TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह २५०१ ते २६००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह २५०१ ते २६००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह २५०१ ते २६००

२५०१

नसतों किविलवाणें । कांहीं तुमच्या कृपादानें ॥१॥

हे चि तयाची ओळखी । धालें टवटवित मुखीं ॥ध्रु.॥

वांयां जात नाहीं । वचन प्रीतीचें तें कांहीं ॥२॥

तुका म्हणे देवा । सत्य येतें अनुभवा ॥३॥

२५०२

जालों तंव साचें । दास राहवणें काचें ॥१॥

हें कां मळितें उचित । तुम्ही नेणा कृपावंत ॥ध्रु.॥

सिंहाचें ते पिलें । जाय घेऊनियां कोल्हें ॥२॥

तुका म्हणे नास । आम्हां म्हणविलियां दास ॥३॥

२५०३

देवाच्या उद्देशें जेथें जेथें भाव । तो तो वसे ठाव विश्वंभरें ॥१॥

लोभाचे संकल्प पळालियावरी । कैंची तेथें उरी पापपुण्या ॥ध्रु.॥

शुद्ध भक्ती मन जालिया निर्मळ । कुश्चळी विटाळ वज्रलेप ॥२॥

तुका म्हणे ज्याचें तयासी च कळे । प्रांत येतो फळें कळों मग ॥३॥

२५०४

कडसणी धरितां अडचणीचा ठाव । म्हणऊनि जीव त्रासलासे ॥१॥

लौकिकाबाहेरि राहिलों निराळा । तुजविण वेगळा नाहीं तुजा ॥ध्रु.॥

संकोचानें नाहीं होत धणीवरी । उरवूनि उरी काय काज ॥२॥

तुका म्हणे केलें इच्छे चि सारिखें । नाहींसें पारिखें येथें कोणी ॥३॥

२५०५

हें चि जतन करा दान । धरुनी चरण राहिलों तो॥१॥

आणीक कांहीं न घलीं भार । बहुत फार सांकडें ॥ध्रु.॥

घ्यावी माझ्या हातें सेवा । हे चि देवा विनवणी ॥२॥

तुका तुमचा म्हणवी दास । तेणें आस पुरवावी ॥३॥

२५०६

आपल्या च स्फुंदे । जेथें तेथें घेती छंदें ॥१॥

पडिला सत्याचा दुष्काळ । बहु फार जाली घोळ ॥ध्रु.॥

विश्वासाचे माठ । त्याचे कपाळीं तें नाट ॥२॥

तुका म्हणे घाणा । मूढा तीर्थी प्रदिक्षणा ॥३॥

२५०७

उद्वेगाची धांव बैसली आसनीं । पडिलें नारायणीं मोटळें हें ॥१॥

सकळ निश्चिंती जाली हा भरवसा । नाहीं गर्भवासा येणें ऐसा ॥ध्रु.॥

आपुलिया नांवें नाहीं आम्हां जिणें । अभिमान तेणें नेला देवें ॥२॥

तुका म्हणे चेळें एकाचिया सत्ता । आपुलें मिरवितां पणें ऐसें ॥३॥

२५०८

बहुतां पुरे ऐसा वाण । आलें धन घरासी ॥१॥

घ्या रे फुका मोलेंविण । नारायण न भुला ॥ध्रु.॥

ऐका निवळल्या मनें । बरवें कानें सादर ॥२॥

तुका म्हणे करूनि अंतीं । निश्चिंती हे ठेवावी ॥३॥

२५०९

माझी मज जाती आवरली देवा । नव्हतां या गोवा इंद्रियांचा ॥१॥

कासया मी तुझा म्हणवितों दास । असतों उदास सर्व भावें ॥ध्रु.॥

भयाचिया भेणें धरियेली कास । न पुरतां आस काय थोरी ॥२॥

तुका म्हणे आपआपुलीं जतन । कैचें थोरपण मग तुम्हां ॥३॥

२५१०

विनवितों तरी आणितोसि परी । याचकानें थोरी दातयाची ॥१॥

आमुचे ही कांहीं असों द्या प्रकार । एकल्यानें थोर कैचे तुम्ही ॥ध्रु.॥

नेघावी जी कांहीं बहु साल सेवा । गौरव तें देवा यत्न कीजे ॥२॥

तुका म्हणे नाहीं आमुची मिरासी । असावेंसें ऐसीं दुर्बळें चि ॥३॥

२५११

एका ऐसें एक होतें कोणां काळें । समर्थाच्या बळें काय नव्हे ॥१॥

घालूनि बैसलों मिरासीस पाया । जिंकों देवराया संदेह नाहीं ॥ध्रु.॥

केला तो न संडीं आतां कइवाड । वारीन हे आड कामक्रोध ॥२॥

तुका म्हणे जाळीं अळसाची धाडी । नव्हती आली जोडी कळों साच ॥३॥

२५१२

जाले समाधान । तुमचे धरिले चरण ॥१॥

आतां उठावेंसें मना । येत नाहीं नारायणा ॥ध्रु.॥

सुरवाडिकपणें । येथें सांपडलें केणें ॥२॥

तुका म्हणे भाग । गेला निवारला लाग ॥३॥

२५१३

मुखाकडे वास । पाहें करूनियां आस ॥१॥

आतां होईंल ते शिरीं । मनोगत आज्ञा धरीं ॥ध्रु.॥

तुम्हीं अंगीकार । केला पाहिजे हें सार ॥२॥

तुका म्हणे दारीं । उभें याचक मीं हरी ॥३॥

