TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह १३०१ ते १४००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह १३०१ ते १४००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह १३०१ ते १४००

१३०१

देवावरिल भार । काढूं नये कांहीं पर ॥१॥

तानभुके आठवण । घडे तें बरें चिंतन ॥ध्रु.॥

देखावी निश्चिंती । ते चि अंतर श्रीपती ॥२॥

वैभव सकळ । तुका मानितो विटाळ ॥३॥

१३०२

थुंकोनियां मान । दंभ करितों कीर्तन ॥१॥

जालों उदासीन देहीं । एकाविण चाड नाहीं ॥ध्रु.॥

अर्थ अनर्थ सारिखा । करूनि ठेविला पारिखा ॥२॥

उपाधिवेगळा । तुका राहिला सोंवळा ॥३॥

१३०३

काय ह्याचें घ्यावें । नित्य नित्य कोणें गावें ॥१॥

केलें हरिकथेनें वाज । अंतरोनी जाते निज ॥ध्रु.॥

काम संसार । अंतरीं हे करकर ॥२॥

तुका म्हणे हेंड । ऐसे मानिती ते लंड ॥३॥

१३०४

वदे साक्षत्वेंसीं वाणी । नारायणीं मिश्रित ॥१॥

न लगे कांहीं चाचपावें । जातों भावें पेरीत ॥ध्रु.॥

भांडार त्या दातियाचें । मी कैचें ये ठायीं ॥२॥

सादावीत गेला तुका । येथें एकाएकीं तो ॥३॥

१३०५

ऐसी जिव्हा निकी । विठ्ठल विठ्ठल कां न घोकी ॥१॥

जेणें पाविजे उद्धार । तेथें राखावें अंतर ॥ध्रु.॥

गुंपोनि चावटी । तेथें कोणा लाभें भेटी ॥२॥

तुका म्हणे कळा । देवाविण अमंगळा ॥३॥

१३०६

साजे अळंकार । तरि भोगितां भ्रतार ॥१॥

व्यभिचारा टाकमटिका । उपहास होती लोकां ॥ध्रु.॥

शूरत्वाची वाणी । रूप मिरवे मंडणीं ॥२॥

तुका म्हणे जिणें । शर्त्तीविण लाजिरवाणें ॥३॥

१३०७

मानामान किती । तुझ्या क्षुल्लका संपत्ती ॥१॥

जा रे चाळवीं बापुडीं । कोणी धरिती तीं गोडी ॥ध्रु.॥

रिद्धीसिद्धी देसी । आम्हीं चुंभळें नव्हों तैसीं ॥२॥

तुका म्हणे ठका । ऐसें नागविलें लोकां ॥३॥

१३०८

पाहातोसी काय । आतां पुढें करीं पाय ॥१॥

वरि ठेवूं दे मस्तक । ठेलों जोडूनि हस्तक ॥ध्रु.॥

बरवें करीं सम । नको भंगों देऊं प्रेम ॥२॥

तुका म्हणे चला । पुढती सामोरे विठ्ठला ॥३॥

१३०९

भक्त ऐसे जाणा जे देहीं उदास । गेले आशापाश निवारूनि ॥१॥

विषय तो त्यांचा जाला नारायण । नावडे धन जन माता पिता ॥ध्रु.॥

निर्वाणीं गोविंद असे मागेंपुढें । कांहीं च सांकडें पडों नेदी ॥२॥

तुका म्हणे सत्य कर्मा व्हावें साहे । घातलिया भये नर्का जाणें ॥३॥

१३१०

तों च हीं क्षुल्लकें सखीं सहोदरें । नाहीं विश्वंभरें वोळखी तों ॥१॥

नारायण विश्वंभर विश्वपिता । प्रमाण तो होतां सकळ मिथ्या ॥ध्रु.॥

रवि नुगवे तों दीपिकाचें काज । प्रकाशें तें तेज सहज लोपे ॥२॥

तुका म्हणे देहसंबंध संचितें । कारण निरुतें नारायणीं ॥३॥

१३११

यज्ञ भूतांच्या पाळणा । भेद कारीये कारणा । पावावया उपासना । ब्रम्हस्थानीं प्रस्थान ॥१॥

एक परी पडिलें भागीं । फळ बीजाचिये अंगीं । धन्य तो चि जगीं । आदि अंत सांभाळी ॥ध्रु.॥

आवशक तो शेवट । मागें अवघी खटपट । चालों जाणे वाट । ऐसा विरळा एखादा ॥२॥

तुका होवोनि निराळा । क्षराअक्षरावेगळा । पाहे निगमकळा । बोले विठ्ठलप्रसादें ॥३॥

१३१२

वेदपुरुष तरि नेती कां वचन । निवडूनि भिन्न दाखविलें ॥१॥

तुझीं वर्में तूं चि दावूनि अनंता । होतोसी नेणता कोण्या गुणें ॥ध्रु.॥

यज्ञाचा भोक्ता तरि कां नव्हे सांग । उणें पडतां अंग क्षोभ घडे ॥२॥

वससी तूं या भूतांचे अंतरीं । तरि कां भेद हरी दावियेला ॥३॥

तपतिर्थाटणें तुझे मूर्तिदान । तरि कां अभिमान आड येतो ॥४॥

आतां क्षमा कीजे विनवितो तुका । देऊनियां हाका उभा द्वारीं ॥५॥

लोहागांवीं स्वामींच्या अंगावर ऊन पाणी घातलें - तो अभंग ॥१॥

१३१३

जळे माझी काया लागला वोणवा । धांव रे केशवा मायबापा ॥१॥

पेटली सकळ कांति रोमावळी । नावरे हे होळी दहन जालें ॥ध्रु.॥

फुटोनियां दोन्ही भाग होऊं पाहे । पाहातोसी काय हृदय माझें ॥२॥

घेऊनि जीवन धांवें लवलाहीं । कवणाचें काहींहीं न चले येथें ॥३॥

तुका म्हणे माझी तूं होसी जननी । आणीक निर्वाणीं कोण राखे ॥४॥

॥१॥

१३१४

अभक्त ब्राम्हण जळो त्याचें तोंड । काय त्यासी रांड प्रसवली ॥१॥

वैष्णव चांभार धन्य त्याची माता । शुद्ध उभयतां कुळ याती ॥ध्रु.॥

ऐसा हा निवाडा जालासे पुराणीं । नव्हे माझी वाणी पदरींची ॥२॥

तुका म्हणे आगी लागो थोरपणा । दृष्टी त्या दुर्जना न पडो माझी ॥३॥

नामदेव व पांडुरंग यांनी स्वप्नांत येऊन स्वामींस आज्ञा केली कीं कवित्व करणें - ते अभंग ॥२॥

