TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|भक्त लीलामृत|

भक्त लीलामृत - अध्याय १७

महिपतिबोवांच्या वाचेला सिद्धी होती, म्हणूनच हा ग्रंथ जो भक्तिभावाने व एकाग्रतेने वाचील त्याला फलश्रुतीचा अनुभव खचितच येणार.


अध्याय १७

श्रीपांडुरंगाय नमः ॥

प्रेमळ श्रोता असलिया सादर । तेणें वक्तयासि उल्हास थोर ।

विकल्पसंशय राहोनि दूर । निघती उद्गार कथेचे ॥१॥

जैसा उगवतां वासरमणी । सरोवरीं विकासती कमळिणी ।

तेवीं श्रोतया सन्मुख होऊनी । प्रेम मनीं उचंबळे ॥२॥

नातरी ऐकता मेघगर्जना । मयूरें नृत्य करिती नाना ।

कां मातेसि सन्मुख देखोनि तान्हा । खेळतसे जाणा समोर ॥३॥

कां सन्मुख असतां मृडानीपती । नृत्यकळा दाखवितसे गणपती ।

कां विरंचि जनकास देखोनि प्रीती । गायन सरस्वती करितसे ॥४॥

तैसेंच तुम्हां संतांसमोर । मी सलगीनें बोलतों आर्ष उत्तर ।

यामाजी उणें अथवा पुरें । श्रीरुक्मिणीवर तो जाणे ॥५॥

मागिले अध्यायाच्या शेवटीं निश्चित । विप्रवेष धरोनि पंढरीनाथ ।

एकनाथाचें धरिलें ध्‍रुपद । सप्रेमभरित होऊनियां ॥६॥

ऐसीं बारा वर्षें लोटतां पूर्ण । तों पंढरीहूनि आला ब्राह्मण ।

त्याणें वोळखिला रुक्मिणीरमण । मग सगुणदर्शन त्यासि दीधलें ॥७॥

जनविजन ओळखती नयनीं । उपाधि वाढेल प्रतिष्ठानीं ।

यास्तव अदृश्य कैवल्यदानी । तेंच क्षणीं जाहले ॥८॥

एकदा उद्धव सद्गुरुभक्त । श्रीनाथासि स्वमुखें विनवित ।

कीं तुमच्या मुखें ऐकावें भागवत । उपजला हेत निजमनीं ॥९॥

देखोनि तयाची सप्रेम आर्ती । महापुराणासि प्रारंभ करिती ।

भाविक श्रोते श्रवणासि येती । संसार गुंती उरकोनिया ॥१०॥

भोळे भोळे नारीनर । स्त्रिया शूद्र उदमी इतर ।

गृहस्थ नामांकितही थोर । येती सादर ऐकावया ॥११॥

यथा पद्धति बैसोनि जवळ । पुराण ऐकती भक्‍तप्रेमळ ।

अर्थ करोनि सांगता प्रांजळ । संशय जाळ तुटे जेणें ॥१२॥

तों विप्र वेष धरोनि त्वरित । तेथें पातले पंढरीनाथ ।

एकनाथें देखोनि तयांतें । नमस्कारित सद्भावें ॥१३॥

म्हणती कोठूनि केलेंजी आगमन । काय तुमचें नामाभिधान ।

ऐसा नाथाचा ऐकोनि प्रश्न । तो जगज्जीवन काय वदे ॥१४॥

केशव माझें नामाभिधान । निस्पृह एकटा असे जाण ।

तुमच्या मुखें भागवत श्रवण । करावें म्हणोनि पातलों ॥१५॥

स्वमुखें आश्वासन द्याल जर । तरी येथेंचि राहेन निरंतर ।

तुझी सत्कीर्ती ऐकूनि थोर । आलों सत्वर या ठायां ॥१६॥

ऐकोनि म्हणती एकनाथ । आमुचाही ऐसाचि आहे हेत ।

कीं सर्वदा असावी तुमची संगत । तरी मनींचें आर्त पुरवावें ॥१७॥

मजला भासे ऐशा रीतीं । बहुरुपी हा वैकुंठपती ।

रुपें नटतसे नानारीतीं । परी लाघव श्रीपती कळों नेदी ॥१८॥

विप्रवेष करोनि सत्वरा । धृपद धरिलें वर्षें बारा ।

तोचि केशवरुपें पातला घरा । परी कोणाच्या अंतरा न चोजवें ॥१९॥

अभेद भक्‍ताचे निज संगतीं । काळ क्रमीतसे रुक्मिणीपती ।

भागवत श्रवणीं बहुत आर्ती । सन्मुख बैसती ऐकावया ॥२०॥

पद संधीं कांहीं राहतां अर्थ । आशंका घेऊनि मग पुसत ।

नाथ स्वमुखें संशय निवारित । रंग अद्भुत ये तेथें ॥२१॥

उद्धव सखा भाविक पूर्ण । सन्मुख बैसोनि करी श्रवण ।

हें मुख्य श्रोते दोघेजण । इतर जन सभोंवते ॥२२॥

क्षेत्रवासी जे श्रवणासि येती । तयांसि लागली श्रीविष्णुभक्ती ।

क्षमा दया शांति विरक्ती । देहीं वसती तयांच्या ॥२३॥

एकनाथाच्या वचनें करोनी । असत्य व्यवहार टाकिला त्याणीं ।

धर्म वासना धरिली मनीं । नामस्मरणीं प्रीत बहु ॥२४॥

जैसा मैलागिरीचा वृक्ष थोर । त्याज शेजारीं बाभुळ खैर ।

त्यांच्याही काष्टीं सुगंध संचरे । भिन्न भेद नुरे सर्वथा ॥२५॥

तेवीं सत्समागमाचेनि गुणें । अज्ञान दशेचें पालटें चिन्ह ।

तत्काळ होय सिद्धांत ज्ञान । अनुभवें करुन आपल्या ॥२६॥

जेवीं द्वापारयुगांत निश्चित । लीला विग्रही श्रीकृष्णनाथ ।

