TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह ११०१ ते १२००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह ११०१ ते १२००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह ११०१ ते १२००

११०१

जालें रामराज्य काय उणें आम्हांसी । धरणी धरी पीक गाईं वोळल्या म्हैसी ॥१॥

राम वेळोवेळां आम्ही गाऊं ओविये । दळितां कांडितां जेवितां गे बाइये ॥ध्रु.॥

स्वप्नीं ही दुःख कोणी न देखे डोळां । नामाच्या गजरें भय सुटलें काळा ॥२॥

तुका म्हणे रामें सुख दिलें आपुलें । तयां गर्भवासीं येणें जाणें खुंटलें ॥३॥

११०२

अहल्या जेणें तारिली रामें । गणिका परलोका नेली नामें ॥१॥

रामहरे रघुराजहरे । रामहरे महाराजहरे ॥ध्रु.॥

कंठ शीतळ जपतां शूळपाणी । राम जपतां अविनाश भवाणी ॥२॥

तारकमंत्रश्रवण काशी । नाम जपतां वाल्मीक ॠषि ॥३॥

नाम जपें बीज मंत्र नळा । सिंधु तरती ज्याच्या प्रतापें शिळा ॥४॥

नामजप जीवन मुनिजना । तुकयास्वामी रघुनंदना ॥५॥

११०३

मी तों अल्प मतिहीन । काय वर्णू तुझे गुण । उदकीं तारिले पाषाण । हें महिमान नामाचें ॥१॥

नाम चांगलें चांगलें । माझे कंठीं राहो भलें । कपिकुळ उद्धरिलें । मुक्त केलें राक्षसां ॥ध्रु.॥

द्रोणागिरि कपिहातीं । आणविला सीतापती । थोर केली ख्याति । भरतभेटीसमयीं ॥२॥

शिळा होती मनुष्य जाली । थोर कीर्ति वाखाणिली । लंका दहन केली । हनुमंते काशानें ॥३॥

