TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह ३३०१ ते ३४००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह ३३०१ ते ३४००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह ३३०१ ते ३४००

३३०१

सिळे खातां आला वीट । सुनें धीट पावि धरी ॥१॥

कान्होबा ते जाणे खूण । उन उन घास घाली ॥ध्रु.॥

आपुलिये ठायींचे घ्यावें । लाड भावें पाळावा ॥२॥

तुका म्हणे मी जुनाट । मोहो आट परतला ॥३॥

३३०२

लागलें भरतें । ब्रम्हानंदाचें वरतें ॥१॥

जाला हरिनामाचा तारा । सीड लागलें फरारा ॥ध्रु.॥

बैसोनि सकळ । बाळ चालिले गोपाळ ॥२॥

तुका म्हणे वाट । बरवी सांपडली नीट ॥३॥

३३०३

धनें वित्तें कुळें । अवघियानें ते आगळे ॥१॥

ज्याचे नारायण गांठीं । भरला हृदय संपुटीं ॥ध्रु.॥

अवघें चि गोड । त्याचें पुरलें सर्व कोड ॥२॥

तुका म्हणे अस्त । उदय त्याच्या तेजा नास्त ॥३॥

३३०४

बोलावें तें आतां आम्ही अबोलणे । एका चि वचनें सकळांसी ॥१॥

मेघदृष्टि कांहीं न विचारी ठाव । जैसा ज्याचा भाव त्यासी फळो ॥२॥

तुका म्हणे नाहीं समाधानें चाड । आपणा ही नाड पुढिलांसीं ॥३॥

३३०५

अधिकार तैसा करूं उपदेश । साहे ओझें त्यास तें चि द्यावें ॥१॥

मुंगीवर भार गजाचें पालाण । घालितां तें कोण कार्यसिद्धी ॥२॥

तुका म्हणे फांसे वाघुरा कुर्‍हाडी । प्रसंगी तों काढी पारधी तो ॥३॥

३३०६

नव्हों वैद्य आम्ही अर्थाचे भुकेले । भलते द्यावे पाले भलत्यासी ॥१॥

कुपथ्य करूनि विटंबावे रोगी । का हे सलगी भीड त्याची ॥२॥

तुका म्हणे लांसू फांसुउं देऊं डाव । सुखाचा उपाव पुढें आहे ॥३॥

३३०७

नव्हें परि म्हणवीं दास । कांहीं निमित्तास मूळ केलें ॥१॥

तुमचा तो धर्म कोण । हा आपण विचारा ॥धृ. ॥

नाहीं शुद्ध आचरण । परी चरण चिंतितों ॥२॥

तुका म्हणे पांडुरंगा । ऐसें कां गा नेणां हें ॥३॥

३३०८

मागें चिंता होती आस । केला नास या काळें ॥१॥

तुम्ही आम्हां उदासीन । भिन्नाभिन्न वारिलें ॥ध्रु.॥

मोहजाळें दुःख वाढे । ओढे ओढे त्यास तें ॥२॥

तुका म्हणे कोण देवा । आतां हेवा वाढवी ॥३॥

३३०९

आहो उभा विटेवरी । भरोवरी चुकविली ॥१॥

निवारलें जाणें येणें । कोणा कोणें रुसावे ॥ध्रु.॥

संकल्पासी वेचे बळ । भारे फळ निर्माण ॥२॥

तुका म्हणे उभयतां । भेटी सत्ता लोभाची ॥३॥

३३१०

असो खटपट । आतां वाउगे बोभाट ॥१॥

परिसा हे विनवणी । असो मस्तक चरणीं ॥ध्रु.॥

अपराध करा । क्षमा घडले दातारा ॥२॥

तुका म्हणे वेथा । तुम्हा कळे पंढरिनाथा ॥३॥

३३११

वारकरी पायांपाशीं । आले त्यांसी विनविलें ॥१॥

काय काय तें आइका । विसरों नका रंकासी ॥ध्रु.॥

चिंतावोनि चिंता केली । हे राहिली अवस्था ॥२॥

तुका म्हणे संसारा । रुसलों खरा यासाठीं ॥३॥

३३१२

जीवींचें कां नेणां । परि हे आवडी नारायणा ॥१॥

वाढवावें हें उत्तर । कांहीं लाज करकर ॥ध्रु.॥

कोठें वांयां गेले । शब्द उत्तम चांगले ॥२॥

तुका म्हणे बाळा । असतात प्रिय खेळा ॥३॥

३३१३

वोडविलें अंग । आतां करूनि घ्यावें सांग ॥१॥

काय पूजा ते मी नेणें । जाणावें जी सर्वजाणें ॥ध्रु.॥

