TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|संत तुकाराम गाथा|
अभंग संग्रह ३६०१ ते ३७००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह ३६०१ ते ३७००

तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे रोजच्या जीवनातील विविध व्यवहारातील सुत्ररूपाने केलेले मार्गदर्शन आणि जीवनाचे महाभाष्य.

Tukaram was one of the greatest poet saints, whose Abhang says the greatest philosophy of routine life.


अभंग संग्रह ३६०१ ते ३७००

३६०१

पढीयंतें मागा पांडुरंगापाशीं । मज दुर्बळासी काय पीडा ॥१॥

या चि साटीं दुराविला संवसार । वाढे हे अपार माया तृष्णा ॥ध्रु.॥

कांहीं करितां कोठें नव्हें समाधान । विचारितां पुण्य तें चि पाप ॥२॥

तुका म्हणे आतां निश्चळि चि भलें । तुज आठविलें पांडुरंगा ॥३॥

३६०२

नव्हे मी शाहाणा । तरी म्हणा नारायणा ॥१॥

तुम्हां बोलवाया कांहीं । ये च भरलोंसे वाहीं ॥ध्रु.॥

आणावेति रूपा । कोपलेती तरी कोपा ॥२॥

कळोनि आवडी । तुका म्हणे जाते घडी ॥३॥

३६०३

आम्ही भाविकें हे काय जाणों खोडी । आइकोनि प्रौढी विनविलें ॥१॥

नाहीं ऐसें येथें जालेती असतां । वाढविली चिंता अधिक सोसें ॥ध्रु.॥

न कळे चि आधीं करितां विचार । न धरितां धीर आहाचता ॥२॥

तुका म्हणे आतां वचनें वचन । वाढले तिक्षिण बुद्धि जाली ॥३॥

३६०४

कोठें देवा बोलों । तुम्हां भीड घालूं गेलों ॥१॥

करावाया सत्वहाणी । भांडवलाची टांचणी ॥ध्रु.॥

दुर्बळा मागतां । त्याच्या प्रवर्तला घाता ॥२॥

तुका म्हणे नाहीं । मज कळलें ऐसें कांहीं ॥३॥

३६०५

काय त्या दिवस उचिताचा आला । मागील जो केला श्रम होता ॥१॥

ठेवियेला पूर्ण करूनि संकेत । तयापाशीं चित्त लागलें से ॥ध्रु.॥

जाणसी गे माते लेंकराचें लाड । नये पडों आड निष्ठ‍ता ॥२॥

तुका म्हणे आम्हीं करावें वचन । तुम्हांसी जतन करणें तें ॥३॥

३६०६

पडिला प्रसंग कां मी ऐसा नेणें । संकल्प ते मनें जिरवले ॥१॥

चेष्टाविलें तरी सांगावें कारणे । भक्ती ते उजेवन करावया ॥ध्रु.॥

लावूनियां दृिष्ट घेतली सामोरी । बैसलें जिव्हारीं डसोन तें ॥२॥

तुका म्हणे जीवा लाविला तो चाळा । करावें गोपाळा शीघ्र दान ॥३॥

३६०७

मागील विसर होईंल सकळ । केली तळमळ दुःखाची ते ॥१॥

दोहींचें अहिक्य घालीं गडसंदीं । स्थिरावेल बुद्धि पायांपाशीं॥ध्रु.॥

अहाच या केलों देहपरिचारें । तुमचें तें खरें वाटों नये ॥२॥

तुका म्हणे व्हावें लवकरी उदार । मी आहें सादर प्रतिग्रहासी ॥३॥

३६०८

वाढवावा पुढें आणीक प्रकार । एक चि तें फार रुचि नेदी ॥१॥

निंच नवें लेणें देह हा पवाडा । पालट रोकडा वरावरी ॥ध्रु.॥

दिसे शोभिवंत सेवेनें सेवक । स्वामीची ते लोकत्रयीं कीर्ति ॥२॥

तुका म्हणे आजी पाववा संतोष । करुनि कीर्तिघोष नाचईंन ॥३॥

३६०९

क्षोभ आणि कृपा मातेची समान । विभाग जतन करुनि ठेवी ॥१॥

क्षणभंगुर ते उपजली चिंता । खरी अखंडता आवडीची ॥ध्रु.॥

सिकवूं जाणे तें गोमाटियासाटीं । लोभें नाहीं तुटी निश्चियेंसी ॥२॥

अघवें चि मिथ्या समया आरतें । देता तो उचितें काळ जाणे ॥३॥

न करी वेव्हार नेदी गांजूं कोणा । भेडसावी तान्हें हाऊ आला ॥४॥

तुका म्हणे करी जिवाची जतन । दचकूनि मन जवळी आणी ॥५॥

३६१०

संसाराचें धांवे वेठी । आवडी पोटीं केवढी ॥१॥

हागों जातां दगड सांची । अंतरीं ही संकल्प ॥ध्रु.॥

लाज तेवढी नारायणीं। वांकडी वाणी पोरांपें ॥२॥

तुका म्हणे बेशरमा । श्रमावरी पडिभरू ॥३॥

३६११

मी त्यांसी अनन्य तीं कोणा असती । ऐसें तंव चित्तीं विचारावें ॥१॥

आहे तो विचार आपणयापाशीं । कळा बिंबाऐसी प्रतिबिंबीं ॥ध्रु.॥

शुभ शकून तो शुभ लाभें फळे । पुढील तें कळे अनुभवें ॥२॥

तुका म्हणे माझा असेल आठव । तैसा माझा भाव तुझ्या पायीं ॥३॥

३६१२

