TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|भक्त लीलामृत|

भक्त लीलामृत - अध्याय ९

महिपतिबोवांच्या वाचेला सिद्धी होती, म्हणूनच हा ग्रंथ जो भक्तिभावाने व एकाग्रतेने वाचील त्याला फलश्रुतीचा अनुभव खचितच येणार.


अध्याय ९

श्रीगोपाळकृष्णाय नमः ।

जय जय जगद्गुरु पंढरीनाथा । चराचरीं एक तुझी सत्ता ।

जयाची कां जैसी आस्था । ते तूं अनंता पुरविसी ॥१॥

बैसोनि सुरतरु तळवटीं । जैसी कल्पना आणिजे पोटीं ।

मग विलंब न लागतां उठाउठी । तेंचि फळ दृष्टीं दिसतसे ॥२॥

कां पुरुष नटोनि साचार । दर्पणांत पाहे मुखचंद्र ।

रुप दिसतें तदाकार । आणखी विचार असेना ॥३॥

कां आरोळी मारितां पर्वता वरुनी । दरीं कंदरीं तैसीच उमटे ध्वनी ।

का पाषाणाच्या देउळांतुनी । पडसाद परतोनी तैसाचि ये ॥४॥

तैशाच रीतीं करुणाधना । तुज जो जैसी धरी भावना ।

तैसींच फळें जगज्जीवना । दीनोद्धारणा त्यां देसी ॥५॥

अभक्त तुज नाहीच भाविती । तरी त्यांच्या दृष्टीं न पडसी श्रीपती ।

भाविकांची देखूनि अनन्यप्रीती । सगुनरुपें निश्चितीं भेटसी त्यां ॥६॥

घ्यावया भक्तांचा कैवार । घेतले नाना अवतार ।

असुर दैत्य मारुनि दुर्धर । चरित्रें अपार दाखविलीं ॥७॥

आतां बौद्धरुपहृषीकेश । सर्वथा बोलसी कवणास ।

परी निज भक्तांसि देशील यश । सत्कीर्ति घोष वाढविसी ॥८॥

मागिले अध्यायीं कथा गहन । कृष्णाबाई होऊनि श्रीकृष्ण ।

यात्रेकरिणीचे बाळंतपण । निजप्रीतीनें सारिलें ॥९॥

तें चांगदेवें देखोनि दृष्टीं । विस्मित जाहले आपुलें पोटीं ।

तिच्या भ्रताराची करोनि भेटी । मग उठाउठी परतले ॥१०॥

पुण्यस्तंभासि येतां जाण । तों ऐकिलें पंढरीचें वर्तमान ।

कीं अविंध राजा क्षेत्रासि येऊन । ब्राह्मण संपूर्ण नागविले ॥११॥

बडवे मिळोनि एकांती । लपविली श्रीपांडुरंग मूर्ती ।

देउळाची मसीद निश्चितीं । अविंध करिती दुरात्मे ॥१२॥

ऐसा वृत्तांत ऐकोनि कानीं । सद्गदित जाहले तये क्षणीं ।

म्हणे आम्ही मृत्युलोकासि येऊनी । सत्कीर्ति जनीं न केली ॥१३॥

अविंधें देऊळ मोडिलें जाण । तरी जीर्णोद्धार करावा आपण ।

इतुका हव्यास धरुनि मनें । म्हणे सत्वर गमन करावें ॥१४॥

ऐसें म्हणवोनि ते समयीं । बोलाविले शिष्य संप्रदायी ।

म्हणे बेदरासि चलावें लवलाहीं । चरित्र कांहीं पाहावया ॥१५॥

आज्ञा करितांचि तये वेळे । सिद्ध जाहले साधक सकळ ।

आणिकही इतर लोकपाल । चालती तत्काळ समागमे ॥१६॥

गरुड टके निशाण भेरी । माहिमोर्तब पताका भरजरी ।