पोटा आलें बाळ । त्याचें जाणावें सकळ ॥२॥

चुका म्हणे हरी । वाहावें जी कडियेवरी ॥३॥

३३१४

सेवटींची हे विनंती । पाय चित्तीं रहावे ॥१॥

ऐसे करा कृपादान । तुम्हां मन सन्निध ॥ध्रु.॥

भाग्याविण कैंची भेटी । नव्हे तुटी चिंतनें ॥२॥

तुका म्हणे कळसा आलें । हें विठ्ठलें परिसावें ॥३॥

३३१५

करूंनियां शुद्ध मन । नारायण स्मरावा ॥१॥

तरीच हा तरिजे सिंधु । भवबंधू तोडोनिया ॥ध्रु.॥

तेथे सरे शुद्ध साचें । अंतरींचे बीज तें ॥२॥

तुका म्हणे लवणकळी । पडतां जळीं तें होय ॥३॥

३३१६

जिकडे पाहे तिकडे देव । ऐसा भाव दे कांहीं ॥१॥

काय केलों एकदेशी । गुणदोषीं संपन्न ॥ध्रु.॥

पडें तेथें तुझ्या पायां । करीं वायां न वजतें ॥२॥

तुका म्हणे विषमें सारी । ठाणें धरी जीवासी ॥३॥

३३१७

जिकडे जाय तिकडे सवें । आतां यावें यावरी ॥१॥

माझ्या अवघ्या भांडवला । तूं एकला जालासी ॥ध्रु.॥

आतां दुजें धरा झणी । पायांहूनि वेगळें ॥२॥

तुका म्हणे आतां देवा । नका गोवा यावरी ॥३॥

३३१८

स्मरतां कां घडे नास । विष्णुदास यावरी ॥१॥

ऐसी सीमा जाली जगीं । तरी मी वेगीं अनुसरलों ॥ध्रु.॥

धरिलें तें निवडे आतां । न घडे चित्तावेगळें ॥२॥

तुका म्हणे नाश नाहीं । पुराणें ही गर्जती ॥३॥

३३१९

आधी नाहीं कळों आला हा उपाय । नाहीं तरी काय चुकी होती ॥१॥

घालितो पायांसी मिठी एकसरें । नेदीं तो दुसरें आड येऊं ॥ध्रु.॥

कासया पडतों लटिक्याचे भरी । नव्हता का शिरीं भार घेतों ॥२॥

तुका म्हणे कां हे घेतों गर्भवास । कां या होतों दास कुटुंबाचा ॥३॥

३३२०

आतां बरें जालें । माझें मज कळो आलें ॥१॥

खोटा ऐसा संवसार । मज पायीं द्यावी थार ॥ध्रु.॥

उघडले डोळे । भोग देताकाळीं कळे ॥

तुका म्हणे जीवा । होतां तडातोडी देवा ॥३॥

३३२१

बोलिलों ते धर्म अनुभव अंगें । काय पांडुरंगें उणें केलें ॥१॥

सर्व सिद्धि पायीं वोळगती दासी । इच्छा नाहीं ऐसी व्हावें कांहीं ॥ध्रु.॥

संतसमागमें अळंकार वाणी । करूं हे पेरणी शुद्ध बीजा ॥२॥

तुका म्हणे रामकृष्णनामें गोड । आवडीचें कोड माळ ओऊं ॥३॥

३३२२

परिसाचे अंगें सोनें जाला वळिा । वाकणें या कळा हीन नेव्हे ॥१॥

अंतरीं पालट घडला कारण । मग समाधान तें चि गोड ॥ध्रु.॥

पिकली सेंद पूर्वकर्मा नये । अव्हेरु तो काय घडे मग ॥२॥

तुका म्हणे आणा पंगती सुरण । पृथक ते गुण केले पाकें ॥३॥

३३२३

ज्याचे माथां जो जो भार । ते चि फार तयासी ॥१॥

मागें पुढें अवघें रितें । कळों येतें अनुभवें ॥ध्रु.॥

परिसा अंगीं अमुपसोनें । पोटीं हीन धातु चि ॥२॥

आपुला तो करि धर्म । जाणे वर्म तुका तें ॥३॥

३३२४

पाहें तिकडे दिशा ओस । अवघी पास पायांपें ॥१॥

मन चि साच होइल कई । प्रेम देई भेटोनि ॥ध्रु.॥

सर्वापरि पांगुळ असें । न कळे कैंसे तें तुम्हा ॥२॥

तुका म्हणे कृपावंता । तूं तों दाता दीनाचा ॥३॥

३३२५

चालवणें काय । ऐसें अंगे माझे माय ॥१॥

धांव धांव लवलाहें । कंठीं प्राण वाट पाहे ॥ध्रु.॥

पसरूनि कर । तुज चालिलों समोर ॥२॥

देसील विसांवा । तुका म्हणे ऐशा हांवा ॥३॥

३३२६

आवडीच्या ऐसें जालें । मुखा आलें हरिनाम ॥१॥