१३१५

नामदेवें केलें स्वप्नामाजी जागें । सवें पांडुरंगें येऊनियां ॥१॥

सांगितलें काम करावें कवित्व । वाउगें निमित्य बोलों नको ॥ध्रु.॥

माप टाकी सळ धरिली विठ्ठलें । थापटोनि केलें सावधान ॥२॥

प्रमाणाची संख्या सांगे शत कोटी । उरले शेवटीं लावी तुका ॥३॥

१३१६

द्याल ठाव तरि राहेन संगती । संतांचे पंगती पायांपाशीं ॥१॥

आवडीचा ठाव आलोंसें टाकून । आतां उदासीन न धरावें ॥ध्रु.॥

सेवटील स्थळ निंच माझी वृत्ति । आधारें विश्रांती पावईन ॥२॥

नामदेवापायीं तुक्या स्वप्नीं भेटी । प्रसाद हा पोटीं राहिलासे ॥३॥

॥२॥

१३१७

त्रिपुटीच्या योगें । कांहीं नव्हे कोणां जोगें । एक जातां लागें । एक पाठीं लागतें ॥१॥

मागें पुढें अवघा काळ । पळों नये न चले बळ । करितां कोल्हाळ । कृपे खांदां हरि वाहे ॥ध्रु.॥

पापपुण्यात्मयाच्या शक्ति । असती योजिल्या श्रीपती । यावें काकुलती । तेथें सत्तानायेका ॥२॥

