TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|भक्त लीलामृत|

भक्त लीलामृत - अध्याय १८

महिपतिबोवांच्या वाचेला सिद्धी होती, म्हणूनच हा ग्रंथ जो भक्तिभावाने व एकाग्रतेने वाचील त्याला फलश्रुतीचा अनुभव खचितच येणार.


अध्याय १८

श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीरामकृष्णाय नमः ॥

ज्याची प्राप्ति व्हावया साचार । श्मशानीं बैसला मृडानीवर ।

तें हें परब्रह्म विटेवर । देखतांचि विरे देहभान ॥१॥

धन्य ते क्षेत्रवासी जन । पंढरीस राहिले निजप्रीतीनें ।

साक्षात परब्रह्ममूर्ति सगुण । निजप्रीतीनें पाहती ॥२॥

चंद्रभागा देखतां नयनीं । सकळ तीर्थें घडती त्यालागुनी ।

महा दुरितें जाती निरसोनी । महिमा पुराणीं बोलिला ॥३॥

जे परम आवडी धरोनि चित्तीं । पंढरीस जावें ऐसें म्हणती ।

तरी त्यांसि जन्म नाहीं पुनरावृत्ती । सायुज्यमुक्ती ये घरां ॥४॥

धन्य ते वैष्णव निर्धारीं । चालविती पंढरीची वारी ।

येथें पुंडलीकाचें द्वारीं । वैकुंठविहारी पातले ॥५॥

जैसें पंढरीचें महिमान । तैसेंचि क्षेत्र प्रतिष्ठान ।

तेथें श्रीनाथाच्या भक्तीस्तव पूर्ण । रुक्मिणीरमण पातले ॥६॥

मागिले अध्यायीं कथा सुंदर । एकनाथासि छळिती द्विजवर ।

स्वर्गींहून साक्षात आले पितर । तेव्हा चरित्र परिसिलें ॥७॥

आणिक कर्णाटकाहूनि निश्चिती । साक्षात्‌ आली पांडुरंगमूर्ती ।

लग्नसोहळा करोनि प्रीतीं । मग परतोनि येती निजग्रामा ॥८॥

परम उल्हासें मिरवत । संभ्रमें आणिले पंढरीनाथ ।

ते दिवसीं समुहूर्त । सिंहासनीं बैसवित जगदात्मा ॥९॥

मग क्षेत्रवासी सकळ ब्राह्मण । तयांसि दीधलें आमंत्रण ।

नानापरीचें मिष्टान्न । तयांसि भोजन घातलें ॥१०॥

यावरी श्रीनाथ उद्धवाप्रती । निजगुज सांगती एकांतीं ।

आम्हीं सेवाहीन असतां निश्चितीं । पांडुरंगमूर्ती घरां येत ॥११॥

आजन्म परियंत पाहीं । अद्यापि पंढरीस गेलों नाहीं ।

सेवाचाकरी न घडतां कांहीं । शेषशायी घरी आला ॥१२॥

जैसा चातक न पसरितां वदन । मेघ आकाशीं करीत गर्जन ।

कां चकोर असावध असतां पूर्ण । रोहिणीरमण उगवे जैसा ॥१३॥

नातरी स्मरण न करितांचि कमळिणी । आकाशीं प्रगटे वासरमणी ।

कां बाळक खेळत असतां अंगणीं । सांभाळीत जननी त्या लागीं ॥१४॥

तेवीं आम्ही पंढरीसि अद्यापि न जातां । कृपा उपजली रुक्मिणीकांता ।

कर्णाटक देशांतूनि तत्त्वतां । आले अवचितां निजगृहीं ॥१५॥

आतां चित्तासि पातला उद्गार । कीं दृष्टीसीं पाहावें पंढरपुर ।

प्रत्यक्ष वैकुंठ महीवर । असे माहेर संतांचें ॥१६॥

ऐसें बोलतांचि श्रीनाथ । उद्धवें केला प्रणिपात ।

पहिली यात्रा म्हणोनि निश्चित । सुदिन मुहूर्त नेमिला ॥१७॥

दिंडया पताका भरजरी । टाळ विणें मृदंग सुस्वरी ।

श्रीनाथाच्या बरोबरी । आणिक वारकरी निघाले ॥१८॥

सत्संगाचे नियोगें देख । क्षेत्रवासी चालिले लोक ।

चितीं मानूनि परमहरिख । करिती कौतुक नामघोषें ॥१९॥

गात नाचत वैष्णव मंडळी । यात्रा निघाली तये वेळीं ।

जयजयकारें पिटोनि टाळी । नाद निराळीं कोंदला ॥२०॥

ऐशा रीतीं कीर्तन करित । श्रीनाथ तेव्हां पायीं चालत ।

नगरा बाहेर बोळवित । लोक बहुत पैं आले ॥२१॥

उद्धवासि आज्ञापित ते अवसरीं । तुम्ही अधिष्ठान आवरावें घरीं ।

अवश्य म्हणोनि निर्धारीं । चरणावरी लोटला ॥२२॥

श्रीनाथें केलिया प्रयाण । उद्धव घरीं येत फिरोन ।

ग्रामवासी सकळ जन । आले परतोन नगरांत ॥२३॥

श्रीनाथें जैसी लाविली रीत । तैसेंचि उद्धव आचरत ।

तृतीय प्रहरीं पुराण होत । कीर्तन करित निशाकाळीं ॥२४॥

