TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह २६०१ ते २७००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह २६०१ ते २७००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह २६०१ ते २७००

२६०१

संकल्पासी अधिष्ठान । नारायण गोमटें ॥१॥

अवघियांचें पुरे कोड । फिडे जड देहत्व ॥ध्रु.॥

उभय लोकीं उत्तम कीर्ति । देव चित्तीं राहिलिया ॥२॥

तुका म्हणे जीव धाय । नये हाय जवळी ॥३॥

२६०२

भाग्यवंता ऐशी जोडी । परवडी संतांची ॥१॥

धन घरीं पांडुरंग । अभंग जें सरेना ॥ध्रु.॥

जनाविरहित हा लाभ । टांचें नभ सांटवणें ॥२॥

तुका म्हणे विष्णुदासां । नाहीं आशा दुसरी ॥३॥

२६०३

जरी आलें राज्य मोळविक्या हातां । तरी तो मागुता व्यवसायी ॥१॥

तृष्णेचीं मंजुरें नेणती विसांवा । वाढें हांव हांवां काम कामीं ॥ध्रु.॥

वैभवाचीं सुखें नातळतां अंगा । चिंता करी भोगा विघ्न जाळी ॥२॥

तुका म्हणे वाहे मरणाचें भय । रक्षणउपाय करूनि असे ॥३॥

२६०४

कोण होईंल आतां संसारपांगिलें । आहे उगवलें सहजें चि ॥१॥

केला तो चालवीं आपुला प्रपंच । काय कोणां वेच आदा घे दे ॥ध्रु.॥

सहजें चि घडे आतां मोळ्याविण । येथें काय सीण आणि लाभ ॥२॥

तुका म्हणे जालों सहज देखणा । ज्याच्या तेणें खुणा दाखविल्या ॥३॥

२६०५

आम्हां शरणागतां । एवढी काय करणें चिंता ॥१॥

परि हे कौतुकाचे खेळ । अवघे पाहातों सकळ ॥ध्रु.॥

अभयदानवृंदें । आम्हां कैंचीं द्वंदें ॥२॥

तुका म्हणे आम्ही । हरिजन साधनाचे स्वामी ॥३॥

२६०६

देवाचिये चाडे प्रमाण उचित । नये वांटूं चित्त निषेधासीं ॥१॥

नये राहों उभें कसमळापाशीं । भुंकतील तैसीं सांडावीं तीं ॥२॥

तुका म्हणे क्षमा सुखाची हे रासी । सांडूनि कां ऐसी दुःखी व्हावें ॥३॥

॥१॥

२६०७

खळा सदा क्षुद्रीं दृष्टी । करी कष्टी सज्जना ॥१॥

करितां आपुलाले परी । धणीवरी व्यापार ॥ध्रु.॥

दया संतां भांडवल। वेची बोल उपकार ॥२॥

तुका म्हणे आपुलालें । उसंतिलें ज्यांणीं तें ॥३॥

२६०८

जग ऐसें बहुनांवें । बहुनावें भावना ॥१॥

पाहों बोलों बहु नये । सत्य काय सांभाळा ॥ध्रु.॥

कारियासी जें कारण । तें जतन करावें ॥२॥

तुका म्हणे संतजनीं । हें चि मनीं धरावें ॥३॥

२६०९

निघालें तें अगीहूनि । आतां झणी आतळे ॥१॥

पळवा परपरतें दुरी । आतां हरी येथूनि ॥ध्रु.॥

धरिलें तैसें श्रुत करा हो । येथें आहो प्रपंचीं ॥२॥

अबोल्यानें ठेला तुका । भेउनि लोकां निराळा ॥३॥

२६१०

आतां दुसरें नाहीं वनीं । निरांजनी पडिलों ॥१॥

तुमची च पाहें वास । अवघी आस निरसली ॥ध्रु.॥

मागिलांचा मोडला माग । घडला त्याग अरुची ॥२॥

तुका म्हणे करुणाकरा । तूं सोयरा जीवींचा ॥३॥

२६११

धरूनियां सोईं परतलें मन । अनुलक्षीं चरण करूनियां ॥१॥

येई पांडुरंगे नेई सांभाळूनि । करुणावचनीं आळवितों ॥ध्रु.॥

बुद्धि जाली साहए परि नाहीं बळ । अवलोकितों जळ वाहे नेत्रीं ॥२॥

न चलती पाय गळित जाली काया । म्हणऊनि दया येऊं द्यावी ॥३॥

दिशच्या करितों वारियासीं मात । जोडुनियां हात वास पाहें ॥४॥

तुका म्हणे वेग करावा सत्वर । पावावया तीर भवनदीचें ॥५॥

२६१२

कौलें भरियेली पेंठ । निग्रहाचे खोटे तंट ॥१॥

ऐसें माता जाणे वर्म । बाळ वाढवितां धर्म ॥ध्रु.॥

कामवितां लोहो कसे । तांतडीनें काम नासे ॥२॥

तुका म्हणे खडे । देतां अक्षरें तें जोडे ॥३॥

२६१३

चालिलें न वाटे । गाऊनियां जातां वाटे ॥१॥

बरवा वैष्णवांचा संग । येतो सामोरा श्रीरंग ॥ध्रु.॥

नाहीं भय आड । कांहीं विषमांचें जड ॥२॥

तुका म्हणे भिक्त । सुखरूप आदीं अंतीं ॥३॥

२६१४

करितां विचार तो हा दृढ संसार । ब्रम्हांदिकां पार नुलंघवे सामर्थ्ये ॥१॥

शरण शरण नारायणा मज अंगीकारीं दीना । आलें तें वचनांपासीं माझ्या सामर्थ्य ॥ध्रु.॥

पाठीवरी मोळी तो चि कळवा पायीं तळीं । सांपडला जाळीं मत्स्य जाला तो न्याय ॥२॥