त्यासि उद्धव प्रिय बहुत । तोच योग येथें घडला असे ॥२७॥

नित्य नूतन प्रेमा निश्चिती । चढती वाढती या नांव भक्ती ।

श्रोतयांची वेधली वृत्ती । प्रपंच भ्रांति निरसली ॥२८॥

तृतीय प्रहरी नित्यनित्य । श्रवणासि भाविक लोक येत ।

दाटी होतसे वाडियांत । प्रेमा अद्भुत वाढला ॥२९॥

एकनाथाची स्थिती देखोनि । प्रेमळांसि संतोष वाटे मनीं ।

परी वैदिक पंडित विप्रांलागुनी । द्वेष निजमनीं उपजला ॥३०॥

रिकामटेंकडीस बैसोनि बहूत । स्वमुखें नाथासि अवघे निंदित ।

म्हणती दुकान मांडोनि क्षेत्रांत । भाविक समस्त भोंदिले ॥३१॥

वक्‍तृत्वें तरी नसेचि थोर । परी कीर्तनी जनाचें मोहीत अंतर ।

अक्षरें मेळवूनि वरिच्यावर । प्राकृत उत्तर बोलतसे ॥३२॥

आणिक पुराणें सोडूनि बहुत । निवडूनि काढिलें भागवत ।

त्याचा अर्थ प्रांजळ सांगत । तेणें वेधिसेंलें चित्त सर्वांचें ॥३३॥

भागवतधर्म ऐकोनि श्रवणीं । अवघेचि निष्काम जाहले मनीं ।

कामनिक व्रतें नाचरती कोणी । सिद्धांत ज्ञानी निमग्न ॥३४॥

आमुचे यजमान समस्त । प्रपंच उपजीविका चालवीत होते ।

तितुकेही मोहिले एकनाथें । ग्रंथ प्राकृत वाचोनी ॥३५॥

श्रीधरी टीका कोणी सत्वरी । नित्य वाचितो ज्ञानेश्वरी ।

भक्तीचा उत्कर्ष अर्थांतरीं । मधुरोत्तरी बोलतसे ॥३६॥

एकनाथाच्या ऐकूनि गोष्टी । स्वरुपीं मिळेल सकळ सृष्टी ।

मग काय करील परमेष्ठी । हे चिंता मोठी वाटतसे ॥३७॥

आम्ही वैदिक पंडित ब्राह्मण । चहूं शास्त्रीं अध्ययन ।

कोणी न पुसेचि आम्हां कारणें । वेधले जन एकनाथें ॥३८॥

याची विद्या तों केवळ प्राकृत । परी धनधान्य घरी येतसे बहुत ।

शतानुशत ब्राह्मण जेवित । परी उणें किंचित पडेना ॥३९॥

आम्हीं सर्व शास्त्रीं निपुण बहुत । परी बैसल्या न चले सत्य ।

यजमानाची खुशामत । करणें लागत सर्वदा ॥४०॥

लोक बोलती साचार । एकनाथ हा विष्णु अवतार ।

परी आम्हांसी वाटे दावेदार । कामनिक व्यवहार बुडविला ॥४१॥

आपले यजमान बहुत । संसार कृत्य चालवीत होते ।

नाथाची धरोनि संगत । प्राकृत ग्रंथ ऐकती ॥४२॥

ऐसे क्षेत्रवासी वैदिक पंडित । स्वमुखें नाथाची निंदा करित ।

म्हणती यानें सत्कर्म बुडवोनि समस्त । एक भक्तीपंथ स्थापिला ॥४३॥

इतर जनांची कायसी चर्चा । परी आम्हां भिक्षुक ब्राह्मणांच्या स्त्रिया ।

जाणोनि प्रपंच मिथ्या माया । श्रीनाथपायां लागती ॥४४॥

जैसें द्वापरीं कृष्णाकारणें । ऋषिपत्‍न्यांनीं नेलें अन्न ।

तैशाचि ह्या आम्हंसि चोरुन । जाती कीर्तन ऐकावया ॥४५॥

भागवतधर्म सांगतो त्यांतें । यास्तव यजमान निष्काम होत ।

कोणी नाचरती सकाम व्रतें । आमुची मिळकळत बुडविली ॥४६॥

क्षेत्रवासी ब्राह्मण सदा । यापरी समस्त जल्पती निंदा ।

परी चित्तीं आठवूनिया गोविंदा । सप्रेम स्वानंदा न घेती ॥४७॥

परी ब्रह्मनिष्ठ श्रीएकनाथ । ब्रह्म भावना धरोनि मनांत ।

ब्राह्मणांची सेवा करित । सप्रेम भावार्थ धरोनिया ॥४८॥

निंदिती अथवा वंदिती कोणी । परी जनार्दनरुप सर्वांसि मानीं ।

मानापमान योजितां जनीं । परी सुखदुःख न मानी तयाचें ॥४९॥

जनीं भरलासे जनार्दन । तोचि करवी निंदा स्तवन ।

ऐशा निश्चयें बोधले मन । वृत्ति संपूर्ण मुराल्या ॥५०॥

क्षेत्रवासी ब्राह्मण समस्त । नानापरीची छळणा करित ।

देखिली वस्तु तेचि मागत । परी न वंची नाथ तयांसी ॥५१॥

वस्त्र पात्र अपूर्व दिसत । ब्राह्मण मागतांचि उचलोनि देत ।

आगंतुक येतां तयासि सांगत । दाता एकनाथ येथें असे ॥५२॥

सहस्त्रावधी येतां अतिथी । तरी अन्न देऊनियां करितसे तृप्ती ।

तयासि सिद्धि अनुकूल असती । तरी सत्वर गतीं जा तेथें ॥५३॥

आपुले घरीं उदंड धन । परी कदा न करिती अन्नदान ।

दाखवोनि देती नाथाचें सदन । द्वेष बुद्धीनें सर्वदा ॥५४॥

तंव एके दिवशीं साचार । पर्जन्य लागला असे थोर ।

सात दिवस अहोरात्र । शिळंधार वर्षतसे ॥५५॥

मंदिरें भिजोनि सर्व गळती । कोरडी कोठे न दिसे क्षिती ।