आतां घेऊं धणीवरि । मागें उरी नुरेतों ॥ध्रु.॥

सांटवण मनाऐसी । पुढें रासी अमुप ॥२॥

तुका म्हणे कारण जालें । विठ्ठल तीं अक्षरीं ॥३॥

३३२७

त्यांचिया चरणां माझें दंडवत । ज्यांचें धनवित्त पांडुरंग ॥१॥

येथें माझा जीव पावला विसांवा । म्हणऊनि हांवा भरलासें ॥ध्रु.॥

चरणींचें रज लावीन कपाळा । जीं पदें राउळा सोईं जाती ॥२॥

आणिक तीं भाग्यें येथें कुरवंडी । करूनियां सांडीं इंद्राऐसी ॥३॥

वैष्णवांचे घरीं देवाची वसति । विश्वास हा चित्तीं सत्यभावें ॥३॥

तुका म्हणे सखे हरिचे ते दास । आतां पुढें आस नाहीं दुजें ॥५॥

३३२८

उपजोनियां मरें । परि हें चि वाटे बरें ॥१॥

नाहीं आवडीसी पार । न म्हणावें जालें फार ॥ध्रु.॥

अमृताची खाणी । उघडली नव्हे धणी ॥२॥

तुका म्हणे पचे । विठ्ठल हें मुखा साचें ॥३॥

३३२९

सत्य तूं सत्य तूं सत्य तूं विठ्ठला । कां गा हा दाविला जगदाकार ॥१॥

सांभाळीं आपुली हाक देतो माया । आम्हांसी कां भयाभीत केलें ॥ध्रु.॥

रूप नाहीं त्यासी ठेवियेलें नाम । लटका चि श्रम वाढविला ॥२॥

तुका म्हणे कां गा जालासी चतुर । होतासी निसुर निर्विकार ॥३॥

३३३०

अमच्या कपाळें तुज ऐसी बुद्धि । धरावी ते शुद्धी योगा नये ॥१॥

काय या राहिलें विनोदावांचून । आपुलिया भिन्न केलें आम्हां ॥ध्रु.॥

कोठें मूर्तिमंत दावीं पुण्यपाप । काशासी संकल्प वाहाविसी ॥२॥

तुका म्हणे आतां आवरावा चेडा । लटिकी च पीडा पांडुरंगा ॥३॥

३३३१

नो बोलावें ऐसें जनासी उत्तर । करितों विचार बहु वेळा ॥१॥

कोण पाप आड ठाकतें येऊन । पालटिति गुण अंतरींचा ॥ध्रु.॥

संसारा हातीं सोडवूनि गळा । हें कां अवकळा येती पुढें ॥२॥

तुका म्हणे सेवे घडेल अंतराय । यास करूं काय पांडुरंगा ॥३॥

३३३२

आतां हें उचित माझें जना हातीं । पाहिजे फजीती केली कांहीं ॥१॥

मग हे तुमचे न सोडीं चरण । त्रासोनियां मन येइल ठाया ॥ध्रु.॥

वाउगे वाणीचा न धरीं कांटाळा । ऐसी कां चांडाळा बुद्धि मज ॥२॥

तुका म्हणे जरि माथां बैसे घाव । तरि मग वाव नेघे पुढें ॥३॥

३३३३

मायेवरी सत्ता आवडीची बाळा । संकोचोनि लळा प्रतिपाळी ॥१॥

अपराध माझे न मनावे मनीं । तुम्ही संतजनीं मायबापीं ॥ध्रु.॥

आरुष वचन लेंकुराची आळी । साहोनि कवळी मागुताली ॥२॥

तुका म्हणे अंगीं काय नाहीं सत्ता । परि निष्ठ‍ता उपेजना ॥३॥

३३३४

कैसा होतो कृपावंत । बहुसंत सांगती । पुसणें नाहीं यातीकुळ । लागों वेळ नेदावा ॥१॥

ऐसी काय जाणों किती । उतरती उतरले ॥ध्रु.॥

दावी वैकुंठींच्या वाटा । पाहातां मोठा संपन्न । अभिमान तो नाहीं अंगी । भक्तालागी न बैसे ॥२॥

तुका म्हणे आळस निद्रा । नाहीं थारा त्या अंगीं । आलें द्यावें भलत्या काळें । विठ्ठल बळें आगळा ॥३॥

३३३५

सदैव हे वारकरी । जे पंढरी देखती । पदोपदीं विठ्ठल वाचे । त्यांसी कैचा संसार ॥१॥

दोष पळाले दोष पळाले । पैल आले हरिदास ॥ध्रु.॥

प्रेमभातें भरलें अंगीं । निर्लज्ज रंगीं नाचती । गोपीचंदनाची उटी । तुळसी कंठीं मिरवती ॥२॥

तुका म्हणे देव चित्तीं । मोक्ष हातीं रोकडा । दुर्बळा या शक्तिहीना । त्या ही जना पुरता ॥३॥