आतां करीन तांतडी लाभाची ते याच जोडी । तुका म्हणे ओढी पायां सोईं मनाची ॥३॥

२६१५

बहुतां जातीचा केला अंगीकार । बहुत ही फार सवाौत्तमें ॥१॥

सरला चि नाहीं कोणांचिये वेचें । अक्षोभ ठायींचें ठायीं आहे ॥ध्रु.॥

लागत चि नाहीं घेतां अंतपार । वसवी अंतर अणुचें ही ॥२॥

तुका म्हणे केला होय टाकीऐसा । पुरवावी इच्छा धरिली ते ॥३॥

२६१६

पोट धालें आतां जीवनीं आवडी । पुरवावे परवडी बहुतांचे ॥१॥

काय आंचवणा तांतडीचें काम । मागील तीं श्रम न पवावीं ॥ध्रु.॥

वाढितिया पोटीं बहु असे वाव । सांभाळितां ठाव काय वांचे ॥२॥

दाविल्यावांचूनि नाहीं कळों येत । तेथें ही दुश्चित एकपणें ॥३॥

नावेचा भार तो उदकाचे शिरीं । काय हळू भारी तये ठायीं ॥४॥

तुका म्हणे गीतीं गाऊनि गोविंद । करूं ब्रम्हानंद एकसरें॥५॥

२६१७

एका हातीं टाळ एका हातीं चिपळिया । घालिती हुंमरी एक वाताती टाळिया ॥१॥

मातले वैष्णव नटती नाना छंदें । नाहीं चाड मोक्षपदें भजनीं आवडी ॥ध्रु.॥

हाका अरोळिया गीतवादें सुखसोहळे । जाय तें न कळे केव्हां रजनी दिवस ॥२॥

तीर्थी नाहीं चाड न लगे जावें वनांतरा । तुका म्हणे हरिहरात्मक चि पृथुवी ॥३॥

२६१८

देव सखा आतां केलें नव्हे काईं । येणें सकळईं सोइरीं च ॥१॥

भाग्यवंत जालों गोतें सपुरतीं । आतां पुण्या नीती पार नाहीं ॥ध्रु.॥

पाहातां दिसती भरलिया दिशा । ठसावला ठसा लोकत्रयीं ॥२॥

अविनाश जोडी आम्हां भाग्यवंतां । जाली होती सत्ता संचिताची ॥३॥

पायांवरी डोईं ठेवाया अरोथा । जाली द्यावी सत्ता क्षेम ऐसी ॥४॥

तुका म्हणे जीव पावला विसावा । म्हणवितां देवा तुमचींसीं ॥५॥

२६१९

कोण आतां कळिकाळा । येऊं बळा देईंल ॥१॥

सत्ता झाली त्रिभुवनीं । चक्रपाणी कोंवसा ॥ध्रु.॥

लडिवाळांचा भार वाहे । उभा आहे कुढावया ॥२॥

तुका म्हणे घटिका दिस । निमिश ही न विसंभे ॥३॥

२६२०

आम्हां आवडे नाम घेतां । तो ही पिता संतोषे ॥१॥

उभयतां एकचित्त । तरी प्रीत वाढली ॥ध्रु.॥

आम्ही शोभों निकटवासें। अनारिसें न दिसे ॥२॥

तुका म्हणे पांडुरंगे । अवघीं अंगें निवालीं॥३॥

२६२१

देह तंव असे भोगाचे अधीन । याचें सुख सीण क्षीणभंगर ॥१॥

अविनाश जोडी देवापायीं भाव । कल्याणाचा ठाव सकळही ॥ध्रु.॥

क्षणभंगुर हा तेथील पसारा । आलिया हाकारा अवघें राहे ॥२॥

तुका म्हणे येथें सकळ विश्रांति । आठवावा चित्तीं नारायण ॥३॥

२६२२

आतां आवश्यक करणें समाधान । पाहिलें निर्वाण न पाहिजे ॥१॥

केलें तरीं आतां शुशोभें करावें । दिसतें बरवें संतांमधीं ॥ध्रु.॥

नाहीं भक्तराजीं ठेविला उधार । नामाचा आकार त्यांचियानें ॥२॥

तुका म्हणे माझ्या वडिलांचें ठेवणें । गोप्य नारायणें न करावें ॥३॥

२६२३

काया वाचा मनें श्रीमुखाची वास । आणीक उदास विचारासी ॥१॥

काय आतां मोक्ष करावा जी देवा । तुमचिया गोवा दर्शनासी ॥ध्रु.॥

केलिया नेमासी उभें ठाडें व्हावें । नेमलें तें भावें पालटेना ॥२॥

तुका म्हणे जों जों कराल उशीर । तों तों मज फार रडवील ॥३॥

२६२४

पुढीलांचे सोयी माझ्या मना चाली । मताची आणिली नाहीं बुद्धी ॥१॥

केलासी तो उभा आजवरी संतीं । धरविलें हातीं कट देवा ॥ध्रु.॥

आहे तें ची मागों नाहीं खोटा चाळा । नये येऊं बळा लेंकराशीं ॥२॥

तुका म्हणे माझा साक्षीचा वेव्हार । कृपण जी थोर परी तुम्ही ॥३॥

२६२५

बहुत करूनि चाळवाचाळवी । किती तुम्ही गोवी करीतसां ॥१॥

लागटपणें मी आलों येथवरी । चाड ते दुसरी न धरूनि ॥ध्रु.॥

दुजियाचा तंव तुम्हांसी कांटाळा । राहासी निराळा एकाएकीं ॥२॥

तुका म्हणे आतां यावरी गोविंदा । मजशीं विनोदा येऊं नये ॥३॥

२६२६

तीर्थ जळ देखे पाषाण प्रतिमा । संत ते अधमा माणसाऐसे ॥१॥

वांजेच्या मैथुनापरी गेलें वांयां । बांडेल्याचें जायां जालें पीक ॥ध्रु.॥

अभाविक सदा सुतकी चांडाळ । सदा तळमळ चुके चि ना ॥२॥

तुका म्हणे वरदळी ज्याची दृष्टी । देहबुद्धि कष्टी सदा दुःखी ॥३॥