तुका उभा पैल थडी । तरि हे प्रकाश निवडी । घातल्या सांगडी । तापे पेटीं हाकारी ॥३॥

१३१८

देखण्याच्या तीन जाती । वेठी वार्ता अत्यंतीं ॥१॥

जैसा भाव तैसें फळ । स्वातीतोय एक जळ ॥ध्रु.॥

पाहे सांगे आणि जेवी । अंतर महदांतर तेवी ॥२॥

तुका म्हणे हिरा । पारखियां मूढां गारा ॥३॥

१३१९

अनुभवें अनुभव अवघा चि साधिला । तरि स्थिरावला मनु ठायीं ॥१॥

पिटूनियां मुसे आला अळंकार । दग्ध तें असार होऊनियां ॥ध्रु.॥

एक चि उरलें कायावाचामना । आनंद भुवनामाजी त्रयीं ॥२॥

तुका म्हणे आम्ही जिंकिला संसार । होऊनि किंकर विठोबाचे ॥३॥

१३२०

ऐसिया संपत्ती आम्हां संवसारी । भोगाचिया परि काय सांगों ॥१॥

काम तो कामना भोगीतसे देवा । आळिंगणें हेवा चरण चुंबीं ॥ध्रु.॥

शांतीच्या संयोगें निरसला ताप । दुसरें तें पाप भेदबुद्धि ॥२॥

तुका म्हणे पाहें तिकडे सारिखें । आपुलें पारिखें निरसलें ॥३॥

१३२१

राम राज्य राम प्रजा लोकपाळ । एक चि सकळ दुजें नाहीं ॥१॥

मंगळावांचूनि उमटेना वाणी । अखंड चि खाणी एकी रासी ॥ध्रु.॥

मोडलें हें स्वामी ठावाठाव सेवा । वाढवा तो हेवा कोणा अंगें ॥२॥

तुका म्हणे अवघें दुमदुमिलें देवें । उरलें तें गावें हें चि आतां ॥३॥

१३२२

निवडोनि वाण काढिले निराळे । प्रमाण डोहळे यावरि ते ॥१॥

जयाचा विभाग तयासी च फळे । देखणें निराळें कौतुकासी ॥ध्रु.॥

शूर तो ओळखे घायडायहात । येरां होइल मात सांगायासी ॥२॥

तुका म्हणे माझी केळवते वाणी । केला निजस्थानीं जाणवसा ॥३॥

१३२३

याजसाटीं केला होता आटाहास्ये । शेवटाचा दिस गोड व्हावा ॥१॥

आतां निश्चितीनें पावलों विसांवा । खुंटलिया धांवा तृष्णेचिया ॥ध्रु.॥

कवतुक वाटे जालिया वेचाचें । नांव मंगळाचें तेणें गुणें ॥२॥

म्हणे मुक्ति परिणिली नोवरी । आतां दिवस चारी खेळीमेळीं ॥३॥

१३२४

भक्तिचिया पोटीं रत्नाचिया खाणी । बम्हींची ठेवणी सकळ वस्तु ॥१॥

माउलीचे मागें बाळकांची हरी । एका सूत्रें दोरी ओढतसे ॥ध्रु.॥

जेथील जें मागे तें रायासमोर । नाहींसें उत्तर येत नाहीं ॥२॥

सेवेचिये सत्ते धनी च सेवक । आपुलें तें एक न वंची कांहीं ॥३॥

आदिअंताठाव असे मध्यभाग । भोंवतें भासे मग उंचासनी ॥४॥

भावारूढ तुका जाला एकाएकीं । देव च लौकिकीं अवघा केला ॥५॥

१३२५

सांगतां दुर्लभ ज्ञानाचिया गोष्टी । अनुभव तो पोटीं कैचा घडे ॥१॥

भजनाचे सोई जगा परिहार । नेणत्यां सादर चित्त कथे ॥ध्रु.॥

नाइकवे कानीं साधन उपाय । ऐकतो गाय हरुषें गीत ॥२॥

नव्हे आराणूक जावयासी वना । वेध कामिमना हरिकथेचा ॥३॥

काळाच्या साधना कोणा अंगीं बळ । चिंतना मंगळ अष्टप्रहर ॥४॥

तुका म्हणे आम्ही खेळों भातुकुलें । विभागासी मुलें भोळीं येथें ॥५॥

१३२६

जाणपण बरें देवाचे शिरीं । आम्ही ऐसीं बरीं नेणतीं च ॥१॥

देखणियांपुढें रुचे कवतुक । उभयतां सुख वाढतसे ॥ध्रु.॥

आशंकेचा बाधा नाहीं लडिवाळां । चित्त वरि खेळा समबुद्धि ॥२॥

तुका म्हणे दिशा मोकळ्या सकळा । अवकाशीं खेळा ठाव जाला ॥३॥

१३२७

वचनांचे मांडे दावावे प्रकार । काय त्या साचार कौतुकाचे ॥१॥

जातां घरा मागें । उरों नेणें खंती । मिळाल्या बहुतीं फांकलिया ॥ध्रु.॥

उदयीं च अस्त उदयो संपादला । कल्पनेचा केला जागेपणें ॥२॥

जाणवूनि गेला हांडोरियां पोरां । सावध इतरां करुनी तुका ॥३॥

स्वामीस संतांनीं पुसलें कीं तुम्हांस वैराग्य कोण्या प्रकारें जालें तें सांगा - ते अभंग ॥ ३ ॥

१३२८

याति शूद्र वैश केला वेवसाव । आदि तो हा देव कुळपूज्य ॥१॥

नये बोलों परि पाळिलें वचन । केलियाचा प्रश्न तुम्हीं संतीं ॥ध्रु.॥

संवसारें जालों अतिदुःखें दुखी । मायबाप सेखीं कर्मलिया ॥२॥

दुष्काळें आटिलें द्रव्यें नेला मान । स्त्री एकी अन्न अन्न करितां मेली ॥३॥

लज्जा वाटे जीवा त्रासलों या दुःखें । वेवसाय देख तुटी येतां ॥४॥

देवाचें देऊळ होतें तें भंगलें । चित्तासी जें आलें करावेंसें ॥५॥

आरंभीं कीर्तन करीं एकादशी । नव्हतें अभ्यासीं चित्त आधीं ॥६॥

कांहीं पाठ केलीं संतांचीं उत्तरें । विश्वासें आदरें करोनियां ॥७॥

गाती पुढें त्यांचें धरावें धृपद । भावें चित्त शुद्ध करोनियां ॥८॥

संताचें सेविलें तीर्थ पायवणी । लाज नाहीं मनीं येऊं दिली ॥९॥

टाकला तो कांहीं केला उपकार । केलें हें शरीर कष्टवूनि ॥१०॥

वचन मानिलें नाहीं सहुर्दाचें । समूळ प्रपंचें वीट आला ॥११॥

सत्यअसत्यासी मन केलें ग्वाही । मानियेलें नाहीं बहुमतां ॥१२॥

मानियेला स्वप्नीं गुरूचा उपदेश । धरिला विश्वास दृढ नामीं ॥१३॥

यावरि या जाली कवित्वाची स्फूर्ति । पाय धरिले चित्तीं विठोबाचे ॥१४॥

निषेधाचा कांहीं पडिला आघात । तेणें मध्यें चित्त दुखविलें ॥१५॥

बुडविल्या वह्या बैसलों धरणें । केलें नारायणें समाधान ॥१६॥

विस्तारीं सांगतां बहुत प्रकार । होईल उशीर आतां पुरे ॥१७॥

आतां आहे तैसा दिसतो विचार । पुढील प्रकार देव जाणे ॥१८॥

भक्ति नारायण नुपेक्षी सर्वथा । कृपावंत ऐसा कळों आलें ॥१९॥

तुका म्हणे माझें सर्व भांडवल । बोलविले पांडुरंगें ॥२०॥

१३२९

ऐका वचन हें संत । मी तों आगळा पतित । काय काजें प्रीत । करीतसां आदरें ॥१॥

माझें चित्त मज ग्वाही । सत्य तरलों मी नाहीं । एकांचिये वांहीं । एक देखीं मानिती ॥ध्रु.॥

बहु पीडिलों संसारें । मोडीं पुसें पिटीं ढोरें । न पडतां पुरें । या विचारें राहिलों ॥२॥

सहज सरलें होतें कांहीं । द्रव्य थोडें बहु तें ही । त्याग केला नाहीं । दिलें द्विजां याचकां ॥३॥

प्रियापुत्रबंधु । यांचा तोडिला संबंधु । सहज जालों मंदु । भाग्यहीन करंटा ॥४॥

तोंड न दाखवे जना । शिरें सांदी भरें राणां । एकांत तो जाणां । तयासाटीं लागला ॥५॥

पोटें पिटिलों काहारें । दया नाहीं या विचारें । बोलावितां बरें । सहज म्हणें यासाटीं ॥६॥

सहज वडिलां होती सेवा । म्हणोनि पूजितों या देवा । तुका म्हणे भावा । साटीं झणी घ्या कोणी ॥७॥

१३३०

बरें जालें देवा निघालें दिवाळें । बरी या दुष्काळें पीडा केली ॥१॥

अनुतापें तुझें राहिलें चिंतन । जाला हा वमन संवसार ॥ध्रु.॥

बरें जालें जगीं पावलों अपमान । बरें गेलें धन ढोरें गुरें ॥३॥

बरें जालें नाहीं धरिली लोकलाज । बरा आलों तुज शरण देवा ॥४॥

बरें जालें तुझें केलें देवाईल । लेंकरें बाईल उपेक्षिलीं ॥५॥

तुका म्हणे बरें व्रत एकादशी । केलें उपवासीं जागरण ॥६॥॥३॥

१३३१.

