TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह २८०१ ते २९००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह २८०१ ते २९००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह २८०१ ते २९००

२८०१

संतसेवेसि अंग चोरी । दृष्टी न पडो तयावरी ॥१॥

ऐसियासी व्याली रांड । जळो जळो तिचें तोंड ॥ध्रु.॥

संतचरणीं ठेवितां भाव । आपेंआप भेटे देव ॥२॥

तुका म्हणे संतसेवा । माझ्या पूर्वजांचा ठेवा ॥३॥

२८०२

गेले पळाले दिवस रोज । काय म्हणतोसि माझें माझें ॥१॥

सळे धरोनि बैसला काळ । फाकों नेदी घटिका पळ ॥ध्रु.॥

कां रे अद्यापि न कळे । केश फिरले कान डोळे ॥२॥

हित कळोनि असतां हातीं । तोंडीं पाडोनि घेसी माती ॥३॥

तुज ठाउकें मी जाणार । पाया शोधोनि बांधिसी घर ॥४॥

तुका म्हणे वेगें । पंढरिराया शरण रिघें ॥५॥

२८०३

आतां माझ्या मायबापा । तूं या पापा प्रायिश्चत्त ॥१॥

फजित हे केले खळ । तो विटाळ निवारीं ॥ध्रु.॥

प्रेम आतां पाजीं रस । करीं वास अंतरीं ॥२॥

तुका म्हणे पांडुरंगा । जिवलगा माझिया ॥३॥

२८०४

कां रे न पवसी धांवण्या । अंगराख्या नारायणा ॥१॥

अंगीं असोनियां बळ । होसी खट्याळ नाठाळ ॥ध्रु.॥

आम्हां नरकासी जातां । काय येइल तुझ्या हातां ॥२॥

तुका म्हणे कान्हा। क्रियानष्टा नारायणा ॥३॥

२८०५

माझे पाय तुझी डोईं । ऐसें करिं गा भाक देई ॥१॥

पाहतां तंव उफराटें । घडे तईं भाग्य मोठें ॥ध्रु.॥

बहु साधन मोलाच । यासी जोडा दुजें कैचें ॥२॥

नका अनमानूं विठ्ठला । तुका म्हणे धडा जाला ॥३॥

२८०६

पवित्र तें अन्न । हरिचिंतनीं भोजन ॥१॥

येर वेठ्या पोट भरी । चाम मसकाचे परी ॥ध्रु.॥

जेऊनि तो धाला । हरिचिंतनीं केला काला ॥२॥

तुका म्हणे चवी आलें । जें कां मिश्रित विठ्ठलें ॥३॥

२८०७

चरणाचा महिमा । हा तो तुझ्या पुरुषोत्तमा ॥१॥

अंध पारखी माणिकें । बोलविशी स्पष्ट मुकें ॥ध्रु.॥

काय नाहीं सत्ता । हातीं तुझ्या पंढरीनाथा ॥२॥

तुका म्हणे मूढा । मज चेष्टविलें जडा ॥३॥

२८०८

बळिवंत कर्म । करी आपुला तो धर्म ॥१॥

पुढें घालुनियां सत्ता । न्यावें पतना पतिता ॥ध्रु.॥

आचरणें खोटीं । केलीं सलताती पोटीं ॥२॥

तुका म्हणे देवा । नाहीं भजन केली सेवा ॥३॥

२८०९

कैं वाहावें जीवन । कैं पलंगीं शयन ॥१॥

जैसी जैसी वेळ पडे । तैसें तैसें होणें घडे ॥ध्रु.॥

कैं भौज्य नानापरी । कैं कोरड्या भाकरी ॥२॥

कैं बसावें वहनीं । कैं पायीं अन्हवाणी ॥३॥

कैं उत्तम प्रावणॉ । कैं वसनें तीं जीर्णे ॥४॥

कैं सकळ संपत्ती । कैं भोगणें विपत्ती ॥५॥

कैं सज्जनाशीं संग । कैं दुर्जनाशीं योग ॥६॥

तुका म्हणे जाण । सुख दुःख तें समान ॥७॥

२८१०

उंचनिंच नेणे कांहीं भगवंत । तिष्ठे भाव भक्त देखोनियां ॥१॥

दासीपुत्र कण्या विदुराच्या भक्षी । दैत्या घरीं रक्षी प्रल्हादासी ॥ध्रु.॥

चर्म रंगूं लागे रोहिदासा संगीं । कबिराचे मागीं विणी शेले ॥२॥

सजनकसाया विकुं लागे मास । मळा सांवत्यास खुरपूं लागे ॥३॥

नरहरिसोनारा घडों फुंकू लागे । चोख्यामेर्‍या संगें ढोरें ओढी ॥४॥

नामयाची जनी सवें वेची शेणी । धर्मा घरीं पाणी वाहे झाडी ॥५॥

नाम्यासवें जेवी नव्हे संकोचित । ज्ञानियाची भिंत अंगीं ओढी ॥६॥

अर्जुनाचीं घोडीं हाकी हा सारथी । भक्षी पोहे प्रीती सुदाम्याची ॥७॥

गौळियांचे घरीं गाईं अंगें वळी । द्वारपाळ बळीद्वारीं जाला ॥८॥

यंकोबाचें ॠण फेडी हृषीकेशी । आंबॠषीचे सोशी गर्भवास ॥९॥

मिराबाईं साटीं घेतो विषप्याला । दामाजीचा जाला पाडेवार ॥१०॥

घडी माती वाहे गोर्‍या कुंभाराची । हुंडी महत्याची अंगें भरी ॥११॥

पुंडलिकासाटीं अझूनि तिष्ठत । तुका म्हणे मात धन्य याची ॥१२॥

२८११

भेटीलागीं जीवा लागलीसे आस । पाहे रात्रीं दिवस वाट तुझी ॥१॥

पूर्णिमेचा चंद्र चकोराचें जीवन । तैसें माझें मन वाट पाहे ॥ध्रु.॥

दिवाळीच्या मुळा लेंकी आसावली । पाहतसे वाटुली पंढरीची ॥२॥