बहु कृपावंते माझीं मायबापें । मी माझ्या संकल्पें अंतरलों ॥१॥

संचितानें नाहीं चुकों दिली वाट । लाविलें अदट मजसवें ॥ध्रु.॥

आतां मी रुसतों न कळतां वर्म । परी ठावे धर्म सर्व देवा ॥२॥

तुका म्हणे उभा राहिला न बैसे । आमची माय असे उद्वेग त्या ॥३॥

३६१३

कैसीं दिसों बरीं । आम्ही आळवितां हरि ॥१॥

नाहीं सोंग अळंकार । दास जाला संवसार ॥ध्रु.॥

दुःख आम्हां नाहीं चिंता । हरिचे दास म्हणवितां ॥२॥

तुका म्हणे देवा । ऐसीं जळो करितां सेवा ॥३॥

३६१४

आतां सांडूं तरी हातीं ना पदरीं । सखीं सहोदरीं मोकळिलों ॥१॥

जनाचारामध्यें उडाला पातेरा । जालों निलाजिरा म्हणऊनि ॥ध्रु.॥

कोणाचिया दारा जावेनासें जालें । म्यां च विटंबिलें आपणासी ॥२॥

कां न जाला माझे बुद्धीसी संचार । नाहीं कोठें थार ऐसें जालें ॥३॥

तुका म्हणे तुज भक्त जाले फार । म्हणोनियां थार नाहीं येथें ॥४॥

३६१५

जेथें जातों तेथें पडतो मतोळा । न देखिजे डोळां लाभ कांहीं ॥१॥

कपाळीची रेखा असती उत्तम । तरि कां हा श्रम पावतों मी ॥ध्रु.॥

नव्हे चि तुम्हांस माझा अंगीकार । थीता संवसार अंतरला ॥२॥

भोग तंव जाला खरा भोगावया तो । भांडवल नेतो आयुष्य काळ ॥३॥

कोठें तुझी कीर्ती आइकिली देवा । मुकतों कां जीवा तुका म्हणे ॥४॥

३६१६

कां जी आम्हां होतें दोषाचें दर्शन । तुज समर्पून देहभाव ॥१॥

पांडुरंगा कृपाळुवा दयावंता । धरसील सत्ता सकळ ही ॥ध्रु.॥

कां जी आम्हांवरि आणिकांची सत्ता । तुम्हांसी असता जवळिकें ॥२॥

तुका म्हणे पायीं केलें निवेदन । उचित तें दान करीं सत्ता ॥३॥

३६१७

निंदावें हें जग । ऐसा भागा आला भाग ॥१॥

होतें तैसें आलें फळ । गेलें निवडूनि सकळ ॥ध्रु.॥

दुसर्‍याच्या मता । मिळेनासें जालें चित्ता ॥२॥

तुका जाला सांडा । विटंबिती पोरें रांडा ॥३॥

३६१८

माझे माथां तुझा हात । तुझे पायीं माझें चित्त ॥१॥

ऐसी पडियेली गांठी । शरीरसंबंधाची मिठी ॥ध्रु.॥

येरयेरांपाशीं । सांपडोन गेलों ऐसीं ॥२॥

तुका म्हणे सेवा । माझी कृपा तुझी देवा ॥३॥

३६१९

सत्य त्यागा चि समान । नलगे वेचावें वचन ॥१॥

नारायणा ऐसे दास । येरयेरांची च आस ॥ध्रु.॥

मळ नाहीं चित्ता । तेथें देवाची च सत्ता ॥२॥

तुका म्हणे जाण । तें च भल्याचें वचन ॥३॥

३६२०

माझिये बुद्धीचा खुंटला उपाव । करिसील काय पाहेन तें ॥१॥

सूत्रधारी तूं हें सकळचाळिता । कासया अनंता भार वाहों ॥ध्रु.॥

वाहिले संकल्प न पवती सिद्धी । येऊं देहबुद्धीवरि नयों ॥२॥

तुका म्हणे दुःखी करिती तरंग । चिंतूं पांडुरंग आवरून ॥३॥

३६२१

देखिलें तें धरिन मनें । समाधानें राहेन ॥१॥

भाव माझी सांटवण । जगजीवन कळावया ॥ध्रु.॥

बोळवीन एकसरें । उत्तरें या करुणेच्या ॥२॥

तुका म्हणे नयों रूपा । काय बापा करीसी ॥३॥

३६२२

वांयां जाय ऐसा । आतां उगवावा फांसा ॥१॥

माझें परिसावें गार्‍हाणें । सुखदुःखाचीं वचनें ॥ध्रु.॥

हा चि आम्हां ठाव। पायीं निरोपाया भाव ॥२॥

तुका म्हणे जार । तुझा तुज देवा भार॥३॥

३६२३

खादलें च खावें वाटे । भेटलें भेटे आवडी ॥१॥

वीट नाहीं पांडुरंगीं । वाढे अंगीं आर्त तें ॥ध्रु.॥

इंिद्रयांची हांव पुरे। परि हें उरे चिंतन ॥२॥

तुका म्हणे पोट भरे । परि ते उरे भूक पुढें ॥३॥

३६२४

सत्य आठवितां देव । जातो भेंव पळोनि ॥१॥

न लगे कांहीं करणे चिंता । धरी सत्ता सर्व तो ॥ध्रु.॥

भावें भाव राहे पायीं । देव तैं संनिध ॥२॥

तुका म्हणे कृष्णनामें । शीतळ प्रेम सर्वांसी ॥३॥

३६२५

ब्रीद याचें जगदानी । तो चि मनीं स्मरावा ॥१॥

सम पाय कर कटी । उभा तटीं भींवरेच्या ॥ध्रु.॥

पाहिलिया वेध लावी । बैसे जीवीं जडोनि ॥२॥

तुका म्हणे भक्तिकाजा । धांवें लाजा लवलाहें ॥३॥

३६२६

माझिया मनाची बैसली आवडी । अवसान घडी एकी नेघे ॥१॥

पाय चित्तीं रूप डोळांच राहिलें । चिंतने गोविलें मुख सदा ॥ध्रु.॥