बोलावा विठ्ठल पाहावा विठ्ठल । करावा विठ्ठल जीवभाव ॥१॥

येणें सोसें मन जालें हांवभरी । परती माघारी घेत नाहीं ॥ध्रु.॥

बंधनापासूनि उकलली गांठी । देतां आली मिठी सावकाशें ॥२॥

तुका म्हणे देह भारिला विठ्ठलें । कामक्रोधें केलें घर रितें ॥३॥

१३३२

मीचि मज व्यालों । पोटा आपुलिया आलों ॥१॥

आतां पुरले नवस । निरसोनी गेली आस ॥ध्रु.॥

जालों बरा बळी । गेलों मरोनि तेकाळीं ॥२॥

दोहींकडे पाहे । तुका आहे तैसा आहे ॥३॥

१३३३

जग अवघें देव । मुख्य उपदेशाची ठेव ॥१॥

आधीं आपणयां नासी । तरि उतरे ये कसीं ॥ध्रु.॥

ब्रम्हज्ञानाचें कोठार । तें हें निश्चयें उत्तर ॥२॥

तुका म्हणे ते उन्मनी । नास कारया कारणीं ॥३॥

१३३४

साधनांच्या कळा आकार आकृति । कारण नवनीतीं मथनाचें ॥१॥

पक्षियासी नाहीं मारगीं आडताळा । अंतराक्षी फळासी चि पावे ॥ध्रु.॥

भक्तिची जोडी ते उखत्या चि साटीं । उणें पुरें तुटी तेथें नाहीं ॥२॥

तुका म्हणे आलें सांचत सांचणी । आजि जाली क्षणी एकसरें ॥३३॥

१३३५

नाहीं येथें वाणी । सकळां वर्णी घ्यावी धणी ॥१॥

जालें दर्पणाचें अंग । ज्याचा त्यासी दावी रंग ॥ध्रु.॥

एका भावाचा एकांत । पीक पिकला अनंत ॥२॥

तुका खळे दाणीं । करी बैसोनी वांटणी ॥३॥

१३३६

ठेविलें जतन । करूनियां निज धन ॥१॥

जयापासाव उत्पित्त । तें हें बीज धरिलें हातीं ॥ध्रु.॥

निवडिलें वरळा भूस । सार आइन जिनस ॥२॥

तुका म्हणे नारायण । भाग संचिताचा गुण ॥३॥

१३३७

भ्रमना पाउलें वेचिलीं तीं वाव । प्रवेशतां ठाव एक द्वार ॥१॥

सार तीं पाउलें विठोबाचीं जीवीं । कोणीं न विसंभावीं क्षणभरि ॥ध्रु.॥

सुलभ हें केलें सकळां जीवन । फुंकावे चि कान न लगेसें ॥२॥

तुका म्हणे येथें सकळ ही कोड । पुरे मूळ खोड विस्ताराचें ॥३॥

१३३८

कांहीं जाणों नये पांडुरंगाविण । पाविजेल सीण संदेहानें ॥१॥

भलतिया नावें आळविला पिता । तरि तो जाणता कळवळा ॥ध्रु.॥

अळंकार जातो गौरवितां वाणी । सर्वगात्रा धणी हरिकथा ॥२॥

तुका म्हणे उपज विल्हाळे आवडी । करावा तो घडी घडी लाहो ॥३॥

१३३९

बीजापोटीं पाहे फळ । विध न करितां सकळ ॥१॥

तया मूर्ख म्हणावें वेडें । कैसें तुटेल सांकडें ॥ध्रु.॥

दावितिया वाट । वेठी धरूं पाहे चाट ॥२॥

पुढिल्या उपाया । तुका म्हणे राखे काया ॥३॥

१३४०

मातेचीं जो थानें फाडी । तया जोडी कोण ते ॥१॥

वेदां निंदी तो चांडाळ । भ्रष्ट सुतकिया खळ ॥ध्रु.॥

अगी लावी घरा । मग वसती कोठें थारा ॥२॥

तुका म्हणे वर्म । येरा नाचवितो भ्रम ॥३॥

१३४१

वेश वंदाया पुरते । कोण ब्राम्हण निरुते ॥१॥

ऐसें सांगा मजपाशीं । संतां निरवितों येविशीं ॥ध्रु.॥

असा जी प्रवीण । ग्रंथीं कळे शुद्धहीण ॥२॥

तुका म्हणे लोपें । सत्याचिया घडती पापें ॥३॥

१३४२

ज्या ज्या आम्हांपाशीं होतील ज्या शक्ति । तेणें हा श्रीपती अळंकारूं ॥१॥

अवघा पायांपाशीं दिला जीवभाव । जन्ममरणाठाव पुसियेला ॥ध्रु.॥

ज्याचें देणें त्यासी घातला संकल्प । बंधनाचें पाप चुकविलें ॥२॥

तुका म्हणे येथें उरला विठ्ठल । खाये बोले बोल गाये नाचे ॥३॥

१३४३

आम्ही आळीकरें । प्रेमसुखाचीं लेंकुरें ॥१॥

पायीं गोविली वासना । तुश केलें ब्रम्हज्ञाना ॥ध्रु.॥

येतां पाहें मुळा । वाट पंढरीच्या डोळां ॥२॥

तुका म्हणे स्थळें । मग मी पाहेन सकळें ॥३॥

१३४४

आइत्याची राशी । आली पाकसिद्धीपाशीं ॥१॥

आतां सांडोनि भोजन । भिके जावें वेडेपणें ॥ध्रु.॥

उसंतिली वाट । मागें परतावें फुकट ॥२॥

तुका म्हणे वाणी । वेचों बैसोन ठाकणीं ॥३॥

१३४५

धन्ये शुद्ध जाती । धरीं लौकरी परती ॥१॥

ऐकिलें तें चि कानीं । होय परिपाक मनीं ॥ध्रु.॥

कळवळा पोटीं । सावधान हितासाठीं ॥२॥

तुका म्हणे भाव । त्याचा तो चि जाणां देव ॥३॥

१३४६

जीवित्व तें किती । हें चि धरितां बरें चित्तीं ॥१॥

संत सुमनें उत्तरें । मृदु रसाळ मधुरें ॥ध्रु.॥

विसांवतां कानीं । परिपाक घडे मनीं ॥२॥