भुकेलिया बाळ अति शोक करी । वाट पाहे परि माउलीची ॥३॥

तुका म्हणे मज लागलीसे भूक । धांवूनि श्रीमुख दावीं देवा ॥४॥

२८१२

आले संत पाय ठेविती मस्तकीं । येहीं उभयलोकीं सरता केलों ॥१॥

वंदीन पाउलें लोळेन चरणीं । आजि इच्छाधणी फिटईंल ॥ध्रु.॥

अवघीं पूर्व पुण्यें जालीं सानुकूळ । अवघें चि मंगळ संतभेटी ॥२॥

तुका म्हणे कृतकृत्य जालों देवा । नेणें परि सेवा डोळां देखें ॥३॥

२८१३

करीं धंदा परि आवडती पाय । प्रीती सांगों काय नेणां देवा ॥१॥

रूप डोळां देखें सदा सर्वकाळ । संपादितों आळ प्रपंचाचा ॥ध्रु.॥

नेमून ठेविली कारया कारणीं । आमुचिये वाणी गुण वदे ॥२॥

मनासीं उत्कंठा दर्शनाचा हेवा । नाहीं लोभ जीवा धन धान्य ॥३॥

उसंतितों पंथ वेठीचिया परी । जीवनसूत्र दोरीपाशीं ओढ ॥४॥

तुका म्हणे ऐसें करितों निर्वाण । जीव तुम्हां भिन्न नाहीं माझा ॥५॥

२८१४

कां रे माझीं पोरें म्हणसील ढोरें । मायबाप खरें काय एक ॥१॥

कां रे गेलें म्हणोनि करिसी तळमळ । मिथ्याचि कोल्हाळ मेलियाचा ॥ध्रु.॥

कां रे माझें माझें म्हणसील गोत । नो संडविती दूत यमा हातीं ॥२॥

कां रे मी बळिया म्हणविसी ऐसा । सरणापाशीं कैसा उचलविसी ॥३॥

तुका म्हणे न धरीं भरवसा कांहीं । वेगीं शरण जाई पांडुरंगा ॥४ ॥

२८१५

अगा करुणाकरा करितसें धांवा । या मज सोडवा लवकरि ॥१॥

ऐकोनियां माझीं करुणेचीं वचनें । व्हावें नारायणें उतावीळ ॥ध्रु.॥

मागें पुढें अवघा दिसे रिता ठाव । ठेवूनि पायीं भाव वाट पाहें ॥२॥

उशीर तो आतां न पाहिजे केला । अहो जी विठ्ठला मायबापा ॥३॥

उरलें तें एक हें चि मज आतां । अवघें विचारितां शून्य जालें ॥४॥

तुका म्हणे आतां करीं कृपादान । पाउलें समान दावीं डोळां ॥५॥

२८१६

न मनीं ते ज्ञानी न मनीं ते पंडित । ऐसे परीचे एकएका भावें ॥१॥

धातू पोसोनियां आणिकां उपदेश । अंतरीं तो लेश प्रेम नाहीं ॥ध्रु.॥

न मनीं ते योगी न मनीं ते हरिदास । दर्शनें बहुवस बहुतां परीचीं ॥२॥

तुका म्हणे तयां नमन बाह्यात्कारी । आवडती परी चत्तिशुद्धीचे ॥३॥

२८१७

कासिया पाषाण पूजिती पितळ । अष्ट धातु खळ भावें विण ॥१॥

भाव चि कारण भाव चि कारण । मोक्षाचें साधन बोलियेलें ॥ध्रु.॥

काय करिल जपमाळा कंठमाळा । करिशी वेळोवेळां विषयजप ॥२॥

काय करिशील पंडित हे वाणी । अक्षराभिमानी थोर होय ॥३॥

काय करिशील कुशल गायन । अंतरीं मळीण कुबुद्धि ते ॥४॥

तुका म्हणे भाव नाहीं करी सेवा । तेणें काय देवा योग्य होशी ॥५॥

२८१८

अंतरींचें गोड । राहें आवडीचें कोड ॥१॥

संघष्टणें येती अंगा । गुणदोष मनभंगा ॥ध्रु.॥

उचिताच्या कळा । नाहीं कळती सकळा ॥२॥

तुका म्हणे अभावना । भावीं मूळ तें पतना ॥३॥

२८१९

शिळा जया देव । तैसा फळे त्याचा भाव ॥१॥

होय जतन तें गोड । अंतरा येती नाड ॥ध्रु.॥

देव जोडे भावें । इच्छेचें तें प्रेम घ्यावें ॥२॥

तुका म्हणे मोड दावी । तैशीं फळें आलीं व्हावीं ॥३॥

२८२०

कासया जी ऐसा माझे माथां ठेवा । भार तुम्ही देवा संतजन ॥१॥

विचित्र विंदानी नानाकळा खेळ । नाचवी पुतळे नारायण ॥ध्रु.॥

काय वानरांची अंगींची ते शक्ति । उदका तरती वरी शिळा ॥२॥

तुका म्हणे करी निमित्य चि आड । चेष्टवूनि जड दावी पुढें ॥३॥

२८२१

पायां पडावें हें माझें भांडवल । सरती हे बोल कोठें पायीं ॥१॥

तरि हे सलगी कवतुक केलें । लडिवाळ धाकुलें असें बाळ ॥ध्रु.॥

काय उणें तुम्हां संताचिये घरीं । विदित या परी सकळ ही ॥२॥

तुका म्हणे माझें उचित हे सेवा । नये करूं ठेवाठेवी कांहीं ॥३॥

२८२२

वदवावी वाणी माझी कृपावंता । वागपुष्प संतां समर्पीशी ॥१॥

सर्वसंकटाचा तुम्हां परिहार । घालावा म्यां भार पांडुरंगा ॥ध्रु.॥

एकसरें चिंता ठेवूनियां पायीं । जालों उतराईं होतों तेणें ॥२॥

तुका म्हणे येथें जालें अवसान । काया वाचा मन वेचूनियां ॥३॥

२८२३

नमावे पाय हें माझें उचित । आशीर्वादें हित तुमचिया॥१॥