इंधन न मिळेचि कोणाप्रती । पाकनिष्पत्ती न होय ॥५६॥

घरीं धन धान्य असोनि फार । परी इंधन न मिळे अणुमात्र ।

तों रात्र लोटतां दोन प्रहर । ब्राह्मण चार पातले ॥५७॥

ते अन्न इच्छिती पोटभर । यास्तव हिंडती घरोघर ।

तों सांगतीं गांवींचे द्विजवर । एक सत्वधीर येथें असे ॥५८॥

तयाचें नांव एकनाथ । दुरोनि मंदिर दाखवित ।

वाटसरु जाउनि तेथ । काय बोलत नाथासी ॥५९॥

आम्ही क्षुधातुर चौघेजण । आलो ऐकोनि नामाभिधान ।

तरी आतां करावें क्षुधाहरण । पाक करुन निज मंदिरीं ॥६०॥

ऐकूनि त्यांची वचनोक्‍ती । नाथासि कळवळा आला चित्तीं ।

मग गिरजाबाईसी आज्ञापिती । पाकनिष्पत्ती करावी ॥६१॥

ते म्हणे इंधन किंचितही नाहीं । मग नाथ उत्तर देतसे कायी ।

काष्ठें वेष्टित मंदिर सर्वही । उद्धवासि तिही आज्ञा केली ॥६२॥

एक खण उखळोनि सत्वर । किलचा काढोनि द्यावा फार ।

उद्धव देतसे प्रतिउत्तर । उशीर फार होईल कीं ॥६३॥

मग नाथें उकलोनि नवार । माच वेगातें फोडोनि सत्वर ।

इंधन निर्मिलें याप्रकारें । स्वयंपाक साचार सिद्ध झाला ॥६४॥

ब्राह्मणांसि स्नानाकारणें । पाणी तापोनि दिधलें उष्ण ।

शीत वाजतें म्हणवून । संगडी पेटवून ठेविली ॥६५॥

गिरिजाबाई त्याज कारणें । स्वहतें पात्रीं वाढीत अन्न ।

तृप्त जाहली यति ब्राह्मण । आशीर्वचन बोलती ॥६६॥

श्रीपांडुरंग कृपेनें निश्चिती । तुझी सुशीळ असो वृत्ती ।

मग मुखशुद्धि देऊनियां तीतीं । म्हणती आतां विश्रांती करावी ॥६७॥

ऐसें कांहीं दिवस लोटले । तों वडिलांचें श्राद्ध आलें ।

ब्राह्मण भोजनासि सांगितले । पाक करविला निज मंदिरीं ॥६८॥

दिवस येताचि दीड प्रहर । स्नानासि पाठविले द्विजवर ।

स्वयंपाक सिद्ध झाला पर । तयांसि उशीर लागला ॥६९॥

नित्यनेम सारोनि साचा । एकनाथ मार्ग लक्षिती त्यांचा ।

तों हेत झाला तिहीं देवांचा । म्हणती सद्भाव याचा पहावा ॥७०॥

ब्रह्मा विष्णु महेश्वर । होऊनि आले मंगल फकीर ।

जमाल दाढी आरक्त नेत्र । चरणीं तोडर गारमणी ॥७१॥

हातीं तसबीं घेऊनि तिघे । चर्मे वेष्टिलें सर्वांग ।

मस्तकीं जटाभार सोंग । दाखवोनि मग काय म्हणती ॥७२॥

एकनाथासि बोलती वचन । आम्हीं क्षुधित तिघेजण ।

पोट भरोनि इच्छितों अन्न । इतुकें वचन बोलिले ॥७३॥

श्रीनाथें शब्द ऐकोनि श्रवणीं । अवश्य म्हणती तये क्षणीं ।

अन्न निपजलें होतें सदनीं । तें पात्रीं वाढोनी आणिलें ॥७४॥

आपण सन्निध बैसोनि जाण । मलंगासि घातलें भोजन ।

करशुद्धि होतांचि त्याज कारणें । मग विडे आणूनि दीधले ॥७५॥

सर्व भूतीं भगवद्भाव प्रीती । निश्चय कळला तयां प्रती ।

मग तिन्ही देव प्रगट होती । दर्शन देती एकनाथा ॥७६॥

दृष्टीसि देखोनि सगुण मूर्ती । म्हणे सनाथ केलें मज प्रती ।

मलंग वेष धरोनि पुढती । फकीर निघती तेथूनियां ॥७७॥

तों स्नानें करोनि धरामर । वाडियांत पातले सत्वर ।

तयासि देखोनि फकीर । तृप्तीचे ढेकर देताती ॥७८॥

यवन भाषे करोनि जाण । नाथासि देती आशीर्वचन ।

आम्हांसि पोटभर घातलें अन्न । ईश्वर कल्याण करील तुझे ॥७९॥

इतुकें बोलोनियां उत्तर । बाहेर गेले मलंग फकीर ।

ब्राह्मण बोलती परस्परें । वर्णसंकर माजला ॥८०॥

एकनाथासि बोलती वचन । आजि तुझ्या वडिलांचे श्राद्ध जाण ।

आम्हां आधीं अनसुट अन्न । यवनांसि भोजन घातलें ॥८१॥

तंव एक म्हणती द्विजवर । यांच्या वडिलांचे सकृत फार ।

यास्तव मध्यान्ही आले । फकीर क्षुधातुर होऊनियां ॥८२॥

श्राद्ध तो सांग जाहलें पाहीं । आता आपुलें काम येथें नाहीं ।

ऐसें बोलोनि ते समयीं । परतोनि सर्वही चालिले ॥८३॥

एकनाथ पुढें होऊनि सत्वर । तयांसि घालिती नमस्कार ।

म्हणे ते क्षुधातुर होते फकीर । यास्तव साचार जेवविले ॥८४॥

आणिक उदक अनसुट आणोनी । दुसरा स्वयंपाक करविला सदनीं ।

तरी अपराध क्षमा करोनि । श्राद्ध स्वामींनी करावें ॥८५॥