टाळ मृदंगांचे गजरीं । नाद अंबरीं कोंदला ॥१७॥

विठ्ठलनामाचा करोनि घोष । कीर्तन करिती वैष्णवदास ।

नादब्रह्मचि आलें मुसे । त्या सुखास पार नाहीं ॥१८॥

जयजयकारें पिटोनि टाळी । आनंदली भक्त मंडळी ।

चांगदेव निघाले तत्काळीं । खेळीमेळीं वैष्णवांच्या ॥१९॥

मार्गीं चालतां निजप्रितीं । ब्रह्मानंदें कीर्तन करिती ।

गांवोगांवींचे लोक ऐकती । तरी उद्धरगती त्यां होय ॥२०॥

चांगदेव सिद्धयोगी पूर्ण । ऐसें जाणती सर्वत्र जन ।

सन्निध आलिया ऐकून । सामोरे धांवून लोक येती ॥२१॥

पूजा पुरस्कार नानारीतीं । शिधा साहित्य समर्पिती ।

जे जे मनीं नवस कल्पिती । तरी मनोरथ पुरती तयांचें ॥२२॥

जैसी गंगा समुद्रासि जाती । तीरींचे गांव ते उद्धरती ।

स्नानें दानें जीवन सेविती । तरी पावन होती अनासायें ॥२२॥

तेवीं अविंधासि दाखवावया प्रचीत । बेदरासि चालिले वैष्णव भक्‍त ।

मार्गींचे लोक दर्शनासि येत । भुक्ति मुक्ति लाधत त्यांलागीं ॥२४॥

संतीं वसविले जे गांव । त्या क्षेत्रासि वैकुंठ नांव ।

तेथिंचे पाषाण गोटे सर्व । तेही देव म्हणावे ॥२५॥

श्रोतयांसि विनवी महीपती । सादर असोत श्रवणार्थी ।

जे गांवीं वस्ती केली भक्तीं । विख्यात त्रिजगतीं ते झाले ॥२६॥

लोहदंड क्षेत्रामाजी जाण । पुंडलीक नसता जरी निर्माण ।

तरी पंढरीस वैकुंठ म्हणते कोण । विचारोन पहा पां ॥२७॥

कुग्राम वस्ती अळंकापूर । तेथें अवतरलें श्रीज्ञानेश्वर ।

म्हणवोनि कार्तिक मासीं साचार । यात्रा फार भरते तेथें ॥२८॥

पुण्यस्तंभ गोदातीर निश्चित । चांगदेवें वस्ती धरिली तेथें ।

म्हणवोनि आषाढ शुद्ध एकदशीतें । समुदाय मिळते ते ठायीं ॥२९॥

देहुग्राम दिसतें लहान । ते स्थळीं तुकयाचा अवतार जाण ।

म्हणवोनि पंधरा दिवसां हरिदिनी कारणें । वैष्णव जन तेथें येती ॥३०॥

बोधला कुणबी वैष्णव निर्द्धारीं । अवतरला जो धरणीवरी ।

त्याणें धामणगांवाची केली पंढरी । चराचरीं हे वार्ता ॥३१॥

म्हणवोनि संतीं वसविले जे गांव । तयांसीच वैकुंठ ऐसें नांव ।

हें भाविक जाणती अनुभव । इतरांसि ठाव पडेना ॥३२॥

कलियुगीं महा तीर्थे सर्वही । लोकांच्या दुरितें भयभीत जीवीं ।

मागुती वैष्णवाचें गांवीं । वस्ती बरवी केली असे ॥३३॥

सरिता वोहळ वापीजीवनीं । कूप अथवा टांक्याचें पाणी ।

संत राहतील ज्या ठिकाणीं । तीर्थांसि अनुदिनीं तो ठाव ॥३४॥

संतांपासी विघ्न नये । आलें तरी निरसोनि जाय ।

सुदर्शन घेऊनि लवलाहें । रक्षी तो ठाय श्रीहरी ॥३५॥