२५१४

नाहीं माथां भार । तुम्ही घेत हा विचार ॥१॥

जाणोनियां ऐसें केलें । दुरिल अंगेसी लाविलें ॥ध्रु.॥

आतां बोलावें आवडी । नाम घ्यावें घडी घडी ॥२॥

तुका म्हणे दुरी । देवा खोटी ऐसी उरी ॥३॥

२५१५

माझें जड भारी । आतां अवघें तुम्हांवरी ॥१॥

जालों अंकित अंकिला । तुमच्या मुकलों मागिला ॥ध्रु.॥

करितों जें काम। माझी सेवा तुझें नाम ॥२॥

तुका पायां लागे । कांहीं नेदी ना न मगे ॥३॥

२५१६

तुम्ही आम्ही भले आतां । जालों चिंता काशाची॥१॥

आपुलाले आलों स्थळीं । मौन कळी वाढेना ॥ध्रु.॥

सहज जें मनीं होतें । तें उचितें घडलें ॥२॥

तुका म्हणे नसतें अंगा । येत संगा सारिखें ॥३॥

२५१७

चित्ता ऐसी नको देऊं आठवण । जेणें देवाचे चरण अंतरे तें ॥१॥

आलिया वचनें रामनामध्वनि । ऐकावीं कानीं ऐसीं गोडें ॥ध्रु.॥

मत्सराचा ठाव शरीरीं नसावा । लाभेंविण जीवा दुःख देतो ॥२॥

तुका म्हणे राहे अंतर शीतळ । शांतीचें तें बळ क्षमा अंगीं ॥३॥

२५१८

कोण पुण्य कोणा गांठी । ज्यासी ऐसियांची भेटी ॥१॥

जिहीं हरी धरिला मनीं । दिलें संवसारा पाणी ॥ध्रु.॥

कोण हा भाग्याचा । ऐसियांसी बोले वाचा ॥२॥

तुका म्हणे त्यांचे भेटी। होय संसारासी तुटी ॥३॥

२५१९

तरि च हा जीव संसारीं उदास । धरिला विश्वास तुम्हां सोईं ॥१॥

एके जातीविण नाहीं कळवळा । ओढली गोपाळा सूत्रदोरी ॥ध्रु.॥

फुटतसे प्राण क्षणांच्या विसरें । हें तों परस्परें सारिखें चि ॥२॥

तुका म्हणे चित्तीं राखिला अनुभव । तेणें हा संदेह निवारला ॥३॥

२५२०

किती विवंचना करीतसें जीवीं । मन धांवडवी दाही दिशा ॥१॥

कोणा एका भावें तुम्ही अंगीकार । करावा विचार या च साटीं ॥ध्रु.॥

इतर ते आतां लाभ तुच्छ जाले । अनुभवा आले गुणागुण ॥२॥

तुका म्हणे लागो अखंड समाधि । जावें प्रेमबोधीं बुडोनियां ॥३॥

२५२१

दिक चि या नाहीं संसारसंबंधा । तुटेना या बाधा भवरोगाची ॥१॥

तांतडींत करीं म्हणऊनि तांतडी । साधिली ते घडी सोनियाची ॥ध्रु.॥

संकल्पाच्या बीजें इंद्रियांची चाली । प्रारब्ध तें घाली गर्भवासीं ॥२॥

तुका म्हणे बीजें जाळुनी सकळ । करावा गोपाळ आपुला तो ॥३॥

२५२२

आतां होइन धरणेकरी । भीतरीच कोंडीन ॥१॥

नाही केली जीवेंसाटी । तों कां गोष्टी रुचे तें ॥ध्रु.॥

आधी निर्धार तो सार । मग भार सोसीन ॥२॥

तुका म्हणे खाऊं जेवूं । नेदूं होऊं वेगळा ॥३॥

२५२३

होइल तरि पुसापुसी । उत्तर त्यासी योजावें ॥१॥

तोंवरि मी पुढें कांहीं । आपुलें नाहीं घालीत ॥ध्रु.॥

जाणेनियां अंतर देव । जेव्हां भेव फेडील ॥२॥

तुका म्हणे धरिला हातीं । करील खंतीवेगळें ॥३॥

२५२४

हा तों नव्हे कांहीं निराशेचा ठाव । भलें पोटीं वाव राखिलिया ॥१॥

विश्वंभरें विश्व सामाविलें पोटी । तेथें चि सेवटीं आम्ही असों ॥ध्रु.॥

नेणतां चिंतन करितों अंतरीं । तेथें अभ्यंतरीं उमटेल ॥२॥

तुका म्हणे माझा स्वामी अबोलणा । पुरवूं खुणे खुणा जाणतसों ॥३॥

२५२५

निष्ठ‍ तो दिसे निराकारपणें । कोंवळा सगुणें प्रतिपाळी ॥१॥

केला च करावा केला कइवाड । होईंल तें गोड न परेते ॥ध्रु.॥

मथिलिया लागे नवनीत हातां । नासे वितळितां आहाच तें ॥२॥

तुका म्हणे आतां मनाशीं विचार । करावा तो सार एकचित्त ॥३॥

२५२६

बहु देवा बरें जालें । नसतें गेलें सोंवळें ॥१॥

धोवटाशीं पडिली गांठी । जगजेठीप्रसादें ॥ध्रु.॥

गादल्याचा जाला जाडा । गेली पीडा विकल्प ॥२॥

तुका म्हणे वरावरी । निर्मळ करी निर्मळा ॥३॥

२५२७

स्वामित्वाचीं वर्में असोनि जवळी । वाहों जावें मोळी गुणांसवें ॥१॥

काबाडापासूनि सोडवा दातारा । कांहीं नका भारा पात्र करूं ॥ध्रु.॥

धनवंत्याचिये अंगीं सत्ताबळ । व्याधि तो सकळ तोडावया ॥२॥