तुका म्हणे जोडी । हाय जतन रोकडी ॥३॥

१३४७

अभिमानाची स्वामिनी शांति । महत्व घेती सकळ ॥१॥

कळोनि ही न कळे वर्म । तरि श्रम पावती ॥ध्रु.॥

सर्व सत्ता करितां धीर । वीर्यां वीर आगळा ॥२॥

तुका म्हणे तिखट तिखें । मृदसखें आवडी ॥३॥

१३४८

भोजन तें पाशांतीचें । निंचें उंचें उसाळी ॥१॥

जैशी कारंज्याची कळा । तो जिव्हाळा स्वहिता ॥ध्रु.॥

कल्पना ते देवाविण । न करी भिन्न इतरीं ॥२॥

तुका म्हणे पावे भूती । ते निश्चिंती मापली ॥३॥

१३४९

पोटापुरतें काम । परि अगत्य तो राम ॥१॥

कारण तें हें चि करीं । चित्तीं पांडुरंग धरीं ॥ध्रु.॥

प्रारब्धी हेवा । जोडी देवाची ते सेवा ॥२॥

तुका म्हणे बळ । बुद्धी वेचूनि सकळ ॥३॥

१३५०

बहुतां जन्मां अंतीं । जोडी लागली हे हातीं ॥१॥

मनुष्यदेहा ऐसा ठाव । धरीं पांडुरंगीं भाव ॥ध्रु.॥

बहु केला फेरा । येथें सांपडला थारा ॥२॥

तुका म्हणे जाणे । ऐसे भले ते शाहाणे॥३॥

१३५१

रूप नांवें माया बोलावया ठाव । भागा आले भाव तयावरि ॥१॥

सींव वाटे परी न खंडे पृथिवी । शाहाणे ते जीवीं समजती ॥ध्रु.॥

पोटा आलें तिच्या लोळे मांड्यांवरि । पारखी न करी खंतीं चित्तीं ॥२॥

तुका म्हणे भक्तीसाटीं हरिहर । अरूपीचें क्षरविभाग हें ॥३॥

१३५२

लेकराची आळी न पुरवी कैसी । काय तयापाशीं उणें जालें ॥१॥

आम्हां लडिवाळां नाहीं तें प्रमाण । कांहीं ब्रम्हज्ञान आत्मस्थिती ॥ध्रु.॥

वचनाचा घेईन अनुभव पदरीं । जें हें जनाचारीं मिरवलें ॥२॥

तुका म्हणे माझी भोळिवेची आटी । दावीन शेवटीं कौतुक हें ॥३॥

१३५३

आर्तभूतांप्रति । उत्तम योजाव्या त्या शक्ति ॥१॥

फळ आणि समाधान । तेथें उत्तम कारण ॥ध्रु.॥

अल्पें तो संतोषी । स्थळीं सांपडे उदेसीं ॥२॥

सहज संगम । तुका म्हणे तो उत्तम ॥३॥

१३५४

मुळाचिया मुळें । दुःखें वाढती सकळे ॥१॥

ऐसा योगियांचा धर्म । नव्हे वाढवावा श्रम ॥ध्रु.॥

न कळे आवडी । कोण आहे कैसी घडी ॥२॥

तुका म्हणे थीत । दुःख पाववावें चित्त ॥३॥

१३५५

भाग्यवंतां हें चि काम । मापी नाम वैखरी ॥१॥

आनंदाची पुष्टी अंगीं । श्रोते संगीं उद्धरती ॥ध्रु.॥

पिकविलें तया खाणें किती । पंगतीस सुकाळ ॥२॥

तुका करी प्रणिपात । दंडवत आचारियां ॥३॥

१३५६

लटिकें तें रुचे । साच कोणां ही न पचे ॥१॥

ऐसा माजल्याचा गुण । भोगें कळों येइल सीण ॥ध्रु.॥

वाढवी ममता । नाहीं वरपडला तो दूतां ॥२॥

कांहीं न मनी माकड । तुका उपदेश हेकड ॥३॥

१३५७

कौतुकाची सृष्टी । कौतुकें चि केलें कष्टी ॥१॥

मोडे तरी भलें खेळ । फांके फांकिल्या कोल्हाळ ॥ध्रु.॥

जाणणियासाटीं । भय सामावलें पोटीं ॥२॥

तुका म्हणे चेता । होणें तें तूं च आइता ॥३॥

१३५८

भोवंडींसरिसें । अवघें भोंवत चि दिसे ॥१॥

ठायीं राहिल्या निश्चळ । आहे अचळीं अचळ ॥ध्रु.॥

एक हाकेचा कपाटीं । तेथें आणीक नाद उठी ॥२॥

अभ्रें धांवे शशी । तुका असे ते तें दुसरें भासी ॥३॥

१३५९

नव्हों आम्ही आजिकालीचीं । काचीं कुचीं चाळवणी ॥१॥

एके ठायीं मूळडाळ । ठावा सकळ आहेसी ॥ध्रु.॥

तुमचें आमचेंसें कांहीं । भिन्न नाहीं वांटलें ॥२॥

तुका म्हणे जेथें असें । तेथें दिसें तुमचासा ॥३॥

१३६०

योग्याची संपदा त्याग आणि शांति । उभयलोकीं कीर्ति सोहळा मान ॥१॥

येरयेरांवरी जायांचें उसिणें । भाग्यस्थळीं देणें झाडावेसीं ॥ध्रु.॥

केलिया फावला ठायींचा तो लाहो । तृष्णेचा तो काहो काव्हवितो ॥२॥

तुका म्हणे लाभ अकर्तव्या नांवें । शिवपद जीवें भोगिजेल ॥३॥

१३६१

मरणा हातीं सुटली काया । विचारें या निश्चयें ॥१॥

नासोनियां गेली खंती । सहजिस्थति भोगाचे ॥ध्रु.॥

न देखें सें जालें श्रम । आलें वर्म हाता हें ॥२॥

तुका म्हणे कैची कींव । कोठें जीव निराळा ॥३॥

१३६२

नव्हे ब्रम्हचर्य बाइलेच्या त्यागें । वैराग्य वाउगें देशत्यागें ॥१॥

काम वाढे भय वासनेच्या द्वारें । सांडावें तें धीरें आचावाचे ॥ध्रु.॥

कांपवूनि टिरी शूरत्वाची मात । केलें वाताहात उचित काळें ॥२॥