विष्णुअर्चन सदावर्त । तितुकेंही मागें चालवित ।

धन्य धन्य क्षेत्रवासी म्हणत । न्युन किंचित पडेना ॥२५॥

इकडे यात्रा घेऊनि बहुत । पंढरीस चालिले एकनाथ ।

स्वाच्छेनें पंथ क्रमित । कीर्तन होत पदोपदीं ॥२६॥

श्रीनाथाच्या संगतीं करुन । कोणासि न वाटे भागंशीण ।

स्वानंदें निर्भर अवघे जन । करिती स्मरण हरीचें ॥२७॥

अशक्‍त अनाथ तयांप्रती । मागें पुढें सांभाळिती ।

क्षणक्षणां रुक्मिणीपती । गातसे गीतीं निजप्रेमें ॥२८॥

करावया जगदुद्धार । श्रीनाथ पांडुरंग अवतार ।

परी लोकसंग्रहार्थ साचार । मर्यादा अणुमात्र न सांडी ॥२९॥

जैसी देख दाखविती संत । तैसेंच भाविक जन वर्तत ।

तेणेंचि ते पावन होत । भवबंध तयांतें असेना ॥३०॥

दृष्टीसीं देखोनि वैष्णव वीर । तयासि करिती नमस्कार ।

अंगीं लीनता बहुत फार । महंती अणुमात्र असेना ॥३१॥

जैसा गगनीं उगवोनि दिनकर । प्रकाश पाडीतसे जगावर ।

परी चित्तीं न धरितां अहंकार । ऐश्वर्य थोर नाठवी ॥३२॥

सप्रेमभाव धरोनि बहुत । मार्गीं चालतां कीर्तन होत ।

साबडे वैष्णव गाऊं लागत । क्रमिती पंथ या रीतीं ॥३३॥

पंढरि समीप आली जेव्हां । कळस दृष्टीस देखिला तेव्हां ।

चित्तीं आनंद वाटला जीवां । सकळ देहभावा विसरले ॥३४॥

रात्रीचे समयीं पंढरीनाथ । पुजारियांसि स्वप्न दाखवित ।

कीं एकाजनार्दन अभेद भक्त । उदईक येत असे यात्रेसी ॥३५॥

तरी तुम्हीं दिंडया पताका बरोबरी । घेऊनि त्यासि जावें सामोरी ।

आणि चतुर्दशीस महाद्वारीं । कीर्तन निर्धारीं करवावें ॥३६॥

ऐसा दाखविला दृष्टांत । हें सकळ क्षेत्रांत जाहलें श्रुत ।

समारंभें लोक समस्त । आले त्वरित चंद्रभागे ॥३७॥

संत महंत वैष्णव वीर । आनंदें करिती कीर्तन गजर ।

नामघोषें कोदलें अंबर । जयजयकार करिताती ॥३८॥

इकडे श्रीनाथें देखोनि पंढरी । दंडवत घालिती क्षितीवरी ।

आनंदाश्रु वाहती नेत्रीं । भेटती सत्वरी एकमेकां ॥३९॥

म्हणती धन्य दिवस हा सार । दृष्टीसीं देखिलें पंढरपूर ।

प्रत्यक्ष वैकुंठ महीवर । जें निजमाहेर संतांचें ॥४०॥

ऐशा रीतीं वर्णूनि महिमा । मग वोवाळिलें पुरुषोत्तमा ।

अगाध गुण आत्मयारामा । कोणासि सीमा न करवे ॥४१॥

सकळ यात्रे समवेत निश्चिती । उतरोनि आले भीमरथी ।

तों संतमहंत सामोरे येती । प्रेमें भेटती एकमेकां ॥४२॥

म्हणती धन्य दिवस हा सुदिन । जाहलें नाथाचें दर्शन ।

मग चंद्रभागेसि करुनि स्नान । नित्य नेम संपूर्ण सारिला ॥४३॥

जो सकळ भक्तांचा अग्रणी । समाधिस्थ पुंडलीक मुनी ।

श्रीनाथें त्याचें दर्शन घेऊनी । प्रीती करोनी पूजिलें ॥४४॥

पुजारी म्हणती त्या अवसरा । आतां चलावें महाद्वारा ।

आधीं भेटोनि रुक्मिणीवरा । मग बिर्‍हाड धरा सुखरुप ॥४५॥

विप्रवाक्य तें जनार्दन । एकनाथासि विश्वास पूर्ण ।

मग दिंडया पताका सर्व घेऊन । करीत कीर्तन चालिले ॥४६॥

गरुड पारीं लोटांगण । घालिती तेव्हां निजप्रीतीनें ।

संत महंत करिती कीर्तन । त्याचे चरण वंदिले ॥४७॥

श्रीविष्णुमय पंढरी । भूवैकुंठ महीवरी ।

चतुर्भुज तेथिंच्या नरनारीं । भिन्न भेद निर्धारी असेना ॥४८॥

आणिक तीर्थे बहुत फार । उदंड आहेत पृथ्वीवर ।

ते स्थळीं आतां साचार । अहंभाव भरे अधिकची॥४९॥

तैसी नव्हे पंढरीमाता । दर्शनेंचि निरसी दुर्गुण अहंता ।

खळाच्या अनुताप आणूनि चित्ता । लावी परमार्थी तें समयीं ॥५०॥

जन्ममरणांचें मूळ साचार । तोचि हा दुष्ट अहंकार ।

यासि जो निवटी सत्वर । तोचि योगेश्वर जाणावा ॥५१॥

योगी नासाग्रीं ठेविती दृष्टी । तैसा हा दिसे जगजेठी ।