तुका म्हणे आलें मोड्यासी कोंपट । सांडव्याची वाट विसरावी ॥३॥

२५२८

ॠणाच्या परिहारा जालों वोळगणा । द्यावी नारायणा वासलाती ॥१॥

जालों उतराईं शरीरसंकल्पें । चुकों द्यावीं पापें सकळ ही ॥ध्रु.॥

आजिवरि होतों धरूनि जिवासी । व्याजें कासाविसी बहु केलें ॥२॥

तुका म्हणे मना आणिला म्यां भाव । तुमचा तेथें ठाव आहे देवा ॥३॥

२५२९

येणें पांगें पायांपाशीं । निश्चयेंसी राहेन ॥१॥

सांगितली करीन सेवा । सकळ देवा दास्यत्व ॥ध्रु.॥

बंधनाची तुटली बेडी । हे चि जोडी मग आम्हां ॥२॥

तुका म्हणे नव्हें क्षण । पायांविण वेगळा ॥३॥

२५३०

आपुल्या आपण उगवा लिगाड । काय माझें जड करुन घ्याल ॥१॥

उधारासी काय उधाराचें काम । वाढवूं चि श्रम नये देवा ॥ध्रु.॥

करा आतां मजसाटीं वाड पोट । ठाव नाहीं तंटे जालें लोकीं ॥२॥

तुका म्हणे बाकी झडलियावरी । न पडें वेव्हारीं संचिताचे ॥३॥

२५३१

सर्व संगीं विट आला । तूं एकला आवडसी ॥१॥

दिली आतां पायीं मिठी । जगजेठी न सोडीं ॥ध्रु.॥

बहु जालों क्षीदक्षीण । येणें सीण तो नासे ॥२॥

तुका म्हणे गंगवास । बहु त्या आस स्थळाची ॥३॥

२५३२

शीतळ तें शीतळाहुनी । पायवणी चरणींचें ॥१॥

सेवन हे शिरसा धरीं । अंतरीं हीं वरदळा ॥ध्रु.॥

अवघें चि नासी पाप । तीर्थ बाप माझ्याचें ॥२॥

बैसोनियां तुका तळीं । त्या कल्लोळीं डौरला ॥३॥

२५३३

गोदे कांठीं होता आड । करूनि कोड कवतुकें ॥१॥

देखण्यांनीं एक केलें । आइत्या नेलें जिवनापें ॥ध्रु.॥

राखोनियां ठाव । अल्प जीव लावूनि ॥२॥

तुका म्हणे फिटे धनी । हे सज्जनीं विश्रांति ॥३॥

२५३४

न पाहें माघारें आतां परतोनि । संसारापासूनि विटला जीव ॥१॥

सामोरें येऊनि कवळीं दातारा । काळाचा हाकारा न साहावे ॥ध्रु.॥

सावधान चित्त होईंल आधारें । खेळतां ही बरें वाटईंल ॥२॥

तुका म्हणे कंठ दाटला या सोसें । न पवे कैसें जवळी हें ॥३॥

२५३५

मथनीचें नवनीत । सर्व हितकारक ॥१॥

दंडवत दंडा परी । मागें उरी नुरावी ॥ध्रु.॥

वचनाचा तो पसरुं काईं । तांतडी डोईंपाशींच ॥२॥

तुका म्हणे जगजेठी । लावीं कंठीं उचलूनि ॥३॥

२५३६

अवचिता चि हातीं ठेवा । दिला सेवा न करितां ॥१॥

भाग्य फळलें जाली भेटी । नेघें तुटी यावरी ॥ध्रु.॥

दैन्य गेलें हरली चिंता । सदैव आतां यावरी ॥२॥

तुका म्हणे वांटा जाला । बोलों बोली देवासीं ॥३॥

२५३७

समर्थाची धरिली कास । आतां नाश काशाचा ॥१॥

धांव पावें करीन लाहो । तुमच्या आहो विठ्ठला ॥ध्रु.॥

न लगे मज पाहाणें दिशा । हाकेसरिसा ओढसी ॥२॥

तुका म्हणे नव्हे धीर । तुम्हां स्थिर दयेनें ॥३॥

२५३८

करूं तैसें पाठांतर । करुणाकर भाषण ॥१॥

जिहीं केला मूर्तिमंत । ऐसे संतप्रसाद ॥ध्रु.॥

सोज्ज्वळ केल्या वाटा । आइत्या नीटा मागीलां ॥२॥

तुका म्हणे घेऊं धांवा । करूं हांवा ते जोडी ॥३॥

२५३९

अचळ न चळे ऐसें जालें मन । धरूनि निज खुण राहिलोंसें ॥१॥

आवडी बैसली गुणांची अंतरीं । करूं धणीवरी सेवन तें ॥ध्रु.॥

एकविध भाव नव्हे अभावना । आणिकिया गुणां न मळिवे ॥२॥

तुका म्हणे माझे पडिलें आहारीं । ध्यान विटेवरी ठाकले तें ॥३॥

२५४०

काय तुझी थोरी वणूप मी पामर । होसी दयाकर कृपासिंधु ॥१॥

तुज ऐसी दया नाहीं आणिकासी । ऐसें हृषीकेशी नवल एक ॥ध्रु.॥

कुरुक्षेत्रभूमीवरी पक्षी व्याले । तृणामाजी केलें कोठें त्यांनीं ॥२॥

अकस्मात तेथें रणखांब रोविला । युद्धाचा नेमिला ठाव तेथें ॥३॥

कौरव पांडव दळभार दोन्ही । झुंजावया रणीं आले तेथें ॥४॥

तये काळीं तुज पक्षी आठविती । पाव बा श्रीपती म्हणोनियां ॥५॥

हस्ती घोडे रथ येथें धांवतील । पाषाण होतील शतचूर्ण ॥६॥