तुका म्हणे करी जिव्हेसी विटाळ । लटिक्याची मळ स्तुति होतां ॥३॥

१३६३

नको सांडूं अन्न नको सेवूं वन । चिंतीं नारायण सर्व भोगीं ॥१॥

मातेचिये खांदीं बाळ नेणे सीण । भावना त्या भिन्न मुंडाविया ॥ध्रु.॥

नको गुंपों भोगीं नको पडों त्यागीं । लावुनि सरें अंगीं देवाचिया ॥२॥

तुका म्हणे नको पुसों वेळोवेळां । उपदेश वेगळा उरला नाहीं ॥३॥

१३६४

अवघी मिथ्या आटी । राम नाहीं तंव कंठीं ॥१॥

सावधान सावधान । उगवीं संकल्पीं हें मन ॥ध्रु.॥

सांडिलें तें मांडे । आघ्र उरल्या काळें दंडे ॥२॥

तुका म्हणे आलें भागा । देउनि चिंतीं पांडुरंगा ॥३॥

१३६५

न संगावें वर्म । जनीं असों द्यावा भ्रम ॥१॥

उगींच लागतील पाठीं । होतीं रितीं च हिंपुटीं ॥ध्रु.॥

सिकविल्या गोटी । शिकोनि धरितील पोटीं ॥२॥

तुका म्हणे सीण । होइल अनुभवाविण ॥३॥

१३६६

जातिविजातीची व्हावयासि भेटी । संकल्प तो पोटीं वाहों नये ॥१॥

होणार तें घडो होणाराच्या गुणें । होइल नारायणें निर्मिलें तें ॥ध्रु.॥

व्याघ्राचिये भुके वधावी ते गाय । याचें नांव काय पुण्य असे ॥२॥

तुका म्हणे न करी विचार पुरता । गरज्याची माता पिता खर ॥३॥

१३६७

शाहाणियां पुरे एक चि वचन । विशारती खुण ते चि त्यासी ॥१॥

उपदेश असे बहुतांकारणें । घेतला तो मनें पाहिजे हा ॥ध्रु.॥

फांसावेना तरिं दुःख घेतें वाव । मग होतो जीव कासावीस ॥२॥

तुका म्हणे नको राग धरूं झोंडा । नुघडितां पीडा होइल डोळे ॥३॥

१३६८

अभिन्नव सुख तरि या विचारें । विचारावें बरें संतजनीं ॥१॥

रूपाच्या आठवें दोन्ही ही आपण । वियोगें तो क्षीण होत नाहीं ॥ध्रु.॥

पूजा तरि चित्तें कल्पा तें ब्रम्हांड । आहाच तो खंड एकदेसी ॥२॥

तुका म्हणे माझा अनुभव यापरि । डोईं पायांवरि ठेवीतसें ॥३॥

१३६९

नटनाट्य तुम्ही केलें याच साटीं । कवतुकें दृष्टी निववावी ॥१॥

नाहीं तरि काय कळलें चि आहे । वाघ आणि गाय लांकडाची ॥ध्रु.॥

अभेद चि असे मांडियेलें खेळा । केल्या दीपकळा बहुएकी ॥२॥

तुका म्हणे रूप नाहीं दर्पणांत । संतोषाची मात दुसरें तें ॥३॥

१३७०

रवीचा प्रकाश । तो चि निशी घडे नाश । जाल्या बहुवस । तरि त्या काय दीपिका ॥१॥

आतां हा चि वसो जीवीं । माझे अंतरी गोसावीं । होऊं येती ठावीं । काय वर्में याच्यानें ॥ध्रु.॥

सवें असतां धणी । आड येऊं न सके कोणी । न लगे विनवणी । पृथकाची करावी ॥२॥

जन्माचिया गति । येणें अवघ्या खुंटती । कारण ते प्रीति । तुका म्हणे जवळी ॥३॥

१३७१

ऐसे सांडुनियां घुरे । किविलवाणी दिसां कां रे । कामें उर भरे । हातीं नुरे मृत्तिका ॥१॥

उदार हा जगदानी । पांडुरंग अभिमानी । तुळसीदळ पाणी । चिंतनाचा भुकेला ॥ध्रु.॥

न लगे पुसावी चाकरी । कोणी वकील ये घरीं । त्याचा तो चाकरी । पारपत्य सकळ ॥२॥

नाहीं आडकाटी । तुका म्हणे जातां भेटी । न बोलतां मिठी । उगी च पायीं घालावी ॥३॥

१३७२

उपकारी असे आरोणि उरला । आपुलें तयाला पर नाहीं ॥१॥

लाभावरि घ्यावें सांपडलें काम । आपला तो श्रम न विचारी ॥ध्रु.॥

जीवा ऐसें देखे आणिकां जीवांसी । निखळ चि रासि गुणांची च ॥२॥

तुका म्हणे देव तयांचा पांगिला । न भंगे संचला धीर सदा ॥३॥

१३७३

कोणा पुण्यें यांचा होईन सेवक । जींहीं द्वंदादिक दुराविलें ॥१॥

ऐसें वर्म मज दावीं नारायणा । अंतरीं च खुणा प्रकटोनि ॥ध्रु.॥

बहु अवघड असे संतभेटी । तरि जगजेठी करुणा केली ॥२॥

तुका म्हणे मग नयें वृत्तीवरी । सुखाचे शेजारीं पहुडईन ॥३॥

१३७४

क्षणक्षणां सांभाळितों । साक्षी होतों आपुला ॥१॥

न घडावी पायीं तुटी । मन मुठी घातलें ॥ध्रु.॥

विचारतों वचनां आधीं । धरूनि शुद्धी ठेविली ॥२॥

तुका म्हणे मागें भ्यालों । तरीं जालों जागृत ॥३॥

१३७५

आणूनियां मना । आवघ्या धांडोळिल्या खुणा । देखिला तो राणा । पंढरपूरनिवासी ॥१॥

यासी अनुसरल्या काय । घडे ऐसें वांयां जाय । देखिले ते पाय । सम जीवीं राहाती ॥ध्रु.॥