उभा राहिला भीमातटीं । करद्वय कटीं ठेविलें ॥५२॥

योगी निरसिती आपुलें मीपण । तेणेंचि परमपद पावती जाण ।

तैसा नव्हे रुक्मिणीरमण । उद्धरीत संपूर्ण जडजीवां ॥५३॥

ऐसा देवाधिदेव कैवल्यदानी । एकनाथांनीं देखिला नयनीं ।

परम उल्हास वाटला मनीं । प्रीती करोनी भेटले ॥५४॥

ठाण साजिरें सुकुमार । जघनीं विराजती दोन्ही कर ।

श्रीमुख दिसतसे मनोहर । मकराकार कुंडलें ॥५५॥

कासेसि दिव्य पीतांबर । गळां तुळशी मंजुर्‍यांचे हार ।

समपद ठेविले विटेवर । पाहतां विरे देहभान ॥५६॥

सप्रेमभावें करुनि देख । नाथें चरणीं ठेविला मस्तक ।

स्तुति स्तोत्रें बोलोनि मुखें । वैकुंठनायक पूजिला ॥५७॥

सगुणरुप देखिलें नयनीं । तेंचि सांठविलें हृदयभुवनीं ।

मग सत्यभामा राही रुक्मिणी । तयां लागोनि भेटले ॥५८॥

क्षेत्र प्रदक्षिणा करितां सांग । गीतीं गायिला पांडुरंग ।

बिर्‍हाडासि येऊनि मग । भक्‍त अंतरंग काय करी ॥५९॥

सकळ क्षेत्रवासी ब्राह्मण । तयांसि देऊनि आमंत्रण ।

स्वयंपाक करोनि मिष्टान्न । केलें पारणें दुसरे दिनीं ॥६०॥

मग चतुर्दशीस रुक्मिणीकांत । सकळ संतांसि आज्ञापित ।

एकनाथाचें कीर्तन निश्चित । प्रेमें आवडत मजलागीं ॥६१॥

ऐसा पुजारियांसि दृष्टांत होतां । ते आदरे म्हणती एकनाथा ।

गरुडपारीं कीर्तन आतां । स्वामी समर्था करावें ॥६२॥

श्रीपांडुरंगाचें मनोगत । मान दीधलासे तुम्हांतें ।

वरप्रसाद ऐकतां तेथें । समारंभ बहुत मांडिला ॥६३॥

माहिमोर्तबा गरुड टके । सप्तरंगी पताका अनेक ।

टाळ-विणे मृदंग देख । साहित्य सकळिक तें झालें ॥६४॥

संत-महंत सिद्ध ऋषी । वैदिक-पंडित क्षेत्रवासी ।

आदरें बैसले श्रवणासी । उल्हास मानसीं धरोनियां ॥६५॥

एकनाथाचा सत्कीर्ती गजर । ऐकिला होता परस्परें ।

त्याचें वक्‍तृत्व ऐकावयां बरें । आस्था फार सकळांसि ॥६६॥

कीर्तनासि वारकरी आले फार । जे निधडे प्रेमळ वैष्णव वीर ।

आणिक यात्रा नारीनर । दाटी समग्र जाहली ॥६७॥

एकनाथें उठोनि आपण । प्रथमारंभीं मंगळाचरण ।

श्रोता वक्ता श्रीजनार्दन । म्हणोनि नमन करीतसे ॥६८॥

ऐसें म्हणोनि ते वेळीं । विठ्ठलनामें पिटिली टाळी ।

कीर्तनाचेनि महा कल्लोळीं । नाद निराळीं कोंदला ॥६९॥

कृष्णाविष्णु हरिगोविंदा । अच्युतानंत आनंदकंदा ।

परमपुरुषा सच्चिदानंदा । श्रीमुकुंदा जगद्गुरु ॥७०॥

केशव नारायण माधवा । भक्तवत्सला करुणार्णवा ।

गोपिकापति देवाधिदेवा । भव भ्रम अवघा निवारिसि ॥७१॥

जडमूढ अज्ञान्यांसाठीं । उभा राहिलासि भीमातटीं ।

भाविक भक्तांसि देऊनी भेटी । कृपादृष्टी रक्षीसी त्यां ॥७२॥

ऐसें नामें प्रेमभरित । गावोनि नाचत कीर्तनांत ।

श्रोते देहभान विसरले समस्त । रंग अद्भुत वोडवला ॥७३॥

तंव कोणी प्रश्न करिती त्यांस । तुमचा पूर्वज भानुदास ।

त्याचें चरित्र अति सुरस । गावोनि आम्हांस ऐकवा ॥७४॥

ऐसा श्रोतयांचा प्रश्न ऐकोनि । श्रीनाथ संतोषले मनीं ।

म्हणती हेंचि होतें आमुचें मनीं । त्यावरी स्वामीनीं आज्ञापिलें ॥७५॥

रामराजा विद्या नगरीं । परिवारेंसी राज्य करी ।

तो एके दिवसीं करोनि स्वारी । क्षेत्रपंढरी पावला ॥७६॥

श्रीपांडुरंगमूर्ति पाहोनि सुंदर । चित्तीं आवड बैसली फार ।

म्हणे आपुलें गांव विद्यानगर । रुक्मिणीवर तेथें न्यावा ॥७७॥

ऐसी कल्पना आणोनि मानसीं । सात दिवस बैसले उपवासी ।

तंव स्वप्नीं येऊनि हृषीकेशी । आज्ञा तयासि करितसे ॥७८॥

आम्हीं पुंडलीकाची भक्ति विशेष । देखोनि पंढरीसी केला वास ।

भाक वचन देऊनि त्यास । भाविक जनांस भेटतसों ॥७९॥