ऐसिये आकांतीं वांचों कैसे परी । धांव बा श्रीहरी लवलाहें ॥७॥

टाकोनियां पिलीं कैसें जावें आतां । पावें जगन्नाथा लवलाहीं ॥८॥

आली तिये काळीं कृपा तुझ्या चित्ता । अनाथांच्या नाथा नारायणा ॥९॥

एका गजाचिया कंठीं घंटा होती । पाडिली अवचिती तयांवरी ॥१०॥

अठरा दिवस तेथे द्वंदजुंज जालें । वारा ऊन लागलें नाहीं तयां ॥११॥

जुंज जाल्यावरी दाविलें अर्जुना । तुम्हीं नारायणा पिक्षयांसी ॥१२॥

पाहें आपुलिया दासां म्यां रिक्षलें । रणीं वांचविलें कैशा परी ॥१३॥

ऐसी तुज माया आपुल्या भक्तांची । माउली आमुची तुका म्हणे ॥१४॥

२५४१

वैष्णवां संगती सुख वाटे जीवा । आणीक मी देवा कांहीं नेणें ॥१॥

गायें नाचें उडें आपुलिया छंदें । मनाच्या आनंदें आवडीनें ॥ध्रु.॥

लाज भय शंका दुराविला मान । न कळे साधन यापरतें ॥२॥

तुका म्हणे आतां आपुल्या सायासें । आम्हां जगदेशें सांभाळावें ॥३॥

२५४२

शरण शरण वाणी । शरण त्रिवाचा विनवणी ॥१॥

स्तुती न पुरे हे वाचा । सत्य दास मी दासांचा ॥ध्रु.॥

देह सांभाळून । पायांवरी लोटांगण ॥२॥

विनवी संता तुका दीन । नव्हे गोरवें उत्तीर्ण ॥३॥

२५४३

लेंकरा लेववी माता अळंकार । नाहीं अंतपार आवडीसी ॥१॥

कृपेचें पोसणें तुमचें मी दीन । आजि संतजन मायबाप ॥ध्रु.॥

आरुषा उत्तरीं संतोषे माउली । कवळूनि घाली हृदयात ॥२॥

पोटा आलें त्याचे नेणे गुणदोष । कल्याण चि असे असावें हें ॥३॥

मनाची ते चाली मोहाचिये सोईं । ओघें गंगा काईं परतों जाणे ॥४॥

तुका म्हणे कोठें उदार मेघां शिक्त । माझी तृषा किती चातकाची ॥५॥

२५४४

युिक्त तंव जाल्या कुंटित सकळा । उरली हे कळा जीवनाची ॥१॥

संतचरणीं भावें ठेविलें मस्तक । जोडोनि हस्तक राहिलोंसें ॥ध्रु.॥

जाणपणें नेणें कांहीं चि प्रकार । साक्षी तें अंतर अंतरासी ॥२॥

तुका म्हणे तुम्ही केलें अभयदान । जेणें समाधान राहिलेंसे ॥३॥

२५४५

हा गे आलों कोणी म्हणे बुडतिया । तेणें किती तया बळ चढे ॥१॥

तुम्ही तंव भार घेतला सकळ । आश्वासिलों बाळ अभयकरें ॥ध्रु.॥

भुकेलियां आस दावितां निर्धार । किती होय धीर समाधान ॥२॥

तुका म्हणे दिली चिंतामणीसाटीं । उचित कांचवटी दंडवत ॥३॥

२५४६

कैसा तीं देखिला होसील गोपाळीं । पुण्यवंतीं डोळीं नारायणा ॥१॥

तेणें लोभें जीव जालासे बराडी । आम्ही ऐशी जोडी कई लाभों ॥ध्रु.॥

असेल तें कैसें दर्शनाचें सुख । अनुभवें श्रीमुख अनुभवितां ॥२॥

तुका म्हणे वाटे देसी आलिंगन । अवस्था ते क्षणाक्षणां होते ॥३॥

२५४७

कासया या लोभें केलें आर्तभूत । सांगा माझें चित्त नारायणा ॥१॥

चातकाचे परी एक चि निर्धार । लक्षभेदीतीर फिरों नेणे ॥ध्रु.॥

सांवळें रूपडें चतुर्भुज मूर्ति । कृष्णनाम चित्तीं संकल्प हा ॥२॥

तुका म्हणे करीं आवडीसी ठाव । नको माझा भाव भंगों देऊं ॥३॥

२५४८

काय माझा पण होईंल लटिका । ब्रिदावळी लोकां दाविली ते ॥१॥

खरी करूनियां देई माझी आळी । येऊनि कृवाळी पांडुरंगे ॥ध्रु.॥

आणीक म्यां कोणा म्हणवावें हातीं । नये काकुलती दुजियासी ॥२॥

तुका म्हणे मज येथें चि ओळखी । होईंन तो सुखी पायांनीं च ॥३॥

२५४९

तुम्हां आम्हां जंव जालिया समान । तेथें कोणां कोण सनमानी ॥१॥

उरी तों राहिली गोमटें गौरव । ओढे माझा जीव पायांपाशीं ॥ध्रु.॥

नेणपणें आम्ही आळवूं वोरसें । बोलवितों रसें शब्दरत्नें ॥२॥

तुका म्हणे लळे पाळीं वो विठ्ठले । कां हे उरविले भेदाभेद ॥३॥

२५५०

नको माझे मानूं आहाच ते शब्द । कळवळ्याचा वाद करीतसें ॥१॥

कासयानें बळ करूं पायांपाशीं । भाकावी ते दासीं करुणा आम्हीं ॥ध्रु.॥

काय मज चाड असे या लौकिकें । परी असे निकें अनुभवाचें ॥२॥

लांचावल्यासाटीं वचनाची आळी । टकळ्यानें घोळी जवळी मन ॥३॥

