड तृषेपाशीं ॥१॥

विठ्ठल हे मूर्ति साजिरी सुंदर । घालीं निरंतर हृदयपुटीं ॥ध्रु.॥

कारण तें असे नवनीतापाशीं । गबाळ तें सोसी इतर कोण ॥२॥

बाळाचे सोईतें घांस घाली माता । आटाहास चिंता नाहीं तया ॥३॥

गाऊं नाचों करूं आनंदसोहळा । भाव चि आगळा नाहीं हातां ॥४॥

तुका म्हणे अवघें जालें एकमय । परलोकींची काय चाड आतां ॥५॥

८७९

स्त्रीपुत्रादिकीं राहिला आदर । विषयीं पडिभर अतिशय ॥१॥

आतां हाता धांवा नारायणा । मज हे वासना अनावर ॥ध्रु.॥

येउनियां आड ठाके लोकलाज । तें हें दिसे काज अंतरलें ॥२॥

तुका म्हणे आम्हां जेथें जेथें गोवा । तेथें तुम्हीं देवा सांभाळावें ॥३॥

८८०

पडिलों भोवणीं । होतों बहु चिंतवणी ॥१॥

होतों चुकलों मारग । लाहो केला लाग वेगें ॥ध्रु.॥

इंद्रियांचे संदी । होतों सांपडलों बंदीं ॥२॥

तुका म्हणे बरें जालें । विठ्ठलसें वाचे आलें ॥३॥

८८१

बरें जालें आलीं ज्याचीं त्याच्या घरा । चुकला पार्‍हेरा ओढाळांचा ॥१॥

बहु केलें दुखी त्यांचिया सांभाळें । आतां तोंड काळें तेणें लोभें ॥ध्रु.॥

त्यांचिया अन्यायें भोगा माझें अंग । सकळ ही लाग द्यावा लागे ॥२॥

नाहीं कोठें स्थिर राहों दिलें क्षण । आजिवरी सिण पावलों तो ॥३॥

वेगळाल्या खोडी केली तडातडी। सांगावया घडी नाहीं सुख ॥४॥

निरवूनि तुका चालिला गोवारें । देवापाशीं भार सांडवूनि ॥५॥

८८२

न करावी आतां पोटासाटीं चिंता । आहे त्या संचिता माप लावूं ॥१॥

दृष्टी ते घालावी परमार्थाठायीं । क्षुल्लका उपायीं सिण जाला ॥ध्रु.॥

येथें तंव नाहीं घेइजेसें सवें । कांहीं नये जीवें वेचों मिथ्या ॥२॥

खंडणें चि नव्हे उद्वेग वेरझारीं । बापुडे संसारीं सदा असों ॥३॥

शेवटा पाववी नावेचें बैसनें । भुजाबळें कोणें कष्टी व्हावें ॥४॥

तुका म्हणे आतां सकळांचें सार । करावा व्यापार तरी ऐसा ॥५॥

८८३

आमच्या हें आलें भागा । जीव्हार या जगाचें ॥१॥

धरूनियां ठेलों जीवें । बळकट भावें एकविध ॥ध्रु.॥

आणूनियां केला रूपा । उभा सोपा जवळी ॥२॥

तुका म्हणे अंकित केला । खालीं आला वचनें ॥३॥

८८४

खरें भांडवल सांपडलें गांठी । जेणें नये तुटी उदमासी ॥१॥

संवगाचें केणें सांपडलें घरीं । भरूनि वैखरी सांटविलें ॥ध्रु.॥

घेतां देतां लाभ होतसे सकळां । सदेवां दुर्बळा भाव तैसा ॥२॥

फडा आलिया तो न वजे निरासे । जरि कांहीं त्यास न कळतां ॥३॥

तुका म्हणे आतां जालीसे निश्चिंती । आणीक तें चित्तीं न धरूं दुजें ॥४॥

८८५

पदोपदीं दिलें अंग । जालें सांग कारण ॥१॥

रुधवूनि ठेलों ठाव । जगा वाव सकळ ॥ध्रु.॥

पुढती चाली मनालाहो । वाढे देहो संतोष ॥२॥

तुका म्हणे क्षरभागीं । जालों जगीं व्यापक ॥३॥

८८६

निवडुनि दिलें नवनीत । संचित ते भोगीत ॥१॥

आतां पुढें भावसार । जीवना थार पाहावया ॥ध्रु.॥

पारखियाचे पडिलें हातीं । चांचपती आंधळीं ॥२॥

तुका म्हणे सेवन घडे । त्यासी जोडे लाभ हा ॥३॥

८८७

उचित न कळे इंद्रियाचे ओढी । मुखें बडबडी शिकलें तें ॥१॥

आपण जाऊन न्यावीं नरकास । बळें बेताळीस कुळें जग ॥ध्रु.॥

अबोलणें बोले डोळे झांकुनियां । बडबडी वांयां दंभासाटीं ॥२॥

तुका म्हणे आम्ही तेथील पारखी । नाचे देखोवेखीं जाणों खरें ॥३॥

८८८

एक मन तुझ्या अवघ्या भांडवला । वांटितां तें तुला येई कैसें ॥१॥

म्हणउनि दृढ धरीं पांडुरंग । देहा लावीं संग प्रारब्धाचा ॥ध्रु.॥

आणिका संकल्पा नको गोऊं मन । तरी च कारण साध्य होय ॥२॥

तुका म्हणे ऐसें जाणावें उचित । तरी सहज स्थित येईल कळों ॥३॥

८८९

गावे म्हणउनि गीत । धरुनि राहे तैसें चत्ति ॥१॥

हें चि थोर अवघड आहे । अन्न देखोनि भूक राहे ॥ध्रु.॥

ऐकावी म्हूण कथा । राहे तैसें धरुनि चित्ता ॥२॥