अवघियांचा जाला विसर हा मागें । वेध हा श्रीरंगें लावियेला ॥२॥

तुका म्हणे कानीं आइकली मात । तो चि जाला घात जीवपणा ॥३॥

३६२७

याची कोठें लागली चट । बहु तट जालेंसे ॥१॥

देवपिसीं देवपिसीं । मजऐसीं जग म्हणे ॥ध्रु.॥

एकांताचें बाहेर आलें । लपविलें झांकेना ॥२॥

तुका म्हणे याचे भेटी । जाली तुटी आपल्यांसी ॥३॥

३६२८

दीन आणि दुर्बळांसी । सुखरासी हरिकथा ॥१॥

तारूं भवसागरींचें । उंचनीच अधिकार ॥ध्रु.॥

चरित्र तें उच्चारावें । केलें देवें गोकुळीं ॥२॥

तुका म्हणे आवडी धरीं । कृपा करी म्हणऊनी ॥३॥

३६२९

संतोषे माउली आरुषा वचनी । वोरसोनि स्तनीं लावी बाळा ॥१॥

तैसे परिमळाचें अवघें चि गोड । पुरवितो कोड पांडुरंग ॥ध्रु.॥

सेवा करी साहे निष्ठ‍ उत्तरें । त्याचें वाहे मनीं तेंच बरें ॥२॥

तुका म्हणे इच्छावसे खेळ खेळें । चिंता ते सकळ कांहीं नेणें ॥३॥

३६३०

विनवीजे ऐसें कांहीं । उरलें नाहीं यावरि ॥१॥

आतां असो पंढरीनाथा । पायीं माथा तुमचिये ॥ध्रु.॥

मागें सारियेली युHी । कांहीं होती जवळी ते ॥२॥

निराशेची न करी आस । तुका दास माघारी ॥३॥

३६३१

आतां येथें जाली जीवासवेंसाटी । होतें तैसें पोटीं फळ आलें ॥१॥

आतां धरिले ते नो सोडीं चरण । सांपडलें धन निजठेवा ॥ध्रु.॥

आतां हा अळस असो परता दुरी । नेदावी तें उरी उरों कांहीं ॥२॥

आतां याचा मज न व्हावा विसर । भरोनि अंतर राहों रूप ॥३॥

आतां लोकलाज नयो येथें आड । बहु जालें गोड ब्रम्हरस ॥४॥

तुका म्हणे आतां जन्म हा सफळ । अंतरीं गोपाळ स्थिरावला ॥५॥

३६३२

अनंतां जीवांचीं तोडिलीं बंधनें । मज हि येणें काळें कृपा कीजे ॥१॥

अनंत पवाडे तुझे विश्वंभरा । भक्तकरुणाकरा नारायणा ॥ध्रु.॥

अंतरींचें कळों देई गुह्य गुज । अंतरीं तें बीज राखईंन ॥२॥

समदृष्टी तुझे पाहेन पाउलें । धरीन संचले हृदयांत ॥३॥

तेणें या चित्ताची राहेल तळमळ । होतील शीतळ सकळ गात्रें ॥४॥

तुका म्हणे शांति करील प्रवेश । मग नव्हे नाश अखंड तो ॥५॥

३६३३

पराधीन माझें करूनियां जीणें । सांडीं काय गुणें केली देवा ॥१॥

उदार हे कीर्ति असे जगामाजी । कां तें ऐसें आजि पालटिलें ॥ध्रु.॥

आळवितों परी न पुरे चि रीग । उचित तो त्याग नाहीं तुम्हां ॥२॥

तुका म्हणे कां बा मुळीं च व्यालासी । ऐसें कां नेणसी पांडुरंगा ॥३॥

३६३४

नेणपणें नाहीं केला हा बोभाट । आतां आली वाट कळों खरी ॥१॥

आतां बहुं शीघ्र यावें लवकरी । वाट पाहें हरी भेटी देई ॥ध्रु.॥

समर्थाच्या बाळा करुणेचें भाषण । तरी त्याची कोण नांदणूक ॥२॥

तुका म्हणे बहु बोलिले बडिवार । पडिलें अंतर लौकिकीं तें ॥३॥

३६३५

जें जें केलें तें तें साहे । कैसें पाहें भाविक ॥१॥

ओंवाळूनि माझी काया । सांडिली यावरूनि ॥ध्रु.॥

काय होय नव्हें करूं । नेणें धरूं सत्ता ते ॥२॥

तुका म्हणे कटीं कर । उभें धीर धरूनि ॥३॥

३६३६

नाहीं मज कृपा केली पांडुरंगें । संताचिया संगें पोट भरीं ॥१॥

चतुराचे सभे पंडित कुशळ । मी काय दुर्बळ विष्णुदास॥२॥

तुका म्हणे नेणें करूं समाधान । धरिले चरण विठोबाचे ॥३॥

३६३७

तुम्ही माझा देवा करिजे अंगीकार । हा नाहीं विचार मजपाशीं ॥१॥

आतां दोहीं पक्षीं लागलें लक्षणें । देवभक्तपण लाजविलें ॥ध्रु.॥

एकांतीं एकलें न राहे निश्चळि । न राहे च पळ मन ठायीं ॥२॥

पायीं महत्वाची पडिली शंकळा । बांधविला गळा स्नेहा हातीं ॥३॥

शरीर सोकलें देखिलिया सुखा । कदान्न हें मुखा मान्य नाहीं ॥४॥

तुका म्हणे जाला अवगुणांचा थारा । वाढली हे निद्रा अळस बहु ॥५॥

३६३८

बोलिलिया गुणीं नाहीं पाविजेत । देवा नाहीं होत हित तेथें ॥१॥

कवतुक तुझें नवल यावरि । घेसील तें शिरीं काय नव्हे ॥ध्रु.॥

नाहीं मिळे येत संचिताच्या मता । पुराणीं पाहतां अघटित ॥२॥