ये स्थळीं चित्त रमतसे । ऐसी विश्रांति कोठें नसे ।

क्षीरसागरी आमुचा वास । वैकुंठही दिसे उणेंची ॥८०॥

येथें भाविक भक्त प्रेमळ । यात्रेसी येती सर्वकाळ ।

त्यांच्या संगतीनें मी घननीळ । सांडोनि तळमळ राहिलो ॥८१॥

ऐसें असतां रामराया । तुवां निग्रह मांडिला वायां ।

आतां विद्या नगरासि न्यावया । सांगतों उपाया त्या करीं ॥८२॥

शुचिर्भूत सोवळे होऊन । ब्राह्मणी उचलावें मज लागुन ।

मार्गावरी खालीं न ठेवणें । तरीच येईन त्या ठायां ॥८३॥

ऐसें स्वप्न देखतां रातीं । राजा परम हर्षला चित्तीं ।

मग प्रधानासि पुसे एकांती । आतां युक्ति कोणती करुं सांग ॥८४॥

मंत्री देतसे प्रतिउत्तर । आपुले देशीचे द्विजवर ।

तयांसि दक्षिणा देऊनि फार । मार्गावर आणावे ॥८५॥

हातो हातीं उचलोनि मूर्ती । नगरासि आणू सत्वरगती ।

ऐसी ऐकोनि वचनोक्ति । चित्तीं भूपंती संतोषला ॥८६॥

गांवोगांवीचे द्विजवर । तयांसि लेहूनि विनीतपत्र ।

ब्राह्मण समुदाय वाटेवर । आणवी सत्वर नृप तेव्हां ॥८७॥

उदक अन्नाची ठायीं ठायीं । स्वस्थता केली ते समयीं ।

देवकार्य म्हणोनि पाहीं । संतोष जीवीं ब्राह्मणां ॥८८॥

मग देवासि घालोनि नमस्कार । प्रार्थना करितसे नृपवर ।

आतां कृपा करोनि मजवर । चला सत्वर पांडुरंगा ॥८९॥

ऐसें विनवोनियां नृपती । मूर्ति चालवीत हातोहातीं ।

बडवे पुजारी तळमळती । परी नायके भूपती तयांचें ॥९०॥

सत्ताधारी तो भूपाळ । कोणाचेही न चले बळ ।

नरनारी पाहती सकळ । भरले डोळे अश्रुपातें ॥९१॥

मूर्ति काढितांचि नृपवर । वोस दिसतसें पंढरपूर ।

जैसे प्राणा वांचूनि शरीर । तैसा विचार तो झाला ॥९२॥

असो इकडे रामराय भूपती । मूर्ति चालवीत हातोहातीं ।

परम उल्हास मानोनि चित्तीं । नगराप्रती तो आला ॥९३॥

मेळवूनियां वैष्णववीर । कीर्तन करितसे नृपवर ।

दिंडया पताकांचे भार । मंगळ तुरे लाविले ॥९४॥

पूजा अभिषेक करोनि प्रीतीं । सिंहासनी स्थापीत पांडुरंगमूर्ती ।

महा उत्सव करीत भूपती । आनंद चित्तीं न समये ॥९५॥

वस्त्रें भूषणें देऊनि फार । राये गौरविले वैष्णवीर ।

द्रव्य दक्षिणा वाटोनि थोर । सुखी द्विजवर ते केले ॥९६॥

रत्‍नजडित अलंकार । अमूल्य वस्त्रें मुक्ताहार ।

लेहोनि पूजिला रुक्मिणीवर । हर्षे अंतर कोंदलें ॥९७॥

मंदिरीं निद्रिस्त होता नृपती । तंव स्वप्नीं सांगत पांडुरंगमूर्ती ।

त्वां ये स्थळीं आणिलें मजप्रती । तरी सांगतों ते ऐका ॥९८॥

विचारुनियां न्यायनीत । धर्म राज्य करावें निश्चित ।

तुझा अन्याय होतां किंचित । मग मी येथ न राहे ॥९९॥

प्रेमळ भक्त आवडती मजसी । आणि त्वां निरपराधें छळिलें त्यांसी ।

तरी मी जाईन पंढरीसी । पूर्व स्थळासी आपुल्या ॥१००॥

ऐसा दृष्टांत पंढरीनाथें । रात्रीं दाखविला असे त्यातें ।

राजा होऊनि भयभीत । असे सावचित्त सर्वदा ॥१॥

पुजारी येऊनि निजप्रीती । प्रातःकाळी अर्चन करिती ।

स्नान करोनि येतसे भूपती । पूजा आरती पहातसे ॥२॥

देवावरी अमूल्य अलंकार । यास्तव तस्कराचें भय फार ।

कवाडासि कुलुपें अष्टही प्रहर । होय सायंकाळ तोंवरी ॥३॥

राजा देउळीं असल्यावीण । नगरवासी अवघेजण ।

कोणासि न होय दर्शन । केलें संरक्षण या रीती ॥४॥

षोडशोपचारे करोनि जाण । राजा करितसे नित्य पूजन ।

घृत पाचित पक्वानें । त्रिकाळ अर्पण होतसे ॥५॥

भोवते कापूर दीपक । सर्वदा जळती सम्यक ।

पुष्पें कस्तुरी सुवासिक । उपचार अनेक वोळंगती ॥६॥

परी पंढरीच्या वियोगबाणें । चैन न पडे देवाकारणें ।

म्हणे प्राप्त जाहले बंदीखानें । कधीं सुटेन येथोनियां ॥७॥

