TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|भक्त लीलामृत|

भक्त लीलामृत - अध्याय १४

महिपतिबोवांच्या वाचेला सिद्धी होती, म्हणूनच हा ग्रंथ जो भक्तिभावाने व एकाग्रतेने वाचील त्याला फलश्रुतीचा अनुभव खचितच येणार.


अध्याय १४

श्रीगणेशाय नमः ॥

भगवत्प्राप्ति व्हावया कारण । ऐसें इच्छिती साधक जन ।

ऐसें श्रेष्ठ कोणतें साधन । तरी सत्संगत तेणें धरावी ॥१॥

लहान थोर सकळ तीर्थे । पुराण प्रसिद्ध नामांकित ।

तीं संतापासीं अवघीं राहत । पर्वकाळ समवेत सर्वदा ॥२॥

योग यज्ञव्रत उद्यापन । कलियुगीं न होय साधन ।

न करवे महाविष्णूचें ध्यान । चंचळ मन हें आवरेना ॥३॥

भवसिंधु तरावया स्वभावें । नामनौका करोनि ठेविली देवें ।

आणिक श्रेष्ठ नसेचि उपाय । सज्ञान वैष्णव जाणती ॥४॥

नामें करोनि परमपद प्राप्ती । ऐसें श्रीकृष्ण बोलिले भागवतीं ।

श्रुतीचें वाक्य विष्णुसूक्तीं । ऐसें निश्चितीं यापरी ॥५॥

नामीं विश्वास बैसावया कारणें । ऐसी इच्छा वाटली मनें ।

तरी सत्संगति धरावी तेणें । मग बोधतसे मन सहजची ॥६॥

साधु संगति करितां पाहे । तरी सहजची श्रवण घडता हे ।

श्रवणापासीं मनन होय । मग निदिध्यास लाहे तत्काळीं ॥७॥

मागिल अध्यायीं कथा गोमटी । एकनाथासि पाहोनि कृपादृष्टीं ।

जनार्दनें श्रीदत्ताची करोनि भेटी । हें कौतुकें दृष्टी दाखविले ॥८॥

सद्‌गुरु होऊनि लोभापर । एकनाथाचा धरोनि कर ।

मग पातलिया निजमंदिर । तों पुढें चरित्र काय झालें ॥९॥

स्वामीचे कृपेनें साचार । पूर्ण बोधे निवालें अंतर ।

आणि दत्तात्रेय याचा लाधिला वर । परी सेवा आणुमात्र न सांडी ॥१०॥

पहिल्या परीस वाढविती नेमा । विशेष स्वामि कार्याचा प्रेमा ।

निरसोनि सकळ मोहभ्रमा । श्री पुरुषोत्तमा भजतसे ॥११॥

जेवीं ब्रह्मांडीं व्यापला प्रभंजन । परी न सांडीच चंचळपण ।

कां गंगा समुद्रासि मिळाली आपण । परी मागील धांवणें न राहे ॥१२॥

नातरि श्रीहरीस न करितां निश्चित । तदाकारचि जाहले भक्त ।

परी मर्यादा न सांडितीच सत्य । तैसीच स्थित एकनाथाची ॥१३॥

आत्मबोधें निघालें अंतर । आणि सद्गुरुचा लाधला वर ।

परी सेवेसि तिष्टे निरंतर । आळस अणुमात्र असेना ॥१४॥

तों जनार्दन मनीं विचारित । म्हणे याज ऐसा सद्‌गुरुभक्त ।

त्रिभुवनीं नसे सत्यसत्य । प्रेम अद्भुत पैं याचें ॥१५॥

करावया जगदुद्धार । श्रीपांडुरंगें घेतला अवतार ।

यासि सेवेसि ठेवितां साचार । मर्यादा अणुमात्र न राहे ॥१६॥

ऐसा विचार करोनि चित्तीं । मग एकनाथासि घरांत पाहती ।

तंव तो बैसोनि एकांतीं । श्रीदत्तकीर्ती गातसे ॥१७॥

जनार्दन दृष्टीस देखोन । उठोनि सद्भावें केलें नमन ।

तेव्हां सद्‌गुरु स्वस्थानीं बैसोन । देतां शिकवण एकनाथा ॥१८॥

सद्‌गुरु कृपेनें निश्चितीं । जाहलिया आत्मज्ञान प्राप्ती ।

तरी न सांडावी सगुणभक्ती । ही आठवण चित्तीं असोदे ॥१९॥

करोनि सकळ इंद्रियदमन । विषय विसरती योगीजन ।

परी तयासि नव्हेचि सगुण दर्शन । भक्ति वांचोन सर्वथा ॥२०॥

योगबळें आसन उडविती । नाना सिद्धीचे सोहळे दाविती ।

परी तयांसि न भेटेचि श्रीपती । सप्रेम भक्ति वांचोनियां ॥२१॥

आत्मवत मानील विश्वजन । आपणही विसरेल देह भान ।

परी सगुण मूर्तीचें न होय दर्शन । हें दुर्लभ जाण एकनाथा ॥२२॥

आपुला देह असे निश्चित । तोंवरी सगुणी असावी प्रीत ।

आतां तुजला सांगतों युक्त । ते देवोनि चित्त अवधारी ॥२३॥

देवगिरि पृष्ट प्रांत निश्चित । सुलभ नांवें असे एक पर्वत ।

सूर्यकुंड तीर्थ असे तेथ । स्थळ एकांत रमणीय तें ॥२४॥

ते स्थळीं जावोनि साधक जन । करित असती अनुष्ठान ।