ऐसी ग्लांती करोनि फार । प्रार्थितसे वारंवार ।

परी ते नायकतीच द्विजवर । म्हणती भ्रष्टकार तूं करिसी ॥८६॥

मग धर्माधिकारी क्षेत्रवासी । जावोनि वृत्तांत सांगती त्यासी ।

कीं आधीं न करितां श्राद्धासी । त्याणें फकिरासी जेवविले ॥८७॥

तेव्हां धर्माधिकारी येतसे सत्वर । सवें ब्राह्मण थोर थोर ।

तो उपाध्याय नाथासि बोले उत्तर । हे आले बहिष्कार टाकावया ॥८८॥

तो विप्र बोलती नाथा कारणें । आजि तुझ्या वडिलांचीं तीथ जाण ।

ते काय जातीचे मुसलमान । यास्तव यवन जेवविले ॥८९॥

ऐसें नाना दुरुत्तर । बोलतां तेव्हां धरामर ।

परी श्रीनाथ शांतीचा पयोब्धि थोर । राग अणुमात्र नयेची ॥९०॥

जव निंदेचे येतां लोट । शांति सागरी भरीतसे घोंट ।

काम क्रोधाची मोडली वाट । करणीं अचाट निरुपम ॥९१॥

जनार्दन स्वरुप मानोनि विप्र । घातला साष्टांग नमस्कार ।

म्हणे कृपा करोनि नाथावर । श्राद्ध सत्वर करा स्वामी ॥९२॥

धर्माधिकारीं बोलती उत्तर । तुझें सुकृत दिसतें फार ।

आतां स्वर्गीचे येऊनि । पितर भोजन साचार करितील ॥९३॥

श्रीनाथ म्हणती नवल रोकडे । तुमचें वचन खालीं न पडे ।

अघटित गोष्टी तेहीं घटे । नव्हे सांकडे सर्वथा ॥९४॥

स्वामीच्या वचनें करोनि निश्चित । स्वाहा स्वधाकार जै होत ।

तेणेचि देव होतीं तृप्त । इंद्रासहित महायागीं ॥९५॥

विप्रवचनाचा नवलाव । पाषाणमूर्तीत प्रगटे देव ।

श्रीवत्स हृदयीं धरी माधव । तेथें रंक मानव ते किती ॥९६॥

यावरी म्हणती धरामर । श्रपणिका लावूं नको फार ।

येथें साक्षात न येतां पितर । तरी वाळीत आम्हीं घालूं ॥९७॥

ऐसें बोलोनि तये क्षणीं । तीन पाट मांडिले धरणीं ।

आगतनाथ बोलतां वाणी । तों पितर वरोनी उतरले ॥९८॥

परम तेजस्वी देदीप्यमान मूर्ती । ब्रह्मसूत्रें कंठीं विराजती ।

सुवर्ण पवित्रें हातीं असती । दृष्टीसीं पाहती धरामर ॥९९॥

पितर येऊनि बैसले आसनीं । वेदघोष मांडिला तये क्षणीं ।

हें सकळ ब्राह्मण देखोनि नयनीं । आश्चर्य मनीं ते करिती ॥१००॥

नाथाचें आश्चर्य जाण । लज्जा उत्पन्न जाहली ब्राह्मणां ।

मग खालीं करोनियां माना । घातल्या घोणा सकळिकीं ॥१॥

मग धर्माधिकारी त्याजसहित । मौनेंचि विप्र उठोनि जात ।

आंवतिले ब्राह्मण सोवळ्यांत होते । तितुकेचि तेथें राहिले ॥२॥

श्राद्धसंकल्प यथास्थित । सांगोनि जेविले पितरांसहित ।

विडेदक्षिणा घेऊनि त्वरित । पितर जात स्वर्गपंथा ॥३॥

ऐसें कौतुक देखोनि नयनीं । परम विस्मित जाहले मनीं ।

मग धर्माधिकार्‍यापासीं येऊनी । मागील करणी सांगीतली ॥४॥

म्हणती पितर जेवूनि आम्हां देखत । स्वर्गासि गेले ऊर्ध्वपंथे ।

धर्माधिकारी जाहले लज्जित । म्हणती व्यर्थ जीवित आपुलें ॥५॥

छळणेचा प्रकार केला फार । परी एकनाथासि साह्य ईश्वर ।

अपयश आलें आम्हांवर । कैसा विचार करावा ॥६॥

दुर्वासें अंबरीष करितां कष्टी । तों चक्र लागलें त्याचे पाठीं ।

तैसीच आजिची चरित्र राहटी । लज्जा मोठी वाटतसे ॥७॥

ऐसें ब्राह्मण ते समयीं । परस्परें बोलती पाहीं ।

इकडे एकनाथाचे जीवीं । हर्ष शोक कांहीं उपजेना ॥८॥

ब्राह्मणीं बहुत केली छळणा । याचा खेद न करीच मना ।

स्वर्गस्थ पितर आले भोजना । हे आश्चर्य परिपूर्ण नाठवे ॥९॥

जनार्दनचि भरिला जनीं । ऐसा निश्चय बाणला मनीं ।

निंदास्तुती ऐकतां कानीं । समान मानी दोन्हीं तें ॥११०॥

तृतीय प्रहरीं पुराण श्रवण । रात्रीं होतसे हरिकीर्तन ।

पैठणींचे भाविक जन । वेधलें मन तयांचें ॥११॥

नित्य दिवस आणि यामिनी । यात्रा भरतसे याचें सदनीं ।

ब्राह्मण ऐश्वर्य देखोनी । जळती मनीं सर्वदा ॥१२॥

म्हणती एकनाथाचें ऐकूनि कीर्तन । पैठणींचे वेधले जन ।

सकळ करिती श्रीराम भजन । वैष्णव संपूर्ण लोक झाले ॥१३॥

काम निकव्रतें कोणी ना-चरती । उपजीविकेची बुडाली प्राप्ती ।

भागवत धर्मे लोक वर्तती । ऐसें बोलती परस्परें ॥१४॥