राम जानकीजीवन । योगियांचे निजध्यान । राम राजीवलोचन । तुका चरण वंदितो ॥४॥

॥१४॥

श्लोकरूपी अभंग - ॥६॥

११०४

तुजवाचुनी मागणें काय कोणा । महीमंडळीं विश्वव्यापकजना ।

जीवभावना पुरवूं कोण जाणे । तुजवांचुनी होत कां रावराणे ॥१॥

नसे मोक्षदाता तिहींमाजि लोकां । भवतारकु तूजवांचुनि एका ।

मनीं मानसीं चिंतितां रूपनाम । पळे पाप ताप भयें नास काम ॥२॥

हरी नाम हें साच तुझें पुराणीं । हरीहातिचें काळगर्भादियोनी ।

करूं मुखवाणी कैसी देशघडी । तुजवांचुनि वाणितां व्यर्थ गोडी ॥३॥

भवभंजना व्यापक लोक तिन्ही । तुज वाणितां श्रमला शेषफणी ।

असो भावें जीव तुझ्या सर्व पायीं । दुजें मागणें आणीक व्यर्थ काई ॥४॥

दिनानाथ हे साक्ष तूझी जनासी । दिनें तारिलीं पातकी थोर दोषी ।

तुका राहिला पायिं तो राख देव । असें मागतसे तुझी चरणसेवा ॥५॥

११०५

उभा भींवरेच्या तिरी राहिलाहे । असे सन्मुख दिक्षणे मूख वाहे ।

महापातकांसी पळ कांप थोर । कैसे गर्जती घोष हे नामवीर ॥१॥

गुणगंभीर हा धीर हास्यमुख । वदे वदनीं अमृत सर्वसुख ।

लागलें मुनिवरां गोड चित्तीं । देहभावना तुटलियासि खंती ॥२॥

ठसा घातला ये भूमिमाजी थोर । इच्छादाना हा द्यावयासी उदार ।

जया वोळगती सिद्धि सर्वठायीं । तुझें नाम हें चांगलें गे विठाईं ॥३॥

असे उघडा हा विटेवरि उभा । कटसूत्र हें धरुनि भक्तिलोभा ।

पुढें वाट दावी भवसागराची । विठो माउली हे सिद्धीसाधकांची ॥४॥

करा वेगु हा धरा पंथ आधीं । जया पार नाहीं सुखा तें च साधीं ।

म्हणे तुका पंढरीस सर्व आलें । असे विश्व हें जीवनें त्याचि ज्यालें ॥५॥

११०६

धना गुंतलें चित्त माझें मुरारी । मन घेउनी हिंडवी दारोदारीं ।

मरे हिंडतां न पुरे यासि कांहीं । मही ठेंगणी परी तें तृप्त नाहीं ॥१॥

न दिसे शुद्ध पाहातां निजमती । पुढें पडिलों इंद्रियां थोर घातीं ।

जिवा नास त्या संगती दंड बेडी । हरी शीघ्र या दुष्टसंगासि तोडीं ॥२॥

असीं आणिकें काय सांगों अनंता । मोहो पापिणी दुष्टमायाममता ।

क्रोध काम यातना थोर करी । तुजवांचुनी सोडवी कोण हरी ॥३॥

निज देखतां निज हे दूरि जाये । निद्रा आळस दंभ यी भीत आहे ।

तयां विस्त देहीं नको देउं देवा । तुजवांचुनी आणिक नास्ति हेवा ॥४॥

करीं घात पात शंका लाज थोरी । असे सत्य भाव बहू भक्ति दूरी ।

नको मोकलूं दीनबंधु अनाथा । तुका वीनवी ठेवुनी पायिं माथा ॥५॥

११०७

पैल सांवळें तेज पुंजाळ कैसें । सिरीं तुर्बिलीं साजिरीं मोरवीसें ।

हरे त्यासि रे देखतां ताप माया । भजा रे भजा यादव योगिराया ॥१॥

जया कामिनी लुब्धल्या सहस्रसोळा । सुकुमार या गोपिका दिव्य बाळा ।

शोभे मध्यभागीं कळा चंद्रकोटी । रुपा मीनली साजिरी माळकंठीं ॥२॥

असे यादवां श्रेष्ठ हा चक्रपाणी । जया वंदिती कोटि तेहतीस तीन्ही ।

महाकाळ हे कांपती दैत्य ज्यासी । पाहा सांवळें रूप हें पापनासी ॥३॥

कसीं पाउलें साजिरीं कुंकुमाचीं । कसी वीट हे लाधली दैवांची।

जया चिंतितां अग्नि हा शांति नीवे । धरा मानसीं आपला देहभाव ॥४॥

मुनी देखतां मूख हें चित्त ध्याय । देह मांडला भाव हा बापमाय।

तुक्या लागलें मानसीं देवपीसें । चित्त चोरटें सांवळें रूप कैसें ॥५॥

११०८

असे नांदतु हा हरी सर्वजीवीं । असे व्यापुनी अग्नि हा काष्ठ तेवीं ।

घटीं बिंबलें बिंब हें ठायिठायीं । तया संगती नासु हा त्यासि नाहीं ॥१॥