तयासि साक्षात्कार येतसे पूर्ण । पुण्य पावन ते भूमी ॥२५॥

तरी आतां ऐकता प्राण सखया । ते स्थळीं जाय लवलाह्या ।

सूर्यकुंडीं स्नान करोनियां । श्रीपंढरीराया आठवी ॥२६॥

एकाग्र करोनियां मन । महाविष्णूचें करावें ध्यान ।

कोणासि न बोलावें वचन । आज्ञा प्रमाण आमुची ॥२७॥

आणि अवचित मिळेल जरी कांहीं । तरी ते सुखें भक्षित जायीं ।

आमुची खंती न करावी कांहीं । सन्निध ते ठायीं मी असें ॥२८॥

तें मार्कंडेय ऋषीचें असे स्थान । ऐसें पुराण प्रसिद्ध वचन।

तरी तेथें करावें श्रीकृष्ण ध्यान । सप्रेम मनें होवोनियां ॥२९॥

कांहीं अपूर्व पडतां दृष्टी । मग परतोनि यावें आमुच्या भेटी ।

ऐकोनि सद्‌गुरुची गोष्टी । आनंद पोटीं वाटला ॥३०॥

आधींच सच्छिष्य प्रेमळ जाण । आणि गुरुंनी सांगीतली उपासना ।

मग परमसंतोष वाटला मना । वंदोनि चरणां निघतसे ॥३१॥

वरकड गुरु ज्ञान सांगतीं । आणि सगुणभक्तांसि उच्छेदिती ।

जनार्दनाची तैसि स्थिती । नव्हे निश्चितीं सर्वथा ॥३२॥

भक्तिवीण जें कां ज्ञान । तें बाष्कळाचें जैसें भाषण ।

याचे विषयीं ऐका सज्जन । स्वामींचें वचन एक असे ॥३३॥

अभंग ॥ भक्तीचें उदरीं जन्मलें हें ज्ञान । ज्ञानासी महिमान भक्तिचेनी ॥१॥

भक्तीनें ज्ञानासी दीधलें महिमान । भक्ति मूळज्ञान वैराग्यातें ॥२॥

भक्तिवीण गवसती गाढें । मूळचि नाही जोडे फळ कैसें ॥३॥

एका जनार्दनी भक्तीयुक्त क्रिया । ब्रह्मज्ञान पाया लागे त्याच्या ॥४॥

ओवी । याजकरिता ऐका सज्जन । भक्ति उच्छेदोनि सांगतां ज्ञान ।

जो खंडितसे देव भक्तपण । अधम त्याहून श्रेष्ठ नसे ॥३४॥

धन्य सद्‌गुरु जनार्दन भला । कीं जनार्दनचि सगुण जाहला ।

जगदुद्धार करावया आला । ऐसे मजला भासतसे ॥३५॥

असो गुरुभक्तांची स्थिती सांगतां । मध्येंच लागली आडकथा ।

म्हणवोनि उबग मानिजे श्रोता । नावेक दृष्टांतां बोलिलों ॥३६॥

मग सद्‌गुरु आज्ञा होतांचि सत्वर । एकनाथें केला नमस्कार ।

जावोनि सुलभ पर्वतावर । वैष्णव वीर काय करी ॥३७॥

तें रमणीय स्थळ विलोकून । परम विश्रांति पावलें मन ।

मग सूर्यकुंडीं करोनि स्नान । नित्यनेम तेणें सारिला ॥३८॥

पूर्वाभिमुख बैसोनि तेथ । एकाग्र मन केलें निश्चित ।

पांडुरंगमूर्ति ध्यानासि आणित । सप्रेमयुक्त होवोनी ॥३९॥

आठवण करितांचि साचार । ध्यानीं प्रगटला इंदिरावर ।

वृत्ति जाहली तदाकार । भान अणुमात्र असेना ॥४०॥

तंव तया पर्वतावर निश्चित । महाभुजंग होता राहत ।

ध्यानस्थ देखोनि श्रीनाथा। धांवला त्वरित डसावया ॥४१॥

आंगासि वेढे घालतांचि तेणें । तो दुर्बुद्धि गेली देहांतून ।

अति लोभापर होऊन । करित संरक्षण कैशापरी ॥४२॥

शीत उष्ण बाधील त्यासी । यास्तव वेष्टित सर्वांगासी ।

पुच्छ ठेवोनि नाभीसी । मस्तकी फणा उभारित ॥४३॥

टाकोनियां तामसगुण । भुजंग धरी सात्विक लक्षण ।

बुद्धीचा पालट जाहला पूर्ण । होतांचि स्पर्शन संतांचें ॥४४॥

एकनाथ येतांचि देहावर । अंग हालतसे अणुमात्र ।

तों भुजंग निघोनि जाय सत्वर । न पडे साचार दृष्टीसी ॥४५॥

नामरुपीं जडतसे चित्त । यास्तव श्रीनाथ देहातीत ।

सर्प वेष्टित हें विदित । नाहीं निश्चित तयासी ॥४६॥

तंव त्या पर्वता तळवटीं देख । कुग्राम वाडी होती एक ।

तेथें वैष्णव राहतसे देख । कृषीवळ भाविक तो असे ॥४७॥

तो पूर्वजन्मींचा योगभ्रष्ट जाण । यास्तव करीतसे शुद्ध आचरण ।

द्वारीं तुळसी वृंदावन । सडा संमार्जन नित्य होय ॥४८॥

वस्त्रें पात्रें शुचिर्भूत जाण । स्नाना वांचोनि न सेवी अन्न ।

प्रपंच धंदा सारीत आपण । नामस्मरण करीतसे ॥४९॥