असो इकडे आषाढमासी । यात्रा मिळाली पंढरीसी ।

संत महंत सिद्ध ऋषी । चिंता मानसीं करिताती ॥८॥

निधडे वैष्णव वारकरी निश्चित । तितुके मात्र आले तेथे ।

इतर प्रपंचीक लोक समस्त । म्हणती पंढरीनाथ दूर गेला ॥९॥

ऐसें समजोनि ते अवसरीं । राहतीं आपुलीया घरीं ।

संत महंत यानीं साजिरी । केली पंढरी तेधवां ॥११०॥

जेवीं पृथ्वीवरी मेघ वर्षतां । आड वोहळांच्या भासती सरिता ।

उष्णकाळ येताचि तत्त्वतां । बुंद आतौता न थारे ॥११॥

घणघायीं टिकतां साचार । तेचि जाणवे अमूल्य हिरे ।

इतर गारांचा होतसे चूर । परीक्षा नर आणती ॥१२॥

तावोनि काढीतां सोज्वळ दिसे । यालागी कांचन म्हणावें त्यास ।

पितळेसी कालिमा चढतसे । परीक्षा असे हे त्याची ॥१३॥

कां मोहर्‍यांसि गुंडाळूनि सूत । टाकूनि पाहिजे अग्नी आंत।

तंतू न जाळे तरी निश्चित । विष उतरत त्याचेनी ॥१४॥

तेवी विषमकाळ जाहलिया प्राप्त । त्रितापांचे नाना आवर्त ।

ज्याचा निश्चय न टळेचि सत्य । तरी तोचि संत म्हणावा ॥१५॥

महा संकटी न ढळेचि प्रेमा । निग्रहें चालवीत आपुल्या नेमा ।

तो भक्‍त आवडे पुरुषोत्तमा । जैसा जीवात्मा या रीती ॥१६॥

असोत हीं भाषणें बहुत । दृष्टांत देणें कवीचें मत ।

रामरायें नेतां पंढरीनाथ । तों पातले संत वारकरी ॥१७॥

सिंहासनीं नसतां रुक्मिणीवर । वोस दिसतसे पंढरपुर ।

जैसें प्राणा वांचूनि शरीर । खुंटे व्यापार इंद्रियांचा ॥१८॥

नृपा वांचूनि सैन्य संपत्ती । कां चंद्रावांचूनि जैसी राती ।

ईश्वरकृपेनें निश्चिती । कवित्व स्फूर्ती जेविं होय ॥१९॥

नातरीं घरधन्या वांचूनि घर । तैसें दिसे पंढरपुर ।

चिंता करिती निरंतर । परी उपाय अणुमात्र सुचेना ॥१२०॥

तंव निवृत्ति ज्ञानदेव सोपान । नामा सांवता वैष्णव जाण ।

मुक्‍ताबाई गुणनिधान । यात्रेसि संपूर्ण हे आले ॥२१॥

कबीर आणि रोहिदास पाहीं । गोराकुंभार गोणाबायी ।

जनीदासी नामया पाहीं । आणि राजायी भक्‍तराज ॥२२॥

इतुकी मंडळीं ते अवसरीं । बैसली असे गरुडपारीं ।

नामदेव तेथें कीर्तन करी । तों भानुदास सत्वरीं पातले ॥२३॥

खांद्यावरी घेतला ब्रह्मविणा । आलापें गीते गातसे नाना ।

हृदयीं चिंतोनि रुक्मिणीरमणा । नामस्मरणा करीतसे ॥२४॥

ऐशा स्थितीनें ते अवसरीं । भानुदास पातले गरुडपारीं ।

संतमहंता भेटोनि सत्वरीं । मग नमस्कार करिती सद्भावें ॥२५॥

विद्यानगरासि रुक्मिणीवर । नेला म्हणवोनि वैष्णववीर ।

अवघेचि होऊनि चिंतातुर । करिती विचार एकमेकां ॥२६॥

रामरायाचा देखोनि भाव । पंढरीहूनी गेले देवाधिदेव ।

आपण इतुकें भक्‍तवैभव । तरी जावोनि केशव आणावा ॥२७॥

ज्ञानराज बोलतां ऐसें । कोणीच उत्तर न देती त्यास ।

म्हणती ईश्वर इच्छेस । उपाय नसे आपुला ॥२८॥

एक बोलती अद्वैतभाव । आपुलेच देहीं असे देव ।

चराचरीं भरला असे सर्व । याजवीण ठाव रिता नाहीं ॥२९॥

एक म्हणती जातांचि तेथें । नृपवर कोपेल आम्हांतें ।

कोंडूनि ठेवील बंदिखान्यांत । मग कैसी मात करावी ॥१३०॥

हेंचि कार्य नव्हे आमुचेनें । ऐसें अधीर बोलती वचन ।

तों भानुदास साष्टांग नमन । संता कारणें करीतसे ॥३१॥

जरी आज्ञा द्याल मज आतां । तरी सत्वर आणितों पंढरीनाथा ।

तुम्ही सांडुनि सकळ चिंता । या स्थळीं तत्वता आसिजे ॥३२॥

ऐसें बोलोनि तयांस । तेथोनि निघे भानुदास ।

जेवीं मारुती जातां सीता शुद्धीस । तैसा उल्हास वाटला ॥३३॥

हृदयीं चिंतोनि पांडुरंगमूर्ती । मुखीं गातसे नामकीर्ती ।

स्मरण करितां दिवसरातीं । सप्रेम विश्रांती सर्वदा ॥३४॥