ऐसा अनुपम त्यांचा महिमा । निरुपमासि कैंची उपमा ।

जिहीं चित्तीं धरोनि भक्ति प्रेमा । पुरुषोत्तमा वश्य केलें ॥३६॥

भक्तासि संकट पडतांचि जाण । निर्गुण देव तो होतसे सगुण ।

तत्काळ अरिष्ट निरसोन । रक्षी निर्विघ्न दासासी ॥३७॥

यास्तव देव भक्त एकचित्तें । समरस असती आपुल्या मतें ।

या देवाच्या आज्ञेनें निश्चित । चांगदेव जात बेदरा ॥३८॥

कानीं ऐकूनियां सत्कीर्ती । दर्शनासि मार्गींचे लोक येती ।

नमस्कार करोनियां प्रीती । पूजा समर्पिती सद्भावें ॥३९॥

शिधा साहित्य संतोष मनें । देऊनि ऐकती हरि कीर्तनें ।

भक्तीसी लाविले सकळ जन । खळ तेही लीन होताती ॥४०॥

जो जे कामना धरींत चित्तीं । त्याचे मनोरथ पूर्ण होती ।

पंथ क्रमितां ऐशा रीती । तों चरित्र ख्याती काय झाली ॥४१॥

मार्गीं चालतां साचार । वाटेसि होते एक नगर ।

सकळ जंगमांचा महंत थोर । वसे निरंतर ते ठायीं ॥४२॥

तो नाना साबरी मंत्र शिकोन । कपट विद्येंत जाहला निपुण ।

ज्याच्या गुरुनें आसन भारुन । त्या कारणें दीधलें ॥४३॥

कोणी सत्पुरुष घरासि आलिया । बैसावयासि देतसे तया ।

आसन अवचित उलटूनियां । उपरांडूनियां पाडीतसे ॥४४॥

शिष्यां सहित आपण ते वेंळीं । हांसोनि करीत एकदा आरोळी ।

ऐसी बहुतांची छळणा केली । मग चंद्रमौळी कोपला ॥४५॥

जैसा शिववरें मातला रावण । मग उन्मत्तपणें करी सीताहरण ।

मग मारुतीच्या रुपें कैलास रमण । दशानन विटंबिला ॥४६॥

मल्लिकार्जुन जंगम देख । असे शिवाचा उपासक ।

परी कपट विद्येचेनि मुखें । छळिले अनेक संत साधु ॥४७॥

हें चांगदेवें जाणोनि साचार । त्याच मार्गे चालिले सत्वर ।

म्हणती त्याचा गर्वाचा परिहार । श्रीविश्वंभर करील कीं ॥४८॥

चांगदेवाची सत्कीर्ति श्रवणीं । जंगमासि येऊनि सांगती कोणीं ।

म्हणती साधूनि अमृत संजवनी । विष्णुदास जनीं फिरतसे ॥४९॥

शिष्य संप्रदायी घेऊनि बहुत । बेदर नगरासि जाती त्वरीत ।

जंगमानें ऐकूनि हे मात । मग संतापत मानसीं ॥५०॥

उदयासि येतां रोहिणीकांत । तस्कर जळती मनांत ।

कां धर्माची कीर्ति ऐकूनि बहुत । कपट योजित दुर्योधन ॥५१॥

तेवीं चांगयाची सत्कीर्ति ऐकोन । चित्ती संतापला तो दुर्जन ।

तयाचे मठीं होता श्वान । त्याचें नामाभिधान पालटी ॥५२॥

चांगदेव म्हणवोनि कुतर्‍याप्रती । बोलावितसे दुर्मती ।

हें योगेश्वर जाणोनि चित्तीं । येत मठाप्रती तयाच्या ॥५३॥

टाळ मृदंग विणे सुस्वर । दिंड्या पताकांचें भार ।