तुका म्हणे पायीं निरोपिला भाव । न्याल तैसा जाव सिद्धी देवा ॥३॥

३६३९

हा तों नव्हता दीन । टाळायाच्या ऐसा क्षण ॥१॥

कां जी नेणों राखा हात । कैसें देखावें रडत ॥ध्रु.॥

दावूनियां आस । दूर पळविता कास ॥२॥

तुका म्हणे धांव । घेतां न पुरे चि हांव ॥३॥

३६४०

आर्तभूतां द्यावें दान । खरें पुण्य त्या नांवें ॥१॥

होणार तें सुखें घडो । लाभ जोडो महाबुद्धि ॥ध्रु.॥

सत्य संकल्प च साटीं । उजळा पोटीं रविबिंब ॥२॥

तुका म्हणे मनीं वाव । शुद्ध भाव राखावा ॥३॥

३६४१

कवतुकवाणी बोलतसें लाडें । आरुष वांकडें करुनि मुख ॥१॥

दुजेपणीं भाव नाहीं हे आशंका । जननीबाळकामध्यें भेद ॥ध्रु.॥

सलगी दुरूनि जवळी पाचारूं । धांवोनियां करूं अंगसंग ॥२॥

धरूनि पालव मागतों भातुकें । आवडीचें निकें प्रेमसुख ॥३॥

तुका म्हणे तुज आमची च गोडी । ऐसी हे आवडी कळों आली ॥४॥

३६४२

ऐकें पांडुरंगा वचन माझें एक । जालों मी सेवक दास तुझा ॥१॥

कळे तैसा आतां करावा उद्धार । खुंटला विचार माझा पुढें ॥ध्रु.॥

दंभ मान माझा करूं पाहे घात । जालिया ही थीत कारणाचा ॥२॥

हीन बुद्धि माझी अधम हे याती । अहंकार चित्तीं वसों पाहे ॥३॥

तुका म्हणे मज विघडतां क्षण । न लगे जतन करीं देवा ॥४॥

३६४३

जेणें माझें चित्त राहे तुझ्या पायीं । अखंड तें देई प्रेमसुख ॥१॥

देहभाव राख दीन करूनियां । जनाचारी वायां जाय तैसा ॥ध्रु.॥

द्रव्य दारा नको मानाची आवडी । कवणेविशीं गोडी प्रपंचाची ॥२॥

तुझें नाम माझें धरूनियां चित्त । एकांत लोकांत सदा राहो ॥३॥

तुका म्हणे तुझे जडोनियां पायीं । जालों उतराईं पांडुरंगा ॥४॥

३६४४

काय सांगों या संतांचे उपकार । मज निरंतर जागविती ॥१॥

काय द्यावें त्यांचें व्हावें उतराईं । ठेवितां हा पायीं जीव थोडा ॥ध्रु.॥

सहज बोलणें हितउपदेश । करूनि सायास शिकविती ॥२॥

तुका म्हणे वत्स धेनुवेचा चित्तीं । तैसे मज येती सांभाळीत ॥३॥

३६४५

देव जाणता देव जाणता । आपली च सत्ता एकाएकीं॥१॥

देव चतुर देव चतुर । जाणोनि अंतर वर्ततसे ॥२॥

देव निराळा देव निराळा । अलिप्त विटाळा तुका म्हणे ॥३॥

३६४६

आपण चाळक बुद्धीच्या संचारा । आम्हांसी वेव्हारा पात्र केलें ॥१॥

काय जालें तरी नेघा तुम्हीं भार । आणीक कोणां थोर म्हणों सांगा ॥ध्रु.॥

पंच भूतें तंव कर्माच्या या मोटा । येथें खरा खोटा कोण भाव ॥२॥

तुका म्हणे नाहीं बोलावया जागा । कां देवा वाउगा श्रम करूं ॥३॥

३६४७

एका एक वर्में लावूनियां अंगीं । ठेवितों प्रसंगीं सांभाळीन ॥१॥

नेघावा जीं तुम्ही वाव बहु फार । धरूनि अंतर ठायाठाव ॥ध्रु.॥

वेव्हारें आलें तें समानें चि होतें । बळ नाहीं येथें चालों येत ॥२॥

तुका म्हणे आतां निवाडा च साटीं । संवसारें तुटी करुनि ठेलों ॥३॥

३६४८

आतां येथें खरें । नये फिरतां माघारें ॥१॥

होइल हो तैसी आबाळी । देहनिमित्य या बळी ॥ध्रु.॥

तुम्हांसवें गांठी । देवा जीवाचिये साटीं ॥२॥

तुका नव्हे लंड । करूं चौघांमध्यें खंड॥३॥

३६४९

कां हो वाडवितां देवा । मज घरी समजावा । केवडा हो गोवा । फार केलें थोडएाचें ॥१॥

ठेविन पायांवरी डोईं । यासी तुमचें वेचे काईं । जालों उतराईं । जाणा एकएकांचे ॥ध्रु.॥

निवाड आपणियांपाशीं । असोन कां व्हावें अपेसी । होती गांठी तैसी । सोडूनियां ठेविली ॥२॥

तुका म्हणे गोड । होतें जालिया निवाड । दर्शनें ही चाड । आवडी च वाढेल ॥३॥

३६५०

नव्हों सभाधीट । समोर बोलाया नीट । एकलीं एकट । दुजें नाहीं देखिलें ॥१॥

आतां अवघें तुम्हीं जाणां । तुमचें माझें नारायणा । येईंल करुणा । ते चि पहा तुम्हांसी ॥ध्रु.॥

ताळ नाहीं माझे बुद्धी । धरली न धरवे शुद्धी । आतां बळें कधीं । कोण्या जन्में निवाड ॥२॥

आतां शेवटीचें । उत्तर तें हें चि साचें । शरण आलें त्याचें । तुका म्हणे सांभाळा ॥३॥