कांताही परम पतिव्रता । तया ऐसीच वर्ते तत्वतां ।

जाणोनि पतीच्या मनोगता । साधुसंता भजतसे ॥५०॥

क्षुधातुरासि घालिती अन्न । तृषाकांतासि पाजी जीवन ।

परोपकारी त्याचें मन । असत्य वचन न बोलती ॥५१॥

सुलभ पर्वतीं अनुष्ठानी । कोणी तपस्वी देखिला नयनीं ।

तयासि दूध पाजीतसे नेउनी । प्रीती करोनि आपुल्या ॥५२॥

पर्वता तळवटीं समीप जाण । शेत पेरिलें असे त्याणें ।

तेथें पीक आलें सधन । यास्तव राखण बैसला ॥५३॥

श्रीनाथ जातां अनुष्टानीं । तेव्हां त्याणें देखिलें नयनीं ।

मग निरसें दूध घरीं तापवोनी । गेला घेऊनि त्या ठायां ॥५४॥

तों ध्यान विसर्जन करोनि प्रीतीं । बैसले असती सहज स्थिती ।

कृषींवळें दंडवत करोनि तयाप्रती । मग काय विनंती करितसे ॥५५॥

दूध आणिलें असे तापवून । याचें स्वामीनीं करावें सेवन ।

अंतरींचा सद्भाव देखोन । करिती मान्य तयाचें ॥५६॥

भोक्ता श्रीकृष्ण म्हणवोनी । स्वहस्तें पात्र लावीत वदनीं ।

कृषीबळ संतोष पावोनि मनीं । आपुल्या स्थानीं तो गेला ॥५६॥

कांतेसि आज्ञा केली निश्चिती । ते नित्य दूध आणीतसे शेतीं ।

तें आधीं देवोनि नाथाप्रती । मग अन्न सेविती आपण ॥५७॥

जरी पूर्व पुण्या असेल ठेवा । तरीच संताची घडेल सेवा ।

तयाचा आभार पडतसे देवा । सोडवी भवार्णवा पासोनी ॥५८॥

संत सेवा करिती प्रीतीनें । तेणें संतोषे जगज्जीवन ।

याहोनि अधिक श्रेष्ठ साधन । नसेचि जाण सर्वथा ॥५९॥

कुणबी तो सभाग्य दैवाथिला । यास्तव सद्‌बुद्धि उमजे त्याला ।

प्रपंच करोनि परमार्थ साधिला । त्याच्या पुण्याला पार नाहीं ॥६०॥

एके दिवशीं त्याची जाया । अर्धरात्रीं उठली दळावया ।

देवावरी गावोनि ओव्या । दळण लवलाह्या सारिलें ॥६१॥

चंद्राचा प्रकाश पडतां निश्चित । तिला वाटे जाहली प्रभात ।

म्हणोनि स्वहस्तें गाई दुहित । वेगळ्या पात्रांत दुध ठेवी ॥६२॥

समय होतां साचार । दूधही निघाले बहुत फार ।

पितळेंचे पात्रीं तावितां सुंदर । घातला गोवर त्यावरी ॥६३॥

मग सडा संमार्जन करोनि सत्वरी । शीळोदकें स्नान करी।

पाक निष्पत्ति सारिली बरी । तों उदयासि तमारी पावला ॥६४॥

म्हणे दळावयासि उठलें सत्वर । तेव्हां रात्र होती फार ।

शेती जावयासि लावला उशीर । तरी निवेल साचार अन्न आतां ॥६५॥

ऐसें म्हणवोनि ते सुंदरी । भाकरीची पाटी घेतली शिंरीं ।

स्वहस्तें दुग्धाचें पात्र धरी । मग जात सत्वरी लगबगें ॥६६॥

शेतीचे पाळीस येता कामिनी । तों निजपतीनें देखिली नयनीं ।

हातिचें पात्र सत्वर घेऊनी । मग स्नानालागोनी तो गेला ॥६७॥

नित्यनेम नामस्मरन । करोनि कांतेसि बोले वचन ।

आजि सकाळ वेळीं आणिलें अन्न । याचें कारण मज सांग ॥६८॥

क्षुधा लागली नाहीं मजसी । नाहीं पर्वकाल द्वादशी ।

अनुष्ठानीं बैसलासे तापसी । त्याजविण अन्नासि भक्षूं नये ॥६९॥

कांता म्हणे मी जाहलें जागृत । तेव्हां बहुत होती रात ।

अन्न निवोनि जाईल निश्चित । यास्तव त्वरित पातलें ॥७०॥

तरी तुम्ही जावोनि पर्वतासी । दुग्ध पाजावें ब्राह्मणासी ।

मग करावें भोजनासी । ऐसें तयासी बोलिली ॥७१॥

मग पात्र घेऊनि निजकरी । गेला तेव्हां पर्वतावरी ।

तों अद्गुत चरित्र देखिलें नेत्रीं । तें सादर चतुरीं परिसिजे ॥७२॥

स्नान संध्या करोनि समस्त । अनुष्ठानीं बैसले एकनाथ ।

श्रीकृष्ण ध्यानीं जडलें चित्त । देहभान किंचित असेना ॥७३॥

महा भुजंग येऊनि आपण । सकळ शरीर वेष्टिलें जाण ।

नाभिस्थानीं पुच्छ ठेऊन । मस्तकीं फणा धरितसे ॥७४॥

हें कुणबियानें देखोनि नयनीं । परम भय उपजलें मनीं ।

म्हणे हा ब्राह्मण अनुष्ठानी । सर्पे वेष्टुनी धरियेला ॥७५॥