२६२७

नव्हे मतोळ्याचा वाण । नीच नवा नारायण ॥१॥

सुख उपजे श्रवणें । खरें टांकसाळी नाणें ॥ध्रु.॥

लाभ हातोहातीं । अधिक पुढतोंपुढती ॥२॥

तुका म्हणे नेणों किती । पुरोनि उरलें पुढती ॥३॥

२६२८

घातला दुकान । देती आलियासी दान ॥१॥

संत उदार उदार । भरलें अनंत भांडार ॥ध्रु.॥

मागत्याची पुरे । धणी आणिकांसी उरे ॥२॥

तुका म्हणे पोतें । देवें भरिलें नव्हे रितें ॥३॥

२६२९

नरस्तुति आणि कथेचा विकरा । हें नको दातारा घडों देऊं ॥१॥

ऐसिये कृपेचि भाकितों करुणा । आहेसि तूं राणा उदाराचा ॥ध्रु.॥

पराविया नारी आणि परधना । नको देऊं मनावरी येऊं ॥२॥

भूतांचा मत्सर आणि संतनिंदा । हें नको गोविंदा घडों देऊं ॥३॥

देहअभिमान नको देऊं शरीरीं । चढों कांहीं परी एक देऊं ॥४॥

तुका म्हणे तुझ्या पायांचा विसर । नको वारंवार पडों देऊं ॥५॥

२६३०

लौकिकापुरती नव्हे माझी सेवा । अनन्य केशवा दास तुझा ॥१॥

म्हणऊनि करीं पायांसवें आळी । आणीक वेगळी नेणें परी ॥ध्रु.॥

एकविध आम्ही स्वामिसेवेसाटीं । वरी तो चि पोटीं एकभाव ॥२॥

तुका म्हणे करीं सांगितलें काम । तुम्हां धर्माधर्म ठावे देवा ॥३॥

२६३१

ज्यांच्या संगें होतों पडिलों भोवनीं । ते केली धोवनी झाडूनियां ॥१॥

आतां एकाएकीं मनासीं विचार । करूं नाहीं भार दुजा याचा ॥ध्रु.॥

प्रसादसेवनें आली उष्टावळी । उचित ते काळीं अवचित ॥२॥

तुका म्हणे वर्म सांपडलें हातीं । सांडिली ते खंती चिंता देवा ॥३॥

२६३२

आवडीभोजन प्रकार परवडी । भिन्नाभिन्न गोडी एक रसा ॥१॥

भोगित्या पंगती लाधलों प्रसाद । तिंहीं नाहीं भेद राखियेला ॥ध्रु.॥

पाकसिद्धि स्वहस्तकें विनियोग। आवडीचे भाग सिद्ध केले ॥२॥

तुका म्हणे आला उच्छिष्ट प्रसाद । तेणें हा आनंद माझ्या जीवा ॥३॥

२६३३

समर्थाचा ठाव संचलाचि असे । दुर्बळाची आस पुढें करी ॥१॥

पावलें घेईंन पदरीं हें दान । एकांतीं भोजन करूं दाऊं ॥ध्रु.॥

न लगे पाहावी उचिताची वेळ । अयाचित काळ साधला तो ॥२॥

तुका म्हणे पोट धालिया उपरी । गौरवा उत्तरीं पूजूं देवा ॥३॥

२६३४

आपुल्यांचा करीन मोळा । माझ्या कुळाचारांचा ॥१॥

अवघियांचे वंदिन पाय । ठायाठाय न देखें ॥ध्रु.॥

नेदीं तुटों समाधान । थांबों जन सकळ ॥२॥

तुका म्हणे झाडा होय । तों हे सोय न संडीं ॥३॥

२६३५

जन्ममरणांची विसरलों चिंता । तूं माझा अनंता मायबाप ॥१॥

होतील ते डोळां पाहेन प्रकार । भय आणि भार निरसलीं ॥ध्रु.॥

लिगाडाचें मूळ होतीं पंच भूतें । त्यांचें यां पुरतें विभागिलें ॥२॥

तुका म्हणे जाला प्रपंच पारिखा । जिवासी तूं सखा पांडुरंगा ॥३॥

२६३६

उदार तूं हरी ऐसी कीर्ति चराचरीं । अनंत हे थोरी गर्जतील पवाडे ॥१॥

तुझे लागों पायीं माझा भाव पुसी जन्ममरणां ठाव । देवाचा तूं देव स्वामी सकळा ब्रम्हांडा ॥ध्रु.॥

मागणें तें तुज मागों जीवभाव तुज सांगों । लागों तरी लागों पायां तुमच्या दातारा ॥२॥

दिसों देसी कीविलवाणें तरी तुज चि हें उणें । तुका म्हणे जिणें माझें तुज अधीन ॥३॥

२६३७

पाहा किती आले शरण समान चि केले । नाहीं विचारिले गुण दोष कोणांचे ॥१॥

मज सेवटींसा द्यावा ठाव तयांचिये देवा । नाहीं करीत हेवा कांहीं थोरपणाचा ॥ध्रु.॥

नाहीं पाहिला आचार कुळगोत्रांचा विचार । फेडूं आला भार मग न म्हणे दगड ॥२॥

तुका म्हणे सर्वजाणा तुझ्या आल्यावरि मना । केला तो उगाणा घडल्या दोषांच्या ॥३॥

२६३८

आतां चुकलें बंधन गेलें विसरोनि दान । आपुले ते वाण सावकाश विकावे ॥१॥

लाभ जोडला अनंत घरीं सांपडलें वित्त । हातोहातीं थीत उरों तळ नल्हाचि ॥ध्रु.॥

होतें गोविलें विसारें माप जालें एकसरें । होतें होरें वारें तों चि लाहो साधिला॥२॥

कराया जतन तुका म्हणे निजधन । केला नारायण साहए नेदी विसंबों ॥३॥

२६३९

तुझ्या रूपें माझी काया भरों द्यावी पंढरीराया । दर्पणींची छाया एका रूपें भिन्नत्व ॥१॥