३६५१

ऐसा तंव मोळा । तुमचा नसेल गोपाळा ॥१॥

मागत्याची टाळाटाळी । झिंज्या ओढोनि कपाळीं ॥ध्रु.॥

नसेल ना नवें । ऐसें धरियेलें देवें ॥२॥

तुका म्हणे जाला । उशीर नाहीं तो विठ्ठला ॥३॥

३६५२

माझ्या कपाळाच्या गुणें । किंवा सरलेंसे नेणें ॥१॥

नये वचन बाहेरी । उभें तिष्ठतसें दारीं ॥ध्रु.॥

काय सांगायास वेचे । रींद आरंभीं ठायींचे ॥२॥

तुका म्हणे किती । भीड धरावी पुढती ॥३॥

३६५३

कांहीं एक तरी असावा आधार । कासयानें धीर उपजावा ॥१॥

म्हणविल्यासाटीं कैसें पडे रुजु । धणी नाहीं उजू सन्मुख तो ॥ध्रु.॥

वेचल्या दिसांचा कोणावरी लेखा । घालावा हा सुखासुखा आम्हीं ॥२॥

नाहीं मनोगत तोंवरि हे देवा । तुका म्हणे सेवा नेघीजे तों ॥३॥

३६५४

मनाचिये साक्षी जाली सांगों मात । सकळ वृत्तांत आपला तो ॥१॥

तुम्हां परामृश घेणें सत्ताबळें । धरितां निराळें कैसीं वांचों ॥ध्रु.॥

मी माझें सांडून यावया पसारा । आणीक दातारा काय काज ॥२॥

तुका म्हणे आम्ही तुजविण एका । निढळें लौकिका माजी असों ॥३॥

३६५५

घालूनि लोळणी पडिलों अंगणीं । सिंचा सिंचवणी तीर्थ वरि ॥१॥

वोल्हावेल तनु होईंल शीतळ । जाली हळहळ बहुतापें ॥ध्रु.॥

पावेन या ठाया कई जालें होतें । आलों अवचितें उष्ट्यावरि ॥२॥

तुका म्हणे कोणी जाणवा राउळी । येइल जवळी पांडुरंग ॥३॥

३६५६

तरीं भलें वांयां गेलों । जन्मा आलों मागुता । म्हणऊनि ठेलों दास । सावकास निर्भयें ॥१॥

उणें पुरें काय माझें । त्याचें ओझें तुम्हांसी ॥ध्रु.॥

सांभाळावें तें म्या काईं । अवो आईं विठ्ठले । मागें जया जाईं नें स्थळा । तुज गोपाळा विसरेंना ॥२॥

आपलें म्यां एकसरें । करुनि बरें घेतलें । तुका म्हणे नारायणा । आतां जाणां आपुलें ॥३॥

३६५७

उरलें तें भक्तिसुख । डोळां मुख पाहावें । अंतरींचें कां हों नेणां । नारायणा माझिये ॥१॥

पुरवां तैसी केली आळी । बळी जगदानियां ॥ध्रु.॥

हातीं घेउनि चोरां भातें । दावां रितें बाळका । साजतें हें थोरपण । नाहीं विण वत्सळा ॥२॥

शाहणें तरीं लाड दावी । बाळ जेवीं मातेसी । तुका म्हणे पांडुरंगा । ऐसें पैं गा आहे हें ॥३॥