चंद्राचा प्रकाश पडतां बरा । देखोनि संताप वाटे तस्करां ।

तेंवीं नाथाचा ऐश्वर्य पसारा । धरामरां तेविं झालें ॥१५॥

उणें पाहतां दिवस यामिनीं । तों एक क्षुद्र देखिलें त्यांणीं ।

एक कृष्णदास ब्राह्मण तें ठिकाणीं । त्याणें भवानी उपासिली ॥१६॥

अनुष्ठान देखोनियां तीव्र । देवी देतसे साक्षात्कार ।

मग कवित्वशक्तीचा मागोनि वर । ग्रंथ थोर आरंभीला ॥१७॥

युद्धकांड जें रामायण । त्यावरी केलें प्राकृत लेखन ।

दृष्टांत रसिक बोलणें । देखोनि ब्राह्मण तोषिले ॥१८॥

म्हणती एकनाथ कविता करितो फार । परी त्याचीं सावडीं आर्ष उत्तरें ।

स्त्रिया शूद्र भाविक इतर । बोलणें सरे त्यापासी ॥१९॥

शब्द बोलोनि ऐशा रीतीं । नाथा समीप येऊनि बैसती ।

मग कृष्णदासें लोळ्याची करिती स्तुती । कैशा रीतीं ते ऐका ॥२०॥

म्हणती एकनाथा ऐक वचन । कवित्व करिती उदंड जन ।

परी कृष्णदासें मांडिलें रामायण । रसिक बोलणें तें दिसे ॥२१॥

तयासि प्रसन्न असे देवी। कडसणी वांचोनि नसे ओवी ।

भूतभविष्यीं ऐसा कवी । होणेंचि नाहीं सर्वथा ॥२२॥

ऐकोनि कृष्णदासाची स्तुती । नाथासि आल्हाद वाटला चित्तीं ।

म्हणती ईश्वराच्या असंख्य विभूती । पार निश्चितीं कळेना ॥२३॥

ब्राह्मणीं उपक्रम केला खरा । परी द्वेषभाव नयेचि अंतरा ।

विस्मयो जाहला धरामरां । मग आपुल्या घरां ते गेले ॥२४॥

असो इकडे अनुसंधान । कृणदास लिहीत रामायण ।

युद्धकांड संपूर्ण न होताचि जाण । तों दृष्टांत देवीनें दाखविला ॥२५॥

उदईक तृतीय प्रहरीं निश्चित । तुझा देहांत होईल सत्य ।

सावध असावें मनांत । ऐसें सांगत भवानी ॥२६॥

मग पावोनि जागृत अवस्था । परम उद्वेग वाटला चित्ता ।

म्हणे ग्रंथ नाहीं झाला पुरता । तरी आतां कैसें करावें ॥२७॥

मग लिहिला ग्रंथ बरोबरी । घेऊनि पातलें एकनाथाचें घरीं ।

श्रीनाथे देखोनि नेत्रद्वारीं । उठोनि सामोरी येत पुढें ॥२८॥

कृष्णदासें धरोनि विनीतता । चरणकमळीं ठेविला माथां।

आसनीं बैसवूनि तत्त्वतां । म्हणे कृपा समर्था आजि केली॥२९॥

कृष्णदासें प्रीती करुन । सांगितलें आद्यंत वर्तमान ।

म्हणे उदईक आमुच्या देहासि मरण । तें न चुकेचि जाण सर्वथा ॥१३०॥

युद्धकांड रामायण । त्या वरी प्राकृत केलें टिपण ।

कांहीं शेष राहिलें जाण । ते आपण संपूर्ण करावें ॥३१॥

ऐसें बोलोनि वाडेकोडे । पुस्तक ठेविलें तयापुढें ।

श्रीनाथें चित्तीं धरोनि चाड । निज निवाडें लक्षिती ॥३२॥

एक अध्याय तेव्हां वाचोनि । परम संतोष पावलें मनीं ।

म्हणती या शब्दाचीं पुरवणीं । नव्हे आमुचेनि सर्वथा ॥३३॥

तुम्हीं ग्रंथ आरंभिला बरा । हा आपुल्याच मुखें समाप्त करा ।

कृष्णदास म्हणती त्या अवसरा । काळाचा दरारा उदईक ॥३४॥

यावरी श्रीनाथ पुसती त्यास । ग्रंथासि लागती किती दिवस ।

तोवरी काळ तुम्हां संतांस । न करी स्पर्श सर्वथा ॥३५॥

ऐकोनि नाथाच्या वचनास । चित्तीं वाटला विश्वास ।

म्हणे येथेंचि बैसतां रात्रंदिवस । ग्रंथ सिद्धीस तरी जाय ॥३६॥

एकनाथ म्हणती त्या अवसरा । तुम्हीं जावे आपुल्या घरां ।

कांहीं काळाचा येतां वारा । भेटी सत्वरा आम्हीं येऊं ॥३७॥

ऐसें ऐकूनिया उत्तर । चित्तीं संतोष वाटला फार ।

मग सद्भावें करोनिया नमस्कार । निज मंदिरीं पावलें ॥३८॥

श्रीनाथें दीधलें आश्वासन । तें स्वमुखें सांगे लोकांकारणें ।

एक रात्र लोटतांचि पूर्ण । तों उदयासि दिनकर पावला ॥३९॥

मग कृष्णदासे करोनि स्नान । नित्य नेम सारिला पूर्ण ।

अंत समय येतांचि त्वरेनें । होताति प्राण कासाविस ॥१४०॥

ते समयीं येऊनि श्रीनाथ । कृष्णदासासि आश्वासित ।

आंगावरुनि फिरविला हात । मग आज्ञा करीत काळासी ॥४१॥

आजिपासून अकरा दिवस । याच्या देहासि न करीं स्पर्श ।

ऐकोनि ऐसिया वचनास । आश्चर्य लोकांस वाटलें ॥४२॥

नाथाच्या वचनासि देऊनि मान । काळ फिरोन गेला त्वरेनें ।

कृष्णदास तेव्हां सावध होऊनि । लिहित रामायण बैसले ॥४३॥