कृपेचा वोरस न समाये पोटीं । म्हणोनि उफराटीं वचनें हीं ॥ध्रु.॥

तुमची उष्टावळी हें माझें भोजन । झाडावें अंगण केरपुंजे ॥२॥

परि ऐसें पुण्य नाहीं माझें गांठीं । जेणें पडे मिठी पायांसवें ॥३॥

तुका म्हणे राहे आठवण चित्ती । ऐशी कृपा संतीं केली तुम्हीं ॥४॥

१८२४

काय नाहीं माता गौरवीत बाळा । काय नाहीं लळा पाळीत ते ॥१॥

काय नाहीं त्याची करीत ते सेवा । काय नाहीं जीवा गोमटें तें ॥ध्रु.॥

अमंगळपणें कांटाळा न धरी । उचलोनि करीं कंठीं लावी ॥२॥

लेववी आपुले अंगें अळंकार । संतोषाये फार देखोनियां ॥३॥

तुका म्हणे स्तुति योग्य नाहीं परी । तुम्हां लाज थोरी अंकिताची ॥४॥

२८२५

माझिया मीपणावर पडों पाषाण । जळो हें भूषण नाम माझें ।

पापा नाहीं पार दुःखाचे डोंगर । जालों ये भूमीसी ओझें ॥१॥

काय विटंबना सांगों किती । पाषाण फुटती ऐसें दुःख ।

नर नारी सकळ उत्तम चांडाळ । न पाहाती माझें मुख ॥ध्रु.॥

काया वाचा मनें अघटित । करणें चर्मचक्षु हात पाय ।

निंदा द्वेष घात विश्वासीं व्यभिचार । आणीक सांगों किती काय ॥२॥

लक्ष्मीमदें मातें घडले महा दोष । पत्नी दोनी भेदभेद ।

पितृवचन घडली अवज्ञा अविचार। कुटिल कचर वादी निंद्य ॥३॥

आणीक किती सांगों ते अवगुण । न वळे जिव्हा कांपे मन ।

भुतदया उपकार नाहीं शब्दा धीर । विषयीं लंपट हीन ॥४॥

संत महानुभाव ऐका हें उत्तरें । अवगुण अविचारें वृद्धि पापा ।

तुका म्हणे सरतें करा पांडुरंगीं । शरण आलों मायबापा ॥५॥

२८२६

फिराविलीं दोनी । कन्या आणि चक्रपाणी ॥१॥

जाला आनंदें आनंद । अवतरले गोविंद ॥ध्रु.॥

तुटलीं बंधनें । वसुदेवदेवकीचीं दर्शनें ॥२॥

गोकुळासी आलें । ब्रम्ह अव्यक्त चांगलें ॥३॥

नंद दसवंती । धन्य देखिले श्रीपती ॥४॥

निशीं जन्मकाळ । आले अष्टमी गोपाळ ॥५॥

आनंदली मही । भार गेला सकळ ही ॥६॥

तुका म्हणे कंसा । आट भोविला वळसा ॥७॥

२८२७

सोडियेल्या गांठी । दरुषणें कृष्णभेटी ॥१॥

करिती नारी अक्षवाणें । जीवभाव देती दानें ॥ध्रु.॥

उपजल्या काळें । रूपें मोहीलीं सकळें ॥२॥

तुका तेथें वारी । एकी आडोनि दुसरी ॥३॥

२८२८

मुख डोळां पाहे । तैशी च ते उभी राहे ॥१॥

केल्याविण नव्हे हातीं । धरोनि आरती परती ॥ध्रु.॥

न धरिती मनीं । कांहीं संकोच दाटणी ॥२॥

तुका म्हणें देवें । ओस केल्या देहभावें ॥३॥

२८२९

गोकुळीच्या सुखा । अंतपार नाहीं लेखा ॥१॥

बाळकृष्ण नंदा घरीं । आनंदल्या नरनारी ॥ध्रु.॥

गुढिया तोरणें । करिती कथा गाती गाणें ॥२॥

तुका म्हणे छंदें । येणें वेधिलीं गोविंदें ॥३॥

२८३०

विटंबिलें भट । दिला पाठीवरी पाट ॥१॥

खोटें जाणोनि अंतर । न साहे चि विश्वंभर ॥ध्रु.॥

तें चि करी दान । जैसें आइके वचन ॥२॥

तुका म्हणे देवें । पूतना शोषियेली जीवें ॥३॥

॥५॥

२८३१

प्रेम देवाचें देणें । देहभाव जाय जेणें । न धरावी मनें । शुद्धी देशकाळाची ॥१॥

मुH लज्जाविरहित । भाग्यवंत हरिभक्त। जाले वोसंडत । नामकीर्तिपवाडे ॥ध्रु.॥

जोडी जाली अविनाश । जन्मोनि जाले हरिसे दास । त्यांस नव्हे गर्भवास । परब्रम्हीं सौरस ॥२॥

हे चि वाहाती संकल्प । पुण्यप्रसंगाचे जप । तुका म्हणे पाप । गांवीं नाहीं हरिजना ॥३॥

२८३२

तो चि लटिक्यामाजी भला । म्हणे देव म्यां देखिला ॥१॥

ऐशियाच्या उपदेशें । भवबंधन कैसें नासे । बुडवी आपणासरिसे । अभिमानें आणिकांस ॥ध्रु.॥

आणिक नाहीं जोडा । देव म्हणवितां या मूढा ॥२॥

आणिकांचे न मनी साचें । तुका म्हणे या श्रेष्ठांचें ॥३॥

२८३३

होईंल जाला अंगें देव जो आपण । तयासी हे जन अवघे देव ॥१॥

येरांनीं सांगावी रेमट काहाणी । चित्ता रंजवणी करावया ॥ध्रु.॥

धाला आणिकांची नेणे तान भूक । सुखें पाहें सुख आपुलिया ॥२॥

तुका म्हणे येथें पाहिजे अनुभव । शब्दाचें गौरव कामा नये ॥३॥

२८३४

कां न वजावें बैसोनि कथे । ऐसें ऐका हो श्रोते । पांडुरंग तेथें । उभा असे तिष्ठत ॥१॥