३६५८

धरूनि हें आलों जीवीं । भेटी व्हावी विठोबासी ॥१॥

संकल्प तो नाहीं दुजा । महाराजा विनवितों ॥ध्रु.॥

पायांवरि ठेविन भाळ । येणें सकळ पावलें ॥२॥

तुका म्हणे डोळेभरी । पाहिन हरी श्रीमुख ॥३॥

३६५९

तुम्हां उद्धरणें फार । मज दुसरी नाहीं थार ॥१॥

आतां जैसें तैसें सोसा । काय करणें हृषीकेशा ॥ध्रु.॥

बरें न दिसेल ओळी । एका अन्न एका गाळी ॥२॥

लावितो आभार । तुका विखरलेती फार ॥३॥

३६६०

न कळे जी भक्ती काय करूं सेवा । संकोचोनि देवा राहिलोंसे ॥१॥

जोडोनियां कर राहिलों निवांत । पायांपाशीं चित्त ठेवूनियां ॥ध्रु.॥

दिशाभुली करीं स्थळीं प्रदक्षणा । भ्रमें नारायणा कष्टविलें ॥२॥

तुका म्हणे जालों आज्ञेचा पाळक । जीवनासी एक ठाव केला ॥३॥

३६६१

एकविध वृित्त न राहे अंतरीं । स्मरणीं च हरी विस्मृति ॥१॥

कैसा हा नवलाव वाटतो अनुभवें । मज माझ्या जीवें साक्षित्वेसी ॥ध्रु.॥

न राहे निश्चळि जागवितां मन । किती क्षीणेंक्षीणें सावरावें ॥२॥

तुका म्हणे बहु केले वेवसाव । तेणें रंगें जीव रंगलासे ॥३॥

३६६२

आतां सोडवणें न या नारायणा । तरि मी न वंचे जाणा काळा हातीं ॥१॥

ऐसें सांगोनिया जालों उतराईं । आणीक तें काईं माझे हातीं ॥ध्रु.॥

केलियाचें माप नये सेवटासी । करितील नासि अंतराय ॥२॥

तुका म्हणे भय वाटतसे जीवा । धांवणिया धांवा लवकरी ॥३॥

३६६३

सत्या माप वाढे । गबाळाची चाली खोडे ॥१॥

उतरे तें कळें कसी । विखरोणें सर्वदेशीं ॥ध्रु.॥

घरामध्ये राजा । नव्हे हो वा पाटपूजा ॥२॥

तुका म्हणे साचें । रूप तें दर्पणाचें ॥३॥

३६६४

नाहीं खंड जाला । माझा तुमचा विठ्ठला ॥१॥

कैसें कैसें हो दुश्चित । आहे चौघांपाशीं नीत ॥ध्रु.॥

मुळींचे लिहिलें । मज आतां सांपडलें ॥२॥

तुका म्हणे मज । न लगे बोलणें सहज ॥३॥

३६६५

हेचि वादकाची कळा । नाहीं येऊं येत बळा ॥१॥

धीर करावा करावा । तरी तो आहे आम्हां देवा ॥ध्रु.॥

रिघावें पोटांत । पायां पडोन घ्यावा अंत ॥२॥

तुका म्हणे वरि । गोडा आणावा उत्तरीं ॥३॥

३६६६

एक परि बहिर बरें । परि तीं ढोरें ग्यानगडें ॥१॥

कपाळास लागली अगी । अभागी कां जीतसे ॥ध्रु.॥

एक परि बरें वेडें । तार्किक कुडें जळो तें ॥२॥

तुका म्हणे खातडवासी । अमृतासी नोळखे ॥३॥

३६६७

खेळों मनासवें जीवाच्या संवादें । कौतुक विनोदें निरांजनी ॥१॥

पचीं पडिलें तें रुचे वेळोवेळां । होतसे डोहळा आवडीस ॥ध्रु.॥

एकांताचें सुख जडलें जिव्हारीं । वीट परिचारीं बरा आला ॥२॥

जगाऐसी बुद्धि नव्हे आतां कदा । लंपट गोविंदा जालों पायीं ॥३॥

आणीक ते चिंता न लगे करावी । नित्य नित्य नवी आवडी हे ॥४॥

तुका म्हणे धडा राहिला पडोन । पांडुरंगीं मन विसांवलें ॥५॥

३६६८

उचिताचा काळ । साधावया युक्तिबळ । आपलें सकळ । ते प्रसंगीं पाहिजे ॥१॥

नेम नाहीं लाभ हानि । अवचित घडती दोनी । विचारूनि मनीं । पाहिजे तें प्रयोजावें ॥ध्रु.॥

जाळ जाळा काळें । करपों नेदावें आगळें । जेवितां वेगळें । ज्याचें त्याचें तेथें तें शोभे ॥२॥

पाळी नांगर पाभारीं । तन निवडूनि सोंकरी । तुका म्हणे धरी । सेज जमा सेवटीं ॥३॥

३६६९

पडिलिया ताळा । मग अवघा चि निर्वाळा । तेथें कोणी बळा । नाहीं येत कोणासी ॥१॥

जोडिलें तें लागें हातीं । आपआपली निश्चिंती । हर्ष आणि खंती । तेथें दोनी नासलीं ॥ध्रु.॥

सहज सरलिया कारणें । मग एकला आपण । दिसे तरी भिन्न । वचनाचा प्रसंग ॥२॥

करूनि झाडा पाडा । तुका वेगळा लिगाडा । निश्चिंतीच्या गोडा । गोष्टी म्हुण लागती ॥३॥

३६७०

जीविता तो माझा पिता । उखता तो उखत्यांचा ॥१॥

जनार्दनीं सरती कर्में । वाते भ्रमे अनेत्र । अपसव्य सव्यामधीं । ऐसी शुद्धी न धरितां ॥२॥

तुका म्हणे खांद्या पानें । सिंचतां भिन्न कोरडी ॥३॥

३६७१

माउलीची चाली लेंकराचे ओढी । तयालागीं काढी प्राणें प्रीती ॥१॥

ऐसी बळिवंत आवडी जी देवा । संतमहानुभावा विनवितों ॥ध्रु.॥

मोहें मोहियेलें सर्वकाळ चित्त । विसरु तो घेत नाहीं क्षणें ॥२॥

तुका म्हणे दिला प्रेमाचा वोरस । सांभाळिलें दास आपुलें तें ॥३॥

३६७२

केवढा तो अहंकार । माझा तुम्हां नव्हे दूर ॥१॥

आतां कोण पडे पायां । तुमच्या अहो पंढरिराया ॥ध्रु.॥

कां जी कृपेनें कृपण । वेचत असे ऐसें धन ॥२॥

तुका म्हणे देवें । दुजियाचें पोतें न्यावें ॥३॥

३६७३

अपराधी म्हणोनि येतों काकुलती । नाहीं तरी होती काय चाड ॥१॥

येइल तारूं तरी तारा जी देवा । नाहीं तरी सेवा घ्या वो भार ॥ध्रु.॥

कासया मी आतां वंचूं हे शरीर । आहें बारगीर जाई जनें ॥२॥

तुका म्हणे मन करूनि मोकळें । आहें साळेंढाळें उदार मी ॥३॥

३६७४

माझे तों फुकाचे कायेचे चि कष्ट । नव्हे क्रियानष्ट तुम्हांऐसा ॥१॥

कांहीं च न वंचीं आजिचा प्रसंगीं । सकळा ही अंगीं करीन पूजा ॥ध्रु.॥

द्यावें काहीं तुम्हीं हें तों नाहीं आस । असों या उदास देहभावें ॥२॥

तुका म्हणे माझी मावळली खंती । समाधान चित्तीं सर्वकाळ ॥३॥

३६७५

स्वामीचिया सत्ता । आधीं वर्म येतें हाता । पुढती विशेषता । लाभें लाभ आगळा ॥१॥

करीं कवतुकाचे बोल । परि जिव्हाळ्याची ओल । आवडे रसाळ । मायबापा लाडाचें ॥ध्रु.॥

मनें मेळविलें मना । नाहीं अभावी शाहणा । अंतरींच्या खुणा । वरि दिल्या उमटोनि ॥२॥

नाहीं पराश्रमें काळा । अवघ्या जागविल्या वेळा । देवासी निराळा । तुका क्षण न सोडी ॥३॥