सुख पडिलें साटवण सत्ता वेचे शनें शनें । अडचणीचे कोन चारी मार्ग उगवले ॥ध्रु.॥

वसो डोळ्यांची बाहुली कवळे भिन्न छाया आली । कृष्णांजन चाली नव्हे प्रति माघारी ॥२॥

जीव ठसावला शिवें मना आलें तेथें जावें । फांटा पडिला नांवें तुका म्हणे खंडलें ॥३॥

२६४०

सोसें सोसें मारूं हाका । होइल चुका म्हणऊनि ॥१॥

मागें पुढें क्षणभरी । नव्हे दुरी अंतर ॥ध्रु.॥

नाम मुखीं बैसला चाळा । वेळोवेळां पडताळीं ॥२॥

तुका म्हणे सुखी केलें । या विठ्ठलें बहुतांसी ॥३॥

२६४१

धरूनियां चाली हांवा । येइन गांवां धांवत ॥१॥

पाठविसी मूळ तरी । लवकरी विठ्ठले ॥ध्रु.॥

नाचेन त्या प्रेमसुखें । कीर्ती मुखें गाईंन ॥२॥

तुका म्हणे संतमेळीं । पायधुळी वंदीन ॥३॥

२६४२

मायबापाचिये भेटी । अवघ्या तुटी संकोचा ॥१॥

भोगिलें तें आहे सुख । खातां मुख मोकळें ॥ध्रु.॥

उत्तम तें बाळासाटीं । लावी ओठीं माउली ॥२॥

तुका म्हणे जाली धणी । आनंद मनीं न समाये ॥३॥

२६४३

उदासीनाचा देह ब्रम्हरूप । नाहीं पुण्य पाप लागत त्या ॥१॥

अनुताप अंगीं अग्निचिया ज्वाळा । नाहीं मृगजळा विझों येत ॥ध्रु.॥

दोष ऐशा नावें देहाचा आदर । विटलें अंतर अहंभावें ॥२॥

तुका म्हणे जाय नासोनियां खंती । तंव चि हे चित्तीं बद्धता ते ॥३॥

२६४४

बंधनाचा तोडूं फांसा । देऊं आशा टाकोनि ॥१॥

नाहीं तें च घेतां शिरीं । होइल दुरी निजपंथ ॥ध्रु.॥

नाथिलें चि माझें तुझें । कोण वोझें वागवी ॥२॥

तुका म्हणे अंतराय । देवीं काय जिणें तें ॥३॥

२६४५

तें च किती वारंवार । बोलों फार बोलिलें ॥१॥

आतां माझें दंडवत । तुमच्या संत चरणांसी ॥ध्रु.॥

आवडी ते नीच नवी । जाली जीवीं वसती ॥२॥

तुका म्हणे बरवें जालें । घरा आलें बंदरीचें ॥३॥

२६४६

उपासा सेवटीं अन्नासवें भेटी । तैसी माझी मिठी पडो पायीं ॥१॥

पुरवीं वासना साच सर्वजाणा । आम्हां नारायणा अंकिताची ॥ध्रु.॥

बहुदिसां पुत्रामातेमध्यें भेटीं । तैसा दाटो पोटीं प्रीतिउभोड ॥२॥

तुका म्हणे धन कृपणा सोयरें । यापरि दुसरें नहो आतां ॥३॥

२६४७

रणीं निघतां शूर न पाहे माघारें । ऐशा मज धीरें राख आतां ॥१॥

संसारा हातीं अंतरलों दुरी । आतां कृपा करीं नारायणा ॥ध्रु.॥

वागवितों तुझिया नामाचें हत्यार । हा चि बडिवार मिरवितों ॥२॥

तुका म्हणे मज फिरतां माघारें । तेथें उणें पुरें तुम्ही जाणां ॥३॥

२६४८

सकळ पूजा स्तुति । करावी ते व्होवें याती ॥१॥

म्हणऊनि वारा जन । संतपूजा नारायण ॥ध्रु.॥

सेवावें तें वरी । दावी उमटूनि ढेंकरीं ॥२॥

तुका म्हणे सुरा । दुधा म्हणतां केवीं बरा॥३॥

२६४९

धीर नव्हे मनें । काय तयापाशीं उणें ॥१॥

भार घातलियावरी । दासां नुपेक्षील हरी ॥ध्रु.॥

याऐसी आटी । द्यावी द्रव्याचिये साटी ॥२॥

तुका म्हणे पोटें । देवा बहु केलें खोटें ॥३॥

२६५०

द्रव्याचिया कोटी । नये गांडीची लंगोटी ॥१॥

अंती बोळवणेसाटीं । पांडुरंग धरा कंठीं ॥ध्रु.॥

लोभाची लोभिकें । यांचें सन्निधान फिकें ॥२॥

तुका म्हणे हितें । जग नव्हो पडो रितें ॥३॥

२६५१

कोणापाशीं आतां सांगों मी बोभाट । कधीं खटखट सरेल हे ॥१॥

कोणां आराणूक होईंल कोणे काळीं । आपुलालीं जाळीं उगवूनि ॥ध्रु.॥

माझा येणें दुःखें फुटतसे प्राण । न कळतां जन सुखी असे ॥२॥

भोगा आधीं मनें मानिलासे त्रास । पाहें लपायास ठाव कोठें ॥३॥

तुका म्हणे देतों देवाचें गार्‍हाणें । माझें रिण येणें सोसियेलें ॥४॥

२६५२

राहिलों निराळा । पाहों कवतुक डोळां ॥१॥

करूं जगाचा विनोद । डोळां पाहोनियां छंद ॥ध्रु.॥

भुललिया संसारें । आलें डोळ्यासी माजिरें ॥२॥

तुका म्हणे माथा । कोणी नुचली सर्वथा ॥३॥

२६५३