३३३६

ऐसीं ठावीं वर्में । तरी सांडवलों भ्रमें ॥१॥

सुखें नाचतों कीर्तनीं । नाहीं आशंकित मनीं ॥ध्रु.॥

ऐसें आलें हाता । बळ तरी गेली चिंता ॥२॥

सुखे येथें जालें तरी । नाहीं आणिकांची उरी ॥३॥

ऐसें केलें देवें । पुढें कांहीं चि न व्हावें ॥४॥

तुका म्हणे मन । आतां जालें समाधान ॥५॥

३३३७

चित्तीं बैसलें चिंतन । नारायण नारायण ॥१॥

न लगे गोड कांहीं आतां । आणीक दुसरें सर्वथा ॥ध्रु.॥

हरपला द्वैतभाव । तेणें देह जाला वाव ॥२॥

तुकयाबंधु म्हणे आम्ही । जालों निष्काम ये कामीं ॥३॥

३३३८

व्यापिलें सर्वत्र । बाहेरी भीतरीं अंत ॥१॥

ऐसें गोविंदें गोविलें । बोलें न वजाये बोलिले ॥ध्रु.॥

संचिताची होळी । करूनि जीव घेतला बळी ॥२॥

तुकयाबंधु म्हणे नाहीं । आतां संसारा उरी कांहीं ॥३॥

३३३९

तुम्हांआम्हांसी दरुषण । जालें दुर्लभ भाषण ॥१॥

म्हणऊनि करितों आतां । दंडवत घ्या समस्तां ॥ध्रु.॥

भविष्याचें माथां देह । कोण जाणें होइल काय ॥२॥

म्हणे तुकयाचा बंधव । आमचा तो जाला भाव ॥३॥

३३४०

अनंतजन्में जरी केल्या तपरासी । तरी हा न पवे म्हणे देह ॥१॥

ऐसें जें निधान लागलेंसे हातीं । त्याची केली माती भाग्यहीना ॥ध्रु.॥

उत्तमाचें सार वेदाचें भांडार । ज्याच्यानें पवित्र तीथॉ होती ॥२॥

तुका म्हणे तुकयाबंधु आणीक उपमा । नाहीं या तों जन्मा द्यावयासी ॥३॥

३३४१

आम्हांपाशीं सरे एक शुद्ध भाव । चतुराईं जाणींव न लगे कळा ॥१॥

सर्वजाण माझा स्वामी पांडुरंग । तया अंगसंगें गोपाळासी ॥२॥

तुका म्हणे कर्मधर्में नये हातां । तयावरि सत्ता भाविकांची ॥३॥

३३४२

प्रीति करी सत्ता । बाळा भीती मातापिता ॥१॥

काय चाले त्याशीं बळ । आळी करितां कोल्हाळ ॥ध्रु.॥

पदरीं घाली मिठी । खेदी मागें पुढें लोटी ॥२॥

बोले मना आलें । तुका साहिला विठ्ठलें ॥३॥

३३४३

आवडीचे भेटी निवे । चित्त पावे विश्रांती ॥१॥

बरवियाचा छंद मना । नारायणा अवीट ॥ध्रु.॥

तळणे कांहीं साम्या पुरे । हें तों नुरे ये रुचि ॥२॥

तुका म्हणे बरवें जालें । फावलें हें कळे त्या ॥३॥

३३४४

केलियाचें दान । करा आपुलें जतन ॥१॥

माझी बुद्धि स्थिर देवा । नाहीं विषयांचा हेवा ॥ध्रु.॥

भावा अंतराय । येती अंतरती पाय ॥२॥

तुका म्हणे जोडी । आदीं अंतीं राहो गोडी ॥३॥

३३४५

माझे हातीं आहे करावें चिंतन । तुम्ही कृपादान प्रेम द्यावें ॥१॥

मागति यां भांडवल आळवण । नामाची जतन दातियासी ॥ध्रु.॥

बाळक धांवोनि आड निघे स्तनीं । घालावा जननी कृपे पान्हां ॥२॥

तुका म्हणे करीं कासवाचे परी । आहे सूत्रदोरी तुझे हातीं ॥३॥

३३४६

वाट दावी त्याचें गेलें काय । नागवला जो वारितां जाय ॥१॥

ऐसीं मागें ठकलीं किती । सांगतां खाती विषगोळा ॥ध्रु.॥

विचारोनि पाहे त्यास । न वजे जीवें नव्हे नास ॥२॥

तुका म्हणे जो रुसला जीवा । तयासी केशवा काय चाले ॥३॥

३३४७

अनुभवावांचून सोंग संपादणें । नव्हे हें करणें स्वहिताचें ॥१॥

तैसा नको भुलों बाहिरल्या रंगें । हित तें चि वेगें करूनि घेई ॥ध्रु.॥

बहुरूपी रूपें नटला नारायण । सोंग संपादून जैसा तैसा ॥२॥

पाषाणाचें नाव ठेविलें देव । आणिका तारी भाव परि तो तैसा ॥३॥

कनक झाड म्ह‍ वंदिलें माथां । परिं तें अर्था न मिळे माजी ॥४॥

तुका म्हणे त्याचा भाव तारी त्यास । अहंभावीं नास तो चि पावे ॥५॥

३३४८

मज नष्टा माया मोह नाहीं लोभ । अधिक हो क्षोभ आदराचा ॥१॥

धिग हें शरीर अनउपकार । न मनी आभार उपकाराचा ॥ध्रु.॥

मजहून नष्ट आहे ऐसा कोण । नावडे मिष्टान्न बहुमोल ॥२॥

न दिसती मज आपलेसे गुण । संचित तें कोण जाणे मागें ॥३॥

तुका म्हणे देखोनियां काईं । पांडुरंगा पायीं राखियेलें ॥४॥

३३४९

मतिविण काय वर्णू तुझें ध्यान । जेथें पडिलें मौन्य वेदश्रुती ॥१॥

करूनि गोजिरा आपुलिये मती । धरियेलें चित्तीं चरणकमळ ॥ध्रु.॥

सुखाचें ओतिलें पाहों ते श्रीमुख । तेणें हरे भूक तान माझी ॥२॥

रसना गोडावली ओव्या गातां गीत । पावलेंसे चित्त समाधान ॥३॥

तुका म्हणे माझी दृष्टि चरणांवरी । पाउलें गोजिरीं कुंकुमाचीं ॥४॥

३३५०

ओस जाल्या मज भिंगुळवाणें । जीवलग नेणें मज कोणी ॥१॥

भय वाटे देखें श्वापदांचे भार । नव्हे मज धीर पांडुरंगा ॥ध्रु.॥

अंधकारापुढे न चलवे वाट । लागतील खुंटे कांटे अंगा ॥२॥

एकला निःसंग फांकती मारग । होतों नव्हे लाग चालावया ॥३॥

तुका म्हणे वाट दावूनि सद्ग‍ु । राहि हा दुरू पांडुरंग ॥४॥

३३५१

उदार कृपाळ सांगसी जना । तरी कां त्या रावणा मारियेलें ।

नित्य नित्य पूजा करी श्रीकमळीं । तेणें तुझें काय केलें ॥१॥

काय बडिवार सांगसी वांयां । ठावा पंढरिराया आहेसि आम्हां ।

एकला चि जरी देऊं परिहार । आहे दुरिवरी सीमा ॥ध्रु.॥

कर्णाऐसा वीर उदार जुंझार । तो तुवां जर्जर केला वाणीं ।

पडिला भूमी परी नयेची करुणा । दांत पाडियेले दोन्ही ॥२॥

िश्रयाळ बापुडे सात्विकवाणी । खादलें कापूनि त्याचें पोर ।

ऐसा कठिण कोण होईंल दुसरा । उखळीं कांडविलें शिर ॥३॥
सिभ्री चक्रवर्ती करितां यज्ञयाग । त्याचें चिरिलें अंग ठायीं ठायीं ।