तो देखावा हा विध । चिंतनें तें कार्य सद्धि । आणिकां संबंध । नाहीं पर्वकाळासी ॥२॥

तुका म्हणे खळ । हो क्षणें चि निर्मळ । जाऊनियां मळ । वाळवंटीं नाचती ॥३॥

१३७६

धरितां ये पंढरीची वाट । नाहीं संकट मुक्तीचें ॥१॥

वंदूं येती देव पदें । त्या आनंदें उत्साहें ॥ध्रु.॥

नृत्यछंदें उडती रज । जे सहज चालतां ॥२॥

तुका म्हणे गरुड टके । वैष्णव निके संभ्रम ॥३॥

१३७७

नाम घेतां मन निवे । जिव्हे अमृत चि जरवे । होताती बरवे । ऐसे शकुन लाभाचे ॥१॥

मन रंगलें रंगलें । तुझ्या चरणीं स्थिरावलें । केलिया विठ्ठलें । ऐसी कृपा जाणावी ॥ध्रु.॥

जालें भोजनसें दिसे । चिरा पडोनि ठेला इच्छे । धालियाच्या ऐसें । अंगा येती उद्गार ॥२॥

सुख भेटों आलें सुखा । निध सांपडला मुखा । तुका म्हणे लेखा । आतां नाहीं आनंदा ॥३॥

१३७८

रुची रुची घेऊं गोडी । प्रेमसुखें जाली जोडी ॥१॥

काळ जाऊं नेदूं वांयां । चिंतितां विठोबाच्या पायां ॥ध्रु.॥

करूं भजन भोजन । धणी घेऊं नारायण ॥२॥

तुका म्हणे जीव धाला । होय तुझ्यानें विठ्ठला ॥३॥

१३७९

वेळोवेळां हें चि सांगें । दान मागें जगासि ॥१॥

विठ्ठल हे मंगळवाणी । घेऊं धणी पंगती ॥ध्रु.॥

वेचतसे पळें पळ । केलें बळ पाहिजे ॥२॥

तुका म्हणे दुश्चित नका । राहों फुका नाड हा ॥३॥

१३८०

आणीक ऐसें कोठें सांगा । पांडुरंगा सारिखें ॥१॥

दैवत ये भूमंडळीं । उद्धार कळी पावितें ॥ध्रु.॥

कोठें कांहीं कोठें कांहीं । शोध ठायीं स्थळासी ॥२॥

आनेत्रींचें तीर्थी नासे । तीर्थी वसे वज्रलेप ॥३॥

पांडुरंगींचें पांडुरंगीं । पाप अंगीं राहेना ॥४॥

ऐसें हरें गिरिजेप्रति । गुह्य स्थिती सांगितली ॥५॥

तुका म्हणे तीर्थ क्षेत्र । सर्वत्र हें दैवत ॥६॥

१३८१

पुराणींचा इतिहास । गोड रस सेविला ॥१॥

नव्हती हे आहाच बोल । मोकळें फोल कवित्व ॥ध्रु.॥

भावें घ्या रे भावें घ्या रे । येगदा जा रे पंढरिये ॥२॥

भाग्यें आलेति मनुष्यदेहा । तो हा पाहा विठ्ठल ॥३॥

पापपुण्या करील झाडा । जाइल पीडा जन्माची ॥४ ॥

घ्यावी हातीं टाळदिंडी । गावे तोंडीं गुणवाद ॥५॥

तुका म्हणे घटापटा । न लगे वाटा शोधाव्या ॥६॥

१३८२

कर्म धर्म नव्हती सांग । उण्या अंगें पतन ॥१॥

भलत्या काळें नामावळी । सुलभ भोळी भाविकां ॥ध्रु.॥

प्रायिश्चत्तें पडती पायां । गाती तयां वैष्णवां ॥२॥

तुका म्हणे नुपजे दोष । करा घोष आनंदे ॥३॥

१३८३

पाहा रे हें दैवत कैसें । भक्तिपिसें भाविक ॥१॥

पाचारिल्या सरिसें पावे । ऐसें सेवे बराडी ॥ध्रु.॥

शुल्क काष्ठीं गुरुगुरी । लाज हरि न धरी ॥२॥

तुका म्हणे अर्धनारी । ऐसीं धरी रूपडीं ॥३॥

१३८४

बहुत सोसिले मागें न कळतां । पुढती काय आतां अंध व्हावें ॥१॥

एकाचिये अंगीं हें ठेवावें लावून । नये भिन्न भिन्ना चांचपडो ॥ध्रु.॥

कोण होईल तो ब्रम्हांडचाळक । आपणें चि हाके देईल हाके ॥२॥

तुका म्हणे दिलीं चेतवूनि सुणीं । कौतुकावांचूनि नाहीं छळ ॥३॥

१३८५

आश्चर्य या वाटे नसत्या छंदाचें । कैसें दिलें साचें करोनियां ॥१॥

दुजियासी तंव अकळ हा भाव । करावा तो जीव साक्ष येथें ॥ध्रु.॥

एकीं अनेकत्व अनेकीं एकत्व । प्रकृतिस्वभाव प्रमाणें चि ॥२॥

तुका म्हणे करूं उगवूं जाणसी । कुशळ येविशीं तुम्ही देवा ॥३॥

१३८६

अस्त नाहीं आतां एक चि मोहोरा । पासूनि अंधारा दुरि जालों ॥१॥

साक्षत्वें या जालों गुणाचा देखणा । करीं नारायणा तरी खरें ॥ध्रु.॥

आठवें विसरु पडियेला मागें । आलें तें चि भागें यत्न केलें ॥२॥

तुका म्हणे माझा विनोद देवासी । आम्ही तुम्हां ऐसीं दोन्ही नव्हों ॥३॥

१३८७

क्षर अक्षर हे तुमचे विभाग । कासयानें जग दुरी धरा ॥१॥

तैसे आम्ही नेणों पालटों च कांहीं । त्यागिल्याची नाहीं मागें चाड ॥ध्रु.॥

प्रतिपादिता तूं समविषमाचा । प्रसाद तो याचा पापपुण्य ॥२॥

तुका म्हणे तुम्हां नाना अवगणीं । लागे संपादणी लटिक्याची ॥३॥

१३८८

सर्वरसीं मीनलें चित्त । अखंडित आनंदु ॥१॥

गोत पति विश्वंभरीं । जाला हरि सोयरा ॥ध्रु.॥

वोळखी ते एका नांवें । इतरभावें खंडणा ॥२॥

तुका म्हणे नांवें रूपें । दुसरीं पापें हारपलीं ॥३॥

१३८९

मीं हें ऐसें काय जाती । अवघड किती पाहातां ॥१॥