धांव सत्वरी पंढरीनाथा । तूं तरी यासि वांचवीं आतां ।

माझा उपाय न चाले सर्वथा । बळ बुद्धी वृथा ते गेली ॥७६॥

तापसियचें शरीर न चळे । बहुतेक डंखिला आहे काळें ।

माझें सेवाफळ निष्फळ गेलें । म्हणोनि तळमळ बहुत करी ॥७७॥

हांका आरोळया मारिल्या फार । परी सर्प सर्वथा न जाय दूर ।

मेला मेला रे द्विजवर । ऐसें उत्तर बोलतसे॥७८॥

पर्वतावरी एकांत स्थान । नाहीं मनुष्याचें आगमन ।

याचा शब्द ऐकतो कोण । परी प्राण पोषण करीतसे ॥७९॥

निदान जाणोनि तये क्षणीं । मग स्वमुखें करितसे शंखध्वनी ।

म्हणे अनाथनाथा चक्रपाणी । त्वरे करोनि पाव आतां ॥८०॥

ऐसा गलबला बहुत करितां । शब्द जाणवे एकनाथा ।

मग शरीरासि चळण होतां । भुजंग पळतां होय वेगीं ॥८१॥

मग सावध होऊनियां भलें । स्वहस्तें नेत्रासि उदक लाविलें ।

कुणबियासि म्हणती काय जाहलें । तें सत्वर वहिलें सांग मज ॥८२॥

दृष्टीसि देखिला होता सर्प । म्हणोनि शरीरीं सुटला कंप ।

मग सावध होऊनि आपोआप । पातला समीप ते समयीं ॥८३॥

सद्भावें करोनि नमस्कार । बोलत असे प्रति उत्तर ।

म्हणे आजि महाभुजंगें साचार । वेष्टिलें शरीर तुमचें॥८४॥

तो दृष्टिसि देखोनि साचार । चित्तीं भय उपजलें फार ।

मग शंखानाद केला थोर । यास्तव विखार पळाला ॥८५॥

स्वामीचा निश्चय देवा पायीं । यास्तव वांचला तये समयीं ।

काळ आला परी वेळ नाहीं । ऐसेंचि जीवीं वाटतें ॥८६॥

ऐसें कृषीवळाचें वचन । ऐकोनि अभंग बोलिले आपण ।

तो ग्रंथीं लिहितों निजप्रीती करुन । तरी करावा श्रवण भाविक हो ॥८७॥

अभंग ॥ आम्हां डंखू आला काळ । तोचि जाहला कृपाळ ॥१॥

भली ओळखी झाली आत्तां । चित्त मीनलेसे चिंत्ता ॥२॥

देही फिटला देह भावो । तेथें काळचि झाला वावो ॥३॥

एका जनार्दनाचें पायीं । जिण्या मरणा सौरस नाहीं ॥४॥

ओव्या ॥ इतुकें वचन बोलोनि प्रीतीं । लाविलीं दोन्ही नेत्र पातीं ।

हृदयीं चिंतिली पांडुरंग मूर्ती । सप्रेम चित्तीं होऊनियां ॥८८॥

म्हणे क्षीराब्धीवासा शेषशयना । इंदिरावरा मनमोहना ।

अंतरसाक्षा चैतन्यघना । जगज्जीवना श्रीहरी ॥८९॥

जयजयाजी वैकुंठपती । अनंत अपार तुझी कीर्ती ।

महिमा वर्णितां क्षीणल्या श्रुतीं । कुंठित मती सकलांच्या ॥९०॥

तूं तरी अजअजित अव्यय । मायातीत निरामय ।

शहाणपण धरितां पाहे । तरी तुझा ठाव न पविजे ॥९१॥

ऐसा तूं देवाधिदेव । नाम जपतां निवाला शिव ।

तुवांच विश्व व्यापिलें सर्व । परी धरावयासि ठाव असेना ॥९२॥

परी निजभक्‍ताच्या कैवारें साचार । घेतला चतुर्भुज अवतार ।

ते देखावयालागीं सत्वर । माझे नेत्र भुकेले ॥९३॥

ऐसी ऐकोनियां स्तुती । तेथें प्रगटले रुक्मिणीपती ।

चतुर्भुज सांवळी मूर्ती । शंख चक्र हातीं मंडित ॥९४॥

श्रीमुख साजिरें मनोहर । कानीं कुंडलें मकराकार ।

कंठीं कौस्तुभ झळके सुंदर । दिव्य पीतांबर झळकतसे ॥९५॥

सोनसळा वैजयंती । हृदयीं त्रिवळी विराजती ।

क्षुद्र घंटिका डोल देती । पाहतां विश्रांती होय जीवां ॥९६॥

सर्वांगी चर्चिला चंदन । केशरी टिळक रेखिला पूर्ण ।

कोमळ तुळसी विराजमान । श्रीवत्सलांछन तें हृदयीं ॥९७॥

दिव्य तेज तये वेळें । उणे दिसतें रवि मंडळ ।

श्रीनाथ पहातां उघडोनि डोळे । तो परब्रह्म सांवळे पुढें असे ॥९८॥

सप्रेम भाव धरोनि पोटीं । चरणीं सद्भावें घातली मिठी ।

आलिंगनि देवोनि जगजेठी । नाथासि पोटीं धरियेलें ॥९९॥

मग आसनी बैसवोनि देवराया । मानसोपचारे पूजिलें तया ।

म्हणे निजकृपेची करोनि छाया । मनोरथा माझिया पुरविलें ॥१००॥

देवभक्तांच्या झाल्या भेटी । हे कृपाबळानें सांग पाहिले दृष्टीं ।