तन वाटितां क्षीर हें होत नाहीं । पशू भिक्षतां पालटे तें चि देहीं ।

तया वर्म तो जाणता एक आहे । असे व्यापक व्यापुनी अंतर्बाहे ॥२॥

फळ कर्दळीं सेवटीं येत आहे । असे शोधितां पोकळीमाजि काये ।

धीर नाहीं त्यें वाउगें धीग जालें । फळ पुष्पना यत्न व्यर्थ गेले ॥३॥

असे नाम हें दर्पणें सिद्ध केलें । असे बिंब तें या मळा आहे ठेलें ।

कैसें शुद्ध नाहीं दिसे माजिरूप। नका वाढवूं सीण हा पुण्यपाप ॥४॥

करा वर्म ठावें नका सोंग वांयां । तुका वीनवीतो पडों काय पायां ।

तुज पुत्र दारा धन वासना हे । मग ऊरलें शेवटीं काय पाहें ॥५॥

११०९

मना सांडिं हे वासना दुष्ट खोडी । मती मानसीं एक हे व्यर्थ गोडी ।

असे हीत माझें तुज कांहीं एक । धरीं विठ्ठलीं प्रेम हें पायिं सूख ॥१॥

ऐसा सर्वभावें तुज शरण आलों । देहदुःख हें भोगितां फार भ्यालों ।

भवतारितें दूसरें नाहिं कोणी । गुरु होत कां देव तेहतीस तीन्ही ॥२॥

जना वासना हे धना थोरि आहे । तुज लागली संगती ते चि सोये ।

करीं सर्व संगी परि त्यागु ठायीं । तुका विनवीतो मस्तक ठेवुनि पायीं ॥३॥

॥६॥

१११०

सुटायाचा कांहीं पाहातों उपाय । तों हे देखें पाय गोवियेले ॥१॥

ऐसिया दुःखाचे सांपडलों संदी । हारपली बुद्धि बळ माझें ॥ध्रु.॥

प्रारब्ध क्रियमाण संचिताचें । वोढत ठायींचे आलें साचें ॥२॥

विधिनिषेधाचे सांपडलों चपे । एकें एक लोपे निवडेना ॥३॥

सारावें तें वाढे त्याचिया चि अंगें । तृष्णेचिया संगें दुःखी जालों ॥४॥

तुका म्हणे आतां करीं सोडवण । सर्वशक्तिहीन जालों देवा ॥५॥

११११

भय वाटे पर । न सुटे हा संसार ॥१॥

ऐसा पडिलों कांचणी । करीं धांवा म्हणउनी ॥ध्रु.॥

विचारितों कांहीं । तों हें मन हातीं नाहीं ॥२॥

तुका म्हणे देवा । येथें न पुरे रिघावा ॥३॥

१११२

येगा येगा पांडुरंगा । घेईं उचलुनि वोसंगा ॥१॥

ऐसी असोनियां वेसी । दिसतों मी परदेसी ॥ध्रु.॥

उगवूनि गोवा । सोडवूनि न्यावें देवा ॥२॥

तुज आड कांहीं । बळ करी ऐसें नाहीं ॥३॥

तुका म्हणे हृषीकेशी । काय उशीर लाविसी ॥४॥

१११३

माझी विठ्ठल माउली । प्रेमें पान्हा पान्हायेली ॥१॥

कृवाळूनि लावी स्तनीं । न वजे दुरी जवळूनि ॥ध्रु.॥

केली पुरवी आळी । नव्हे निष्ठ‍ कोंवळी ॥२॥

तुका म्हणे घांस । मुखीं घाली ब्रम्हरस ॥३॥

१११४

आम्ही उतराईं । भाव निरोपूनि पायीं ॥१॥

तुम्ही पुरवावी आळी । करावी ते लडिवाळीं ॥ध्रु.॥

आमचा हा नेम । तुम्हां उचित हा धर्म ॥२॥

तुका म्हणे देवा । जाणों सांगितली सेवा ॥३॥

१११५

केलें पाप जेणें दिलें आन्मोदन । दोघांसी पतन सारिके चि ॥१॥

विष नवनीता विष करी संगें । दुर्जनाच्या त्यागें सर्व हित ॥ध्रु.॥

देखिलें ओढाळ निघालिया सेता । टाळावें निमित्या थैक म्हुण ॥२॥

तुका म्हणे जोडे केल्याविण कर्म । देखतां तो श्रम न मानितां ॥३॥

१११६

विठ्ठल गीतीं विठ्ठल चित्तीं । विठ्ठल विश्रांति भोग जया ॥१॥

विठ्ठल आसनीं विठ्ठल शयनीं । विठ्ठल भोजनीं ग्रासोग्रासीं ॥ध्रु.॥

विठ्ठल जागृतिस्वप्नी सुषुप्ति । आन दुजें नेणती विठ्ठलेंविण ॥२॥

भूषण अळंकार सुखाचे प्रकार । विठ्ठल निर्धार जयां नरां ॥३॥

तुका म्हणे ते ही विठ्ठल चि जाले । संकल्प मुराले दुजेपणें ॥४॥

१११७

दास जालों हरिदासांचा । बुद्धिकायामनेंवाचा ॥१॥

तेथें प्रेमाचा सुकाळ । टाळमृदंगकल्लोळ । नासे दुष्टबुद्धि सकळ । समाधि हरिकीर्त्तनीं ॥ध्रु.॥