म्हणऊनि करी धीर । लक्ष लावूनि सादर । भवसिंधुपार । असेल ज्या तरणें ॥ध्रु.॥

कथे कांहीं अणुमात्र। नो बोलावें हा वृत्तांत । देवभक्तां चत्ति । समरसीं खंडणा ॥२॥

कां वैष्णवा पूजावें । ऐका घेईंल जो भावें । चरणरजा शिवें । वोडविला मस्तक ॥३॥

ऐसें जाणा हे निभ्रांत । देव वैष्णवांचा अंकित । अलिप्त अतीत । परमित त्यासाठीं ॥४॥

घालोनि लोळणा। तुका आला लोटांगणीं । वंदी पायवणीं । संतचरणींचें माथां ॥५॥

२८३५

अनुभवें आलें अंगा । तें या जगा देतसें ॥१॥

नव्हती हाततुके बोल । मूळ ओल अंतरिंची ॥ध्रु.॥

उतरूनि दिलें कशीं । शुद्धरसीं सरे तें ॥२॥

तुका म्हणे दुसरें नाहीं । ऐसी ग्वाही गुजरली ॥३॥

२८३६

साधकाची दशा उदास असावी । उपाधि नसावी अंतर्बाही ॥१॥

लोलुपता काय नद्रिेतें जिणावें । भोजन करावें परमित ॥ध्रु.॥

एकांती लोकांतीं स्त्रियांशीं वचन । प्राण गेल्या जाण बोलों नये ॥२॥

संग सज्जनाचा उच्चार नामाचा । घोष कीर्तनाचा अहर्निशीं ॥३॥

तुका म्हणे ऐसा साधनीं जो राहे । तो चि ज्ञान लाहे गुरुकृपा ॥४॥

२८३७

अंतरींची ज्योती प्रकाशली दीप्ति । मुळींची जे होती आच्छादिली ॥१॥

तेथींचा आनंद ब्रम्हांडीं न माये । उपमेशीं काये देऊं सुखा ॥ध्रु.॥

भावाचे मथिलें निर्गुण संचलें । तें हें उभें केलें विटेवरी ॥२॥

तुरा म्हणे आम्हां ब्रम्हांड पंढरी । प्रेमाची जे थोरी सांठवण ॥३॥

२८३८

कासया गा मज घातलें संसारीं । चत्ति पायांवरी नाहीं तुझ्या ॥१॥

कासया गा मज घातलें या जन्मा । नाहीं तुझा प्रेमा नित्य नवा ॥ध्रु.॥

नामाविण माझी वाचा अमंगळ । ऐसा कां चांडाळ निमिऩयेलें ॥२॥

तुका म्हणे माझी जळो जळो काया । विठ्ठला सखया वांचूनियां ॥३॥

२८३९

प्रारब्धें चि जोडे धन । प्रारब्धें चि वाडे मान ॥१॥

सोस करिसी वांयां । भज मना पंढरीराया ॥ध्रु.॥

प्रारब्धें चि होय सुख। प्रारब्धें चि पावे दुःख ॥२॥

प्रारब्धें चि भरे पोट । तुका करीना बोभाट ॥३॥

२८४०

हीन माझी याति । वरी स्तुती केली संतीं ॥१॥

अंगीं वसूं पाहे गर्व । माझें हरावया सर्व ॥ध्रु.॥

मी एक जाणता । ऐसें वाटतसे चित्ता ॥२॥

राख राख गेलों वांयां । तुका म्हणे पंढरीराया ॥३॥

२८४१

तपाचे सायास । न लगे घेणें वनवास ॥१॥

ऐसें कळलें आम्हां एक । जालों नामाचे धारक ॥ध्रु.॥

जाळीं महाकर्में । दावीं निजसुख धर्में ॥२॥

तुका म्हणे येणें । कळिकाळ तें ठेंगणें ॥३॥

२८४२

माता कापी गळा । तेथें कोण राखी बाळा ॥१॥

हें कां नेणां नारायणा । मज चाळवितां दिना ॥ध्रु.॥

नागवी धावणें । तेथें साह्य व्हावें कोणें ॥२॥

राजा सर्व हरी । तेथें दुजा कोण वारी ॥३॥

तुझ्या केल्याविण । नव्हे स्थिर वश जन ॥४॥

तुका म्हणे हरी । सूत्र तुम्हां हातीं दोरी ॥५॥

२८४३

गाऊं नेणें परी मी कांहीं गाईंन । शरण जाईंन पांडुरंगा ॥१॥

ब्रम्हांडनायक मी त्याचा अंकित । काय यमदूत करिती काळ ॥ध्रु.॥

वश्या ज्याच्या नामें तारिली गणिका । अजामेळासारिखा पापरासीं ॥२॥

चरणींच्या रजें अहिल्या तारिली । रूपवंत केली कुबजा क्षणें ॥३॥

पृथिवी तारिली पाताळासी जातां । तुका म्हणे आतां आम्ही किती ॥४॥

२८४४

गाजराची पुंगी । तैसे नवे जाले जोगी ॥१॥

काय करोनि पठन । केली अहंता जतन ॥ध्रु.॥

अल्प असे ज्ञान । अंगीं ताठा अभिमान ॥२॥

तुका म्हणे लंड । त्याचें हाणोनि फोडा तोंड ॥३॥

२८४५

परद्रव्य परनारी । अभिळासूनि नाक धरी ॥१॥

जळो तयाचा आचार । व्यर्थ भार वाहे खर ॥ध्रु.॥

सोहोर्‍याची स्थिती । क्रोधें विटाळला चित्ती ॥२॥

तुका म्हणे सोंग । दावी बाहेरील रंग ॥३॥

२८४६

टळिा टोपी उंच दावी । जगीं मी एक गोसावी ॥१॥

अवघा वरपंग सारा । पोटीं विषयांचा थारा ॥ध्रु.॥

मुद्रा लावितां कोरोनि । मान व्हावयासी जनीं ॥२॥

तुका म्हणे ऐसे किती । नरका गेले पुढें जाती ॥३॥

२८४७