ऐसी अघटित देखोनि करणी । लोक विस्मित जाहले मनीं ।

श्रेष्ठ ब्राह्मण प्रतिष्ठानीं । वार्ता त्यांनीं ऐकिली ॥४४॥

मग परस्परें बोलती उत्तर । अकरावे दिवशीं कृष्णदास मरे ।

तरी उत्तर मानूं खरें । नाहीं तरीं हें मिथ्या ॥४५॥

ऐसें म्हणोनि दुर्मती । चित्तीं क्षुद्र सर्वदा लक्षिती ।

तों दहावे दिवशीं निश्चिती । ग्रंथ समाप्त पावला ॥४६॥

युद्धाकांड समाप्त होतांचि पूर्ण । केलें ब्राह्मण संतर्पण ।

सरस्वतीचे करोनि पूजन । वर्णी महिमान नाथाचें ॥४७॥

अकरावे दिवशीं करोनि स्नान । श्रीकृष्णदासें नित्य नेम सारिला पूर्ण ।

तों प्रयाण समय जाणोन । केलें आगमन श्रीनाथें ॥४८॥

बुका सुमनें पुष्पहार । पूजोनि केला नमस्कार ।

कष्ट न होताचि अणुमात्र । कृष्णदास परत्र पावले ॥४९॥

ब्राह्मण बोलती परस्परें । आम्हीं लोळ्यासि वर्णिलें फार ।

परी शेवटीं अपयश आलें खरें । कैसा विचार करावा ॥१५०॥

जों जों अपाय योजिता मनीं । तों त्याची सत्कीर्ति प्रगटे जनीं ।

अघटित नाथाची करणी । द्वेष म्हणवोनी चालविती ॥५१॥

एक बोलती परस्परें त्याचें जन्मांतर असे थोर । यास्तव साह्य होऊनि ईश्वर ।

सत्कीर्ति फार वाढविली ॥५२॥

भोळा भाविके पडती पायां । परी आम्हांसि नावडे त्याची क्रिया ।

ऐसी वैष्णवी योगमाया । उमज तयां पडों नेदी ॥५३॥

तो करनाटक प्रांतीं साचार । धनवंत गृहस्थ सावकार ।

श्रीपांडुरंग भक्ती असे तत्पर । धर्मिष्ठ उदार नामांकित पैं ॥५४॥

त्याणें चित्तीं धरोनि आर्ती । धातूची निर्मिली विठ्ठलमूर्ती ।

ठाव मान सुहास्य आकृती । देखोनि विश्रांती होय जीवीं ॥५५॥

समचरण कटिकर । सुप्रसन्न मनोहर ।

जो पुंडलीकवरद रुक्मिणीवर । दावी चरित्र काय तेव्हां ॥५६॥

प्राणप्रतिष्ठा ब्राह्मणभोजन । व्हावया लागीं गृहस्थानें ।

सर्व साहित्य करुन । सुमुहूर्त सुदिन पाहिला ॥५७॥

रात्रीं निद्रित होतांचि पूर्ण । तों दृष्टांती सांगत जगज्जीवन ।

गंगातीरीं क्षेत्र प्रतिष्ठान । तेथें एक जनार्दन राहतसे ॥५८॥

भक्तिज्ञान वैराग्यलक्षण । हें त्यांचें आंगीं बाणले लेणें ।

तुवां मूर्ति निर्मिली सगुण । ते स्थळीं नेऊन हे द्यावी ॥५९॥

आज्ञा नायकोनि साचार । येथें स्थापना करिसील जर ।

तरी उपद्रव पावसील फार । भवरोग दुस्तर निरसेना ॥१६०॥

ऐसें स्वप्न देखतां रातीं । चटपट लागली बहु चित्तीं ।

निद्रा न लागे तयाप्रती । तो उदया गभस्ती पावला ॥६१॥

मग पंडित ब्राह्मण साधुसंत । तयांपाशी दृष्टांत सांगत ।

सर्वज्ञ अर्थ ध्यानासि आणित । संशय पडत मग तेव्हां ॥६२॥

पुराणिक उपाध्ये देत उत्तर । आणिक दोन दिवस धरावा धीर ।

दुसरा दृष्टांत जाहला जर । तरी मूर्ति सत्वर तेथें न्यावी ॥६३॥

ऐसें सर्वज्ञ सांगतांचि पूर्ण । मान्य केलें गृहस्थान ।

तीन दिवस ऐसेचि । स्वप्न देखिलें तेणें निश्चित ॥६४॥

मग पांडुरंग मूर्ति घेऊन । प्रतिष्ठानासि आला ब्राह्मण ।

गंगातीरीं स्नानालागुन । उतरले आपण ते वेळीं ॥६५॥

वस्त्रें भुषणें आंगावर । अश्व मनुष्यें असती फार ।

देखोनि क्षेत्रवासी द्विजवर । आल्हाद थोर पावले ॥६६॥

आमुचा यजमान असेल निश्चिती । यास्तव वह्या घेऊनि येती ।

तुमचें उपाध्ये कोण म्हणती । मग गृहस्थ त्याप्रती काय बोले ॥६७॥

ये स्थळीं एकाजनार्दन । वैष्णवभक्त असे कोण ।

देवे आम्हांसि सांगितलें स्वप्न । मग भेटीलागोन पातलों ॥६८॥

ऐसी ऐकोनिया गोष्टी । परमचिंता उद्भवें पोटीं ।

म्हणतीं एकनाथें मोहिली सृष्टी । होताति कष्टी यास्तव ॥६९॥

गावींच्या लोकांसि घातलें मोहन । बाहेरल्यांसि दाखवितो स्वप्न ।

मग हस्तासि येईल दक्षिणा धन । तैसेंचि वचन बोलती ॥१७०॥

तुम्हांसि नाथाच्या भेटीची आर्ती । तरी तूं आमचा यजमान निश्चिती ।

स्नानाकरितां प्रयोग सांगती । आशावंत चित्ती म्हणोनियां ॥७१॥

गृहस्थ देखोनि धनवंत । लुडबुड करिती सभोंवतें ।