देवासि घेऊनि येईन कवतुकें । म्हणोनि चित्तीं वाटला हरिख ।

विदेह स्थिति जाहली देख । तहान भूख विसरला ॥३५॥

अयाचित वृत्ती करुन । कोणी अकस्मात दीधलें अन्न ।

स्वसंतोषें भक्षून । पुढती गमन करीतसे ॥३६॥

ऐशा रीतीं क्रमितां पंथ । विद्यानगरासि भानुदास येत ।

ये स्थळीं आणिला पंढरीनाथ । ऐसें पुसत लोकांसीं ॥३७॥

रायाच्या भयें करोनि जाण । कोणीच न बोलती वचन ।

तों एक सत्पुरुष भेटला ब्राह्मण । तो साकल्य निवेदन करीतसे ॥३८॥

म्हणे रामरायें आणूनियां पांडुरंगमूर्ती । देउळीं स्थापिली असे निश्चिती ।

परि दर्शन नव्हेचि कोणाप्रती । कुलुपें घालिती सर्वदा ॥३९॥

मग भानुदास विचारी मनांत । आपणासि पाहिजे एकांत ।

तरी शेजआरती झालिया निश्चित । जावें त्वरित त्या ठाया ॥४०॥

तये दिवसीं रात्रीं निश्चित । राउळासि आला नृपनाथ ।

शेजारती करोनि त्वरित । मग स्वस्थानासि जात आपल्या ॥४१॥

पुजारी असती बाहेर । तेही निद्रेनें व्यापिले फार ।

तेथें भानुदास वैष्णववीर । द्वारा समोर येत तेव्हां ॥४२॥

एकांत एक चार द्वारें । तितुक्यांस कुलुपें असती थोर ।

तों माव केली रुक्मिणीवरें । गळोनि सत्वर पडलीं तीं ॥४३॥

कपाटें मोकळी सर्वही । भानुदासासि आनंद वाटला जीवीं ।

म्हणे मनोरथ पुरले ये समयीं । मग आंत लवलाहीं प्रवेशला ॥४४॥

तों ठाण ठकारे जगजेठीं । समपद जोडीले विटें नेहटी ।

दोन्ही कर ठेवूनि कटी । नासाग्रीं दृष्टी धरियेली ॥४५॥

साजिरें मुख देखतांचि नयनीं । भानुदासासि उल्हास मनीं ।

मग बाह्यात्कारें राग धरोनी । देवासि ते क्षणीं भांडतसे ॥४६॥

म्हणे रुक्मिणीपति पंढरीराया । पायीं विरुद्ध बांधिले कासया ।

तुझी बोलण्यासारखी नसेच क्रीया । माझिया प्रत्यया हें आलें ॥४७॥

तुवां पुंडलीकासि दीधला वर । कीं तेथें असावे निरंतर ।

करावा जडमुढ उद्धार । तो आठव अणुमात्र तुज नाहीं ॥४८॥

राजमंदिरीं एकांत । बरा पाहोनि बैसलासि येथ ।

वस्त्रे अळंकार ल्यालासि बहुत । नैवेद्यासि मिळत पक्वान्नें ॥४९॥

यास्तव सुरवाडें राहिलासि हरी । आमुचा विसर पडिला अंतरीं ।

मग स्वमुखे अभंग केला सत्वरीं । तो सादर चतुरीं परिसावा ॥१५०॥

अभंग ॥ चंद्रभागे तीरीं उभा विटेवरी । विठो राज्याकरी पंढरीये ॥१॥

ऋद्धिसिद्धि वोळंगती परिवार । न लाहाती अवसर ब्रह्मादिकां ॥२॥

सांडुनि इतुकें येथें बीजें केलें । कवणें चाळविलें कानडीया ॥३॥

शंख भेरी मृदंग वाजती काहळा । उपवडा राउळा होत असे ॥४॥

चांपेल मार्जन सुगंध चर्चन । भिंवरा चंदन पाट वाहे ॥५॥

रंभा तिलोत्तमा उर्वशि मेनीका । कामिनी अनेका येतीं सवें ॥६॥

कनकाचे पर्येळीं रत्‍नाचे दीपक । सुंदर श्रीमुख वोवाळिती ॥७॥

रखुमाई आई ते जाहली उदास । पुंडलिक कैसें पडिलें मौन ॥८॥

भक्‍त भागवत सकळपां रुसले । निःशब्दचि ठेले तुजवीण ॥९॥

धन्य पंढरपूर विश्वाचें माहेर । धन्य भीमतीर वाळुवंट ॥१०॥

भानुदास म्हणे चाले आम्हां सवें । वाचा ऋण देवें आठवावें ॥११॥

ओवी ॥ ऐसी करुणा वदोनियां । भानुदास लागतसे पायां ।

म्हणे कोणें चाळविलासि देवराया । सांग लवलाह्यां ये समयीं ॥५१॥

ऐसी करुणा ऐकोनि कानीं । सद्गदीत जाहले चक्रपाणी ।

भानुदासासि आलिंगुनी । हृदय भुवनीं धरियेलें ॥५२॥

मग काय बोलती पंढरीनाथ । मी बंदिखान्यांत पडलों येथ ।

तुम्हींही निष्ठुर करुनि चित्त । आमुची परतन केली ॥५३॥

मजला टाकोनि प्रेमळ भक्‍ता । सर्वथा जाऊं नको आतां ।

तुम्हां वांचोनि मज तत्त्वता । क्षणही निरुता न कंठे ॥५४॥

ऐसें म्हणोनि करुणामूर्ती । भानुदासासि प्रसाद देती ।