जाचऊनि प्राण घेतला मागें । पुढें न पाहतां कांहीं ॥४॥

बळीचा अन्याय सांग होता काय । बुडविला तो पाय देऊनि माथां ।

कोंडिलें दार हा काय कहार । सांगतोसी चित्त कथा ॥५॥

हरश्चिंद्राचें राज्य घेऊनियां सर्व । विकविला जीव डोंबाघरीं ।

पाडिला विघड नळा दमयंतीमधीं । ऐसी तुझी बुद्धि हरि ॥६॥

आणिकही गुण सांगावे किती । केलिया विपित्त माउसीच्या ।

वधियेला मामा सखा पुरुषोत्तमा । म्हणे बंधु तुकयाचा ॥७॥

३३५२

जे केली आळी ते अवघी गेली वांयां । उरला पंढरिराया श्रम माझा ॥१॥

काय समाधान केलें कोण वेळे । कोणें माझे लळे पाळियेलें ॥ध्रु.॥

आभास ही नाहीं स्वप्नीं दुश्चिता । प्रत्यक्ष बोलतां कंइचा तो ॥२॥

आतां पुढें लाज वाटे पांडुरंगा । भक्त ऐसे जगामाजी जाले ॥३॥

तुका म्हणे आतां नाहीं भरवसा । मोकलीसी ऐसा वाटतोसी ॥४॥

३३५३

समश्रुळित असतां वाचा । घोष न करिसी कां नामाचा ॥१॥

कां रे वैष्णव नव्हेसी । कवण्या दंभें नागवलासी ॥ध्रु.॥

हरि हरि म्हणतां लाजसी । गर्वें फुगोनि चालसी ॥२॥

तारुण्यें उताणा । पुंसेंविण बांडा सुना ॥३॥

जालेंसि महिमेचे वेडें । नाचों लाजसी दिंडीपुढें ॥४॥

अळंकारांच्यानि बळें । वंचलासी तुळसीमाळें ॥५॥

कैसा सकुमार जालासी । म्हणसी न टकें एकादशी ॥६॥

स्नान न करिसी आंघोळी । विभुती न लाविसी कपाळीं ॥७॥

वरिवरि न्याहाळिसी त्वचा । उपेग नाहीं मांसाचा ॥८॥

पद्मनाभी विश्वनाथ । तुका अझून रडत ॥९॥

३३५४

वाघाचा काळभूत दिसे वाघाऐसा । परी नाहीं दशा साच अंगीं ॥१॥

बाहेरील रंग निवडी कसोटी । संघष्टणें भेटी आपेआप ॥ध्रु.॥

सिकविलें तैसें नाचावें माकडें । न चले त्यापुढें युक्ति कांहीं ॥२॥

तुका म्हणे करी लटिक्याचा सांटा । फजित तो खोटा शीघ्र होय ॥३॥

३३५५

सिंदळीचे सोर चोराची दया । तो ही जाणा तया संवसर्गी ॥१॥

फुकासाटीं भोगे दुःखाचा वाटा । उभारोनी कांटा वाटेवरी ॥ध्रु.॥

सर्प पोसूनियां दुधाचा नास । केलें थीता विष अमृताचें ॥२॥

तुका म्हणे यासी न करितां दंडण । पुढिल खंडण नव्हे दोषा ॥३॥

३३५६

तेणें सुखें माझें निवालें अंग । विठ्ठल हें जग देखियेलें ॥१॥

कवतुकें करुणा भाकीतसें लाडें । आवडी बोबडें बोलोनियां ॥ध्रु.॥

मज नाहीं दशा अंतरीं दुःखाची । भावना भेदाची समूळ गेली ॥२॥

तुका म्हणे सुख जालें माझ्या जीवा । रंगलें केशवा तुझ्या रंगे ॥३॥

३३५७

विठ्ठल सोयरा सज्जन विसांवा । जाइन त्याच्या गांवा भेटावया ॥१॥

सीण भाग त्यासी सांगेन आपुला । तो माझा बापुला सर्व जाणे ॥ध्रु.॥

माय माउलिया बंधुवर्गा जना । भाकीन करुणा सकळिकांसी ॥२॥

संत महंत सद्धि महानुभाव मुनि । जीवभाव जाऊनि सांगेन त्या ॥३॥

माझिये माहेरीं सुखा काय उणें । न लगे येणें जाणें तुका म्हणे ॥४॥

३३५८

ध्याइन तुझें रूप गाइन तुझें नाम । आणीक न करीं काम जिव्हामुखें ॥१॥

पाहिन तुझे पाय ठेविन तेथें डोय । पृथक तें काय न करीं मनीं ॥ध्रु.॥

तुझे चि गुणवाद आइकेन कानीं । आणिकांची वाणी पुरे आतां ॥२॥

करिन सेवा करीं चालेन मी पायीं । आणीक न वजें ठायीं तुजविण ॥३॥

तुका म्हणे जीव ठेविला तुझ्या पायीं । आणीक तो काईं देऊं कोणा ॥४॥

३३५९

देवाचें भजन कां रे न करीसी । अखंड हव्यासीं पीडतोसी ॥१॥

देवासी शरण कां रे न वजवे तैसा । बक मीना जैसा मनुष्यालागीं ॥ध्रु.॥

देवाचा विश्वास कां रे नाहीं तैसा । पुत्रस्नेहें जैसा गुंतलासी ॥२॥

कां रे नाहीं तैसी देवाची हे गोडी । नागवूनी सोडी पत्नी तैसी ॥३॥

कां रे नाहीं तैसे देवाचे उपकार । माया मिथ्या भार पितृपूजना ॥४॥

कां रे भय वाहासी लोकांचा धाक । विसरोनि एक नारायण ॥५॥

तुका म्हणे कां रे घातलें वांयां । अवघें आयुष्य जाया भक्तिविण ॥६॥

३३६०

माझें चित्त तुझे पायीं । राहें ऐसें करीं कांहीं । धरोनियां बाहीं । भव तारीं दातारा ॥१॥

चतुरा तूं शिरोमणि । गुणलावण्याची खाणी । मुगुट सकळां मणि । तूं चि धन्य विठोबा ॥ध्रु.॥

करीं त्रिमिराचा नाश । दीप होउनि प्रकाश । तोडीं आशापाश । करीं वास हृदयीं ॥२॥

पाहें गुंतलों नेणतां । तुज असो माझी चिंता । तुका ठेवी माथा । पायीं आतां राखावें ॥३॥