कीर्तन करित वैष्णव वीर । नादें अंबरं कोंदलें ॥५४॥

तो घोष कानीं ऐकूनियां । चित्तीं संतापत असे अय्या ।

जेवीं विष्णुस्मरण कानीं पडिलिया । पिशाच भयाभीत होती ॥५५॥

गारुडियाची विद्या नाहीं बहुत । परी बिरुदें सर्वांगीं वागवित ।

विंचवाचे आंगीं विष किंचित । परी नांगी धरित खांद्यावरि ॥५६॥

तेवीं साबरी मंत्रांचेनि बळें । जंगम फुगला तये वेळे ।

चांगदेव आलियाही जवळ । नमन खळ तो करीना ॥५७॥

आदरें मारावा तो दुर्जन । ऐसे जाणती वैष्णव जन ।

चांगदेव अय्यासि म्हणे शरण । अहंता दुर्गुण टाकुनियां ॥५८॥

ऐसें जाणोनि दुराचारी । आसन देतसे निज करी ।

स्वमुखें म्हणे ते अवसरीं । बैसा यावरी सत्वर ॥५९॥

चांगदेव उमजले मानसीं । म्हणती याणें अपमानिलें बहुतांसी ।

आसन देऊनि बैसावयासी । तोंडघसीं पाडीतसे ॥६०॥

आम्ही पांडुरंगाचे म्हणवितों भक्त । कळिकाळ तेही झाले अंकीत ।

कांहीं चमत्कार दाखऊनि यातें । गर्वरहित करावा ॥६१॥

ऐसें कल्पोनि ते अवसरी । विभूति फुंकिली आसनावरी ।

तंव तें आकाशामाजी अधांत्री। वरिच्या वरी जळतसे ॥६२॥

हें जंगमा देखूनि नयनीं । गडबडां लोळों लागला धरणीं ।

म्हणे आसनाचेनि बळें करुनी । महत्त्व जनीं भोगीतसे ॥६३॥

तें जळोनि जातां ये अवसरीं । पोट भरेल कैशापरी ।

मग चांगदेवासि नमस्कारी। मधुरोत्तरीं बोलतसे ॥६४॥

म्हणे हें गुरुप्रसादाचे आसन । दैवें लाधलें मजकारणें ।

सर्वथा यासि न लावी अग्न । म्हणवोनि चरण धरियेले ॥६५॥

जैसा खदिरांगार निर्धारीं । आरक्त दिसतसे आंधारीं ।

सूर्यकिरण पडतांचि वरी । कोळशाचेपरी होतसे ॥६६॥

तेवीं कृत्रिम विद्येचा अभिमान । जल्पत होता मल्लिकार्जुन ।

चांगयाचें सामर्थ्य देखोन । झालासे लीन तत्काळ ॥६७॥

योगेश्वराचे धरोनि चरण । म्हणे सर्वंथा जाळूं नको आसन ।

ऐसी त्याची ग्लानी ऐकोन । करिती विंदान काय तेव्हां ॥६८॥

विभूति फुंकोनि ते वेळीं । आसन पाडिलें भूमंडळीं ।

अग्नि विझविला तत्काळीं । हेचि नव्हाळी अनुपम ॥६९॥

तंव अय्या म्हणतसे योगेश्वरा । माझा आश्रम पवित्र करा ।

स्वयंपाक करुनि ये अवसरा । भोजन सारा मठांत ॥७०॥

जाणोनि पुढिला कार्यार्थ । अवश्य म्हणे विष्णुभक्त ।

जंगमें संप्रदायासि सांगोनि तेथ । शिधा साहित्य देवविलें ॥७१॥

चांगदेव म्हणोनि नामाभिधान । ज्या श्वानासि वाहत होता दुर्जन ।

मग शिष्यांसि लवलाही सांगोन । ठेवीत लपवोन तळघरीं ॥७२॥

म्हणे यासि कळता लवलाहीं । आणिक विंदान करील कांहीं ।