ऐकतां हरिकथा । भक्ति लागे त्या अभक्तां ॥२॥

देखोनि कीर्तनाचा रंग । कैसा उभा पांडुरंग ॥३॥

हें सुख ब्रम्हादिकां । म्हणे नाहीं नाहीं तुका ॥४॥

१११८

गति अधोगति मनाची युक्ति । मन लावीं एकांतीं साधुसंगें ॥१॥

जतन करा जतन करा । धांवतें सैरा ओढाळ तें ॥ध्रु.॥

मान अपमान मनाचें लक्षण । लाविलिया ध्यान तें चि करी ॥२॥

तुका म्हणे मन उतरी भवसिंधु । मन करी बंधु चौर्‍यांशीचा ॥३॥

१११९

पंढरीस दुःख न मिळे ओखदा । प्रेमसुख सदा सर्वकाळ ॥१॥

पुंडलिकें हाट भरियेली पेंठ । अवघें वैकुंठ आणियेलें ॥ध्रु.॥

उदमासी तुटी नाहीं कोणा हानि । घेऊनियां धणी लाभ घेती ॥२॥

पुरलें देशासी भरलें सिगेसी । अवघी पंचक्रोशी दुमदुमीत ॥३॥

तुका म्हणे संतां लागलीसे धणी । बैसले राहोनि पंढरीस ॥४॥

११२०

द्वारकेचें केणें आलें या चि ठाया । पुढें भक्तराया चोजवीत ॥१॥

गोविलें विसारें माप केलें खरें । न पाहे माघारें अद्यापवरी ॥ध्रु.॥

वैष्णव मापार नाहीं जाली सळे । पुढें ही न कळे पार त्याचा ॥२॥

लाभ जाला त्यांनीं धरिला तो विचार । आहिक्य परत्र सांटविलें ॥३॥

तुका म्हणे मज मिळाली मजुरी । विश्वास या घरीं संतांचिया ॥४॥

११२१

सुरवर येती तीर्थे नित्यकाळ । पेंठ त्या निर्मळ चंद्रभागा ॥१॥

साक्षभूत नव्हे सांगितली मात । महिमा अत्यद्भुत वर्णवेना ॥ध्रु.॥

पंचक्रोशीमाजी रीग नाहीं दोषा । जळती आपैसा अघोर ते ॥२॥

निर्विषय नर चतुर्भुज नारी । अवघा घरोघरीं ब्रम्हानंदु ॥३॥ तु

का म्हणे ज्यापें नाहीं पुष्पलेश । जा रे पंढरीस घेई कोटि ॥४॥

११२२

विचार नाहीं नर खर तो तैसा । वाहे ज्ञान पाठी भार लगड तैसा ॥१॥

वादावाद करणें त्यासी तों च वरी । गुखाडीची चाड सरे तों च बाहेरी ॥ध्रु.॥

सौभाग्यसंपन्न हो कां वृद्ध प्रतिष्ठ । चिकरूनि सांडी पायां लागली ते विष्ठ ॥२॥

नाहीं याति कुळ फांसे ओढी तयासी । तुका म्हणे काय मुद्रासोंग जाळिसी ॥३॥

११२३

देव होसी तरी आणिकांतें करिसी । संदेह येविशीं करणें न लगे ॥१॥

दुष्ट होसी तरी अणिकांतें करिसी । संदेह येविशीं करणें न लगे ॥२॥

तुका म्हणे जें दर्पणीं बिंबलें । तें तया बाणलें निश्चयेसीं ॥३॥

११२४

कलिधर्म मागें सांगितले संतीं । आचार सांडिती द्विजलोक ॥१॥

ते चि कळों आतां येतसे प्रचिती । अधर्मा टेंकती धर्म नव्हे ॥ध्रु.॥

तप व्रत करितां लागती सायास । पाळितां पिंडास गोड वाटे ॥२॥

देव म्हणऊनी न येती देऊळा । संसारा वेगळा तरी कां नव्हे ॥३॥

तुका म्हणे मज धरितां गुमान । ऐसे कोणी जन नरका जाती ॥४॥

११२५

नमो विष्णुविश्वरूपा मायबापा । अपरा अमुपा पांडुरंगा ॥१॥

विनवितों रंक दास मी सेवक । वचन तें एक आइकावें ॥ध्रु.॥

तुझी स्तुति वेद करितां भागला । निवांत चि ठेला नेति नेति ॥२॥

ॠषि मुनि बहु सिद्ध कविजन । वर्णितां ते गुण न सरती ॥३॥

तुका म्हणे तेथें काय माझी वाणी । जे तुझी वाखाणी कीर्ती देवा ॥४॥

११२६

अंतरीचा भाव जाणोनिया गुज । तैसे केले काज पांडुरंगा ॥१॥

घातले वचन न पडेचि खाली । तू आम्हा माउली अनाथांची ॥ध्रु.॥

मज याचकाची पुरवावी आशा । पंढरीनिवासा मायबापा ॥२॥

नाशिली आशंका माझिया जीवाची । उरली भेदाची होती काही ॥३॥

तुका म्हणे आतां केलो मी निर्भर । गाईन अपार गुण तुझे ॥४॥

११२७

उदार कृपाळ अनाथांचा नाथ । ऐकसी मात शरणागतां ॥१॥

सर्व भार माथां चालविसी त्यांचा । अनुसरलीं वाचा काया मनें ॥ध्रु.॥

पाचारितां उभा राहासी जवळी । पाहिजे ते काळीं पुरवावें ॥२॥

चालतां ही पंथ सांभाळिसी वाटे । वारिसील कांटे खडे हातें ॥३॥

तुका म्हणे चिंता नाहीं तुझ्या दासां । तूं त्यांचा कोंवसा सर्वभावें ॥४॥

११२८

काय कीर्ती करूं लोक दंभ मान । दाखवीं चरण तुझे मज ॥१॥

मज आतां ऐसें नको करूं देवा । तुझा दास जावा वांयां विण ॥ध्रु.॥

होइल थोरपण जाणीवेचा भार । दुरावेन दूर तुझा पायीं ॥२॥

अंतरींचा भाव काय कळे लोकां । एक मानी एकां देखोवेखीं ॥३॥

तुका म्हणे तुझे पाय आतुडती । ते मज विपित्त गोड देवा ॥४॥

११२९

मानावया जग व्हावी द्रव्यमाया । नाहीं ते माझिया जीवा चाड ॥१॥

तुझ्या पायांसाठीं केली आराणूक । आतां कांहीं एक नको दुजें ॥ध्रु.॥

करूनियां कृपा करीं अंगीकार । न लवीं उसीर आतां देवा ॥२॥

नव्हे साच कांहीं कळों आलें मना । म्हणोनि वासना आवरिली ॥३॥

तुका म्हणे आतां मनोरथ सिद्धी । माझे कृपानिधी पाववावे ॥४॥

११३०

आतां माझा सर्वभावें हा निर्धार । न करीं विचार आणिकांसी ॥१॥

सर्वभावें नाम गाईंन आवडी । सर्व माझी जोडी पाय तुझे ॥ध्रु.॥

लोटांगण तुझ्या घालीन अंगणीं । पाहीन भरोनि डोळे मुख ॥२॥

निर्लज्ज होऊनि नाचेन रंगणीं । येऊं नेदी मनीं शंका कांहीं ॥३॥

अंकित अंकिला दास तुझा देवा । संकल्प हा जीवा तुका म्हणे ॥४॥

११३१

जनीं जनार्दन ऐकतों हे मात । कैसा तो वृत्तांत न कळे आम्हां ॥१॥

जन्म जरा मरण कवण भोगी भोग । व्याधि नाना रोग सुखदुःखें ॥ध्रु.॥

पापपुण्यें शुद्धाशुद्ध आचरणें । हीं कोणांकारणें कवणें केलीं ॥२॥

आम्हां मरण नाश तूं तंव अविनाश । कैसा हा विश्वास साच मानूं ॥३॥

तुका म्हणे तूं चि निवडीं हा गुढार । दाखवीं साचार तें चि मज ॥४॥

११३२

यथार्थ वाद सांडूनि उपचार । बोलती ते अघोर भोगितील ॥१॥

चोरा धरितां सांगे कुठोर्‍याचें नांव । दोघांचे ही पाव हात जाती ॥२॥

तुका म्हणे असे पुराणीं निवाड । माझी हे बडबड नव्हे कांहीं ॥३॥

११३३

धीर तो कारण साहे होतो नारायण । नेदी होऊं सीण वाहों चिंता दासांसी ॥१॥

सुखें करावें कीर्तन हर्षे गावे हरिचे गुण । वारी सुदर्शन आपण चि किळकाळ ॥ध्रु.॥

जीव वेची माता बाळा जडभारी होतां । तो तों नव्हे दाता प्राकृतां यां सारिखा ॥२॥

हें तों माझ्या अनुभवें अनुभवा आलें जीवें । तुका म्हणे सत्य व्हावें आहाच नये कारणा ॥३॥