तुका म्हणे धणी । नव्हे जेविल्यावांचुनि ॥३॥

८९०

कळल हे खुण । तरि दावी नारायण ॥१॥

सत्य संतांपाशीं राहे । येरां भय आड आहे ॥ध्रु.॥

अनुचिया ऐसें । असे भरलें प्रकाशें ॥२॥

इंद्रियांचें धनी । ते हे जाती समजूनि ॥३॥

तर्क कुतर्क वाटा । नागवण घटापटा ॥४॥

तुका म्हणे ल्यावें । डोळां अंजन बरवें ॥५॥

८९१

जातो न येतिया वाटा । काय निरवितो करंटा ॥१॥

कैसा जालासे बेश्रम । लाज नाहीं न म्हणे राम ॥ध्रु.॥

पाहे वैरियाकडे । डोळे वासुनियां रडे ॥२॥

बांधुनियां यमा हातीं । दिला नाहीं त्याची खंती ॥३॥

नाहीं यांपें काम । ऐसें जाणे तो अधम ॥४॥

अझुन तरि मुका । कां रे जालासि म्हणे तुका ॥५॥

८९२

वांटा घेई लवकरि । मागें अंतरसी दुरी । केली भरोवरी । सार नेती आणीक ॥१॥

ऐसीं भांमावलीं किती । काय जाणों नेणों किती । समय नेणती । माथां भार वाहोनि ॥ध्रु.॥

नाहीं सारिलें तोंवरी । धांव घेई वेग करीं । घेतलें पदरीं । फावलें तें आपुलें ॥२॥

फट लंडी म्हणे तुका । एक न साहावे धका । तरि च या सुखा । मग कैसा पावसी ॥३॥

८९३

चालावा पंथ तो पाविजे त्या ठाया । ऐकिल्या वांयां वारता त्या ॥१॥

ऐका जी वोजे पडतसें पायां । भावाचि तें जायावाट नव्हे ॥ध्रु.॥

व्याली कुमारीचा अनुभवें अनुभव । सांगतां तो भाव येत नाहीं ॥२॥

तुका म्हणे येथें पाहिजे आरालें । बिंबीं निवळलें तरि भासे ॥३॥

८९४

काय नाहीं लवत झाडें । विसरे वेडें देहभाव ॥१॥

जया न फळे उपदेश । धस ऐसा त्या नांवें ॥ध्रु.॥

काय नाहीं असत जड । दगड तो अबोलणा ॥२॥

तुका म्हणे कुचर दाणा । तैसा म्हणा डेंग हा ॥३॥

८९५

देखीचा दिमाख शिकोनियां दावी । हिर्‍यां ऐसी केवीं गारगोटी ॥१॥

मर्यादा ते जाण अरे अभागिया । देवाच्या ऐसिया सकळ मूर्ति ॥ध्रु.॥

काय पडिलेंसी लटिक्याचे भरी । वोंवाळुनि थोरी परती सांडीं ॥२॥

तुका म्हणे पुढें दिसतसे घात । करितों फजित म्हणउनी ॥३॥

८९६

संसाराचा माथां भार । कांहीं पर न ठेवीं ॥१॥

भक्तीची ते जाती ऐसी । सर्वस्वासी मुकावें ॥ध्रु.॥

भिक्षाणी वेवसाव । काला करितो गाढव ॥२॥

करुनि वस्ती बाजारीं । म्हणवी कासया निस्पृही ॥३॥

प्रसादा आडुनि कवी । केलें तुप पाणी तेवीं ॥४॥

तुका म्हणे होंई सुर । किंवा निसुर मजुर ॥५॥

८९७

तेज्या इशारती । तटा फोक वरी घेती ॥१॥

काय सांगावें त्याहूनी । ऐका रे धरा मनीं ॥ध्रु.॥

नव्हे भांडखोर । ओढूनि धरूं पदर ॥२॥

तुका म्हणे तोंड । काळें करा खालीं मुंड ॥३॥

८९८

मागें संतीं होतें जें जें सांगितलें । तें येऊं लागलें अनुभवा ॥१॥

आचारभ्रष्ट होती लोक कळी । पुण्य क्षीण बळी जालें पाप ॥ध्रु.॥

वर्णधर्म कोण न धरी विटाळ । घालिती गोंधळ एके ठायीं ॥२॥

वेदाचे पाठक सेवितील मद्य । न देखती भेद विषयीं भांड ॥३॥

तुका म्हणे किती करावे फजित । ते चि छंद नित्य बहु होती ॥४॥

८९९

अक्षरांचा श्रम केला । फळा आला तेणें तो ॥१॥

अवघियाचा तळ धरी । जीवा उरी नुरउनी ॥ध्रु.॥

फळलें तें लवे भारें । पीक खरें आलें तई ॥२॥

तुका म्हणे देवा । पुढें भाव सारावा ॥३॥

९००

उचित जाणावें मुख्य धर्म आधीं । चित्तशुद्ध बुद्धी ठायीं स्थिर ॥१॥

न घलावी धांव मनाचिये ओढी । वचन आवडी संताचिये ॥२॥

अंतरीं या राहे वचनाचा विश्वास । न उगे उपदेश तुका म्हणे ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:04.0930000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

फैल-फैल मचविणें-करणें

  • ( ना.) नानातर्‍हेचे रंगढंग करणें. 
RANDOM WORD

Did you know?

Why are you transliterating?
Category : About us!
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.