ऐसे भय पावोनि जीवीं । श्वान ते समयीं लपविले ॥७३॥

चांगदेव म्हणती आय्यातें । तुम्हीही स्वयंपाक करावा त्वरित ।

एका पंक्तीस यावें येथें । अवश्य म्हणता मल्लिकार्जुन ॥७४॥

दोहोंकडील पाक निष्पत्ती । सिद्ध होतां यथास्थिती ।

चांगदेव नैवेद्य वैश्वदेव करिती । पात्रें वाढिती आचारी ॥७५॥

पंच शत जंगम लिंगाईत । अय्याचे पंक्तीस भोजना येत ।

चांगयाच्या समागमे सहस्त्रावर । यात्रा निश्चित पैं असे ॥७६॥

स्वयंपाक होतांचि दोहींकडे । पंक्ती बैसल्या निज निवाडे ।

जीव मात्रासि वाढितील कोडें । पशुपक्ष्यांसि ठेविलें अन्न तेव्हां ॥७७॥

चांगदेव अय्यासि बोलत वाचा । नैवेद्य वैश्वदेव जाहला आमुचा ।

आतां शिव सोडूनि दंडींचा । प्रारंभ पूजेचा तुम्ही करा ॥७८॥

अवश्य म्हणोनि लिंगाईत । वस्त्रें सोडूनि पाहती समस्त ।

तों एकाचेंही लिंग नाहीं तेथें । आश्चर्य करिती मग तेव्हां ॥७९॥

मग मल्लिकार्जुन गुरुसि त्वरित । येऊनि सांगती वृत्तांत।

म्हणती आम्हांवर क्षोभोनि निश्चित । कैलासनाथ पळाला ॥८०॥

मूर्ति बैसल्या पांच शत । परी लिंग नसेचि कोणांत ।

हा तों अघटित वृत्तांत । सद्‌गुरु समर्थ सांगिजे ॥८१॥

मल्लिकार्जुन म्हणे गेलिया शिव । तुम्हीं कासया ठेवीला जीव ।

शास्त्री ऐसाचि असे भाव । तरी प्राण सर्वीं द्यावा आतां ॥८२॥

शिष्य म्हणती सद्गुरुनाथा । आम्हांसि शास्त्र निर्णय सांगतां ।

तुम्हीं आपुलें लिंग पाहा आतां । वल्गना वृथा न करावी ॥८३॥

दुसर्‍यासि सांगोनि ब्रह्मज्ञान । जो आड मार्ग चाले आपण ।

तो ऐहिक परत्रांसि मुकोन । रौरव पूर्ण भोगीतसे ॥८४॥

मल्लिकार्जुन वस्त्र सोडून पहात । तों लिंग दिसे रुमालांत ।

मग मनीं होऊनि परम लज्जित । विनंती करीत चांगदेव ॥८५॥

त्या मंडळी सहित आपण । सत्वर करावें भोजन ।

आम्हांवरी क्षोभोनि पार्वतीरमण । कैलासभुवन पावला ॥८६॥

ऐकोनि म्हणती योगेश्वर । तुम्हां पासूनि पडिलें अंतर ।

मठांतील कोणी जीव मात्र । क्षुधातुर ठेऊं नये ॥८७॥

चांगया श्वान तुमचें घरीं । अखंड बैसत होता द्वारीं ।

तयासि लपविलें तळघरीं । यास्तव स्मरारी कोपला ॥८८॥

लिंग रुप धरित्री हे समस्त । शिव रुप हें विश्व दिसत ।

तरी लपवोनि ठेवितां श्वानातें। कारण कोणतें मज सांगावें ॥८९॥

चांगया श्वान चोरटा थोर । त्याणेंचि गिळिलीं लिंगें समग्र ।

तयासी काढावें बाहेर । इतुकें उत्तर बोलिले ॥९०॥

ऐकोनि चांगदेवाचि वाणी । लिंगाईंत विस्मित झाले मनीं ।