आम्हां एकविधा पुण्य सर्वकाळ । चरणसकळ स्वामीचे ते ॥१॥

चित्ताचे संकल्प राहिलें चळण । आज्ञा ते प्रमाण करुनी असों ॥ध्रु.॥

दुजियापासून परतलें मन । केलें द्यावें दान होईंल तें ॥२॥

तुका म्हणे आतां पुरला नवस । एकाविण ओस सकळ ही ॥३॥

२६५४

राहाणें तें पायांपाशी । आणिकां रसीं विटोनि ॥१॥

ऐसा धीर देई मना । नारायणा विनवितों ॥ध्रु.॥

अंतरीं तों तुझा वास । आणिकां नास कारण ॥२॥

तुका म्हणे शेवटींचें । वाटे साचें राखावें ॥३॥

२६५५

चंदन तो चंदनपणें । सहज गुणसंपन्न ॥१॥

वेधलिया धन्य जाती । भाग्यें होती सन्मुख ॥ध्रु.॥

परिसा अंगीं परिसपण । बाणोनि तें राहिलें ॥२॥

तुका म्हणे कैंची खंती । सुजाती ते ठाकणी ॥३॥

२६५६

लय लक्षी मन न राहे निश्चळ । मुख्य तेथें बळ आसनाचें ॥१॥

हें तों असाध्य जी सर्वत्र या जना । भलें नारायणां आळवितां ॥ध्रु.॥

कामनेचा त्याग वैराग्य या नांव । कुटुंब ते सर्वविषयजात ॥२॥

कर्म उसंतावें चालत पाउलीं । होय जों राहिली देहबुद्धि ॥३॥

भक्ति तें नमावें जीवजंतुभूत । शांतवूनि ऊत कामक्रोध ॥४॥

तुका म्हणे साध्य साधन अवघडें । देतां हें सांकडें देह बळी ॥५॥

२६५७

ऐसें कां हो न करा कांहीं । पुढें नाहीं नास ज्या ॥१॥

विश्वंभरा शरणागत । भूतजात वंदूनि ॥ध्रु.॥

श्रुतीचें कां नेघा फळ । सारमूळ जाणोनि ॥२॥

तुका म्हणे पुढें कांहीं । वाट नाहीं यावरी ॥३॥

२६५८

जाला प्रेतरूप शरीराचा भाव । लिक्षयेला ठाव श्मशानींचा ॥१॥

रडती रात्रदिवस कामक्रोधमाया । म्हणती हायहाया यमधर्म ॥ध्रु.॥

वैराग्याच्या शेणी लागल्या शरीरा । ज्ञानाग्नि भरभरां जीवित्वेसी ॥२॥

फिरविला घट फोडिला चरणीं । महावाक्य जनीं बोंब जाली ॥३॥

दिली तिळीजुळी कुळनामरूपांसी । शरीर ज्याचें त्यासी समर्पिलें ॥४॥

तुका म्हणे रक्षा जाली आपींआप । उजळला दीप गुरुकृपा ॥५॥

२६५९

आपुलें मरण पाहिलें म्यां डोळां । तो जाला सोहळा अनुपम्य ॥१॥

आनंदे दाटलीं तिन्ही त्रिभुवनें । सर्वात्मकपणें भोग जाला ॥ध्रु.॥

एकदेशीं होतों अहंकारें आथिला । त्याच्या त्यागें जाला सुकाळ हा ॥२॥

फिटलें सुतक जन्ममरणाचें । मी माझ्या संकोचें दुरी जालों ॥३॥

नारायणें दिला वस्तीस ठाव । ठेवूनियां भाव ठेलों पायीं ॥४॥

तुका म्हणे दिलें उमटूनि जगीं । घेतलें तें अंगीं लावूनियां ॥५॥

२६६०

बोळविला देह आपुलेनि हातें । हुताशिलीं भूतें ब्रम्हाग्नीसीं ॥१॥

एकवेळे जालें सकळ कारण । आतां नारायण नारायण ॥ध्रु.॥

अमृतसंजीवनी निवविली खाईं । अंगें तये ठायीं हारपलीं ॥२॥

एकादशीविध जागरण उपवास । बारावा दिवस भोजनाचा ॥३॥

अवघीं कर्में जालीं घटस्पोटापाशीं । संबंध एकेसी उरला नामीं ॥४॥ \

तुका म्हणे आतां आनंदीं आनंदु । गोविंदीं गोविंदु विस्तारला ॥५॥

२६६१

पिंडदान पिंडें ठेविलें करून । तिळी तिळवण मूळत्रयीं॥१॥

सारिले संकल्प एका चि वचनें । ब्रम्हीं ब्रम्हार्पण सेवटींच्या ॥ध्रु.॥

सव्य अपसव्य बुडालें हें कर्म । एका एक वर्म एकोविष्णु ॥२॥

पित्यापुत्रत्वाचें जालें अवसान । जनीं जनादऩन अभेदेंसी ॥३॥

आहे तैसी पूजा पावली सकळ । सहज तो काळ साधियेला ॥४॥

तुका म्हणे केला अवघियांचा उद्धार । आतां नमस्कार सेवटींचा ॥५॥

२६६२

सरलें आतां नाहीं । न म्हणे वेळकाळ कांहीं ॥१॥

विठ्ठल कृपाळु माउली । सदा प्रेमें पान्हायेली ॥ध्रु.॥

सीण न विचारी भाग । नव्हे निष्ठ‍ नाहीं राग ॥२॥

भेदाभेद नाहीं । तुका म्हणे तिच्याठायीं ॥३॥

२६६३

तुज पाहावें हे धरितों वासना । परि आचरणा नाहीं ठाव ॥१॥

करिसी कैवार आपुलिया सत्ता । तरि च देखता होइन पाय ॥ध्रु.॥

बाहिरल्या वेषें उत्तम दंडलें । भीतरी मुंडलें नाहीं तैसें ॥२॥