११३४

पुढें आतां कैंचा जन्म । ऐसा श्रम वारेसा ॥१॥

सर्वथाही फिरों नये । ऐसी सोय लागलिया ॥ध्रु.॥

पांडुरंगा ऐसी नाव । तारूं भाव असतां ॥२॥

तुका म्हणे चुकती बापा । पुन्हा खेपा सकळा ॥३॥

११३५

दुद दहीं ताक पशूचें पाळण । त्यांमध्यें कारण घृतसार ॥१॥

हें चि वर्म आम्हां भाविकांचे हातीं । म्हणऊनि चित्तीं धरिला राम ॥ध्रु.॥

लोहो कफ गारा अग्नीचिया काजें । येर्‍हवी तें ओझें कोण वाहे ॥२॥

तुका म्हणे खोरीं पाहारा जतन । जोंवरि हें धन हातीं लागे ॥३॥

११३६

वीर विठ्ठलाचे गाढे । किळकाळ पायां पडे ॥१॥

करिती घोष जेजेकार । जळती दोषांचे डोंगर ॥ध्रु.॥

क्षमा दया शांति । बाण अभंग ते हातीं ॥२॥

तुका म्हणें बळी । ते चि एक भूमंडळीं ॥३॥

११३७

ऐकें रे जना तुझ्या स्वहिताच्या खुणा । पंढरीचा राणा मनामाजी स्मरावा ॥१॥

मग कैचें रे बंधन वाचे गातां नारायण । भवसिंधु तो जाण ये चि तीरी सरेल ॥ध्रु.॥

दास्य करील किळकाळ बंद तुटेल मायाजाळ । होतील सकळ रिद्धिसिद्धि म्हणियारीं ॥२॥

सकळशास्त्रांचें सार हें वेदांचें गव्हर । पाहातां विचार हा चि करिती पुराणें ॥३॥

ब्राम्हण क्षेत्री वैश्य शूद्र चांडाळां आहे अधिकार । बाळें नारीनर आदि करोनि वेश्या ही ॥४॥

तुका म्हणे अनुभवें आम्हीं पाडियलें ठावें । आणीक ही दैवें सुख घेती भाविकें ॥५॥

११३८

न करीं तळमळ राहें रे निश्चळ । आहे हा कृपाळ स्वामी माझा ॥१॥

अविनाश सुख देईंल निर्वाणी । चुकतील खाणी चौर्‍याशीच्या ॥ध्रु.॥

आणिकिया जीवां होईंल उद्धार । ते ही उपकार घडती कोटि ॥२॥

आहिक्य परत्रीं होसील सरता । उच्चारीं रे वाचा रामराम ॥३॥

तुका म्हणे सांडीं संसाराचा छंद । मग परमानंद पावसील ॥४॥

११३९

कां रे दास होसी संसाराचा खर । दुःखाचे डोंगर भोगावया ॥१॥

मिष्टान्नाची गोडी जिव्हेच्या अगरीं । मसक भरल्यावरी स्वाद नेणे ॥ध्रु.॥

आणीक ही भोग आणिकां इंद्रियांचे । नाहीं ऐसे साचे जवळी कांहीं ॥२॥

रूप दृष्टि धाय पाहातां पाहातां । न घडे सर्वथा आणि तृष्णा ॥३॥

तुका म्हणे कां रे नाशिवंतासाटीं । देवासवें तुटी करितोसी ॥४॥

११४०

बैसोनि निश्चळ करीं त्याचें ध्यान । देईंल तो अन्नवस्त्रदाता ॥१॥

काय आम्हां करणें अधिक सांचुनी । देव जाला ॠणी पुरविता ॥ध्रु.॥

दयाळ मयाळ जाणे कळवळा । शरणागतां लळा राखों जाणे ॥२॥

न लगे मागणें सांगणें तयासी । जाणे इच्छा तैसी पुरवी त्याची ॥३॥

तुका म्हणे लेई अळंकार अंगीं । विठ्ठल हा जगीं तूं चि होसी ॥४॥

११४१

सोनियांचा कळस । माजी भरिला सुरारस ॥१॥

काय करावें प्रमाण । तुम्ही सांगा संतजन ॥ध्रु.॥

मृत्तिकेचा घट । माजी अमृताचा सांट ॥२॥

तुका म्हणे हित । तें मज सांगावें त्वरित ॥३॥

सेतावर - अभंग ३

११४२

सेत करा रे फुकाचें । नाम विठोबारायाचें ॥१॥

नाहीं वेठी जेवा सारा । जाहाती नाहीं म्हणियारा ।

सरिक नाहीं रे दुसरा । धनी सारा तुझा तूं ॥ध्रु.॥

जपतप नांगरणी । न लगे आटी दुनवणी ॥२॥

कर्म कुळवणी । न लगे धर्मपाळी दोन्ही ॥३॥

ज्ञानपाभारी ती फणी । न लगे करावी पेरणी ॥४॥

बीज न लगे संचिताचें । पीक पिकलें ठायींचे ॥५॥

नाहीं यमाचें चोरटें । विठ्ठल पागोर्‍याच्या नेटें ॥६॥

पीक न वजे हा भरवसा । करी उद्वेग तो पिसा ॥७॥

सराये सर्व काळ । वांयां न वजे घटिकापळ ॥८॥

प्रेम पिकलें अपार । नाहीं सांटवावया थार ॥९॥

ऐसीये जोडी जो चुकला । तुका म्हणे धिग त्याला ॥१०॥

११४३

वोनव्या सोंकरीं । सेत खादलें पांखरीं ॥१॥

तैसा खाऊं नको दगा । निदसुरा राहुनि जागा ॥ध्रु.॥

चोरासवें वाट । चालोनि केलें तळपट ॥ २॥

डोळे झांकुनि राती । कूर्पी पडे दिवसा जोती ॥३॥

पोसी वांज गाय । तेथें कैची दुध साय ॥४॥

फुटकी सांगडी । तुका म्हणे न पवे थडी ॥५॥

११४४

सेत आलें सुगी सांभाळावे चारी कोण । पिका आलें परी केलें पाहिजे जतन ॥१॥

सोंकरीं सोंकरीं विसावा तों वरा । नकोउभें आहे तों ॥ध्रु.॥

गोफणेसी गुंडा घालीं पागोर्‍याच्या नेटें । पळती हाहाकारें अवघीं पांखरांची थाटें ॥२॥