ऐसे संत जाले कळीं । तोंडीं तमाखूची नळी ॥१॥

स्नानसंध्या बुडविली । पुढें भांग वोडवली ॥ध्रु.॥

भांगभुर्का हें साधन । पची पडे मद्यपान ॥२॥

तुका म्हणे अवघें सोंग । तेथें कैचा पांडुरंग ॥३॥

२८४८

जातीची शिंदळी । तिला कोण वंशावळी ॥१॥

आपघर ना बापघर । चित्ती मनीं व्यभिचार ॥ध्रु.॥

सेजे असोनियां धणी । परद्वार मना आणी ॥२॥

तुका म्हणे असील जाती । जातीसाठीं खाती माती ॥३॥

२८४९

अंधर्‍याची काठी । हिरोनियां कडा लोटी ॥१॥

हें कां देखण्या उचित । लाभ किंवा कांहीं हित ॥ध्रु.॥

साकर म्हणोनि माती । चाळवूनि द्यावी हातीं ॥२॥

तुका म्हणे वाटे । देवा पसरावे सराटे ॥३॥

२८५०

प्रीतिचिया बोला नाहीं पेसपाड । भलतसें गोड करूनि घेईं ॥१॥

तैसें विठ्ठलराया तुज मज आहे । आवडीनें गायें नाम तुझें ॥ध्रु.॥

वेडे वांकडे बाळकाचे बोल । करिती नवल मायबाप ॥२॥

तुका म्हणे तुज येवो माझी दया । जीवींच्या सखया जिवलगा ॥३॥

२८५१

माझे मज कळों येती अवगुण । काय करूं मन अनावर ॥१॥

आतां आड उभा राहें नारायणा । दयासिंधुपणा साच करीं ॥ध्रु.॥

वाचा वदे परी करणें कठीण । इंद्रियां अधीन जालों देवा ॥२॥

तुका म्हणे तुझा जैसा तैसा दास । न धरीं उदास मायबापा ॥३॥

२८५२

वर्णावी ते थोरी एका विठ्ठलाची । कीर्ती मानवाची सांगों नये ॥१॥

उदंड चि जाले जन्मोनियां मेले । होऊनियां गेले राव रंक ॥ध्रु.॥

त्यांचें नाम कोणी नेघे चराचरीं । साही वेद चारी वर्णिताती ॥२॥

अक्षय अढळ चळेना ढळेना । तया नारायणा ध्यात जावें ॥३॥

तुका म्हणे तुझी विठ्ठल चित्ती ध्यातां । जन्ममरण व्यथा दूर होती ॥४॥

२८५३

नको देऊं देवा पोटीं हें संतान । मायाजाळें जाण नाठवसी ॥१॥

नको देऊं देवा द्रव्य आणि भाग्य । तो एक उद्वेग होय जीवा ॥२॥

तुका म्हणे करीं फकिराचे परी । रात्रदिवस हरि येइल घरा ॥३॥

२८५४

जोडोनियां धन उत्तम वेव्हारें । उदास विचारें वेच करी ॥१॥

उत्तम चि गती तो एक पावेल । उत्तम भोगील जीव खाणी ॥ध्रु.॥

परउपकारी नेणें परनिंदा । परस्त्रिया सदा बहिणी माया ॥२॥

भूतदया गाईंपशूचें पालन । तान्हेल्या जीवन वनामाजी ॥३॥

शांतिरूपें नव्हे कोणाचा वाईंट । वाढवी महत्व वडिलांचें ॥४॥

तुका म्हणे हें चि आश्रमाचें फळ । परमपद बळ वैराग्याचें ॥५॥

२८५५

हरि म्हणतां गति पातकें नासती । कळिकाळ कांपती हरि म्हणतां ॥१॥

हरि म्हणतां भक्ति हरि म्हणतां मुक्ति । चुके यातायाती हरि म्हणतां ॥ध्रु.॥

तपें अनुष्ठानें न लगती साधनें । तुटती बंधनें हरि म्हणतां ॥२॥

तुका म्हणे भावें जपा हरिचें नाम । मग काळयम शरण तुम्हा ॥३॥

२८५६

नये वांटूं मन । कांहीं न देखावें भिन्न ॥१॥

पाय विठोबाचे चित्ती । असों द्यावे दिवसराती ॥ध्रु.॥

नये काकुळती । कोणा यावें हरिभक्ति ॥२॥

तुका म्हणे साईं । करील कृपेची विठाईं ॥३॥

२८५७

सकळ देवांचें दैवत । उभें असे रंगा आंत ॥१॥

रंगा लुटा माझे बाप । शुद्ध भाव खरें माप ॥ध्रु.॥

रंग लुटिला बहुतीं । शुक नारदादि संतीं ॥२॥

तुका लुटितां हे रंग । साह्य जाला पांडुरंग ॥३॥

२८५८

उशीर कां केला । कृपाळुवा विठ्ठला ॥१॥

मज दिलें कोणा हातीं । काय मानिली निश्चिंती ॥ध्रु.॥

कोठवरी धरूं धीर । आतां मन करूं स्थिर ॥२॥

तुका म्हणे जीव । ऐसी भाकितसे कींव ॥३॥

२८५९

तुका वेडा अविचार । करी बडबड फार ॥१॥

नित्य वाचे हा चि छंद । राम कृष्ण हरि गोविंद ॥ध्रु.॥

धरी पांडुरंगीं भाव। आणीक नेणें दुजा देव ॥२॥

गुरुज्ञान सर्वा ठायीं । दुजें न विचारी कांहीं ॥३॥

बोल नाईंके कोणाचे । कथे नागवा चि नाचे ॥४॥

संगउपचारें कांटाळे । सुखें भलते ठायीं लोळे ॥५॥

कांहीं उपदेशिलें नेणे । वाचे विठ्ठल विठ्ठल म्हणे ॥६॥

केला बहुतीं फजित । तरी हें चि करी नित्य ॥७॥

अहो पंडितजन । तुका टाकावा थुंकोन ॥८॥

२८६०

आली सिंहस्थपर्वणी । न्हाव्या भटा जाली धणी॥१॥