वाटतसे आस पुरविसी ऐसें । तरि अंगीं पिसें लावियेले ॥४॥

तुका म्हणे माझी येथें चि आवडी । श्रीमुखाची जोडी इच्छीतसें ॥५॥

२५५१

म्हणऊनी लवलाहें । पाय आहें चिंतीत ॥१॥

पाठिलागा येतो काळ । तूं कृपाळू माउली ॥ध्रु.॥

बहु उसंतीत आलों । तया भ्यालों स्थळासी ॥२॥

तुका म्हणे तूं जननी । ये निर्वाणीं विठ्ठलें॥३॥

२५५२

जेणें वाढे अपकीर्ति । सर्वार्थी तें वर्जावें ॥१॥

सत्य रुचे भलेपण । वचन तें जगासी ॥ध्रु.॥

होइजेतें शूर त्यागें । वाउगें तें सारावें ॥२॥

तुका म्हणे खोटें वर्म । निंद्यकर्म काळिमा ॥३॥

२५५३

याची सवे लागली जीवा । गोडी हेवा संगाचा ॥१॥

परतें न सरवे दुरी । क्षण हरीपासूनि ॥ध्रु.॥

जालें तरी काय तंट । आतां चट न संटे ॥२॥

तुका म्हणे चक्रचाळे । वेळ बळें लाविलें ॥३॥

२५५४

याचा तंव हा चि मोळा । देखिला डोळा उदंड ॥१॥

नेदी मग फिरों मागें । अंगा अंगें संचरे ॥ध्रु.॥

कां गा याची नेणां खोडी । जीभा जोडी करितसां ॥२॥

पांघरे तें बहु काळें । घोंगडें ही ठायींचें ॥३॥

अंगीं वसे चि ना लाज । न म्हणे भाज कोणाची ॥४॥

सर्वसाक्षी अबोल्यानें । दुश्चित कोणें नसावें ॥५॥

तुका म्हणे धरिला हातीं । मग निश्चिंतीं हरीनें ॥६॥

२५५५

प्रसद्धि हा असे जगा । अवघ्या रंगारंगाचा ॥१॥

तरी वाटा न वजे कोणी । नारायणीं घरबुडी ॥ध्रु.॥

बहुतां ऐसें केलें मागें । लाग लागें लागेना ॥२॥

हो कां नर अथवा नारी । लाहान थोरीं आदर ॥३॥

जालें वेगळें लोकीं पुरे । मग नुरे समूळ ॥४॥

कळेना तो आहे कैसा । कोणी दिशा बहु थोडा ॥५॥

तुका म्हणे दुसर्‍या भावें । छायें नावें न देखवे ॥६॥

२५५६

न संडावा आतां ऐसें वाटे ठाव । भयाशी उपाव रक्षणाचा ॥१॥

म्हणऊनि मनें वळियेलें मन । कारियेकारण चाड नाहीं ॥ध्रु.॥

नाना वीचि उपाधि करूनियां मूळ । राखतां विटाळ तें चि व्हावें ॥२॥

तुका म्हणे येथें न वेचे वचन । निजीं निजखूण सांपडली ॥३॥

२५५७

सत्तेचें भोजन समयीं आतुडे । सेवन ही घडे रुचिनेसी ॥१॥

वर्में श्रम नेला जालें एकमय । हृदयस्थीं सोय संग जाला ॥ध्रु.॥

कोथळीस जमा पडिलें संचित । मापल्याचा वित्त नेम जाला ॥२॥

तुका म्हणे धणी ऐसा जालों आतां । करीन ते सत्ता माझी आहे ॥३॥

२५५८

देईंल तें उणें नाहीं । याचे कांहीं पदरीं ॥१॥

पाहिजे तें संचित आतां । येथें सत्ता करावया ॥ध्रु.॥

गुणां ऐसा भरणा भरी। जो जें चारी तें लाभे ॥२॥

तुका म्हणे देवीं देव । फळे भव आपुला ॥३॥

२५५९

तेव्हां होतों भोगाधीन । तुम्हां भिन्न पासूनि ॥१॥

आतां बोलों नये ऐसें । आनारिसें वेगळें ॥ध्रु.॥

सन्मुख जालों स्वामीकडे । भव औठडे निराळे ॥२॥

चिंतिलें तें चिंतामणी । फिटे धणी तों द्यावें ॥३॥

सहज स्थित आहे अंगीं । प्रसंगीं ते वंचेना ॥४॥

तुमची देवा धरिली कास । केला नास प्रपंचा ॥५॥

तुका म्हणे जाणोनि वर्म । कर्माकर्में ठेविलीं ॥६॥

॥५॥

२५६०

केला कैवाड संतांच्या आधारें । अनुभवें खरें कळों आलें ॥१॥

काय जीवित्वाची धरुनियां आशा । व्हावें गर्भवासा पात्र भेणें ॥ध्रु.॥

अबाळीनें जावें निचिंतिया ठायां । रांडा रोटा वांयां करूं नये ॥२॥

तुका म्हणे बळी देतां तें निधान । भिकेसाटीं कोण राज्य देतो ॥३॥

२५६१

संगतीनें होतो पंगतीचा लाभ । अशोभीं अनुभव असिजेतें ॥१॥

जैसीं तैसीं असों पुढिलांचे सोईं । धरिती हातीं पायीं आचारिये ॥ध्रु.॥

उपकारी नाहीं देखत आपदा । पुढिलांची सदा दया चित्तीं ॥२॥

तुका म्हणे तरीं सज्जनाची कीतिऩ । पुरवावी आर्ति निर्बळांची ॥३॥

२५६२

करितां विचार सांपडलें वर्म । समूळ निश्रम परिहाराचें ॥१॥

मज घेऊनियां आपणांसी द्यावें । साटी जीवें जीवें नारायणा ॥ध्रु.॥