पेटवूनि आगटी राहें जागा पालटूनि । पडिलिया मान बळ बुद्धि व्हावीं दोनी ॥३॥

खळे दानें विश्व सुखी करीं होतां रासी । सारा सारूनियां ज्याचे भाग देई त्यासी ॥४॥

तुका म्हणे मग नाहीं आपुलें कारण । निज आलें हातां भूस सांडिलें निकण ॥५॥

॥३॥

११४५

नका घालूं दुध जयामध्यें सार । ताकाचे उपकार तरी करा ॥१॥

नेदा तरी हें हो नका देऊं अन्न । फुकाचें जीवन तरी पाजा ॥२॥

तुका म्हणे मज सगुणाची चाड । पुरवा कोणी कोड दुर्बळाचें ॥३॥

उतराधिपदें - २२

११४६

क्या गाऊं कोईं सुननवाला । देखें तों सब जग ही भुला ॥१॥

खेलों आपणे राम इसातें । जैसी वैसी करहों मात ॥ध्रु.॥

काहांसे ल्यावों माधर वाणी । रीझे ऐसी लोक बिराणी ॥२॥

गिरिधर लाल तो भावहि भुका । राग कला नहिं जानत तुका ॥३॥

११४७

छोडे धन मंदिर बन बसाया । मांगत टूका घरघर खाया ॥१॥

तीनसों हम करवों सलाम । ज्या मुखें बैठा राजाराम ॥ध्रु.॥

तुलसीमाला बभूत चर्‍हावे । हरजीके गुण निर्मल गावे ॥२॥

कहे तुका जो साई हमारा । हिरनकश्यप उन्हें मारहि डारा ॥३॥

११४८

मंत्रयंत्र नहिं मानत साखी । प्रेमभाव नहिं अंतर राखी ॥१॥

राम कहे त्याके पगहूं लागूं । देखत कपट अमिमान दुर भागूं ॥ध्रु.॥

अधिक याती कुलहीन नहिं ज्यानु । ज्याणे नारायन सो प्राणी मानूं ॥२॥

कहे तुका जीव तन डारू वारी । राम उपासिंहु बलियारी ॥३॥

११४९

चुराचुराकर माखन खाया । गौळणीका नंद कुमर कन्हया ॥१॥

काहे बडाईं दिखावत मोहि । जाणत हुं प्रभुपणा तेरा खव हि ॥ध्रु.॥

और बात सुन उखळसुं गळा । बांधलिया आपना तूं गोपाळा ॥२॥

फेरत वनबन गाऊ धरावतें । कहे तुकयाबंधु लकरी लेले हात ॥३॥

११५०

हरिसुं मिल दे एक हि बेर । पाछे तूं फिर नावे घर ॥१॥

मात सुनो दुति आवे मनावन । जाया करति भर जोबन ॥ध्रु.॥

हरिसुख मोहि कहिया न जाये । तव तूं बुझे आगोपाये ॥२॥

देखहि भाव कछु पकरि हात । मिलाइ तुका प्रभुसात ॥३॥

११५१

क्या कहुं नहीं बुझत लोका । लिजावे जम मारत धका ॥१॥

क्या जीवनेकी पकडी आस । हातों लिया नहिं तेरा घांस ॥ध्रु.॥

किसे दिवाने कहता मेरा । कछु जावे तन तूं सब ल्या न्यारा ॥२॥

कहे तुका तूं भया दिवाना । आपना विचार कर ले जाना ॥३॥

११५२

कब मरूं पाऊं चरन तुम्हारे । ठाकुर मेरे जीवन प्यारे ॥१॥

जग रडे ज्याकुं सो मोहि मीठा । मीठा दर आनंदमाहि पैठा ॥ध्रु.॥

भला पाऊं जनम ईंक्तहे बेर । बस मायाके असंग फेर ॥२॥

कहे तुका धन मानहि दारा । वोहिलिये गुंडलीयें पसारा ॥३॥

११५३

दासों पाछें दौरे राम । सोवे खडा आपें मुकाम ॥१॥

प्रेमरसडी बांधी गळे । खैंच चले उधर ॥ध्रु.॥

आपणे जनसु भुल न देवे । कर हि धर आघें बाट बसावे ॥२॥

तुका प्रभु दीनदयाला । वारि रे तुज पर हुं गोपाला ॥३॥

११५४

ऐसा कर घर आवे राम । और धंदा सब छोर हि काम ॥ ध्रु॥

इतन गोते काहे खाता । जब तूं आपणा भूल न होता ॥१॥

अंतरजामी जानत साचा । मनका एक उपर बाचा ॥२॥

तुकाप्रभु देसबिदेस । भरिया खाली नहिं लेस ॥३॥

११५५

मेरे रामको नाम जो लेवे बारोंबार । त्याके पाऊं मेरे तनकी पैजार ॥ध्रु.॥

हांसत खेलत चालत बाट । खाणा खाते सोते खाट ॥१॥

जातनसुं मुजे कछु नहिं प्यार । असते की नही हेंदु धेड चंभार ॥२॥

ज्याका चित लगा मेरे रामको नाव । कहे तुका मेरा चित लगा त्याके पाव ॥३॥

११५६

आपे तरे त्याकी कोण बराईं । औरनकुं भलो नाम घराईं ॥ध्रु.॥

काहे भूमि इतना भार राखे । दुभत धेनु नहिं दुध चाखे ॥१॥

बरसतें मेघ फलतेंहें बिरखा । कोन काम अपनी उन्होति रखा ॥२॥

काहे चंदा सुरज खावे फेरा । खिन एक बैठन पावत घेरा ॥३॥

काहे परिस कंचन करे धातु । नहिं मोल तुटत पावत घातु ॥४॥

कहे तुका उपकार हि काज । सब कररहिया रघुराज ॥५॥

११५७

जग चले उस घाट कोन जाय । नहिं समजत फिरफिर गोदे खाय ॥ध्रु.॥