तुका म्हणे वांयां गेलों च मी आहे । जरि तुम्ही साहे न व्हा देवा ॥३॥

२६६४

दुष्ट आचरण ग्वाही माझें मन । मज ठावे गुण दोष माझे ॥१॥

आतां तुम्ही सर्वजाण पांडुरंगा । पाहिजे प्रसंगाऐसें केलें ॥ध्रु.॥

व्याह्याजांवायांचे पंगती दुर्बळ । वंचिजे तो काळ नव्हे कांहीं ॥२॥

तुका म्हणे आतां जालों शरणागत । पुढिल उचित तुम्हां हातीं ॥३॥

२६६५

आतां भय नाहीं ऐसें वाटे जीवा । घडलिया सेवा समर्थाची ॥१॥

आतां माझ्या मनें धरावा निर्धार । चिंतनीं अंतर न पडावें ॥ध्रु.॥

येथें नाहीं जाली कोणांची निरास । आल्या याचकास कृपेविशीं ॥२॥

तुका म्हणे येथें नाहीं दुजी परी । राया रंका सरी देवा पायीं ॥३॥

२६६६

वैष्णवें चोरटीं । आलीं घरासी करंटीं ॥१॥

आजि आपुलें जतन । करा भांडें पांघुरण ॥ध्रु.॥

ज्याचे घरीं खावें । त्याचें सर्वस्वें ही न्यावें ॥२॥

तुका म्हणे माग । नाहीं लागों देत लाग ॥३॥

२६६७

ऐकतों दाट । आले एकांचें बोभाट ॥१॥

नका विश्वासों यावरी । चोर देहाचे खाणोरी ॥ध्रु.॥

हे चि यांची जोडी । सदा बोडकीं उघडीं ॥२॥

तुका म्हणे न्यावें । ज्याचे त्यासी नाहीं ठावें ॥३॥

२६६८

आणिकांची सेवा करावी शरीरें । तीं येथें उत्तरे कोरडीं च ॥१॥

ऐसा पांडुरंग सुलभ सोपारा । नेघे येरझारा सेवकाच्या ॥ध्रु.॥

आणिकांचे भेटी आडकाठी पडे । येथें तें न घडे वचन ही ॥२॥

आणिकांचे देणें काळीं पोट भरे । येथील न सरे कल्पांतीं ही ॥३॥

आणिकें दंडिती चुकलिया सेवा । येथें सोस हेवा नाहीं दोन्ही ॥४॥

तुका म्हणे करी आपण्यासारिखें । उद्धरी पारिखें उंच निंच ॥५॥

२६६९

दुर्जनाची जाती । त्याचे तोंडीं पडे माती ॥१॥

त्याची बुद्धि त्यासी नाडी । वाचे अनुचित बडबडी ॥ध्रु.॥

पाहें संतांकडे । दोषदृष्टी सांडी भडे ॥२॥

उंच निंच नाहीं । तुका म्हणे खळा कांहीं ॥३॥

२६७०

न करीं उदास । माझी पुरवावी आस ॥१॥

ऐका ऐका नारायणा । माझी परिसा विज्ञापना ॥ध्रु.॥

मायबाप बंधुजन । तूं चि सोयरा सज्जन ॥२॥

तुका म्हणे तुजविरहित । माझें कोण करी हित ॥३॥

२६७१

जीवन उपाय । वैदेवाणी तुझे पाय ॥१॥

ते मी नाठवीं घडिघडी । म्हणोनियां चरफडीं ॥ध्रु.॥

तुटे भवरोग । जेथें सर्व सुखें भोग ॥२॥

तुका म्हणे विटे । धरियेले जें गोमटें ॥३॥

२६७२

ऐका हें वचन माझें संतजन । विनवितों जोडुन कर तुम्हां ॥१॥

तर्क करूनियां आपुल्या भावना । बोलतिया जना कोण वारी ॥ध्रु.॥

आमुच्या जीवींचा तो चि जाणे भावो । रकुमाईंचा नाहो पांडुरंग ॥२॥

चित्त माझें त्याचे गुंतलेंसे पायीं । म्हणऊनि कांहीं नावडे त्या ॥३॥

तुका म्हणे मज न साहे मीनती । खेद होय चित्तीं भंग मना ॥४॥

२६७३

ऐसा कोणी नाहीं हें जया नावडे । कन्या पुत्र घोडे दारा धन ॥१॥

निंब घेतें रोगी कवणिया सुखें । हरावया दुःखें व्याधि पीडा ॥ध्रु.॥

काय पळे सुखें चोरा लागे पाठी । न घलावी काठी आड तया ॥२॥

जयाचें कारण तो चि जाणे करूं । नये कोणां वारूं आणिकासी ॥३॥

तुका म्हणे तरी सांपडे निधान । द्यावा ओंवाळून जीव बळी ॥४॥

२६७४

काय मी अन्यायी तें घाला पालवीं । आणीक वाट दावीं चालावया ॥१॥

माग पाहोनियां जातों ते च सोयी । न वजावें कायी कोण सांगा ॥ध्रु.॥

धोपट मारग लागलासे गाढा । मज काय पीडा करा तुम्ही ॥२॥

वारितां ही भय कोण धरी धाक । परी तुम्हां एक सांगतों मी ॥३॥

तुका म्हणे शूर दोहीं पक्षीं भला । मरतां मुक्त जाला मान पावे ॥४॥

२६७५

नव्हती माझे बोल जाणां हा निर्धार । मी आहें मजूर विठोबाचा ॥१॥

निर्धारा वचन सोडविलें माझ्या । कृपाळुवें लज्जा राखियेली ॥ध्रु.॥

निर्भर मानसीं जालों आनंदाचा । गोडावली वाचा नामघोषें ॥२॥