उरी नाहीं मग पडदा कां आला । स्वमुखें चि भला करितां वाद ॥२॥

तुका म्हणे माझें खरें देणें घेणें । तुम्ही साक्षी जाणें अंतरींचें ॥३॥

२५६३

कुळींची हे कुळदेवी । केली ठावी संतांनीं ॥१॥

बरवें जालें शरण गेलों । उगविलों संकटीं ॥ध्रु.॥

आणिला रूपा ही बळें । करूनि खळें हरिदासीं ॥२॥

तुका म्हणे समागमें । नाचों प्रेमें लागलों ॥३॥

२५६४

आतां देह अवसान । हें जतन तोंवरी ॥१॥

गाऊं नाचों गदारोळें । जिंकों बळें संसार ॥ध्रु.॥

या चि जीऊं अभिमानें । सेवाधनें बळकट ॥२॥

तुका म्हणे न सरें मागें । होईंन लागें आगळा ॥३॥

२५६५

ज्याने आड यावें कांहीं । त्याचें नाहीं बळ आतां ॥१॥

मन येथें साह्य जालें । हरिच्या धालें गुणवादीं ॥ध्रु.॥

चुकुर तो गेला काळ । जालें बळ संगाचें ॥२॥

तुका म्हणे धरूं सत्ता । होईंल आतां करूं तें ॥३॥

२५६६

देवासी तो पुरे एकभाव गांठी । तो चि त्याचे मिठी देइल पायीं ॥१॥

पाहोनि राहीन कवतुक निराळा । मी मज वेगळा होऊनियां ॥ध्रु.॥

कांहीं नेघें शिरीं निमित्याचा भार । न लगे उत्तर वेचावें चि ॥२॥

तुका म्हणे जीवें पडिलिया गांठी । मग नाहीं मिठी सुटों येत ॥३॥

२५६७

लौकिकासाटीं या पसार्‍याचा गोवा । कांहीं नाहीं देवा लागों येत ॥१॥

ठेवावा माथा तो नुचलावा पायीं । ठांयींचिये ठांयीं हालों नये ॥ध्रु.॥

डव्हळिल्या मनें वितळिलें रूप । नांवऐसें पाप उपाधीचें ॥२॥

तुका म्हणे देव प्रीतीनें कवळी । ठेवील जवळी उठवूनि ॥३॥

२५६८

नाहीं होत भार घातल्या उदास । पुरवावी आस सकळ ही ॥१॥

ऐसा नाहीं मज एकाचा अनुभव । धरिला तो भाव उद्धरलें ॥ध्रु.॥

उतावीळ असे शरणागतकाजें । धांव केशीराजे आइकतां ॥२॥

तुका म्हणे हित चिंतन भरवंसा । नेदी गर्भवासा येऊं देवा ॥३॥

२५६९

उपजों मरों हे तों आमुची मिरासी । हें तूं निवारिसी तरी थोर ॥१॥

उभा राहीं करीं खरा खोटा वाद । आम्ही जालों निंद लंडीपणें ॥ध्रु.॥

उभयतां आहे करणें समान । तुम्हां ऐसा म्हणें मी ही देवा ॥२॥

तुका म्हणे हातीं सांपडलें वर्म । अवघाची भ्रम फेडिन आतां ॥३॥

२५७०

मेलियांच्या रांडा इच्छिती लेकरूं । लाज नाहीं धरूं प्रीती कैशी ॥१॥

मागिलां पुढिलां एकी सरोबरी । काळाची पेटारी खांदा वाहे ॥ध्रु.॥

आन दिसे परी मरणें चि खरें । सांपळा उंदिरें सामाविलीं ॥२॥

तुका म्हणे जाली मनाची परती । निवळली ज्योती दिसों आली ॥३॥

२५७१

निष्ठ‍ मी जालों अतिवादागुणें । हें कां नारायणें नेणिजेल ॥१॥

सांडियेली तुम्ही गोत परिसोय । फोडविली डोय कर्मा हातीं ॥ध्रु.॥

सांपडूनि संदी केली जीवेंसाटीं । घ्यावयासि तुटी कारण हें ॥२॥

तुका म्हणे तुज काय म्हणों उणें । नाहीं अभिमानें चाड देवा ॥३॥

२५७२

माझें माझ्या हाता आलें । आतां भलें सकळ ॥१॥

काशासाटीं विषम थारा । तो अंतरा विटाळ ॥ध्रु.॥

जालीं तया दुःखें तुटी । मागिल पोटीं नसावें ॥२॥

तुका म्हणे शुद्धकुळ । तेथें मळ काशाचा ॥३॥

२५७३

समर्थपणें हे करा संपादणी । नसतें चि मनीं धरिल्याची ॥१॥

दुसर्‍याचें येथें नाहीं चालों येत । तरि मी निवांत पाय पाहें ॥ध्रु.॥

खोटियाचें खरें खरियाचें खोटें । मानलें गोमटें तुम्हांसी तें ॥२॥

तुका म्हणे तुम्हां सवें करितां वाद । होईंजेतें निंद जनीं देवा ॥३॥

२५७४

तुम्हां आम्हांसवें न पडावी गांठी । आलेति जगजेठी कळों आतां ॥१॥

किती म्हणों आतां वाइटा वाइट । शिवों नये वीट आल्यावरी ॥ध्रु.॥

बोलिल्याची आतां हे चि परचित । भीड भार थीत बुडवील ॥२॥

तुका म्हणे आली रोकडी प्रचिती । झांकणें तें किती कोठें देवा ॥३॥

२५७५

सकळ सत्ताधारी । व्हावें ऐसें काय हरी ॥१॥

परि या कृपेच्या वोरसें । कुढावयाचें चि पिसें ॥ध्रु.॥