परमानंद वाटला पोटीं । म्हणे मी एक सृष्टीं दैवाचा ॥१॥

ऐसें म्हणवोनि ते अवसरी । वारंवार नमस्कार करी ।

तो एकनाथासी पुसोनी सत्वरीं । अंतर्धान श्रीहरी पावले ॥२॥

निजभक्तांचें हृदय भुवन । तेथें सुखावलें जगज्जीवन ।

ऐसें देखोनि कुणबियानें । सद्भावे नमन करितसे ॥३॥

म्हणे स्वामीच्या या संगतीनें निश्चितीं । म्यां दृष्टी देखिलें वैकुंठपती ।

येर्‍हवी तरि मी हीन याती । मूढमती पैं असें ॥४॥

करावया जगदुद्धार । संतीं घेतला अवतार ।

हा मज आला चमत्कार । वारंवार स्तुति करी ॥५॥

मग दुग्धाचें पात्र घेवोनि हातीं । श्रीनाथासि करीतसे ग्लांती ।

याचे सेवन सद्गुरुमूर्ती । माझी आर्ती हे असे ॥६॥

शुद्ध भावार्थ देखोनि जाण । त्याचें दुग्ध केलें प्राशन ।

नेत्र संकेतें सांगती खुण । घरासि जाणे सत्वर पैं ॥७॥

कृषीवळे प्रदक्षिणा करोनि । साष्टांग नमस्कार घातला धरणीं ।

परम लाभ मानोनि मनीं । आपुल्या स्थानीं तो गेला ॥८॥

श्रीनाथ हाचि परब्रह्म मूर्ती । ऐसा निश्चय बानला चित्तीं ।

चरित्र जाहले तो निश्चिती । कांते प्रती निवदिलें ॥९॥

इकडे दोन प्रहर आला दिनकर । यास्तव उष्ण जाहलें तीव्र ।

मग वटच्छायेसि सत्वर । घटिका चार बैसले ॥१०॥

उष्ण टाळिले ते ठिकाणीं । तो जनार्दन आज्ञा आठवली मनीं ।

कीं कांही अपूर्व देखिलें नयनीं । तरी यावें परतोनी मजपासीं ॥११॥

सद्‌गुरुकृपेने साचार । जाहला सगुण साक्षात्कार ।

तरी याहूनि नवल नसेचि दूसरे । लाभ थोर घडला कीं ॥१२॥

ऐसें समजोनियां चित्तीं । नमन केलें सत्वरगतीं ।

मग येऊनि देवगिरी प्रती । सद्‌गुरु मूर्तीप्रती भेटले ॥१३॥

करोनियां साष्टांग नमन । प्रीतीनें दीधलें आलिंगन ।

जनार्दनासि कळली खुण । म्हणे पालटलें चिन्ह दिसताहें ॥१४॥

सद्‌गुरु पुसता वृत्तांत । सांगितला सकळ गुह्यार्थ ।

म्हणे स्वामीकृपेनें निश्चित । अप्राप्य प्राप्त तें झालें ॥१५॥

तंव एके दिवसीं जनार्दन । एकनाथासि बोलती वचन ।

मज चित्तीं हेत उपजला पूर्ण। कीं गंगास्नान करावें ॥१७॥

सुमुहूर्त पाहोनि एके दिनीं । जनार्दन चालिले तीर्थाटणीं ।

नाथासि बैसावया अश्विनी । दिधली नेमूनी एक तेव्हां ॥१८॥

अश्व एक पडताळासी । एक वहन आपणासी ।

आचारी ब्राह्मण नेमणूक ऐसी । घेवोनि त्वरेंसी निघालें ॥१९॥

जेथें रमणीय स्थळ निश्चितीं । तये ठायीं वस्तीस राहती ।

आत्मचर्चा संतोष युक्ती । संवाद करिती परस्परें ॥२०॥

जये ठायीं साधुसंत । त्या ठायीं बहुतचि प्रीत ।

तेथें संतोषें क्रमिती रात। धन्य म्हणत सुदिन हा ॥२१॥

ऐसा पंथ क्रमिती फार । तंव एक ग्राम लागलें थोर ।

ते स्थळीं चंद्रभट द्विजवर। वैष्णव वीर पैं होता ॥२२॥

त्याची सत्कीर्ति ऐकोनि श्रवणी । गुरु शिष्य संतोषयुक्त मनीं ।

मग अस्तमानासि जातां तरणीं । उतरले सदनीं तयाचें ॥२३॥

चंद्रभटे देखोनि वैष्णववीर । केला तयाचा सन्मान आदर ।

नमन करोनि परस्पर । भेटले सत्वर तेधवां ॥२४॥

चंद्रभट नामा विरक्त ब्राह्मण । कुटुंबी असोनि निराश मन ।

अयाचित वृत्ति करोन । योग निर्विघ्न चालवी॥२५॥

कायिक वाचिक मानसिक केवळ । तपें आचरें सर्वकाळ ।

ज्याच्या वाचेसि असत्य मळ । याचा विटाळ स्पर्शेना ॥२६॥

स्नान संध्या देवतार्चन । परोपकारी वेंचितसे प्राण ।

आत्मवत मानीं अवघे जन । दया संपूर्ण सर्वांभूतीं ॥२७॥

संसार पाश तुटावया निश्चितीं । सर्वदा इच्छित सत्संगती ।

म्हणे कधी आतां उगवेल गुंती । चित्तीं विरक्‍ति बाणली ॥२८॥

ऐसा तो चंद्रभट ब्राह्मण । निराश उदासीन विरक्त मन ।

तयासि एकनाथ जनार्दन । निजप्रीतीनें भेटले ॥२९॥