३३६१

आमुचें उचित हे चि उपकार । आपला चि भार घालूं तुज ॥१॥

भूक लागलिया भोजनाची आळी । पांघुरणें काळीं शीताचिये ॥ध्रु.॥

जेणें काळें उठी मनाची आवडी । ते चि मागों घडी आवडे तें ॥२॥

दुःख येऊं नेदी आमचिया घरा । चक्र करी फेरा भोंवताला ॥३॥

तुका म्हणे नाहीं मुक्तीसवें चाड । हें चि आम्हां गोड जन्म घेतां ॥४॥

३३६२

मी दास तयाचा जया चाड नाहीं । सुख दुःख दोहीविरहित जो ॥१॥

राहिलासे उभा भीमरेच्या तीरीं । कट दोहीं करीं धरोनियां ॥ध्रु.॥

नवल काईं तरी पाचारितां पावे । न श्मरित धांवे भक्तिकाजें ॥२॥

सर्व भार माझा त्यासी आहें चिंता । तों चि माझा दाता स्वहिताचा ॥३॥

तुका म्हणे त्यास गाईंन मी गीतीं । आणीक तें चित्तीं न धरीं कांहीं ॥४॥

३३६३

यासी कोणी म्हणे निंदेचीं उत्तरें । नागवला खरें तो चि एक ॥१॥

आड वाटे जातां लावी नीट सोईं । धर्मनीत ते ही ऐसी आहे ॥ध्रु.॥

नाइकता सुखें करावें ताडण । पाप नाहीं पुण्य असे फार ॥२॥

जन्म व्याधि फार चुकतील दुःखें । खंडावा हा सुखें मान त्याचा ॥३॥

तुका म्हणे निंब दिलियावांचून । अंतरींचा सीण कैसा जाय ॥४॥

३३६४

निवडे जेवण सेवटींच्या घांसें । होय त्याच्या ऐसें सकळ ही ॥१॥

न पाहिजे जाला बुद्धीचा पालट । केली खटपट जाय वांयां ॥ध्रु.॥

संपादिलें होय धरिलें तें सोंग । विटंबणा वेंग पडियाली ॥२॥

तुका म्हणे वर्म नेणतां जें रांधी । पाववी ते बुद्धि अवकळा ॥३॥

३३६५

न लगे मरावें । ऐसा ठाव दिला देवें ॥१॥

माझ्या उपकारासाटीं । वागविला म्हुण कंठीं ॥ध्रु.॥

घरीं दिला ठाव । अवघा सकळ ही वाव ॥२॥

तुका म्हणे एके ठायीं । कोठें माझें तुझें नाहीं ॥३॥

३३६६.

नाहीं लाग माग । न देखेंसें केलें जग ॥१॥

आतां बैसोनियां खावें । दिलें आइतें या देवें ॥ध्रु.॥

निवारिलें भय । नाहीं दुसर्‍याची सोय ॥२॥

तुका म्हणे कांहीं । बोलायाचें काम नाहीं ॥३॥

३३६७

दिली हाक मनें नव्हे ती जतन । वेंटाळिल्या गुणें धांव घेती ॥१॥

काम क्रोध मद मत्सर अहंकार । निंदा द्वेष फार माया तृष्णा ॥ध्रु.॥

इंद्रियांचे भार फिरतील चोर । खान घ्यावया घर फोडूं पाहे ॥२॥

माझा येथें कांहीं न चले पराक्रम । आहे त्याचें वर्म तुझे हातीं ॥३॥

तुका म्हणे आतां करितों उपाय । जेणें तुझे पाय आतुडती ॥४॥

३३६८

तुझा दास मज म्हणती अंकित । अवघे सकळिक लहान थोर ॥१॥

हें चि आतां लागे करावें जतन । तुझें थोरपण तुज देवा ॥ध्रु.॥

होउनी निर्भर राहिलों निश्चिंतें । पावनपतित नाम तुझें ॥२॥

करितां तुज होय डोंगराची राईं । न लगतां कांहीं पात्या पातें ॥३॥

तुका म्हणे तुज काय ते आशंका । तारितां मशका मज दीना ॥४॥

३३६९

काय मागावें कवणासी । ज्यासी मागों तो मजपाशीं ॥१॥

जरी मागों पद इंद्राचें । तरी शाश्वत नाहीं त्याचें ॥ध्रु.॥

जरी मागों ध्रुवपद । तरी त्यासी येथील छंद ॥२॥

स्वर्गभोग मागों पूर्ण । पुण्य सरल्या मागुती येणें ॥३॥

आयुष्य मागों चिरंजीव । जीवा मरण नाहीं स्वभावें ॥४॥

तुका म्हणे एक मागें । एकपणे नाहीं भंग ॥५॥

३३७०

आम्ही ज्याचे दास । त्याचा पंढरिये वास ॥१॥

तो हा देवांचा ही देव । काय कळिकाळाचा भेव ॥ध्रु.॥

वेद जया गाती । श्रुति म्हणती नेति नेति ॥२॥

तुका म्हणे निज । रूपडें हें तत्वबीज ॥३॥

३३७१

भक्तवत्सल दिनानाथ । तिहीं लोकीं ज्याची मात ॥१॥

तो हा पुंडलिकासाठीं । आला उभा वाळवंटीं ॥ध्रु.॥

गर्भवास धरी । अंबॠषीचा कैवारी ॥२॥

सकळां देवां अधिष्ठान । एका मंत्रासी कारण ॥३॥

तुका म्हणे ध्यानीं । ज्यासि ध्यातो शूळपाणी ॥४॥

३३७२

फटकाळ देव्हारा फटकाळ अंगारा । फटकाळ विचारा चालविलें ॥१॥

फटकाळ तो देव फटकाळ तो भक्त । करवितो घात आणिका जीवा ॥२॥

तुका म्हणे अवघें फटकाळ हें जन । अनुभविये खूण जाणतील ॥३॥

३३७३

लावुनियां गोठी । चुकवूं आदरिली दिठी । देउनियां मिठी । पळे महिमा थुलिया ॥१॥

पुढें तो चि करी आड । तिचा लोभ तिसी नाड । लावुनि चरफड । हात गोऊनि पळावें ॥ध्रु.॥

आधीं काकुलती । मोहो घालावा पुढती । तोंडीं पडे माती । फिरतां मागें कैचा तो ॥२॥

तुका म्हणे देवा । यासी रडवी याचा हेवा । भावें कां हे सेवा । सुखें तुम्हां नार्पिती ॥३॥