नहिं एकदो सकल संसार । जो बुझे सो आगला स्वार ॥१॥

उपर श्वार बैठे कृष्णांपीठ । नहिं बाचे कोइ जावे लूठ ॥२॥

देख हि डर फेर बैठा तुका । जोवत मारग राम हि एका ॥३॥

११५८

भले रे भाईं जिन्हें किया चीज । आछा नहिं मिलत बीज ॥ध्रु.॥

फीरतफीरत पाया सारा । मीटत लोले धन किनारा ॥१॥

तीरथ बरत फिर पाया जोग । नहिं तलमल तुटति भवरोग ॥२॥

कहे तुका मैं ताको दासा । नहिं सिरभार चलावे पासा ॥३॥

११५९

लाल कमलि वोढे पेनाये । मोसु हरिथें कैसें बनाये ॥ध्रु.॥

कहे सखि तुम्हें करति सोर । हिरदा हरिका कठिन कठोर ॥१॥

नहिं क्रिया सरम कछु लाज । और सुनाउं बहुत हे भाज ॥२॥

और नामरूप नहिं गोवलिया । तुकाप्रभु माखन खाया ॥३॥

११६०

राम कहो जीवना फल सो ही । हरिभजनसुं विलंब न पाईं ॥ध्रु.॥

कवनका मंदर कवनकी झोपरी । एकारामबिन सब हि फुकरी ॥१॥

कवनकी काया कवनकी माया । एकरामबिन सब हि जाया ॥२॥

कहे तुका सब हि चेलक्तहार । एकारामविन नहिं वासार ॥३॥

११६१

काहे भुला धनसंपत्तीघोर । रामराम सुन गाउ हो बाप रे ॥ध्रु.॥

राजे लोक सब कहे तूं आपना । जब काल नहीं पाया ठाना ॥१॥

माया मिथ्या मनका सब धंदा । तजो अभिमान भजो गोविंदा ॥२॥

राना रंग डोंगरकी राईं । कहे तुका करे इलाहि ॥३॥

११६२

काहे रोवे आगले मरना । गंव्हार तूं भुला आपना ॥ध्रु.॥

केते मालुम नहिं पडे । नन्हे बडे गये सो ॥१॥

बाप भाईं लेखा नहिं । पाछें तूं हि चलनार ॥२॥

काले बाल सिपत भये । खबर पकडो तुका कहे ॥३॥

११६३

क्या मेरे राम कवन सुख सारा । कहकर दे पुछूं दास तुम्हारा ॥ध्रु.॥

तनजोबनकी कोन बराईं । ब्याधपीडादि स काटहि खाईं ॥१॥

कीर्त बधाऊं तों नाम न मेरा । काहे झुटा पछतऊं घेरा ॥२॥

कहे तुका नहिं समज्यात मात । तुम्हारे शरन हे जोडहि हात ॥३॥

११६४

देखत आखों झुटा कोरा । तो काहे छोरा घरंबार ॥ध्रु.॥

मनसुं किया चाहिये पाख । उपर खाक पसारा ॥१॥

कामक्रोधसो संसार । वो सिरभार चलावे ॥२॥

कहे तुका वो संन्यास । छोडे आस तनकी हि ॥३॥

११६५

रामभजन सब सार मिठाईं । हरि संताप जनमदुख राईं ॥ध्रु.॥

दुधभात घृत सकरपारे । हरते भुक नहि अंततारे ॥१॥

खावते जुग सब चलिजावे । खटमिठा फिर पचतावे ॥२॥

कहे तुका रामरस जो पावे । बहुरि फेरा वो कबहु न खावे ॥३॥

११६६

बारंबार काहे मरत अभागी । बहुरि मरन संक्या तोरेभागी ॥ध्रु.॥

ये हि तन करते क्या ना होय । भजन भगति करे वैकुंठे जाय ॥१॥

रामनाम मोल नहिं वेचे कबरि । वो हि सब माया छुरावत झगरी ॥२॥

कहे तुका मनसुं मिल राखो । रामरस जिव्हा नित्य चाखो ॥३॥

११६७

हम दास तीन्हके सुनाहो लोकां । रावणमार विभीषण दिईं लंका ॥ध्रु.॥

गोबरधन नखपर गोकुल राखा । बर्सन लागा जब मेंहुं फत्तरका ॥१॥

वैकुंठनायक काल कौंसासुरका । दैत डुबाय सब मंगाय गोपिका ॥२॥

स्तंभ फोड पेट चिरीया कसेपका । प्रल्हाद के लियें कहे भाईं तुकयाका ॥३॥

॥२२॥

॥ साख्या ॥ ३० ॥

११६८

तुका बस्तर बिचारा क्यों करे रे । अंतर भगवा न होय ।

भीतर मैला केंव मिटे रे । मरे उपर धोय ॥१॥

११६९

रामराम कहे रे मन । औरसुं नहिं काज ।

बहुत उतारे पार । आघे राख तुकाकी लाज ॥१॥

११७०

लोभीकें चित धन बैठे । कामीन चित्त काम ।

माताके चित पुत बैठें । तुकाके मन राम ॥१॥

११७१

तुका पंखिबहिरन मानुं । बोईं जनावर बाग ।

असंतनकुं संत न मानूं । जे वर्मकुं दाग ॥१॥

११७२

तुका राम बहुत मिठा रे । भर राखूं शरीर ।

तनकी करूं नावरि । उतारूं पैल तीर ॥१॥

११७३

संतन पन्हयां लें खडा । राहूं ठाकुरद्वार ।

चलत पाछेंहुं फिरों । रज उडत लेऊं सीर ॥१॥

११७४

तुकाप्रभु बडो न मनूं न मानूं बडो । जिसपास बहु दाम ।

बलिहारि उस मुखकी । जीसेती निकसे राम ॥१॥

११७५

राम कहे सो मुख भलारे । खाये खीर खांड ।