सायंकाळ संध्या करोनि सत्वर । मग ते करिती उपहार ।

तों एकांती बैसोनि द्विजवर । पुस्तक सत्वर सोडिलें ॥३०॥

चतुःश्लोकि भागवत निर्धारीं । ब्रह्मयासि उपदेशित श्रीहरी ।

चंद्रभट त्याची व्याख्या करी । अर्थांतरीं विवरोनियां ॥३१॥

मग एकनाथ आणि जनार्दन । तया समीप बैसती येऊन ।

म्हणती धन्य आजिचा सुदिन । जाहले दर्शन संताचे ॥३२॥

प्रेमळ श्रोते सर्वज्ञ निपुण । मिळतां उल्हासे त्याचें मन ।

अर्थ सांगतसे प्रांजळ करुन । ऐकतांचि मन वेधतसे ॥३३॥

अनुभवा घ्या गोष्टी सांगत । कंठ होतसे सद्गदित ।

प्रेमे नेत्रीं अश्रु वाहत । विदेह स्थित तिघांची ॥३४॥

मजला वाटतसे साचार । कीं ब्रह्मा विष्णु महेश्वर ।

तिन्ही मिळाले एकत्र । तैसा विचार तो झाला ॥३५॥

नातरी गंगा यमुना सरस्वती । एकत्र होवोनि जैशा वाहती ।

तैसीच तिघांची जडली प्रीती । स्वानंदें रात्री क्रमितसे ॥३६॥

पुस्तक समाप्त झालीया पाहीं । मग निद्रेसि मान देती कांहीं ।

यांची संगती सर्वदा असावी । हा हत जीवीं उभयतां ॥३७॥

कर्म उपासना आणि ज्ञान । तिहीं शास्त्री असे निपुण ।

ऐसे एकनाथ जनार्दन । बोलती वचन परस्परें ॥३८॥

असो या परी क्रमीली राती । सकाळ उठोनि प्रयाण करिती ।

तो चंद्रभट येऊनि करितसे ग्लांती । म्हणे माझी विनंती अवधारा ॥३९॥

स्नान संध्या संपादून । माझा आश्रम पवित्र करणें ।

ऐसा सद्भाव देखोनि पूर्ण । मग जनार्दन अवश्य म्हणे ॥४०॥

मंदिरी करुनियां पाक निष्पत्ती । मग नित्यनेम अवघा सारिती ।

नैवेद्य वैश्वदेव करोनि प्रीतीं । भोजना प्रती बैसलें ॥४१॥

एकनाथ आणि जनार्दन । आणि चंद्रभट गृहस्वामी पूर्ण ।

एके पंक्तीस भोजन करुन । मग मनुष्यांसि अन्न देवविलें ॥४२॥

मुखशुद्धि तांबूल देऊनी । विनंति करितसे तये क्षणी ।

तुमची संगती असावी निशिदिनी । ऐसा हेत मनीं उपजला ॥४३॥

तंव जनार्दन देती प्रत्युत्तर । ऐसेंचि आमुचे चित्तांतर ।

कांहीं संकोच न करोनि अंतर । बरोबर चलावें ॥४४॥

चंद्रभटासि आनंद चित्तीं । म्हणे बरी लाधला सत्संगती ।

शांति विरक्ती समवेत ॥४५॥

भजन करीतसे प्रेमयुक्ती । स्वछेनें पंथ क्रमिती ।

चतुःश्र्लोकांचा अर्थ करिती । स्वानंद होतसे चित्तीं ॥४६॥

साधुसंत योगेश्वर । कोणी भेटती मार्गावर ।

त्यांचे ठायी प्रीत थोर । अध्यात्म उत्तर बोलती ॥४७॥

ऐशा रीतीं क्रमितां पंथ । पंचवटीस आले त्वरित ।

रामकुंडी स्नान करित । अनुताप युक्त ते समयी ॥४८॥

तीर्थविधि यथास्थिती । करोनियां बिर्‍हाडीं येती ।

श्रीरामचंद्राच्या दर्शना जातीं । अनन्य प्रीती करोनियां ॥४९॥

पूजा करोनि यथोपचार । स्तुतिस्तोत्रें बोलती फार ।

आन्न शांती करोनि साचार । धरामर तोषविले ॥१५०॥

तंव जनार्दन म्हणती एकनाथा । सांगतो वचन ऐक आतां ।

श्रीदत्त वरद तुझीया माथा । लाधला अवचितां निजभाग्यें ॥५१॥

चतुःलोकी जे भागवत । चंद्रभाटें आणिलेसे सांगाते ।

याजवरी टीका करी प्राकृत । प्रांजळ बहुत ये स्थानीं ॥५२॥

ऐकोनि सद्‌गुरुची वचनोक्ति । परमसंतोष जाहला चित्तीं ।

ते हां ग्रंथासि आरंभ करिती। सप्रेम गती करोनियां ॥५३॥

आधी श्र्लोक लिहूनि साचार । अर्थ बोलती तयावर ।

ग्रंथ सिद्धीसि गेलियावर । श्रीगुरुसि सत्वर दाखविला ॥५४॥

चंद्रभट आणि जनार्दन । आणिक क्षेत्रवासी थोर ब्राह्मण ।

ऐकोनि ग्रंथाचें पारायण । समाधान पावले ॥५५॥

ग्रंथाप्रारंभीं एकनाथ । चतुःश्लोकी जे भागवत ।

त्यावरी टीका केली प्राकृत । मग सद्‌गुरु बोलत काय तेव्हां ॥५६॥

श्रीएकादश स्कंधावरी जाण । तुझेनि मुखें प्राकृत लेण ।