३६७६

एके ठायीं अन्नपाणी । ग्रासोग्रासीं चिंतनीं ॥१॥

वेळोवेळां जागवितों । दुजें येइल म्हुण भीतों ॥ध्रु.॥

नाहीं हीं गुंतत उपचारीं । मानदंभाचे वेव्हारीं ॥२॥

तुका जालासे शाहाणा । आड लपे नारायणा ॥३॥

३६७७

वैरागरापाशीं रत्नाचिया खाणी । हे चि घ्यावी धणी फावेल तों ॥१॥

येथें नाहीं तर्कवितर्काची चाड । होतसे निवाड खर्‍या खोट्यां ॥ध्रु.॥

उगा च सारावा वाढिला तो ठाव । वाढितिया भाव कळतसे ॥२॥

तुका म्हणे टांचणीचें पाणी । येथें झरवणी जैशातैसें ॥३॥

३६७८

समर्थ या नांवें दिनांचा कृपाळ । हें तंव सकळ स्वामीअंगीं ॥१॥

मज काय लागे करणें विनवणी । विदित चरणीं सकळ आहे ॥ध्रु.॥

दयासिंधु तुम्हां भांडवल दया । सिंचावें आतां या कृपापीयूषें ॥२॥

तुका म्हणे अवो पंढरिनिवासे । बहु जीव आसे लागलासे ॥३॥

३६७९

लेखिलें कवित्व माझे सहज बोल । न लगे चि ओल जिव्हाळ्याची ॥१॥

नये चि उत्तर कांहीं परतोनि । जालों नारायणीं न सरतें ॥ध्रु.॥

लाजिरवाणी कां वदली हे वाचा । नव्हे च ठायींचा मननशीळ ॥२॥

तुका म्हणे फळ नव्हे चि सायासा । पंढरीनिवासा काय जालें ॥३॥

३६८०

येणें जाला तुमचे पोतडीचा झाडा । केलासी उघडा पांडुरंगा ॥१॥

भरूनियां घरीं राहिलों वाखती । आपुली निश्चिंती आपल्यापें ॥ध्रु.॥

आतां काय उरी उरली ते सांगा । आणिलेति जगाचिये साक्षी ॥२॥

तुका म्हणे कोठें पाहोंजासी आतां । माझी जाली सत्ता तुम्हांवरि ॥३॥

३६८१

तुमच्या पाळणा ओढतसे मन । गेलों विसरोन आपणासी ॥१॥

लागेल पालटें फेडावें उसणें । येणें चि प्रमाणें पांडुरंगा ॥ध्रु.॥

तुमचे आवडी संबंधाचा त्याग । घेतला ये लाग जगनिंदेचा ॥२॥

तुका म्हणे जैसा माझा जीव ओढे । तैसें च तिकडे पाहिजेल ॥३॥

३६८२

नाहीं मज कोणी उरला दुर्जन । मायबापाविण ब्रम्हांडांत ॥१॥

कासया जी माझी करणें येविसीं । भयाची मानसीं चिंता संतीं ॥ध्रु.॥

विश्वंभराचिये लागलों सांभाळीं । सत्तेनें तो चाळी आपुलिये ॥२॥

तुका म्हणे माझें पाळणपोषण । करितां आपण पांडुरंगा ॥३॥

३६८३

मज कांहीं सीण न व्हावा यासाटीं । कृपा तुम्हां पोटीं उपजलीं ॥१॥

होतें तैसें केलें आपलें उचित । शिकविलें हित बहु बरें ॥ध्रु.॥

आम्ही न मनावी कोणाची आशंका । तुम्हां भय लोकां आहे मनीं ॥२॥

तुका म्हणे आतां संचिताचा ठेवा । वोडवला घ्यावा जैसा तैसा ॥३॥

३६८४

कोणाचें चिंतन करूं ऐशा काळें । पायांचिया बळें कंठीतसें ॥१॥

पाहातसें वाट येई गा विठ्ठला । मज कां हा केला परदेश ॥ध्रु.॥

बहुतांचे सत्ते जालों कासावीस । जाय रात्री दिस वैरियांचा ॥२॥

तुका म्हणे बैसें मनाचिये मुळीं । तरीं च ही जाळीं उगवतीं ॥३॥

३६८५

कां जी तुम्हीं ऐसे नव्हा कृपावंत । निवे माझें चित्त ठायिंच्या ठायीं ॥१॥

कांही शम नये विषम अंतरा । शांतीचा तो बरा ऐसा योग ॥ध्रु.॥

दुःखी होतों पंचभूतांच्या विकारें । जडत्वें दातारें राखावीं तीं ॥२॥

तुका म्हणे मोडा अहंकाराची मान । धरितों चरण म्हणऊनि ॥३॥

३६८६

मागत्याची कोठें घडते निरास । लेंकरा उदास नाहीं होतें ॥१॥

कासया मी होऊं उतावीळ जीवीं । जाणता गोसावी सर्व आहे ॥ध्रु.॥

जाला तरी वेळ कवतुकासाटीं । निर्दया तों पोटीं उपजेना ॥२॥

तुका म्हणे त्यासी ठाउकें उचित । होईंल संकेत नेमियेला ॥३॥

३६८७

आरुषा वचनीं मातेची आवडी । म्हणऊनि तांतडी घेती नाहीं ॥१॥

काय होइल माझें मांडिलें कवतुक । आदराची भूक रडारोवी ॥ध्रु.॥

लपोनियां करी चुकुर माऊली । नाहीं होती केली निष्ठासांडी ॥२॥

तुका म्हणे करी पारखीं वचनें । भेवउनि तान्हें आळवावें ॥३॥

३६८८

प्रीतीच्या भांडणा नाहीं शिरपाव । वचनाचे चि भाव निष्ट‍ता ॥१॥

जीणें तरी एका जीवें उभयता । पुत्राचिया पिता दुखवे दुःखें ॥ध्रु.॥

काय जाणे तुटों मायेचें लिगाड । विषम तें आड उरों नेणें ॥२॥