अंतरीं पापाच्या कोडी । वरिवरि बोडी डोईं दाढी ॥ध्रु.॥

बोडिलें तें निघालें । काय पालटलें सांग वहिलें ॥२॥

पाप गेल्याची काय खुण । नाहीं पालटले अवगुण ॥३॥

भक्तिभावें विण । तुका म्हणे अवघा सीण ॥४॥

२८६१

तुज घालोनियां पूजितों संपुष्टीं । परि तुझ्या पोटीं चवदा भुवनें ॥१॥

तुज नाचऊनि दाखवूं कौतुका । परी रूपरेखा नाहीं तुज ॥ध्रु.॥

तुजलागीं आम्ही गात असों गीत । परी तूं अतीत शब्दाहूनि ॥२॥

तुजलागीं आम्हीं घातियेल्या माळा । परि तूं वेगळा कतृऩत्वासी ॥३॥

तुका म्हणे आतां होऊनि परमित । माझें कांहीं हित विचारावें ॥४॥

२८६२

पापाची मी राशी । सेवाचोर पायांपाशीं ॥१॥

करा दंड नारायणा । माझ्या मनाची खंडणा ॥ध्रु.॥

जना हातीं सेवा । घेतों लंडपणें देवा ॥२॥

तुझा ना संसार । तुका दोहींकडे चोर ॥३॥

२८६३

दुडीवरी दुडी । चाले मोकळी गुजरी ॥१॥

ध्यान लागो ऐसें हरी । तुझे चरणीं तैशापरी ॥ध्रु.॥

आवंतण्याची आस । जैसी लागे दुर्बळासी ॥२॥

लोभ्या कळांतराची आस । बोटें मोजी दिवस मास ॥३॥

तुका म्हणे पंढरीनाथा । मजला आणिक नको व्यथा ॥४॥

२८६४

लागोनियां पायां विनवितों तुम्हाला । करें टाळी बोला मुखें नाम ॥१॥

विठ्ठल विठ्ठल म्हणा वेळोवेळां । हा सुखसोहळा स्वर्गी नाहीं ॥ध्रु.॥

कृष्ण विष्णु हरि गोविंद गोपाळ । मार्ग हा प्रांजळ वैकुंठीचा ॥२॥

सकळांसीं येथें आहे अधिकार । कलयुगीं उद्धार हरिनामें ॥३॥

तुका म्हणे नामापाशीं चारी मुक्ति । ऐसें बहुग्रंथीं बोलियेलें ॥४॥

२८६५

लटिकें हासें लटिकें रडें । लटिकें उडें लटिक्यापें॥१॥

लटिकें माझें लटिकें तुझें । लटिकें ओझें लटिक्याचें ॥ध्रु.॥

लटिकें गायें लटिकें ध्यायें । लटिकें जायें लटिक्यापें ॥३॥

लटिका भोगी लटिका त्यागी । लटिका जोगी जग माया ॥३॥

लटिका तुका लटिक्या भावें । लटिकें बोले लटिक्यासवें ॥४॥

२८६६.

जालों म्हणती त्याचें मज वाटे आश्चर्य । ऐका नव्हे धीर वचन माझें ॥१॥

शिजलिया अन्ना ग्वाही दांत हात । जिव्हेसी चाखत न कळे कैसें ॥ध्रु.॥

तापलिया तेली बावन चंदन । बुंद एक क्षण शीतळ करी ॥२॥

पारखी तो जाणे अंतरींचा भेद । मूढजना छंद लावण्यांचा ॥३॥

तुका म्हणे कसीं निवडे आपण । शुद्ध मंद हीन जैसें तैसें ॥४॥

२८६७

हे चि थोर भक्ति आवडती देवा । संकल्पावी माया संसाराची ॥१॥

ठेविलें अनंतें तैसें चि राह वें । चित्ती असों द्यावें समाधान ॥ध्रु.॥

वाहिल्या उद्वेग दुःख चि केवळ । भोगणें तें फळ संचिताचें ॥२॥

तुका म्हणे घालूं तयावरी भार । वाहूं हा संसार देवा पायीं ॥३॥

२८६८

जन्मा येणें घडे पातकाचे मूळें । संचिताचें फळ आपुलिया ॥१॥

मग वांयांविण दुःख वाहों नये । रुसोनियां काय देवावरी ॥ध्रु.॥

ठाउका चि आहे संसार दुःखाचा । चित्ती सीण याचा वाहों नये ॥२॥

तुका म्हणे नाम त्याचें आठवावें । तेणें विसरावें जन्मदुःख ॥३॥

२८६९

आतां माझे नका वाणूं गुण दोष । करितों उपदेश याचा कांहीं ॥१॥

मानदंभासाठीं छळीतसें कोणा । आण या चरणां विठोबाची ॥२॥

तुका म्हणे हें तों ठावें पांडुरंगा । काय कळे जगा अंतरींचें ॥३॥

२८७०

काय माझें नेती वाईंट म्हणोन । करूं समाधान कशासाटीं ॥१॥

काय मज लोक नेती परलोका । जातां कोणा एका निवारेल ॥ध्रु.॥

न म्हणें कोणासी उत्तम वाईंट । सुखें माझी कूट खावो मागें ॥२॥

सर्व माझा भार असे पांडुरंगा । काय माझें जगासवें काज ॥३॥

तुका म्हणे माझें सर्व ही साधन । नामसंकीर्त्तन विठोबाचें ॥४॥

देवांनीं स्वामींस चिंचवडास नेलें होतें ते अभंग, आरत्या ॥ १३ ॥

२८७१

वांजा गाईं दुभती । देवा ऐसी तुझी ख्याति ॥१॥

ऐसें मागत नाहीं तुज । चरण दाखवावे मज ॥ध्रु.॥

चातक पाखरूं । त्यासी वर्षे मेघधारु ॥

पक्षी राजहंस । अमोलिक मोतीं त्यास॥३॥

तुका म्हणे देवा । कां गा खोचलासी जीवा ॥४॥

२८७२.