म्हणती अंतरसाक्ष हा वैष्णवमुनी । चक्रपाणी अवतरला ॥९१॥

मग तळघरांतून सत्वर । श्वानासि आणिती बाहेर ।

केशवदास येऊनि सत्वर । त्यासी उत्तर बोलती ॥९२॥

शिष्यासहित हा महंत । जाहला असे लिंगारहित ।

तीं तुवां गिळलीं असती निश्चित । चांगया त्वरित ती देई ॥९३॥

ऐसी ऐकतांचि मात । कौतुक वर्तलें अद्भुत ।

श्वानानें मुख करुनि वरुतें । लिंगें समस्त वोकिला ॥९४॥

हें कौतुक देखोनि अत्यद्भुत । लिंगाईत अवघे झाले लज्जित ।

मग ते आपुलालीं लिंगें ओळखुनि घेत । नमस्कारित चांगदेवा ॥९५॥

म्हणती लीला अवतारी तूं वैष्णव पूर्ण । आमुचें केलें गर्वहरण ।

लिंगें गिळोनि वोकिली श्वानें । अत्यद्भुत विंदान दाखविलें ॥९६॥

ऐशापरी करोनि स्तुती । मग शिवपूजा जंगम करिती ।

आधीच पात्रें वाढिली होतीं । मग नैवेद्य दाखविती सकळिक ॥९७॥

ध्यानांत आणूनि पाडुंरंग मूर्ती । चांगदेव संकल्प सोडती ।

भोक्ता विश्वंभर वैकुंठपती । प्राणाहुती घेतलिया ॥९८॥

जें जें जयासि रुचे जैसें । पात्रीं वाढून आणिती तैसें ।

पशु पक्षि पिपीलिकांस । अन्न सर्वास वाढिलें ॥९९॥

उभयतां महंत एके पंक्तीं । मंडळी सहित तृप्त होती ।

कर शुद्धी घेतां समस्तीं । आसनीं बैसती चांगदेव ॥१००॥

जंगमें विडे आणूनि सत्वर । सकळांसि देतसे आपुल्या करें ।

बुका तुळसी घालूनि हार । योगेश्वर पूजिला ॥१॥

चांगदेव म्हणती मल्लिकार्जुना । आम्हांसि जाणें बेदर पट्टणा ।

आतां सावध होऊनि आपुल्या मना । कोणाची छळणा न करावी ॥२॥

आपुले आंगीं महंतपण । आलिया सर्वासि लीन होणें ।

एकात्मता भूतीं पाहणें । तरीच धन्य संसारीं ॥३॥

भूत मात्रीं अन्नदान । देऊनि करावें क्षुधाहरण ।

मी दाता हा गर्व वाहणें । तरीच धन्य संसारीं ॥४॥

शिष्य करिती आपुलें सेवन । परी तयांसि मानिजे देवा समान ।

पूज्य पूजक नसावी आठवण । तरीच धन्य संसारीं ॥५॥

संसारिक पाळिती आपुलें वचन । तरी आशीर्वाद द्यावें त्यां लागुन ।

सर्वथा शापोत्तर न बोलणें । तरीच धन्य संसारीं ॥६॥

ऐसी चांगयाची वचनोक्‍ती । ऐकोनि अय्या संतोष चित्तीं ।

म्हणे स्वामींनीं सांगीतली जैसी रीती । तैसेची स्थितीं वर्तेन मी ॥७॥

परी मजवर असावा कृपाकर । ऐसेंच इच्छितों निरंतर ।

ऐसें बोलोनियां उत्तर । मग चरणांवर लोटला ॥८॥

चांगदेव उठोनि लवलाहीं । उचलूनि मल्लिकार्जुन धरिला हृदयीं ।

निरोप मागोनि ते समयीं । बेदरासि सर्वही चालिले ॥९॥

सत्समागमाचा महिमा । खळासि तत्काळ येतसे प्रेमा ।