तुका म्हणे मज करुणा उत्तरें । करितां विश्वंभरे पाविजैल ॥३॥

३६८९

नको घालूं झांसां । मना उपाधिवोळसा ॥१॥

जे जे वाहावे संकल्प । पुण्य तरी ते चि पाप ॥ध्रु.॥

उपजतो भेव । होतो कासावीस जीव ॥२॥

तुका म्हणे पाहों । होइल तें निवांत राहों ॥३॥

३६९०

बीजीं फळाचा भरवसा । जतन सिंचनासरिसा । चाविलिया आसा । काकुलती ते नाड ॥१॥

हा तों गडसंदीचा ठाव । पिके पिकविला भाव । संकोचोनि जीव । दशा केली जतन ॥ध्रु.॥

माती घाली धनावरी । रांडा रोटा वरीवरी । सुखाचे सेजारीं । दुःख भ्रमें भोगीतसे ॥२॥

तुका म्हणे दिशाभुली । जाल्या उफराटी चाली । निवाडाची बोली । अनुभवें साक्षीसी ॥३॥

३६९१

काय उरली ते करूं विनवणी । वेचलों वचनीं पांडुरंगा ॥१॥

अव्हेरलों आतां कैचें नामरूप । आदर निरोप तरि तो नाहीं ॥ध्रु.॥

माझा मायबाप ये गेलों सलगी । तों हें तुम्हां जगीं सोयइरिका ॥२॥

तुका म्हणे आतां जोडोनियां हात । करी दंडवत ठायिंचाठायीं ॥३॥

३६९२

आवडी धरूनि करूं गेलों लाड । भक्तिप्रेमकोड न पुरे चि ॥१॥

म्हणऊनि जीव ठेला असावोनि । खेद होतो मनीं बहु साल ॥ध्रु.॥

वेठीऐसें वाटे निर्फळ कारण । शीतळ होऊन खोडावलों ॥२॥

तुका म्हणे सरतें नव्हें चि पायांपें । बळ केलें पापें नव्हें चि भेटी ॥३॥

३६९३

प्रीतीचा तो कळवळा । जिव्हाळाचि वेगळा ॥१॥

बहु नेदी रडों माता । दुश्चित होतां धीर नव्हे ॥ध्रु.॥

वरी वरी तोंडापुरतें । मोहोरी तें कळतसे ॥२॥

जाणोनियां नेणता तुका । नव्हे लोकांसारिखा ॥३॥

३६९४

हा गे हा चि आतां लाहो । माझा अहो विठ्ठला ॥१॥

दंडवत दंडवत । वेगळी मात न बोलें ॥ध्रु.॥

वेगळाल्या कोठें भागें । लाग लागें लावावा ॥२॥

तुका म्हणे केल्या जमा । वृत्तितमा भाजूनि ॥३॥

३६९५

तुम्हांसी न कळे सांगा काय एक । असया संकल्प वागवूं मी ॥१॥

आहे तेथें सत्ता ठेविलें स्थापूनि । प्रमाणें चि वाणी वदे आज्ञा ॥ध्रु.॥

कृपा जाली मग न लगे अंगसंग । निजध्यासें रंग चढता राहे ॥२॥

तुका म्हणे मागें बोलिलों तें वाव । आतां हा चि भाव दृढ झाला ॥३॥

३६९६

आवडी न पुरे मायबापापासीं । घडों का येविसीं सकईंल ॥१॥

होईंल नेमलें आपुलिया काळें । आलीयाचा बळें आघ्रो उरे ॥ध्रु.॥

जाणविलें तेथे थोडें एकवेळा । सकळ ही कळा सर्वोत्तमीं ॥२॥

तुका म्हणे निवेदिलें गुह्य गुज । आतां तुझी तुज सकळ चिंता ॥३॥

३६९७

वोखटा तरी मी विटलों देहासी । पुरे आतां जैसी जोडी पुन्हां ॥१॥

किती मरमर सोसावी पुढती । राहिलों संगती विठोबाचे ॥ध्रु.॥

आतां कोण याचा करील आदर । जावो कळिवर विटंबोनि ॥२॥

तुका म्हणे आतां सांडि तें चि सांडि । कोण फिरे लंडी यासी मागें ॥३॥

३६९८

हें ही ऐसें तें ही ऐसें । उभय पिसें अविचार ॥१॥

अभिमानाचे ठेलाठेलीं । मधीं जाली हिंपुष्टी ॥ध्रु.॥

धीरा शांती ठाव नुरे । हा चि उरे आबाळ्या ॥२॥

कौतुक हें पाहे तुका । कढतां लोकां अधनि ॥३॥

३६९९

हित जाणे चित्त । कळों येतसे उचित ॥१॥

परिहार ते संपादनी । सत्य कारण कारणीं ॥ध्रु.॥

वरदळ तें नुतरे कसीं । आगीमध्यें तें रसीं ॥२॥

तुका म्हणे करुनी खरें । ठेवितां तें पुढें बरें ॥३॥

३७००

देवें दिला देह भजना गोमटा । तों या जाला भांटा बाधिकेच्या ॥१॥

ताठोनियां मान राहिली वरती । अहंकारा हातीं लवों नल्हे ॥ध्रु.॥

दास म्हणावया न वळे रसना । सइरवचना बासे गळा ॥२॥

तुका म्हणे कोठें ठेवावा विटाळ । स्नानें नीर्मळ व्हावयासी ॥३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2007-12-09T19:25:37.9030000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

जडान्न

  • n  Victuals difficult of digestion. 
RANDOM WORD

Did you know?

एका क्षणासाठी निमिष ही संज्ञा कशी प्राप्त झाली?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.