नाहीं होत उल्लंघन । नसतां भिन्न दुसरें ॥ध्रु.॥

अंधारानें तेज नेलें । दृष्टीखालें अंतर ॥२॥

तुका म्हणे सवें देव । घेतां ठाव दावील ॥३॥

१३९०

कवेश्वरांचा तो आम्हांसी विटाळ । प्रसाद वोंगळ चिवडिती ॥१॥

दंभाचे आवडी बहिराट अंधळे । सेवटासि काळें होइल तोंड ॥ध्रु.॥

सोन्यासेजारी तों लाखेची जतन । सतंत ते गुण जैसेतैसे ॥२॥

सेव्य सेववता न पडतां ठावी । तुका म्हणे गोवी पावती हीं ॥३॥

१३९१

वाढलियां मान न मनावी निश्चिती । भूतांचिये प्रीती भूतपण ॥१॥

म्हणऊनि मना लावावी कांचणी । इंद्रियांचे झणी ओढी भरे ॥ध्रु.॥

एका एकपणें एकाचिये अंगीं । लागे रंग रंगीं मिळलिया ॥२॥

तुका म्हणे देव निष्काम निराळा । जीवदशे चाळा चळणांचा ॥३॥

१३९२

माया साक्षी आम्ही नेणों भीड भार । आप आणि पर नाहीं दोन्ही ॥१॥

सत्याचिये साटीं अवघा चि भरे । नावडे व्यापार तुटीचा तो ॥ध्रु.॥

पोंभाळिता चरे अंतरींचें दुःख । लांसें फांसें मुख उघडावें ॥२॥

तुका म्हणे नव्हे स्फीतीचा हा ठाव । निवाड्यासी देव साक्षी केला ॥३॥

१३९३

संतां आवडे तो काळाचा ही काळ । समर्थाचें बाळ जेवीं समर्थ ॥१॥

परिसतां तेथें नाहीं एकविणें । मोहें न पवे सीण ऐसें राखे ॥ध्रु.॥

केले अन्याय ते सांडवी उपचारें । न देखें दुसरें नासा मूळ ॥२॥

तुका म्हणे मुख्य कल्पतरुछाया । काय नाहीं दया तये ठायीं ॥३॥

१३९४

संतांच्या धीकारें अमंगळ जिणें । विश्वशत्रु तेणें सांडी परि ॥१॥

कुळ आणि रूप वांयां संवसार । गेला भरतार मोकलितां ॥ध्रु.॥

मूळ राखे तया फळा काय उणें । चतुर लक्षणें राखों जाणे ॥२॥

तुका म्हणे सायास तो एके ठायीं । दीप हातीं तई अवघें बरें ॥३॥

१३९५

ओलें मूळ भेदी खडकाचें अंग । आभ्यासासी सांग कार्यसिद्धि ॥१॥

नव्हे ऐसें कांहीं नाहीं अवघड । नाहीं कईवाड तोंच वरि ॥ध्रु.॥

दोरें चिरा कापे पडिला कांचणी । अभ्यासें सेवनीं विष पडे ॥२॥

तुका म्हणे कैंचा बैसण्यासी ठाव । जठरीं बाळा वाव एकाएकीं ॥३॥

१३९६

अमर आहां अमर आहां । खरें कीं पाहा खोटें हें ॥१॥

न म्हणां देह माझा ऐसा । मग भरवसा कळेल ॥ध्रु.॥

कैंचा धाक कैंचा धाक । सकिळक हें आपुलें ॥२॥

देव चि बरे देव चि बरे । तुका म्हणे खरे तुम्ही ॥३॥

१३९७

काम नाहीं काम नाहीं । जालों पाहीं रिकामा ॥१॥

फावल्या या करूं चेष्टा । निश्चळ दृष्टा बैसोनि ॥ध्रु.॥

नसत्या छंदें नसत्या छंदें । जग विनोदें विर्‍हडतसे ॥२॥

एकाएकीं एकाएकीं । तुका लोकीं निराळा ॥३॥

१३९८

हातीं घेऊनियां काठी । तुका लागला किळवरा पाठी ॥१॥

नेऊनि निजविलें स्मशानीं । माणसें जाळी ते ठाकणीं ॥ध्रु.॥

काडिलें तें ओढें । मागील उपचाराचें पुढें ॥२॥

नाहीं वाटों आला भेव । सुख दुःख भोगिता देव ॥३॥

याजसाटीं हें निर्वाण । केलें कसियेलें मन ॥४॥

तुका म्हणे अनुभव बरा । नाहीं तरी सास्त होय चोरा ॥५॥

१३९९

कीर्तन चांग कीर्तन चांग । होय अंग हरिरूप ॥१॥

प्रेमाछंदें नाचे डोले । हारपला देहभाव ॥ध्रु.॥

एकदेशीं जीवकळा । हा सकळां सोयरा ॥२॥

तुका म्हणे उरला देव । गेला भेव त्या काळें ॥३॥

१४००

न बोलेसी करा वाचा । उपाधीचा संबंध ॥१॥

एका तुमच्या नामाविण । अवघा सीण कळतसे ॥ध्रु.॥

संकल्पाचे ओढी मन । पापपुण्य सम चि ॥२॥

तुका म्हणे नारायणीं । पावो वाणी विसांवा ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:11.1330000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

टोपसल

  • न. ( ग्राम्य ) साल ; कातडें . हा शब्द काढणें ( - सक्रि . ) या क्रियापदाबरोबर योजतात व निघणें . ( - अक्रि . ) या क्रियापदाबरोबरहि योजतात . काढणें या क्रियापदाबरोबर योजिल्यास याचा अर्थ जिवंतपणींच अंगाचें कातडें सोलणें असा होतों उदा० तो इतक्यांत आला तर टोपसल काढील . निघणें या क्रियापदाबरोबर याचा अर्थ नाश होणें ; दरिद्री होणें ; फार खर्च होणें असा होतो . उदा० त्या प्रयोजनांत माझें टोपसल निघालें . [ टोपणें + साल ] 
RANDOM WORD

Did you know?

सुतकात वर्ज्य कार्ये कोणती? गोड सुतक म्हणजे काय?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.