आतां भय माझें नासलें संसारीं । जालोंसें यावरी गगनाचा ॥३॥

तुका म्हणे हा तों संतांचा प्रसाद । लाधलों आनंद प्रेमसुख ॥४॥

२६७६

जरा कर्णमूळीं सांगों आली गोष्टी । मृत्याचिये भेटी जवळी आली ॥१॥

आतां माझ्या मना होई सावधान । वोंपुण्याची जाण कार्यसिद्धी ॥ध्रु.॥

शेवटील घडी बुडतां न लगे वेळ । साधावा तो काळ जवळी आला ॥२॥

तुका म्हणे चिंतीं कुळींची देवता । वारावा भोंवता शब्द मिथ्या ॥३॥

२६७७

मागील ते आटी येणें घडे सांग । सुतवेल अंग एका सूत्रें ॥१॥

पहिपाहुणेर ते सोहळ्यापुरते । तेथुनि आरते उपचार ते ॥ध्रु.॥

आवश्यक तेथें आगळा आदर । चाली थोडें फार संपादतें ॥२॥

तुका म्हणे ॠण फिटे एके घडी । अलभ्य ते जोडी हातां आल्या ॥३॥

२६७८

साधावा तो देव सर्वस्वाचेसाटीं । प्रारब्ध तुटी क्रियमाण ॥१॥

मग कासयानें पुन्हा संवसार । बीजाचे अंकुर दग्ध होती ॥ध्रु.॥

जिणें दिल्हें त्यासी द्यावा पिंडदान । उत्तीर्ण चरण धरूनि व्हावें ॥२॥

तुका म्हणे निज भोगईंल निजता । नाहीं होइल सत्ता दुजियाची ॥३॥

२६७९

जळों अगी पडो खान । नारायण भोक्ता ॥१॥

ऐसी ज्याची वदे वाणी । नारायणीं ते पावे ॥ध्रु.॥

भोजनकाळीं करितां धंदा । म्हणा गोविंदा पावलें ॥२॥

तुका म्हणे न लगे मोल । देवा बोल आवडती ॥३॥

२६८०

संतांसी क्षोभवी कोण्या ही प्रकारें । त्याचें नव्हें बरें उभयलोकीं ॥१॥

देवाचा तो वैरी शत्रु दावेदार । पृथ्वी ही थार नेदी तया ॥ध्रु.॥

संतांपाशीं ज्याचा नुरे चि विश्वास । त्याचे जाले दोष बळिवंत ॥२॥

तुका म्हणे क्षीर वासराच्या अंगें । किंवा धांवे लागें विषमें मारूं ॥३॥

२६८१

उदकीं कालवी शेण मलमूत्र । तो होय पवित्र कासयानें ॥१॥

उद्धारासी ठाव नाहीं भाग्यहीना । विन्मुख चरणां संतांचिया ॥ध्रु.॥

दुखवी तो बुडे सांगडीचा तापा । अतित्याईं पापाची च मूर्ति ॥२॥

तुका म्हणे जेव्हां फिरतें कपाळ । तरी अमंगळ योग होतो ॥३॥

२६८२

शोकवावा म्यां देहे । ऐसें नेणों पोटीं आहे ॥१॥

तरी च नेदा जी उत्तर । दुःखी राखिलें अंतर ॥ध्रु.॥

जावें वनांतरा । येणें उद्देशें दातारा ॥२॥

तुका म्हणे गिरी । मज सेववावी दरी ॥३॥

२६८३

येइल तुझ्या नामा । जाल म्हणों पुरुषोत्तमा ॥१॥

धीर राहिलों धरूनि । त्रास उपजला मनीं ॥ध्रु.॥

जगा कथा नांव । निराशेनें नुपजे भाव ॥२॥

तुम्ही साक्षी कीं गा । तुका म्हणे पांडुरंगा ॥३॥

२६८४

नेणें जप तप अनुष्ठान याग । काळें तंव लाग घेतलासे ॥१॥

रिघालो या भेणें देवाचे पाठीसी । लागे त्याचें त्यासी सांभाळणें ॥ध्रु.॥

मापें माप सळे चालिली चढती । जाली मग राती काय चाले ॥२॥

तुका म्हणे चोरा हातीं जे वांचलें । लाभावरी आलें वारिलेशु ॥३॥

२६८५

कळों आलें ऐसें आतां । नाहीं सत्ता तुम्हांसी ॥१॥

तरी वीर्य नाहीं नामा । जातो प्रेमा खंडत ॥ध्रु. ॥

आड ऐसें येतें पाप । वाढे ताप आगळा ॥२॥

तुका म्हणे गुण जाला । हा विठ्ठला हीनशिक्त ॥३॥

२६८६

लागों दिलें अंगा । ऐसें कां गा सन्निध ॥१॥

कोण्या पापें उदो केला । तो देखिला प्रळय ॥ध्रु.॥

न देखवे पिडला सर्प । दया दर्प विषाचा ॥२॥

तुका म्हणे भलें । मज तो न वजे साहिलें ॥३॥

२६८७

धांवा शीघ्रवत । किंवा घ्यावें दंडवत ॥१॥

तुमचा जातो बडिवार । आम्हीं होतों हीनवर ॥ध्रु.॥

न धरावा धीर । धांवा नका चालों स्थिर ॥२॥

तुका म्हणे वाणी । माझी लाजली जी गुणीं ॥३॥

२६८८

सेवकासी आज्ञा निरोपासी काम । स्वामीचे ते धर्म स्वामी जाणे ॥१॥

मनाचिये मुळीं रहावें बैसोन । आक्रशावे गुण पायांपाशीं ॥ध्रु.॥

भेटीचे तांतडी करीतसे लाहो । ओंवाळावा देहो ऐसें वाटे ॥३॥

तुका म्हणे माझें करावें कारण । आपुलें जतन ब्रीद कशाला ॥४॥

२६८९.