परतें मी आहें सहज चि दुरी । वेगळें भिकारी नामरूपा ॥१॥

न लगे रुसावें धरावा संकोच । सहज तें नीच आलें भागा ॥ध्रु.॥

पडिलिये ठायीं उच्छिष्ट सेवावें । आरते तें चि देवें केलें ऐसें ॥२॥

तुका म्हणे तुम्ही आम्हां जी वेगळे । केलेती निराळे द्विज देवें ॥३॥

२८७३

चिंतामणिदेवा गणपतीसी आणा । करवावें भोजना दुजे पात्रीं ॥१॥

देव म्हणती तुक्या एवढी कैची थोरी । अभिमानाभीतरी नागवलों ॥ध्रु.॥

वाडवेळ जाला सिळे जालें अन्न । तटस्थ ब्राम्हण बैसलेती ॥२॥

तुका म्हणे देवा तुमच्या सुकृतें । आणीन त्वरित मोरयासी ॥३॥

२८७४

भोक्ता नारायण लक्षुमीचा पति । म्हणोनि प्राणाहुती घेतलिया ॥१॥

भर्ता आणि भोक्ता कर्त्ता आणि करविता । आपण सहजता पूर्णकाम ॥ध्रु.॥

विश्वंभर कृपादृष्टी सांभाळीत । प्रार्थना करीत ब्राम्हणांची ॥२॥

कवळोकवळीं नाम घ्या गोविंदाचें । भोजन भक्तांचें तुका म्हणे ॥३॥

२८७५

माझा स्वामी तुझी वागवितो लात । तेथें मी पतित काय आलों ॥१॥

तीथॉ तुमच्या चरणीं जाहालीं निर्मळ । तेथें मी दुर्बळ काय वाणूं ॥२॥

तुका म्हणे तुम्ही देवा द्विजवंद्य । मी तों काय निंद्य हीन याति ॥३॥

२८७६

वंदिलें वंदावें जीवाचिये साटीं । किंवा बरी तुटी आरंभीं च ॥१॥

स्वहिताची चाड ते ऐका हे बोल । अवघें चि मोल धीरा अंगीं ॥ध्रु.॥

सिंपिलें तें रोंप वरीवरी बरें । वाळलिया वरी कोंभ नये ॥२॥

तुका म्हणे टाकीघायें देवपण । फुटलिया जन कुला पुसी ॥३॥

२८७७

आम्हां विष्णुदासां हें चि भांडवल । अवघा विठ्ठल धन वत्ति ॥१॥

वाणी नाहीं घ्यावें आपुलिया हातें । करोनियां चित्ती समाधान ॥२॥

तुका म्हणे द्रव्य मेळविलें मागें । हें तों कोणासंगें आलें नाहीं ॥३॥

२८७८

सुखाचे व्यवहारीं सुखलाभ जाला । आनंदें कोंदला मागें पुढें ॥१॥

संगती पंगती देवासवें घडे । नित्यानित्य पडे तें चि सांचा ॥ध्रु.॥

समर्थचे घरीं सकळ संपदा । नाहीं तुटी कदा कासयाची ॥२॥

तुका म्हणे येथें लाभाचिया कोटी । बहु वाव पोटीं समर्थाचे ॥३॥

२८७९

काय देवें खातां घेतलें हातींचें । आलें हें तयाचें थोर भय ॥१॥

म्हणतां गजरें राम एकसरें । जळती पापें थोरें भयधाकें ॥ध्रु.॥

काय खोळंबले हात पाय अंग । नाशिलें हें सांग रूप काय ॥२॥

कोण लोकीं सांगा घातला बाहेरी । म्हणतां हरि हरि तुका म्हणे ॥३॥

२८८०

उत्तम त्या याति । देवा शरण अनन्यगति ॥१॥

नाहीं दुजा ठाव । कांहीं उत्तम मध्यम भाव ॥ध्रु.॥

उमटती ठसे । ब्रम्हप्राप्ति अंगीं दिसे ॥२॥

भाविक विश्वासी ।तुका म्हणे नमन त्यांसी ॥३॥

॥१०॥

२८८१

ज्यासी नावडे एकादशी । तो जिता चि नरकवासी ॥१॥

ज्यासी नावडे हें व्रत । त्यासी नरक तो ही भीत ॥ध्रु.॥

ज्यासी मान्य एकादशी । तो जिता चि मुक्तवासी ॥२॥

ज्यासी घडे एकादशी । जाणें लागे विष्णुपाशीं ॥३॥

तुका म्हणे पुण्यराशी । तो चि करी एकादशी ॥४॥

२८८२

मुंगी होउनि साकर खावी । निजवस्तूची भेटी घ्यावी॥१॥

वाळवंटी साकर पडे । गज येउनि काय रडे ॥ध्रु.॥

जाला हरिदास गोसांवी । अवघी मायिक क्रिया दावी ॥२॥

पाठ पाठांतरिक विद्या । जनरंजवणी संध्या ॥३॥

प्रेम नसतां अंगा आणी । दृढ भाव नाहीं मनीं ॥४॥

ब्रम्हज्ञान वाचे बोले । करणी पाहातां न निवती डोळे ॥५॥

मिथ्या भगल वाढविती । आपुली आपण पूजा घेती ॥६॥

तुका म्हणे धाकुटें व्हावें । निजवस्तूसी मागुनि घ्यावें ॥७॥

२८८३

भय हरिजनीं । कांहीं न धरावें मनीं ॥१॥

नारायण ऐसा सखा । काय जगाचा हा लेखा ॥ध्रु.॥

चित्ती वत्ति हेवा । समर्पून राहा देवा ॥२॥

तुका म्हणे मन । असों द्यावें समाधान ॥३॥

२८८४

आयुष्य मोजावया बैसला मापारी । तूं कां रे वेव्हारी संसाराचा ॥१॥

नेईंल ओढोनि ठाउकें नसतां । न राहे दुश्चिता हरिविण ॥ध्रु.॥

कठीण हें दुःख यम जाचतील । कोण सोडवील तया ठायीं ॥२॥

राहतील दुरी सज्जन सोयरीं । आठवीं श्रीहरी लवलाहीं ॥३॥

तुका म्हणे किती करिसी लंडायी । होईंल भंडाईं पुढें थोर ॥४॥

२८८५

होऊं नको कांहीं या मना आधीन । नाइकें वचन याचें कांहीं ॥१॥

हटियाची गोष्टी मोडून टाकावी । सोईं ही धरावी विठोबाची ॥ध्रु.॥

आपुले आधीन करूनियां ठेवा । नाहीं तरि जीवा घातक हें ॥२॥

तुका म्हणे जाले जे मना आधीन । तयांसी बंधन यम करी ॥३॥