३३७४

नेत्राची वासना । तुज पाहावें नारायणा ॥१॥

करीं याचें समाधान । काय पहातोसी अनुमान ॥ध्रु.॥

भेटावें पंढरिराया । हें चि इच्छिताती बाह्या ॥२॥

म्हणतों जावें पंढरीसीं । हेंचि ध्यान चरणासी ॥३॥

चित्त म्हणे पायीं । तुझे राहीन निष्चयीं ॥४॥

म्हणे बंधु तुकयाचा । देवा भाव पुरवीं साचा ॥५॥

३३७५

मन उतावळि । जालें न राहे निश्चळ ॥१॥

दे रे भेटी पंढरिराया । उभारोनि चारी बाह्या ॥ध्रु.॥

सर्वांग तळमळी । हात पाय रोमावळी ॥२॥

तुकयाबंधु म्हणे कान्हा । भूक लागली नयना ॥३॥

३३७६

म्हणसी दावीन अवस्था । तैसें नको रे अनंता ॥१॥

होऊनियां सहाकार । रूप दाखवीं सुंदर ॥ध्रु.॥

मृगजळाचिया परी । तैसें न करावें हरी ॥२॥

तुकयाबंधु म्हणे हरी । कामा नये बाह्यात्कारी ॥३॥

३३७७

आकारवंत मूर्ति । जेव्हां देखेन मी दृष्टी ॥१॥

मग मी राहेन निवांत । ठेवूनियां तेथें चित्त ॥ध्रु.॥

श्रुति वाखाणिती । तैसा येसील प्रचिती ॥२॥

म्हणे तुकयाचा सेवक । उभा देखेन सन्मुख ॥३॥

३३७८

जेणें तुज जालें रूप आणि नांव । पतित हें दैव तुझें आम्ही ॥१॥

नाहीं तरी तुज कोण हें पुसतें । निराकारी तेथें एकाएकी ॥ध्रु.॥

अंधारे दीपा आणियेली शोभा । माणिकासी प्रभा कोंदणासी ॥२॥

धन्वंतरी रोगें आणिला उजेडा । सुखा काय चाडा जाणावें तें ॥३॥

अमृतासी मोल विषाचिया गुणें । पितळें तरी सोनें उंच निंच ॥४॥

तुका म्हणे आम्ही असोनिया जना । तुज देव पणा आणियेलें ॥५॥

३३७९

सुखवाटे ये चि ठायी । बहु पायीं संतांचें ॥१॥

म्हणऊनि केला वास । नाहीं नास ते ठायीं ॥ध्रु.॥

न करवे हाली चाली । निवारिली चिंता हे ॥२॥

तुका म्हणे निवे तनु । रजकणु लागती ॥३॥

३३८०

देऊं कपाट । कीं कोण काळ राखों वाट ॥१॥

काय होईंल तें शिरीं । आज्ञा धरोनियां करीं ॥ध्रु.॥

करूं कळे ऐसी मात। किंवा राखावा एकांत ॥२॥

तुका म्हणे जागों । किंवा कोणा नेंदूं वागों ॥३॥

३३८१

मायबापापुढें लेंकराची आळी । आणीक हे पाळी कोण लळे ॥१॥

सांभाळा जी माझीं विषमें अनंता । जवळी असतां अव्हेर कां ॥ध्रु.॥

आणिकांची चाले सत्ता आम्हांवरी । तुमची ते थोरी काय मग ॥२॥

तुका म्हणे आलों दुरोनि जवळी । आतां टाळाटाळी करूं नये ॥३॥

३३८२

माझ्या मुखें मज बोलवितो हरि । सकळां अंतरीं नारायण ॥१॥

न करावा द्वेष भूतांचा मत्सर । हा तंव विचार जाणों आम्ही ॥२॥

तुका म्हणे दोष नाहीं या विचारें । हिताचीं उत्तरें शिकवितां ॥३॥

३३८३

मांस खातां हाउस करी । जोडुनि वैरी ठेवियेला ॥१॥

कोण त्याची करिल कींव । जीवें जीव नेणती ॥ध्रु.॥

पुढिलांसाटीं पाजवी सुरी । आपुली चोरी अंगुळी ॥२॥

तुका म्हणे कुटिती हाडें । आपुल्या नाडें रडती ॥३॥

३३८४

तुज जाणें तानें नाहीं पांडुरंगा । कां जी मज सांगा उपेक्षिलें ॥१॥

तुज ठावें होतें मी पातकी थोर । आधीं च कां थार दिधली पायीं ॥ध्रु.॥

अंक तो पडिला हरिचा मी दास । भेद पंगतीस करूं नये ॥२॥

तुका म्हणे आम्ही जिंतिलें तें खरें । आतां उणें पुरें तुम्हां अंगीं ॥३॥

३३८५

आम्हां घरीं धन शब्दाचीं रत्नें । शब्दाचीं शस्त्रें यत्न करूं ॥१॥

शब्द चि आमुच्या जीवाचें जीवन । शब्दें वांटूं धन जनलोकां ॥२॥

तुका म्हणे पाहा शब्द चि हा देव । शब्दें चि गौरव पूजा करूं ॥३॥

३३८६

ब्रम्हज्ञान दारीं येतें काकुलती । अव्हेरिलें संतीं विष्णुदासीं ॥१॥

रिघों पाहे माजी बळें त्याचें घर । दवडिती दूर म्हणोनियां ॥२॥

तुका म्हणे येथें न चाले सायास । पडिले उदास त्याच्या गळां ॥३॥

३३८७

कासया लागला यासी चौघाचार । मुळींचा वेव्हार निवडिला ॥१॥

ग्वाही बहुतांची घालूनियां वरि । महजर करीं आहे माझ्या ॥ध्रु.॥

तुम्हां वेगळा लागें आपल्या च ठायीं । होतें करुनि तें ही माझें माझें ॥२॥

भांडण सेवटीं जालें एकवट । आतां कटकट करूं नये ॥३॥

ठेविला ठेवा तो आला माझ्या हाता । आतां नाहीं सत्ता तुज देवा ॥४॥

तुका म्हणे वांयांविण खटपटा । राहिलों मी वांटा घेऊनियां ॥५॥

३३८८

देहबुद्धि वसे जयाचियें अंगीं । पूज्यता त्या जगीं सुख मानी ॥१॥