उद्वेगासी बहु फाकती मारग । नव्हे ऐसें अंग माझें होतें ॥१॥

आतां कोण यासी करणें विचार । तो देखा साचार पांडुरंगा ॥ध्रु ॥

मज तो अत्यंत दर्शनाची आस । जाला तरि हो नाश जीवित्वाचा ॥२॥

तुका म्हणे आहे वचनाची उरी । करितों तोंवरि विज्ञापना ॥३॥

२६९०

दुःखाची संगति । तिच्याठायीं कोण प्रीति ॥१॥

अवघें असो हें निराळें । करूं सोइरें सावळें ॥ध्रु.॥

क्षणभंगुर ते ठाव । करूनि सांडावे चि वाव ॥२॥

तुका म्हणे बरा । ठाव पावलों हा थारा ॥३॥

२६९१

मेला तरी जावो सुखें नरकासी । कळंकी याविशीं शिवों नये ॥१॥

रजस्वला करी वेलासी आघात । अंतरें तों हित दुरी बरें ॥ध्रु.॥

उगी च कां आलीं नासवावीं फळें । विटाळ विटाळें कालवूनि ॥२॥

तुका म्हणे लोणी घालोनि शेणांत । उपेगाची मात काय असे ॥३॥

२६९२

वर्णावे ते किती । केले पवाडे श्रीपति ॥१॥

विश्वासिया घडे लाभ । देइल तरी पद्मनाभ ॥ध्रु.॥

भाव शुद्ध तरी । सांगितलें काम करी ॥२॥

तुका म्हणे भोळा देव । परि हा नागवी संदेह ॥३॥

२६९३

संचितावांचून । पंथ न चलवे कारण ॥१॥

कोरडी ते अवघी आटी । वांयां जाय लाळ घोंटीं ॥ध्रु.॥

धन वित्त जोडे । देव ऐसें तों न घडे ॥२॥

तुका म्हणे आड । स्वहितासी बहु नाड ॥३॥

२६९४

अतित्याईं बुडे गंगे । पाप लागे त्याचें त्या ॥१॥

हें तों आपुलिया गुणें । असे जेणें योजिलें ॥ध्रु.॥

अवचटें अग्नि जाळी । न सांभाळी दुःख पावे ॥२॥

जैसें तैंसें दावी आरसा । नकट्या कैसा पालटे ॥३॥

२६९५

हेंदर्‍याचें भरितां कान । हलवी मान भोंक रितें ॥१॥

नाहीं मी येथें सांगों स्पष्ट । भावें नष्ट घेत नाहीं ॥ध्रु.॥

अवगुणी वाटलें चित्त । तया हित आतळे ना ॥२॥

तुका म्हणे फजितखोरा । म्हणतां बरा उगा रहा ॥३॥

२६९६

नाहीं सरो येत जोडिल्या वचनीं । कवित्वाची वाणी कुशळता ॥१॥

सत्याचा अनुभव वेधी सत्यपणें । अनुभवाच्या गुणें रुचों येतों ॥ध्रु.॥

काय आगीपाशीं शृंगारिलें चाले । पोटींचें उकले कसापाशीं ॥२॥

तुका म्हणे येथे करावा उकल । लागे चि ना बोल वाढवूनि ॥३॥

२६९७

लचाळाच्या कामा नाहीं ताळावाळा । न कळे ओंगळा उपदेश ॥१॥

वचनचर्येची न कळे चांचणी । ऐसी संघष्टनी अमंगळ ॥ध्रु.॥

समय न कळे वेडगळ बुद्धि । विजाती ते शुद्धि चांच चाट ॥२॥

तुका म्हणे याचा धिक्कार चि बरा । बहुमति खराहूनि हीन ॥३॥

२६९८

एक धरिला चित्तीं । आम्हीं रखुमाईंचा पती ॥१॥

तेणें जालें अवघें काम । निवारला भवश्रम ॥ध्रु.॥

परद्रव्य परनारी । जालीं विषाचिये परी ॥२॥

तुका म्हणे फार । नाहीं लागत वेव्हार ॥३॥

२६९९

भेणें पळे डोळसा । न कळे मृत्यु तो सरिसा ॥१॥

कैसी जाली दिशाभुली । न वजातिये वाटे चाली ॥ध्रु.॥

संसाराची खंती । मावळल्या तरी शिक्त ॥२॥

तुका म्हणे हीणा । बुद्धि चुकली नारायणा ॥३॥

२७००

अभिमानाचें तोंड काळें । दावी बळें अंधार ॥१॥

लाभ न्यावा हातोहातीं । तोंडी माती पाडोनि ॥ध्रु.॥

लागलीसे पाठी लाज । जालें काज नासाया ॥२॥

तुका म्हणे कुश्चळ मनीं । विटंबनीं पडिलीं तीं ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:26.3470000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

meromyosin

  • न. Zool. मेरोमायोसिन 
RANDOM WORD

Did you know?

कोणतेही कार्य करतांना मुहूर्त कां पहावा? त्यामागची संकल्पना काय?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.