निरुपमासि कैचीं उपमा । जिहीं पुरुषोत्तमा वश केले ॥११०॥

संत तेचि देव जाण । दोघांत नाहीं भेदभाव ।

सावध करावयासि जन । झाले सगुण अवतारी ॥११॥

राज्यमदें अविंध खळ । उन्मत्त जाहला अज्ञान बाळ ।

विध्वंसिलें पंढरींचें देउळ । मसीद तत्काळ ते केली ॥१२॥

त्याचा गर्ग हरावयासि पाहीं । चांगदेव चालिले तये ठायीं ।

बेदरासि आले मध्यान्ह समयीं । तेथें सरोवराचे ठायीं उतरले ॥१३॥

स्नान संध्या करोनि तेथें । नित्य नेम सारिले समस्त ।

उपहार करोनि किंचित । मग प्रारंभ करीत कीर्तनासी ॥१४॥

दिंडया पताका उभारोनि सत्वरी । टाळ विणे मृदंग मेळविती सुस्वरी ।

कीर्तन मांडिलें ते अवसरीं । सप्रेम गजरीं नामाच्या ॥१५॥

कृष्ण विष्णु हरि गोविंदा । अच्युतानंत आनंदकंदा ।

परम पुरुष सच्चिदानंदा । श्रीमुकुंदा जगद्गुरु ॥१६॥

ऐशा रीतीं करोनि स्तुति । गुण चरित्रें वैष्णव गातीं ।

ब्रह्मानंद सोहाळा ते क्षितीं । लोक मिळती ऐकावया ॥१७॥

चांगयाच्या समागमें फार । यात्रा असे सहस्त्रावर ।

आणिक नगरवासी भाविक नर । मिळाले समग्र ते ठायीं ॥१८॥

टाळ विणे मृदंग घोष । नादब्रह्म कोंदला रस ।

कीर्तन ऐकतां श्रोतयांस । प्रेम उल्हास अंतरीं ॥१९॥

तों राजद्वारींचा जोशी सज्ञान । परम भाविक वैष्णव जन ।

अकस्मात तेथें येऊन । केलें नमन चांगदेवा ॥१२०॥

कीर्तन जाहलें एक प्रहर । तोंवरी तेथें बैसला स्थिर ।

मग आरती म्हणोनि वैष्णवीरें । रुक्मिणीरमण वोवाळिला ॥२१॥

प्रसाद वाटोनि खिरापति । चांगदेव आसनीं स्वस्थ बैसती ।

तंव जोशी म्हणतसे तयाप्रती । माझी विनंति अवधारा ॥२२॥

अविंध राजा बेदर पट्टणीं । अति उन्मत्त कुलक्षणी ।

त्याणें देवस्थानें बहुत मोडूनी । मसीदी रचोनी ठेविल्या ॥२३॥

श्रीहरि कथा पुराण श्रवण । देखोनि वैष्णवासी करी दंडण ।

हिंदुधर्म सकळ मोडून । अपसव्य तेणें स्थापिला ॥२४॥

श्रीपांडुरंगाचेंही देऊळ । मोडूनि मसीद बांधिली खळें ।

तेथें कोणाचेंचि न चले बळ । मग देव तत्काळ लपविला ॥२५॥

हा तुम्हांसि वृत्तांत असेल विदित । तरी या स्थळीं यावयाचें नाहीं उचित ।

राजयासि कळतां वृत्तांत । विटंबना बहुत करील तो ॥२६॥

यवनाचें आज्ञेनें ये ठिकाणीं । मृदंग ढोल न वाजविती कोणी ।

आणि तुमचें दंभ देखता नयनीं । संताप मनीं वाटेल ॥२७॥

बेदराचिया सन्निध येतां । तुम्हांसि उपद्रव केला असतां ।

परी रायासि दुःख जाहलें तत्वता । यास्तव चिंताक्रांत मनीं ॥२८॥

वार्ता ऐकोनि ऐसी । चांगदेव पुसती जोशियासी ।