थोर असे दगा जाला त्यासी हाटीं । सोडोनिया गांठी चोरीं नेली ॥ध्रु.॥

गांठीचें जाउनि नव्हे तो मोकळा । बांधिलासे गळा दंभलोभें ॥२॥

पुढिल्या उदिमा जालेंसे खंडण । दिसे नागवण पडे गांठी ॥३॥

तुका म्हणे ऐसे बोलतील संत । जाणूनियां घात कोण करी ॥४॥

३३८९

निंबाचिया झाडा साकरेचें आळें । आपलीं ती फळें न संडी च ॥१॥

तैसें अधमाचें अमंगळ चित्त । वमन तें हित करुनि सांडी ॥ध्रु.॥

परिसाचे अंगीं लाविलें खापर । पालट अंतर नेघे त्याचें ॥२॥

तुका म्हणे वेळू चंदना संगतीं । काय ते नसती जवळिकें ॥३॥

३३९०

दुबळें सदैवा । म्हणे नागवेल केव्हां ॥१॥

आपणासारिखें त्या पाहे । स्वभावासी करिल काये ॥ध्रु.॥

मूढ सभे आंत । इच्छी पंडिताचा घात ॥२॥

गांढें देखुनि शूरा । उगें करितें बुरबुरा ॥३॥

आणिकांचा हेवा । न करीं शरण जाई देवा ॥४॥

तुका म्हणे किती । करूं दुष्टाची फजिती ॥५॥

३३९१

माझी आतां लोक सुखें निंदा करू । म्हणती विचारू सांडियेला ॥१॥

कारण होय तो करावा विचार । काय भीड भार करूं देवा ॥२॥

तुका म्हणे काय करूं लापनिक । जनाचार सुख नासिवंत ॥३॥

३३९२

ढेंकणाचे संगें हिरा जो भंगला । कुसंगें नाडला तैसा साधु ॥१॥

ओढाळाच्या संगें सात्विक नासलीं । क्षण एक नाडलीं समागमें ॥ध्रु.॥

डांकाचे संगती सोनें हीन जालें । मोल तें तुटलें लक्ष कोडी ॥२॥

विषानें पक्वान्नें गोड कडू जालीं । कुसंगानें केली तैसी परी ॥३॥

भावें तुका म्हणे सत्संग हा बरा । कुसंग हा फेरा चौर्‍याशीचा ॥४॥

३३९३

भलते जन्मीं मज घालिसील तरी । न सोडीं मी हरी नाम तुझें ॥१॥

सुख दुःख तुज देईंन भोगितां । मग मज चिंता कासयाची ॥ध्रु.॥

तुझा दास म्हणवीन मी अंकिला । भोगितां विठ्ठला गर्भवास ॥२॥

कासया मी तुज भाकितों करुणा । तारीं नारायणा म्हणवुनि ॥३॥

तुका म्हणे तुज येऊं पाहे उणें । तारिसील तेणें आम्हां तया ॥४॥

३३९४

गातों नाचतों आनंदें । टाळघागरिया छंदें ॥१॥

तुझी तुज पुढें देवा । नेणों भावे कैसी सेवा ॥ध्रु.॥

नेणों ताळ घात मात । भलते सवां पाय हात ॥२॥

लाज नाहीं शंका । प्रेम घाला म्हणे तुका ॥३॥

३३९५

रुसलों आम्हीं आपुलिया संवसारा । तेथें जनाचारा काय पाड ॥१॥

आम्हां इष्ट मित्र सज्जन सोयरे । नाहीं या दुसरें देवाविण ॥ध्रु.॥

दुराविले बंधु सखे सहोदर । आणीक विचार काय तेथें ॥२॥

उपाधिवचन नाइकती कान । त्रासलें हें मन बहु माझें ॥३॥

तुका म्हणे करा होईंल ते दया । सुख दुःख वांयां न धरावें ॥४॥

३३९६

सांडुनि सुखाचा वांटा । मुक्ति मागे तो करंटा ॥१॥

कां रे न घ्यावा जन्म । प्रेम लुटावें नाम ॥ध्रु.॥

येथें मळितो दहीं भात । वैकुंठीं ते नाहीं मात ॥२॥

तुका म्हणे आतां । मज न लगे सायुज्यता ॥३॥

३३९७

पदोपदीं पायां पडणें । करुणा जाण भाकावी ॥१॥

ये गा ये गा विसांवया । करुणा दयासागरा ॥ध्रु.॥

जोडोनियां करकमळ । नेत्र जळ भरोनि ॥२॥

तुका उभें दारीं पात्र । पुरवीं आर्त विठोबा ॥३॥

३३९८

आतां हें सेवटीं असों पायांवरी । वदती वैखरी वागपुष्प ॥१॥

नुपेक्षावें आम्हां दीना पांडुरंगा । कृपादानीं जगामाजी तुम्हीं ॥ध्रु.॥

वोळवुनी देह सांडियेली शुद्ध । सारियेला भेद जीव शिव ॥२॥

तुका म्हणे मन तुमचे चरणीं । एवढी आयणी पुरवावी ॥३॥

३३९९

तरि च होय वेडी । नग्न होय धडफुडी ॥१॥

काय बोलाचें गौरव । आंत वरी दोन भाव ॥ध्रु.॥

मृगजळा न्याहाळितां । तान न वजाये सेवितां ॥२॥

न पाहे आणिकांची आस । शूर बोलिजे तयास ॥३॥

तुका म्हणे हें लक्षण । संत अळंकार लेणें ॥४॥

३४००

आग्रहा नांवें पाप । योगीं सारावे संकल्प ॥१॥

सहजा ऐसें भांडवल । असोनि कां सारा बोल ॥ध्रु.॥

तैं न भेटे तें काय । मना अंगींचे उपाय ॥२॥

तुका म्हणे धरीं सोय । वासनेची फोडा डोय ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:34.7800000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

volatisation

  • न. बाष्पीभवन 
  • न. बाष्पीकरण 
RANDOM WORD

Did you know?

नमस्कार कोणी कोणास कसा करावा ?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.