साह्य होऊनियां श्रीकृष्ण । अर्थ संपूर्ण बोलविल॥५७॥

ऐसे वदतां जनार्दन । एकनाथ करितसे नमन ।

मग चतुःश्लोकीची टीका घेऊन । करितसे पारायण चंद्रभट ॥५८॥

कर्म उपासना आणि ज्ञान । त्याचे आंगीं असे चिन्ह ।

परी श्रीनाथें केलें प्राकृत लेण । त्याच्या नित्य नेम जाण धरियेला ॥५९॥

चंद्रभटाचा सद्भाव थोर । म्हणे हे गुरुशिष्य साचार ।

करावया जगदुद्धार । हरिशंकर अवतरले ॥१६०॥

जनार्दन हा कैलासपति । एकनाथ साक्षात् विष्णुमूर्ती ।

ऐसा सद्भाव धरोनि चित्तीं । करितसे स्तुति सर्वदा ॥६१॥

ऐकोनि क्षेत्रवासी ब्राह्मण । अवघेचि म्हणती धन्य धन्य ।

पुढें त्र्यंबकेश्वरी जाउन । केली स्नानें कुशावर्ती ॥६२॥

सव्य घालोनि ब्रह्मगिरी । मग पाहिला त्रिपुरारी ।

ऐसा तीर्थ विधि करोनि सत्वरी । ते स्थळीं त्रिरात्री राहिले ॥६३॥

इतुकी यात्रा करुनि जाण । मग देवगिरीस चालिले परतोन ।

परी चंद्रभटाचें उदास मन । गृह आशा तेणे सोडिली ॥६४॥

कांता पुत्र गृह वित्त । आधींच कंठाळलें होतें चित्त ।

म्हणवोनि न सोडी संगत । मग देवगिरीस येत समागमें ॥६५॥

जनार्दनपंत पातले सदनीं । संतर्पण केलें दुसरें दिनीं ।

जिव्हा रंगली नामस्मरणीं । सप्रेम मनीं सर्वदा ॥६६॥

चंद्रभटाच्या सद्भाव चित्तीं । म्हणे एकनाथ हा अवतार मुर्त्ती ।

वय लहान याची आकृति । परी विशाळ मती वक्‍तृत्वें ॥६७॥

याची संगतीं साचार । न सोडावीं जन्मवर ।

ऐसा निश्चय करोनि थोंर । राहे निरंतर तें ठायी ॥६८॥

बहुत दिवस लोटती तेथ । मग तो पावला विदेह स्थित ।

जनार्दन रुपें विश्व भासत । आपणही तयांत समावे ॥६९॥

मी माझें देह निश्चितीं । तैसी मनांत नाठवे स्फूर्ती ।

सत्कर्म राहिलें सहज स्थिती । आत्मवत जगत भासे तया ॥१७०॥

पूर्ण बोध ठसावला जाण । यास्तव पालटे नामाभिधान ।

चांद बोधला त्याजकारणें । सर्वत्र जन बोलती ॥७१॥

कांहीं दिवस लोटतां ऐसे । मग जनार्दनासि स्वमुखें पुसे ।

आता हेत उपजला असे । कीं समाधीस बैसावें ॥७२॥

त्याचे मनोगत जाणोनि पाहीं । समाधीस बैसविला विदेही ।

परी यवन उपद्रव करतील कांहीं । मग एक युक्ति तिहीं योजिली ॥७३॥

जैसें अविंधाची मदार जाण । तसैच वर रचिलें स्थान ।

हिंदु आणि ते यवन । समाधान पावले ॥७४॥

देवगिरीच्या पर्वतावर । तें स्थापन आहे अद्यापवर ।

होतसे नाना चमत्कार । देखती सर्व दृष्टीसीं ॥७५॥

तों जनार्दनपंत एके दिनीं । विचार करिती आपुलें मनीं ।

एकोबासि धाडावें तीर्थाटणीं । तेणें होईल अवनी पवित्र हे ॥७६॥

मग नाथास समीप बोलावून । एकांतीं म्हणती ऐक वचन ।

तेव्हां विनय मस्तक चरणीं ठेवून । स्वमूखें स्तवन करीतसे ॥७७॥

म्हणे जय जयाजी जनार्दना । मायातीता निष्कलंक निर्गुणा ।

मी तरी लडिवाळ तुझा तान्हा । अद्भुत महिमा काय जाणों ॥७८॥

श्रुति शास्त्रें तुज वर्णिती । तयांच्या कुंठित जाहल्या मती ।

खुंटल्या सकळ पुराण व्युत्पत्ती । परी तुझी सत्कीर्ती पूर्ण नव्हे ॥७९॥

तुझा स्तव करितां देवाधिदेवा । कुंठित जाहला चक्षुःश्रवा ।

दुखंड जाहल्या त्याच्या जिव्हा । आमुचा हेवा तो किती ॥१८०॥

ऐसा जो कां भोगि नायक । होऊनि राहे तुझा कल्पक ।

तुज अंगावरी निजवोनी कौतुक । सप्रेम सुख भोगितसे ॥८१॥

सृष्टिकर्ता जो चतुरानन । तुझा महिमा नेणोनि त्यानें ।

मग स्वयें केलें वत्सा हरण । तेव्हां अद्भुत विंदान दाविलें ॥८२॥

गाई गोपाळ वत्सें निर्धारी । तुवा निर्माण केली दुसरी ।

मग चतुर्मुखें ब्रह्मा स्तवन करी । शरण निर्धारी तुज आला ॥८३॥

तुझिया सत्तेनें निर्धारी । इंद्रियें राहाटती निज शरीरी ।