तुळसी सुमनांचा हार निगुती । गळां घालिती तयाचे ॥५५॥

म्हणे उदईक येऊनि सत्वर । मज नेयी आपुल्या बरोबर ।

ऐसें सांगता रुक्मिणीवर । हर्ष थोर वाटला ॥५६॥

पुष्प माळेच्या बरोबर । आला नवर‍त्‍नांचा हार ।

भानुदास नेणती साचार । आले सत्वर बाहेरी॥५७॥

मागुतीं लाघवी जगज्जीवन । कवाड कुलुपांसि केलें बंधन ।

प्रातःकाळ होतांचि त्वरेनें । नृपनंदन पावला ॥५८॥

कांकड आरती करितां साचार । तों कंठीं न दिसे नवरत्‍नहार ।

म्हणती येथें कोण आला चोर । कोपे नृपवर पूजार्‍यांसि ॥५९॥

तस्कर पहावयासि साचार । अष्ट दिशा धांवले हेर ।

तों भानुदास वैष्णववीर । त्याणीं सत्वर देखिला ॥१६०॥

गंगातीरीं करोनि स्नान । करीत बैसला विठ्ठलस्मरण ।

कंठीं झळकती दिव्य रत्‍नें । सेवकजन देखती ॥६१॥

त्याणीं धरोनि वैष्णववीर । रायापासी आणिला सत्वर ।

म्हणती धरोनि आणिला चोर । रत्‍नहार दाखविला ॥६२॥

चित्तीं क्षोभला नृपवर । सक्रोध बोले तयासि उत्तर ।

धरोनि आणिला आहे तस्कर । तरी सुळावर त्यासि घाला ॥६३॥

विवेक नीतन विचारुन । सेवकांसि आज्ञा केली त्याणें ।

होणार भविष्य सर्वथा नेणें । माया भ्रांतीनें वेष्टिला ॥६४॥

असो भानुदास वैष्णववीर । तयासि दंड केला फार ।

सूळ देऊन खांद्यावर । माथां सेंदूर घातला ॥६५॥

भानुदास सप्रेम चित्तीं । हृदयीं चिंतिली पांडुरंगमूर्ती ।

म्हणे देवाधिदेवा रुक्मिणीपती । उत्तम युक्ती त्वां केली ॥६६॥

तुज न्यावयासि आलों साचार । यास्तव गळां घातला हार ।

आतां देववितोसि सुळावर । माया अणुमात्र तुज नाहीं ॥६७॥

आतां जैसें चित्तीं असेल जाण । तैसेंचि देहासि येईल मरण ।

परी सर्वथा न सोडी तुझें स्मरण । मग स्वमुखें वचन बोलिले ॥६८॥

अभंग ॥ आकाश कडकडोनियां पाहे । कीं ब्रह्मगोळा भंगला जय ।

वडवानळ त्रिभुवन खाय । तैं तुझी वाट पाहे विठोबा ॥१॥

सप्तही समुद्र समरस होती । लय पावेल हे क्षिती।

पंचभूतें प्रळय पावती । तैं तूं माझा सांगाती विठोबा ॥२॥

भलतैसें पडो भारी । नाम न टळों निर्धारी ।

पतिव्रता प्राणेश्वरी । भानुदास म्हणे अवधारी विठोबा ॥३॥

ओव्या ॥ ऐसा निश्चय करोन तेथें । कंठ जाहला सद्गदित ।

तों तयासि पावले पंढरीनाथ । ते ऐका निजभक्त भाविकहो ॥६९॥

सूळ रोविला होता जेथ । त्यासि पल्लवशाखा फुटल्या बहुत ।

पुष्पीं फळीं सुशोभित । आश्चर्य वाटत सकळांसी ॥१७०॥

मूळ वृक्ष झाला म्हणवून । रायासि सांगती सेवक जन ।

ऐसें ऐकतांचि वचन । नृपनंदन दचकला ॥७१॥

राजा अनुताप धरोनियां । सत्वर चालिला पाहावया ।

तों भानुदास नेत्र झांकोनियां । पंढरीराया आठवित ॥७२॥

ऐसें देखोनि नृपवर । घालीत साष्टांग नमस्कार ।

म्हणे तूं निधडा वैष्णवीर । मी नेणेंचि पामर मूढमती ॥७३॥

भानुदास पाहे उघडोनि नेत्र । तों सूळाचा वृक्ष जाहला थोर ।

म्हणे मज पावला रुक्मिणीवर । अघटित विचार हा झाला ॥७४॥

भानुदासासि धरोनि हातीं । राउळासि घेऊनी येती भूपती ।

तों म्लानमुख पांडुरंगमूर्ती । अश्रु वाहती नेत्रांतूनी ॥७५॥

ऐसें देखोनि नृपवर । घातला साष्टांग नमस्कार ।

हात जोडोनि देवासमोर । मधुरोत्तरें विनवितसे ॥७६॥

म्हणे मी अपराधी नाना । तुझ्या भक्ताची केली छळणा ।

रामरायाची ऐकूनी करुणा । पंढरीराणा काय वदे ॥७७॥

आतां माझें रुप आठवूनि अंतरीं । सुखें राहावें आपुले नगरीं ।

आम्हीं भानुदासाच्या बरोबरी । जातों पंढरीं पाहावया ॥७८॥

यावरी आग्रह करिसील जर । तरी अनर्थ येथें होईल थोर ।

ऐसें वदता शार्ङगधर । निवांत नृपवर राहिला ॥७९॥