२८८६

नामाविण काय वाउगी चावट । वांयां वटवट हरीविण ॥१॥

फुकट चि सांगे लोकाचिया गोष्टी । राम जगजेठी वाचे नये ॥ध्रु.॥

मेळवूनि चाट करी सुरापान । विषयांच्या गुणें माततसे ॥२॥

बैसोनि टवाळी करी दुजयाची । नाहीं गोविंदाची आठवण ॥३॥

बळें यम दांत खाय तयावरी । जंव भरे दोरी आयुष्याची ॥४॥

तुका म्हणे तुला सोडवील कोण । नाहीं नारायण आठविला ॥५॥

२८८७

संत गाती हरिकीर्त्तनीं । त्यांचें घेइन पायवणी ॥१॥

हें चि तप तीर्थ माझें । आणीक मी नेणें दुजें ॥ध्रु.॥

काया कुरवंडी करीन । संत महंत ओंवाळीन ॥२॥

संत महंत माझी पूजा । अनुभाव नाहीं दुजा ॥३॥

तुका म्हणे नेणें कांहीं । अवघें आहे संतापायीं ॥४॥

२८८८

जालें भांडवल । अवघा पिकला विठ्ठल ॥१॥

आतां वाणी काशासाटीं । धीर धरावा च पोटीं ॥ध्रु.॥

आपुल्या संकोचें । म्हणऊनि तेथें टांचे ॥२॥

घेतों खर्‍या मापें । तुका देखोनियां सोपें ॥३॥

२८८९

शुद्ध ऐसें ब्रम्हज्ञान । करा मन सादर ॥१॥

रवि रसां सकळां शोषी । गुणदोषीं न लिंपे ॥ध्रु.॥

कोणासवें नाहीं चोरी । सकळांवरी समत्व ॥२॥

सत्य तरी ऐसें आहे । तुका पाहे उपदेशीं ॥३॥

२८९०

अग्नि हा पाचारी कोणासी साक्षेपें । हिंवें तो चि तापे जाणोनियां ॥१॥

उदक म्हणे काय या हो मज प्यावें । तृषित तो धांवे सेवावया ॥ध्रु.॥

काय वस्त्र म्हणे यावो मज नेसा । आपुले स्वइच्छा जग वोढी ॥२॥

तुक्यास्वामी म्हणे काय मज स्मरा । आपुल्या उद्धारा लागूनियां ॥३॥

२८९१

भक्त देवाघरचा सुना । देव भक्ताचा पोसणा ॥१॥

येर येरां जडलें कैसें । जीवा अंगें जैसें तैसें ॥ध्रु.॥

देव भक्ताची कृपाळु माता । भक्त देवाचा जनिता ॥२॥

तुका म्हणे अंगें । एक एकाचिया संगें ॥३॥

२८९२

बरवयांबरवंट । विटे चरण सम नीट ॥१॥

ते म्या हृदयीं धरिले । तापशमन पाउलें ॥ध्रु.॥

सकळां तीर्थां अधिष्ठान । करी लक्षुमी संवाहन ॥२॥

तुका म्हणे अंतीं । ठाव मागितला संतीं ॥३॥

२८९३

मासं चर्म हाडें । देवा अवघीं च गोडें ॥१॥

जे जे हरिरंगीं रंगले । कांहीं न वचे वांयां गेले ॥ध्रु.॥

वेद खाय शंखासुर । त्याचें वागवी कलिवर ॥२॥

तुका म्हणे ऐसा । बराडी हा भक्तिरसा ॥३॥

२८९४

कोणा चिंता आड । कोणा लोकलाज नाड ॥१॥

कैंचा राम अभागिया । करी कटकट वांयां ॥ध्रु.॥

स्मरणाचा राग । क्रोधें विटाळलें अंग ॥२॥

तुका म्हणे जडा । काय चाले या दगडा ॥३॥

२८९५

आपुलिया काजा । आम्हीं सांडियेलें लाजा ॥१॥

तुम्हां असों जागवीत । आपुलें आपुले हित ॥ध्रु.॥

तुम्ही देहशून्य । आम्हां कळे पाप पुण्य ॥२॥

सांगायासी लोकां । उरउरीत उरला तुका ॥३॥

२८९६

मायबापें केवळ काशी । तेणें न वजावें तीर्थासी ॥१॥

पुंडलीकें काय केलें । परब्रम्ह उभें ठेलें ॥ध्रु.॥

तैसा होई सावधान । हृदयीं धरीं नारायण ॥२॥

तुका म्हणे मायबापें । अवघीं देवाचीं स्वरूपें ॥३॥

२८९७

सत्य आम्हां मनीं । नव्हों गाबाळाचे धनी ॥१॥

ऐसें जाणा रे सकळ । भरा शुद्ध टांका मळ ॥ध्रु.॥

देतों तीक्ष्ण उत्तरें । पुढें व्हावयासी बरें ॥२॥

तुका म्हणे बरें घडे । देशोदेशीं चाले कोडें ॥३॥

२८९८

शिकवूनि हित । सोयी लावावे हे नीत ॥१॥

त्याग करूं नये खरें । ऐसें विचारावें बरें ॥ध्रु.॥

तुमचिया तोंडें । धर्माधर्म चि खंडे ॥२॥

मजसाटीं देवा । कां हो लपविला हेवा ॥३॥

जाला सावधान । त्यासी घालावें भोजन ॥४॥

तुका म्हणे पिता । वरी बाळाच्या तो हिता ॥५॥

२८९९

सुख सुखा भेटे । मग तोडिल्या न तुटे ॥१॥

रविरिश्मकळा । नये घालितां पैं डोळां ॥ध्रु.॥

दुरि तें जवळी । स्नेहें आकाशा कवळी ॥२॥

तुका म्हणे चत्ति । माझें पायीं अखंडित ॥३॥

२९००

तुम्हां न पडे वेच । माझा सरेल संकोच ॥१॥

फुकासाटीं जोडे यश । येथें कां करा आळस ॥ध्रु.॥

कृपेचें भुकेलें । होय जीवदान केलें ॥२॥

तुका म्हणे शिकविलें । माझें ऐकावें विठ्ठलें ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:28.5000000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

implied condition

  • स्त्री. उपलक्षित शर्त 
RANDOM WORD

Did you know?

प्रासंगिक पूजा म्हणजे काय? त्या कोणकोणत्या?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.