उत्तीर्ण व्हावें कैशा परी । पदार्थ पदरी एक न दिसे ॥८४॥

चराचर जे दृष्टीस भासत । मी तुजचि देखें तयात ।

इतुकेनि हे मन निश्चित । पावलें विश्रांत सर्वदा ॥८५॥

ऐसे स्तवन करोनि पाहीं । सद्भावें मस्तक ठेविला पायीं ।

म्हणे आज्ञा कराल तीये समयीं । धरीन जीवीं सर्वस्वें ॥८६॥

एकनाथाची अमृत वचनें । ऐकोनि जनार्दन संतोष मनें ।

म्हणती पृथ्वीचीं तीर्थें संपूर्ण । येई पाहोन एकदां ॥८७॥

कोठें रहावें त्रिरात्र । वचनें कोठें असावें पंचरात्र ।

दृष्टीसि देखिल्या भगवत्पर । तयांसि नमस्कार करावा ॥८८॥

तीर्थाटणाच्या मिषें करुन । होईल संतांचें दर्शन ।

तुझा योगक्षेम जाण । स्वयें श्रीकृष्ण चालवील ॥८९॥

बदरीनाथपर्यंत जाऊनी । उत्तरमानस पाहावें नयनीं ।

दक्षिणरामेश्वर विलोकुनी । येई परतोनी मजपासी ॥१९०॥

ऐकोनि सद्गुरुची वचनोक्ति । सरसी उद्भवली हर्षखंती ।

ते म्हणाल जरी कैशा रीतीं । तरी तेही रीती अवधारा ॥९१॥

होतील संतांचीं दर्शनें । यास्तव हर्ष वाटला मनें ।

परी सद्गरुची सगुण दर्शनें । अंतरली म्हणोन खंतावे ॥९२॥

मग घरीं निपजोनि पक्वान्न । एके पंक्तीस केलें भोजन ।

मुख शुद्धि विडे घेऊन । समाधान पावले ॥९३॥

श्रीनाथ जेव्हां तीर्थासि जात । जनार्दन चालिले बोळवित ।

जैसी अबला सासर्‍याची जात । ते होय सद्गदित ते समयीं ॥९४॥

मार्गी अरण्यांत जावोनि पाहीं । मस्तक ठेविलें सद्गुरुपायी ।

म्हणे आतां कृपा असों द्यावी । घातली डोई पोटांत ॥९५॥

कंठ जाहला सद्गदित । सप्रेम नेत्रीं अश्रु वाहत ।

सद्गुरुसि ऐसी अवस्था होत । प्रेम नावरत सर्वथा ॥९६॥

जनार्दन म्हणती ते समयीं । मी तर सर्व काळ तुझें हृदयीं ।

तुझा माझा वियोग नाहीं । हा आठव जिवीं धरावा ॥९७॥

तूं तरी माझा आत्माचि जाण । आतां सांडोनि द्वैतभान ।

वियोगें शीण न धरावा ॥९८॥

मन आपुल्या शीरींची कोचकी । घातली नाथाचे मस्तकीं ।

महाप्रसाद येतांचि कौतुकी । सप्रेम हरिखें बोसंडे ॥९९॥

मग श्रीनाथ विनंती करीत सहज । पुन्हा दर्शन द्यावें मज ।

जाणोनि अंतरीचे गुज । सद्गुरुराज अवश्य म्हणे ॥२००॥

मग जनार्दनासि प्रदक्षिणा करुन । नमस्कार घालीत प्रीतीं करुन ।

सगुण स्वरुप आठवोनि ध्यान । त्वरें करुन चालिले ॥१॥

मार्गीं चालती लवलाहें । क्षणक्षणां परतोनि पाहे ।

पुन्हां पुन्हां दंडवत घालीत आहे । दिसो राहे तों वरी ॥२॥

जयजय जनार्दन म्हणवोनी । पुढें चालिले त्वरें करुनी ।

यापरी नाथासि बोलवोनी । सद्गुरु सदनीं मग आले ॥३॥

श्रीनाथाचें सद्गुण लक्षण । घडीघडी आठवीतसे मन ।

सद्गुरुसि खंती वाटतसे पूर्ण । न पडे चैन सर्वथा ॥४॥

संत ते साक्षात पांडुरंगमूर्ती । त्याची कवणा वदवेल स्थिती ।

तेथें वल्गना करीं मी मूढमती । हा अपराध निश्चित दिसतसे ॥५॥

परी आवडीचे नियोगें साचार । वेडीं वांकुडी वदतो अक्षरें ।

याचा कर्ता श्रीरुक्मिणीवर । भीमातीर विहारी जो ॥६॥

तो पांडुरंग माया लाघवी । आपुलीं चरित्रें आपण वदवी ।

महीपतीवरी निमित्त ठेवी । नव्हेचि कवी ग्रंथकर्ता ॥७॥

स्वस्ति श्री भक्तलीलामृत ग्रंथ । श्रवणेंचि पुरती मनोरथ ।

प्रेमळ परिसोत भाविक भक्‍त । चतुर्दशाध्याय रसाळ हा ॥२०८॥

अ० ॥१४॥ओ० ॥२०८॥ अभंग ॥१७॥ एकुण ओव्या ॥२२५॥ ॥६॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-09-03T21:37:25.4770000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

slow acting relay

  • मंदचारी पुनरेषी 
RANDOM WORD

Did you know?

विनायकी आणि संकष्टी चतुर्थीबद्दल शास्त्रार्थ सांगावा.
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.