भानुदास म्हणे रुक्मिणीकांत । कैसा उपाय करावा आतां ।

माझी तों नाहीं राजसत्ता । मी मेळवूनी बहुतां तुज नेऊं ॥१८०॥

ऐसी ऐकूनि वचनोक्ती । लाघव करीत रुक्मिणीपती ।

तत्काळ लहान जाहली मूर्ती । विस्मित चित्तीं नृपनाथ ॥८१॥

भानुदास संतोष पावूनि मना । संबळीत घातला पंढरीराणा ।

जय श्रीविठ्ठल बोलोनि वचना । रुक्मिणी रमणा उचलिलें ॥८२॥

संबळी आडोनि जगजेठी । भानुदासासी बोले गुजगोष्टी ।

आज परमानंदे भरिली सृष्टी । होतील भेटीं संतांच्या ॥८३॥

ऐशारीतीं क्रमितां पंथ । भानुदास आले पंढरीसि त्वरित ।

पद्मतीर्थीं वैष्णवभक्त । उतरे स्नानार्थ ते समयीं ॥८४॥

धोत्रें धुवोनि ते वेळीं । वाळूं घालीत सरोवरपाळी ।

संबळीत होते वनमाळी । ते थोर तत्काळीं वाढले ॥८५॥

वरील पूड मस्तकावरी । तळीचें पायीं जाहलें चुरी ।

भानुदास विस्मित अंतरीं । मग रुक्मिणीवर काय म्हणे ॥८६॥

संत-महंत गरुड पारीं । वाट पाहाती निरंतरीं ।

तयां जाऊनि सांग सत्वरीं । येतील सामोरी मज आतां ॥८७॥

ऐसें सांगतां जगज्जीवन । भानुदास संतोषला मनें ।

गरुडापारीं सत्वर येऊन । हास्यवदन बोलत ॥८८॥

पद्मतीर्थ विठ्ठलमूर्ती । घेऊनि आलों मी निश्चितीं ।

ऐसी ऐकतांचि वचनोक्ती । उल्हास चित्तीं सकळांच्या ॥८९॥

शिबिका घेउनि सत्वर । चालिले सकळ सामोरे ।

दिंडया पताकांचे भार । मंगळ तुरे वाजती ॥१९०॥

वैष्णव करिती हरिकिर्तन । गाती नाचती प्रीती करुन ।

क्षेत्रवासी सकळ जन । थोर लहान चालिले ॥९१॥

म्हणती भानुदासाचा उपकार । आम्ही फेडावा कोठवर ।

धन्य हा निधडा वैष्णववीर । सारंगधर आणिला ॥९२॥

सकळ मंडळीसहि निश्चिती । पद्मतीर्थीं चालत येती ।

दृष्टीसि देखूनि पांडुरंगमूर्ती । सप्रेम घालिती दंडवत ॥९३॥

भानुदासानें लावून हात । शिबिकेंत घातला पंढरीनाथ ।

जयजयकारे गर्जती भक्त । बुक्का उधळित निज हस्तें ॥९४॥

ऐसा मिरवत रुक्मिणीपती । चंद्रभागेसि तेव्हां आणिती ।

स्नान घालोनि सत्वरगती । देउळाप्रति मग येत ॥९५॥

सुदिन मुहूर्त तये दिनीं । मूर्ति स्थापिली सिंहासनीं ।

तंव भानुदासासि कैवल्यदानीं । वरदवाणी बोलत ॥९६॥

न फिटे तुझा उपकार । दृष्टीसि दाविलें पंढरपुर ।

मी तुझें वंशीं अवतार । घेईन साचार निश्चिती ॥९७॥

ऐसें वदतां जगदुद्धार । भक्त गर्जती जयजयकार ।

क्षेत्रवासी नारी नर । आनंद थोर त्यासि जाहला ॥९८॥

अवर्षणीं पडला जैसा घन । कां शरीरांत आला मरणीं प्राण ।

तैसा उत्सव मानोनि मनें । लोक संतर्पण करिती ॥९९॥

आपुल्या मतें नरनारी । साकरा वांटिती घरोघरीं ।

वैष्णव येऊनि गरुडपारीं । कीर्तन गजरीं डुल्लती ॥२००॥

यापरी भानुदास आख्यान । गातसे ऐका जनार्दन ।

संतमहंत ऐकोनि कीर्तन । तटस्थ होऊन राहिले ॥१॥

आपला पूर्वज भानुदास । त्याचें चरित्र गायिलें सुरस ।

नादब्रह्मचि आलें मुसें । कीर्तनीं घोष करिताती ॥२॥

मग उजळोनि मंगळ आरती । वोवाळिला श्रीरुक्मिणीपती ।

तेथें दासानुदास महिपती । खिरापती वांटितसे ॥३॥

स्वस्ति श्री भक्‍तलीलामृत ग्रंथ । श्रवणेंचि पुरती मनोरथ ।

प्रेमळ परिसोत भाविक भक्त । अष्टादशाध्याय रसाळ हा ॥२०४॥अध्याय।१८।अभंग।२।ओव्या॥२०४॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-09-03T21:37:25.9130000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

murderer

  • सा. खुनी 
  • सा. खुनी 
RANDOM WORD

Did you know?

मृत व्यक्तीच्या तेराव्याचा विधी काय असतो? त्या दिवसाचे महत्व काय?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.