कांहीं दक्षिणा देऊनि त्यातें । मग गांवांत तो प्रवेशला ॥७२॥

लोकांसि ठिकाण पुसोनि सत्वरीं । पातला गृहस्थ त्याचें घरीं ।

तों श्रीनाथ बैसले आसनावरी । उद्धव समोरी पै असे ॥७३॥

सद्भावें साष्टांग नमस्कार । घातला तेव्हां प्रेमादरें ।

एकनाथ उठोनि सत्वर । भेटले साचार तयासि ॥७४॥

कोठोनि झालें जी आगमन । साकल्य सांगिजे वर्तमान ।

कोणे देशीं ठावठिकाण । तरी ते निवेदन करावें ॥७५॥

गृहस्थ बोले स्वामीप्रती । आम्हीं निर्मिली श्रीविठ्ठलमूर्ती ।

प्राणप्रतिष्ठा करावी निगुती । तों स्वप्न रातीं देखिलें ॥७६॥

प्रतिष्ठान क्षेत्रामाजी जाण । राहतसे एकाजनार्दन ।

ते स्थळी मूर्ति द्यावी नेऊन । देखिलें स्वप्न तीन दिवस ॥७७॥

यास्तव आर्त धरोनि पोटीं । येथें पातलों स्वामीचे भेटीं ।

पदरीं पुण्याच्या होत्या गांठीं । घडोनि शेवटीं तें आलें ॥७८॥

गृहस्थें बोलोनि ऐशा रीतीं । पुढें ठेविली पांडुरंग मूर्ती ।

सहास्य वदन सौम्याकृती । देखतां विश्रांति पावला ॥७९॥

एकनाथमूर्ती उचलोनी । हृदयीं धरिली तेच क्षणीं ।

म्हणे विश्वचालक कैवल्यदानी । अघटित करणीं हें तुझी ॥१८०॥

मग उद्धवें पाहूनी मूर्तीचें ध्यान । चित्तीं वाटलें समाधान ।

नाथ आज्ञापित त्याजकारणें । साहित्यासी लागणें सत्वर ॥८१॥

ज्योतिषी बोलावूनी त्वरित । प्राणप्रतिष्ठेसि नेमिला मुहूर्त ।

उद्धव निजांगें साहित्य करित । क्षेत्रांत मात जाणवली ॥८२॥

क्षेत्रवासी लोक बोलती । श्रीनाथाची देखोनि भक्ती ।

कर्नाटक देशांतून निश्चिती । विठ्ठल मूर्ती पातली ॥८३॥

तृतीय प्रहरीं पुराण श्रवण । रात्रीं होतसे हरिकीर्तन ।

गृहस्थ ऐकोनि निजप्रीतीनें । समाधान पावला ॥८४॥

म्हणे याच्या वक्‍तृत्वें निश्चित । वेधूनि गेलें सर्व चित्त ।

हाचि पांडुरंग साक्षात । विश्वोद्धारार्थ अवतरला ॥८५॥

साहित्य जाहलिया सकळिक । सुदिन सुमुहूर्त उदईक ।

प्रहर रात्र उरली एक । तों समुदायासि पाक करविला ॥८६॥

सुगरणी सुवासिनी भाविक । त्याचि निजांगें करिती पाक ।

नानापरीचे पदार्थ अनेक । निर्मिले देख ते समयीं ॥८७॥

प्रातःकाळ होतांचि जाण । मांडिलें मूर्तीचें अर्चन ।

वैदिक उपाध्ये येऊन । विधिविधान सांग करिती ॥८८॥

पंचामृतें न्हाणूनि मूर्ती । प्राणप्रतिष्ठा मंत्र बोलती ।

अभिषेक करोनि यथास्थिती । वस्त्रें लेवविती भरजरी ॥८९॥

मुक्ताफळें रत्‍नें माणिक । यांचें अळंकार घातलें देख ।

पुष्पें सुमनें तुळसी अनेक। जगन्नायक पूजिला ॥१९०॥

धूप दीप पंचारती । मंगळ वाद्यें द्वारीं वाजती ।

नाम घोषें वैष्णव गर्जती । मंगळ आरती मांडिली ॥९१॥

घृत पक्कें आणि मिष्टान्नें । नैवेद्य दाखविला निजप्रीतीनें ।

वेदोक्त मंत्रें करुन । केलीं अर्पण पुष्पांजळी ॥९२॥

मग एकनाथें नवनीताचा गोळा । आपुल्या तळहातावरी घेतला ।

श्रीमूर्तीच्या मुखासि लाविला । म्हणे भक्षी विठ्ठला ये समयीं ॥९३॥

तुवां कृष्णाअवतारीं साचार । लोणी चोरुनी भक्षीले फार ।

तें देखावया आमुचे नेत्र । क्षुधातुर ये समयीं ॥९४॥

अघटित कौतुक दाखवसील जर । तरी ये स्थळीं महिमा वाढेल फार ।

ऐकूनि एकनाथाचें उत्तर । मूर्ति सत्वर हांसिली ॥९५॥

जिव्हां बाहेर काढोनि त्वरित । हातिचें चाटिले नवनीत ।

दृष्टीसी पाहतां वैष्णवभक्‍त । जयजयकार बहुत ते करिती ॥९६॥

मग प्रदक्षिणा करोनि निश्चितीं । साष्टांग नमस्कार घातलें प्रीतीं ।

तों दोन प्रहर येतां गभस्ती । ब्राह्मणपंक्‍ती बैसल्या ॥९७॥

तयांचें पूजन यथास्थित । श्रीनाथ निजांगें पाय धूत ।

चंदनादिक उपचार करोनि समस्त । धूप दीप दाखवित ब्राह्मणां ॥९८॥

नानापरींचीं मिष्टान्नें सत्वरीं । समसमान वाढिली पात्रीं ।

भोक्‍ता जनार्दन सर्वांतरी । संकल्प निर्धारी सोडिला ॥९९॥

यापरी क्षेत्रवासी ब्राह्मण । तृप्त जाहले सकळ जन ।

विडे दक्षिणा सकळ घेऊन । समाधान पावले ॥२००॥