अंगें सर्वोत्तम । अवघा चि पूर्णकाम ॥२॥

तुका म्हणे दाता । तरि हा जीव दान देता ॥३॥

२५७६

कोणापाशीं द्यावें माप । आपीं आप राहिलें ॥१॥

कासयाची भरोवरी । काय दुरी जवळी ॥ध्रु.॥

एकें दाखविले दाहा। फांटा पाहा पुसून ॥२॥

तुका म्हणे सरलें वोझें । आतां माझें सकळ ॥३॥

२५७७

नभोमय जालें जळ । एकीं सकळ हरपलें ॥१॥

आतां काय सारासारी । त्याच्या लहरी तयांत ॥ध्रु.॥

कैचा तेथ यावा सांडी । आप कोंडी आपण्यां ॥२॥

तुका म्हणे कल्प जाला । अस्त गेला उदय ॥३॥

२५७८

राजा करी तैसे दाम । ते ही चाम चालती ॥१॥

कारण ते सत्ता शिरीं । कोण करी अव्हेर ॥ध्रु.॥

वाइले तें सुनें खांदीं । चाले पदीं बैसविलें ॥२॥

तुका म्हणे विश्वंभरें । करुणाकरें रिक्षलें ॥३॥

२५७९

आम्ही देव तुम्ही देव । मध्यें भेव अधीक ॥१॥

कैवाडाच्या धांवा लागें । मागें मागें विठ्ठले ॥ध्रु.॥

भेडसाविलें हाके नादें । वोळखी भेदें मोडिली ॥२॥

तुका म्हणे उभा राहे । मागें पाहे परतोनि ॥३॥

२५८०

हीनसुरबुद्धीपासी । आकृतीसी भेद नाहीं ॥१॥

एक दांडी एक खांदी । पदीं पदीं भोगणें ॥ध्रु.॥

एकाऐसें एक नाहीं । भिन्न पाहीं प्रकृती ॥२॥

तुका म्हणे भूमी खंडे । पीक दंडे जेथें तें ॥३॥

२५८१

काय बोलों सांगा । याउपरी पांडुरंगा ॥१॥

कांहीं आधारावांचून । पुढें न चले वचन ॥ध्रु.॥

वाढे ऐसा रस । कांहीं करावा सौरस ॥२॥

भक्तिभाग्यसीमा । द्यावा जोडोनियां प्रेमा ॥३॥

कोरड्या उत्तरीं । नका गौरवूं वैखरी ॥४॥

करी विज्ञापना । तुका प्रसादाची दाना ॥५॥

२५८२

आहाच तो मोड वाळलियामधीं । अधीराची बुद्धि तेणें न्यायें ॥१॥

म्हणऊनि संग न करीं दुसरें । चित्त मळीन द्वारें दोड पडे ॥ध्रु.॥

विषासाटीं सर्पां भयाभीत लोक । हें तों सकळीक जाणतसां ॥२॥

तुका म्हणे काचें राहे कुळांकुड । अवगुण तो नाड ज्याचा तया ॥३॥

२५८३

क्षणक्षणां जीवा वाटतसे खंती । आठवती चित्तीं पाय देवा ॥१॥

येई वो येई वो येई लवलाहीं । आळिंगूनि बाहीं क्षेम देई ॥ध्रु.॥

उतावळि मन पंथ अवलोकी । आठवा ते चुकी काय जाली ॥२॥

तुका म्हणे माझ्या जीवींच्या जीवना । घाला नारायणा उडी वेगीं ॥३॥

२५८४

आळी करावी ते कळतें बाळका । बुझवावें हें कां नेणां तुम्ही ॥१॥

निवाड तो तेथें असे पायांपाशीं । तुम्हांआम्हांविशीं एकेठायीं ॥ध्रु.॥

आणीक तों आम्ही न देखोंसें जालें । जाणावें शिणलें भागलेंसें ॥२॥

तुका म्हणे तुम्हां लागतें सांगावें । अंतरींचें ठावें काय नाहीं ॥३॥

२५८५

तांतडीनें आम्हां धीर चि न कळे । पाळावे हे लळे लवलाहीं ॥१॥

नका कांहीं पाहों सावकाशीं देवा । करा एक हेवा तुमचा माझा ॥ध्रु.॥

वोरसाचा हेवा सांभाळावी प्रीत । नाहीं राहों येत अंगीं सदा ॥२॥

तुका म्हणे मज नका गोवूं खेळा । भोजनाची वेळा राखियेली ॥३॥

२५८६

नाहीं लोपों येत गुण । वेधी आणीकें चंदन ॥१॥

न संगतां पडे ताळा । रूप दर्पणीं सकळां ॥ध्रु.॥

सारविलें वरी । आहाच तें क्षणभरी ॥२॥

तुका म्हणे वोहळें । सागराच्या ऐसें व्हावें ॥३॥

२५८७

वचनें चि व्हावें आपण उदार । होइल विश्वंभर संपुष्ट चि ॥१॥

सत्यसंकल्पाचीं फळें बीजाऐसीं । शुद्ध नाहीं नासी पावों येत ॥ध्रु.॥

वंचिलिया काया येतसे उपेगा । शरीर हें नरकाचें चि आळें ॥२॥

तुका म्हणे जीव जितां थारे लावा । पडिलिया गोवा देशधडी ॥३॥

२५८८

उखतें आयुष्य जायांचें कळिवर । अवघें वोडंबर विषयांचें ॥१॥

कोणासी हा लागे पुसणें विचार । मनें चि सादर करूं आतां ॥ध्रु.॥

उत्पित्त प्रळय पडिलें दळण । पाकाचें भोजन बीज वाढे ॥२॥

तुका म्हणे जाऊं अभयाच्या ठायां । रिघों देवराया शरण वेगीं ॥३॥

२५८९