हरिबिन मुखमो धूल परी रे । क्या जनि उस रांड ॥१॥

११७६

राम कहे सो मुख भला रे । बिन रामसें बीख ।

आव न जानूं रमते बेरों । जब काल लगावे सीख ॥१॥

११७७

कहे तुका में सवदा बेचूं । लेवेके तन हार ।

मिठा साधुसंतजन रे । मुरुखके सिर मार ॥१॥

११७८

तुका दास तिनका रे । रामभजन निरास ।

क्या बिचारे पंडित करो रे । हात पसारे आस ॥१॥

११७९

तुका प्रीत रामसुं । तैसी मिठी राख ।

पतंग जाय दीप परे रे । करे तनकी खाक ॥१॥

११८०

कहे तुका जग भुला रे । कह्या न मानत कोय ।

हात परे जब कालके । मारत फोरत डोय ॥१॥

११८१

तुका सुरा नहि सबदका रे । जब कमाइ न होये ।

चोट साहे घनकि रे । हिरा नीबरे तोये ॥१॥

११८२

तुका सुरा बहुत कहावे । लडत विरला कोये ।

एक पावे उंच पदवी । एक खौंसां जोये ॥१॥

११८३

तुका मार्य़ा पेटका । और न जाने कोये ।

जपता कछु रामनाम । हरिभगतनकी सोये ॥१॥

११८४

काफर सोही आपण बुझे । आला दुनियां भर ।

कहे तुका तुम्हें सुनो रे भाईं । हिरिदा जिन्होका कठोर ॥१॥

११८५

भीस्त न पावे मालथी । पढीया लोक रिझाये ।

निचा जथें कमतरिण । सो ही सो फल खाये ॥१॥

११८६

फल पाया तो खुस भया । किन्होसुं न करे बाद ।

बान न देखे मिरगा रे । चित्त मिलाया नाद ॥१॥

११८७

तुका दास रामका । मनमे एक हि भाव ।

तो न पालटू आव । ये हि तन जाव ॥१॥

११८८

तुका रामसुं चित बांध राखूं । तैसा आपनी हात ।

धेनु बछरा छोर जावे । प्रेम न छुटे सात ॥१॥

११८९

चितसुं चित जब मिले । तब तनु थंडा होये ।

तुका मिलनां जिन्होसुं । ऐसा विरला कोये ॥१॥

११९०

चित मिले तो सब मिले । नहिं तो फुकट संग ।

पानी पाथर येक ही ठोर । कोरनभिगे अंग ॥१॥

११९१

तुका संगत तीन्हसें कहिये । जिनथें सुख दुनाये ।

दुर्जन तेरा मू काला । थीतो प्रेम घटाये ॥१॥

११९२

तुका मिलना तो भला । मनसुं मन मिल जाय ।

उपर उपर माटि घसनी । उनकि कोन बराईं ॥१॥

११९३

तुका कुटुंब छोरे रे । लरके जोरों सिर गुंदाय ।

जबथे इच्छा नहिं मुईं । तब तूं किया काय ॥१॥

११९४

तुका इच्छा मीटइ तो । काहा करे चट खाक ।

मथीया गोला डारदिया तो । नहिं मिले फेरन ताक ॥१॥

११९५

ब्रीद मेरे साइंयाके । तुका चलावे पास ।

सुरा सो हि लरे हमसें । छोरे तनकी आस ॥१॥

११९६

कहे तुका भला भया । हुं हुवा संतनका दास ।

क्या जानूं केते मरता । जो न मिटती मनकी आस ॥१॥

११९७

तुका और मिठाईं क्या करूं रे । पाले विकारपिंड ।

राम कहावे सो भली रुखी । माखन खांडखीर ॥१॥

॥३०॥

११९८

म्हणसी नाहीं रे संचित । न करीं न करीं ऐसी मात ॥१॥

लाहो घेई हरिनामाचा । जन्म जाऊं नेदीं साचा ॥ध्रु.॥

गळां पडेल यमफांसी । मग कैंचा हरि म्हणसी ॥२॥

पुरलासाटीं देहाडा । ऐसें न म्हणें न म्हणें मूढा ॥३॥

नरदेह दुबळा । ऐसें न म्हणें रे चांडाळा ॥४॥

तुका म्हणे सांगों किती । सेको तोंडीं पडेल माती ॥५॥

११९९

संतांचा महिमा तो बहु दुर्गम । शाब्दिकांचे काम नाहीं येथें ॥१॥

बहु धड जरी जाली म्हैस गाय । तरी होईंल काय कामधेनु ॥२॥

तुका म्हणे अंगें व्हावें तें आपण । तरी च महिमान येईंल कळों ॥३॥

१२००

नाहीं संतपण मिळतें हें हाटीं । हिंडतां कपाटीं रानीं वनीं ॥१॥

नये मोल देतां धनाचिया राशी । नाहीं तें आकाशीं पाताळीं तें ॥१॥

तुका म्हणे मिळे जिवाचिये साटीं । नाहीं तरी गोष्टी बोलों नये ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:08.7400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

Instructor (Residential Training Centre)

  • प्रशिक्षक (आवासी प्रशिक्षण केन्द्र) 
RANDOM WORD

Did you know?

हिंदू धर्मात स्त्रियांना उपनयनाचा धर्मसंमत अधिकार का नाही?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.