गृहस्थें उत्सव पाहोनि बरा । संतोष जाहला त्याच्या अंतरां ।

म्हणे श्रीनाथ येतील आपुल्या घरां । ते युक्‍ती सत्वरा योजित ॥१॥

मग नाथासि प्रणाम करोनि । स्वमुखें बोले तये क्षणीं ।

आतां आम्ही स्वदेशा जाऊनी । निर्मितों रुक्मिणी मूर्ती सुंदर ॥२॥

स्वामींनीं सहपरिवारें करुनि जाणा । श्रीपांडुरंगाचें लावावे लग्ना ।

ऐसी करितांचि प्रार्थना । नाथाच्या मना संतोष ॥३॥

उद्धवासि पुसोनि आपण । तयाचें वचन केलें मान्य ।

गृहस्थें बहुत अर्पूनि धन । आज्ञा मागोन तो गेला ॥४॥

मग मंदिरां जाऊनि सत्वर गती । निर्मिली श्रीरुक्मिणीची मूर्ती ।

सर्व साहित्य करोनि प्रीतीं । लग्नतिथी नेमिली ॥५॥

कुंकुममंडित पत्रिका लेहुनी । श्रीनाथासि धाडिली पैठणीं ।

कीं नोवरा वरमाय वर्‍हाडी घेउनी । यावें स्वामींनीं सत्वर ॥६॥

यांसही अगोदर सूचना होती । सर्व साहित्यें केलीं आयतीं ।

मग आंधळीं पांगळीं दुबळीं असती । लग्नासि त्यांप्रती प्रार्थिलें ॥७॥

तयांसि देउनि नूतन वस्त्रें । प्रार्थूनि घेतले बरोबर ।

मंगळ वाद्यें होताति गजर । वर्‍हाड सत्वर चालिलें ॥८॥

शिबिकेंत नोवरा विठ्ठलमूर्ती ।गिरिजाबाई बैसली रथीं ।

अश्ववहनीं वरकड असती । यश वर्णितीं नाथाचें ॥९॥

बोल बोलती गांवींचे नारीनर । देवभक्‍ताचा जाहला पुत्र ।

आतां नोवरा होऊनि साचार । जातसे दूर लग्नासि ॥२१०॥

असो यापरी एकनाथ । स्वइच्छेनें क्रमीत पंथ ।

मार्गीचे लोक दर्शनासि येत । महिमा अद्भुत देखोनी ॥११॥

गृहस्थाच्या गांवाबाहेर । वर्‍हाड येऊनि उतरलें समग्र ।

तयासि कळतां समाचार । सामोरा सत्वर येत पुढें ॥१२॥

नगरवासी लोक समस्त । घेऊनि सत्वर भेटीस येत ।

श्रीनाथचरणीं भावार्थ । मस्तक ठेवित निजप्रीतीं ॥१३॥

उद्धवासहित सर्व लोकां । वर्‍हाडी भेटती एकमेकां ।

वस्त्रें भूषणें वरासि देखा । लेववितां हरिखा मानितसे ॥१४॥

उपाध्यासि वस्त्रें देऊनि प्रीतीं । मग पूजिली श्रीपांडुरंगमूर्ती ।

संभ्रमेसि मिरवत निश्चिती । जानवशाप्रती ते नेले ॥१५॥

देवक प्रतिष्ठा ब्राह्मण-भोजन । विठ्ठल-रुक्मिणींचें होतसे लग्न ।

अंतःपट धरोनि ब्राह्मण । सावधान म्हणताती ॥१६॥

ओं पुण्याह म्हणतां सत्वर । मंगळ वाद्यांचा लागला गजर ।

भक्त गर्जती जयजयकार । सोहळा थोर ते दिवसीं ॥१७॥

वरमायेचा मान पाहीं । तो सर्व घेतसे गिरिजाबायी ।

मग गृहस्थें माथा ठेवूनि पायीं । प्रार्थना कायी करितसे ॥१८॥

आपुलें मुखींचें कीर्तन । आतां धनवरी करावें श्रवण ।

श्रीनाथें गोष्ट केली मान्य । साहित्य संपूर्ण असे कीं ॥१९॥

टाळ विणा मृदंग घोष । नादब्रह्मचि आलें मुसे ।

कीर्तनीं वोळंगला प्रेमरस । वेधलें मानस श्रोतयांचें ॥२२०॥

सगुण चरित्रें निजप्रीतीनें । गावोनि लावीत अनुसंधान ।

वेळोवेळां नामस्मरण । निजप्रीतीनें करवित ॥२१॥

एक मास राहोनि निश्चिती । सकळासि लाविली विष्णुभक्ती ।

मग आज्ञा मागोनि गृहस्थाप्रती । स्वदेशा जाती सत्वर ॥२२॥

गृहस्थ होऊनि संतोष युक्‍त । वरासि आंदण दीधलें बहुत ।

वर्‍हाडियांसि वस्त्रें वांटित । खर्च बहुत तो केला ॥२३॥

यापरी चरित्र करोनि जाणा । श्रीनाथ आले प्रतिष्ठाना ।

क्षेत्रवासी देखोनि नयना । सद्भावें चरणा लागती ॥२४॥

रात्रि समय होतांचि निश्चिती । मिरवत नेला रुक्मिणीपती ।

तेथें दासानुदास महीपती । सद्गुणकीर्ती वर्णीतसे ॥२५॥

स्वस्ति श्रीभक्‍तलीलामृतग्रंथ । श्रवणेंचि पुरती मनोरथ ।

प्रेमळ परिसोत भाविक भक्‍त । सप्तदशाध्याय रसाळ हा ॥२२६॥ अध्याय १७॥ओव्या॥२२६॥६॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-09-03T21:37:25.8370000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

heading bond

  • दर्शनी बंध 
RANDOM WORD

Did you know?

हिंदू धर्मात ३३ कोटी देवता आहेत काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.