बोलावे म्हुण हे बोलतों उपाय । प्रवाहें हें जाय गंगाजळ ॥१॥

भाग्ययोगें कोणां घडेल सेवन । कैंचे येथें जन अधिकारी ॥ध्रु.॥

मुखीं देतां घांस पळवितीं तोंडें । अंगींचिया भांडे असुकानें ॥२॥

तुका म्हणे पूजा करितों देवाची । आपुलिया रुची मनाचिये ॥३॥

२५९०

लटिक्याचे वाणी चवी ना संवाद । नांहीं कोणां वाद रुचों येत ॥१॥

अन्याय तो त्याचा नव्हे वायचाळा । मायबापीं वेळा न साधिली ॥ध्रु.॥

अनावर अंगीं प्रबळ अवगुण । तांतडीनें मन लाहो साधी ॥२॥

तुका म्हणे दोष आणि अवकळा । न पडतां ताळा घडे तसे ॥३॥

२५९१

नये स्तवूं काचें होतें क्रियानष्ट । फुंदाचे ते कष्ट भंगा मूळ ॥१॥

नाहीं परमार्थ साधत लौकिकें । धरुन होतों फिकें अंगा आलें ॥ध्रु.॥

पारखिया पुढें नये घालूं तोंड । तुटी लाभा खंड होतो माना ॥२॥

तुका म्हणे तरी मिरवतें परवडी । कामावल्या गोडी अविनाश ॥३॥

२५९२

कोण्या काळें येईंल मना । नारायणा तुमचिया ॥१॥

माझा करणें अंगीकार । सर्व भार फेडूनि ॥ध्रु.॥

लागली हे तळमळ चित्ता । तरी दुश्चिता संसारी ॥२॥

सुखाची च पाहें वास । मागें दोष सांभाळीं ॥३॥

इच्छा पूर्ण जाल्याविण । कैसा सीण वारेल ॥४॥

लाहो काया मनें वाचा । देवा साच्या भेटीचा ॥५॥

कांटाळा तो न धरावा । तुम्ही देवा दासांचा ॥६॥

तुका म्हणे माझे वेळे । न कळे कां हें उफराटें ॥७॥

२५९३

घ्यावी तरी घ्यावी उदंड चि सेवा । द्यावें तरी देवा उदंड चि ॥१॥

ऐसीं कैंचीं आम्ही पुरतीं भांडवलें । आल्या करीं बोलें समाधान ॥ध्रु.॥

व्हावें तरीं व्हावें बहुत चि दुरी । आलिया अंतरीं वसवावें ॥२॥

तुका म्हणे तुझें सख्यत्व आपणीं । अससील ॠणी आवडीचा ॥३॥

२५९४

काय करूं जीव होतो कासावीस । कोंडलिये दिस गमे चि ना ॥१॥

पडिलें हें दिसे ब्रम्हांड चि वोस । दाटोनि उच्छ्वास राहातसे ॥२॥

तुका म्हणे आगा सर्वजाणतिया । विश्वंभरें काया निववावी ॥३॥

२५९५

सुकलियां कोमां अत्यंत जळधर । तेणें च प्रकार न्याय असे ॥१॥

न चलें पाउलीं सांडीं गरुडासन । मनाचें हो मन त्वरेलागीं ॥२॥

तुका म्हणे भूक न साहावे बाळा । जीवनांची कळा ओढलीसे ॥३॥

२५९६

शृंगारिक माझीं नव्हती उत्तरें । आळवितों खरे अवस्थेच्या ॥१॥

न घलावा मधीं कामाचा विलंब । तुम्ही तों स्वयंभ करुणामूर्ति ॥२॥

तुका म्हणे केलें सन्मुख वदन । देखतां चरण पोटाळीन ॥३॥

२५९७

तूं माझी माउली तूं माझी साउली । पाहातों वाटुली पांडुरंगे ॥१॥

तूं मज येकुला वडील धाकुला । तूं मज आपुला सोयरा जीव ॥२॥

तुका म्हणे जीव तुजपाशीं असे । तुझियानें ओस सर्व दिशा ॥३॥

२५९८

कराल तें करा । हातें आपुल्या दातारा ॥१॥

बळियाचीं आम्ही बाळें । असों निर्भर या सळे ॥ध्रु.॥

आतां कोठें काळ । करील देवापाशीं बळ ॥२॥

तुका म्हणे पंढरीराया । थापटितों ठोक बाह्या ॥३॥

२५९९

डोळां भरिलें रूप । चित्ता पायांपें संकल्प ॥१॥

अवघी घातली वांटणी । प्रेम राहिलें कीर्तनी ॥ध्रु.॥

वाचा केली माप । रासीं हरिनाम अमुप ॥२॥

भरूनियां भाग । तुका बैसला पांडुरंग ॥३॥

२६००

आतां आहे नाहीं । न कळे आळी करा कांहीं ॥१॥

देसी पुरवुनी इच्छा । आतां पंढरीनिवासा ॥ध्रु.॥

नेणे भाग सीण । दुजें कोणी तुम्हांविण ॥२॥

आतां नव्हे दुरी । तुका पायीं मिठी मारी ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:25.4870000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

कोष्टम

  • न. ( व .) झेंगट ; लफडें ; खेंकटे . ' तुमच्या मागें अद्याप कांहीं कोष्टम लागले नाहीं .' 
RANDOM WORD

Did you know?

घरातील देव्हारा पूर्व पश्चिम कां ठेवतात, इतर दिशा कां वर्ज्य?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.