काय दुःख जाहलें रायासी । तें साकल्य आम्हांसी सांगावें ॥२९॥

ब्राह्मण म्हणे ते अवसरीं । रायाची आवडती कांता सुंदरी ।

तीस सर्प डसलियावरी । उदंड धन्वंतरी आणिले ॥१३०॥

परी कोणाचा उपाय नचले निश्चित । प्राण जाऊन पडलें प्रेत ।

मग पोट चिरोनि त्वरित । सुगंध द्रव्यें आंत भरियेली ॥३१॥

डोलींत प्रेत घालूनि सत्वर । उदईक रोजास पाठविणार ।

यास्तव राजा चिंतातुर । गेलें प्रीतिपात्र तयाचें ॥३२॥

ऐसा वृत्तांत ऐकोनि श्रवणीं । चांगदेव म्हणती तये क्षणीं ।

तुम्ही रायासि सांगा जाऊनि । प्रेत उठवून मी देतों ॥३३॥

जो पाडुंरंग कैवल्यदानी । षड्‌गुण ऐश्वर्याची खाणी ।

त्याणें मज प्रसन्न होऊनी । संजीवनी मंत्र दीधला ॥३४॥

त्याच्या सामर्थ्ये करुनि निश्चित । मृत प्रेतही होईल जिवंत ।

तुम्हीं रायासि सांगीजे वृत्तांत । कीं आला विष्णुभक्त ये ठायीं ॥३५॥

ऐसें वदतांचि योगेश्वर । संतोषला तो द्विजवर ।

मग राजद्वारासि जाऊनि सत्वर । सकळ समाचार सांगतसे ॥३६॥

म्हणे भाग्य तुझें अति विशेष । म्हणोनि पातला सिद्ध पुरुष ।

चौदाशें वर्षे जाहली त्यास । परी तो काळास नागवे ॥३७॥

आजि दैवयोग अकस्मात जाण । ये स्थळीं तयासि झालें येणें ।

मृत प्रेत उठवितों म्हणोन । मजसी वचन बोलला ॥३८॥

राजा म्हणे ब्राह्मणासी । त्याजला आणावें आम्हांपासीं ।

जरी माझी स्त्री उठवितां त्यांसी । तरी मागेल तें त्यासी देऊं ॥३९॥

ऐसें सांगताचि नृपवर । तेथूनि निघाला द्विजवर ।

चांगयापासीं येऊनि सत्वर । करीत नमस्कार सद्भावें ॥१४०॥

वृत्तांत सांगोनि सत्वरी । म्हणे स्वामी चलावें तेथवरी ।

चांगदेव निघाले सहपरिवारीं । कीर्तन गजरीं डुल्लती ॥४१॥

टाळ विणे मृदंग सुस्वरें । वैष्णव गाती विष्णु चरित्रें ।

नाद घोषें कोंदलें अंबर । जयजयकार करिताती ॥४२॥

ऐशा रीतीं ते अवसरीं । चांगदेव पातले राजद्वारीं ।

रायें सन्मान केला नानापरी । नमस्कार न करी सर्वथा ॥४३॥

म्हणे हा तों हिंदु फकीर निश्चित । दांभिक ढोंग दिसतें बहुत ।

कैसें उठवील मृत प्रेत । संशय वाटत मानसीं ॥४४॥

ऐसें जाणोनि चांगदेव । म्हणे आम्ही निधडे भक्त वैष्णव ।

आणि नमस्कार न करितां राव । तरी कैसा देव यासि पावे ॥४५॥

सर्वोपचारे पुजिला ईश्वर । आणि शेवटीं न केला नमस्कार ।

तरी संतुष्ट न होय रुक्मिणीवर । शास्त्री विचार हा असे ॥४६॥

योगयाग पूजा अर्चन । कांहींच न घडे ज्या कारणें ।

आणि एक सद्भावें केलें नमन । तरीं अवधींच पुण्यें त्यांत आलीं ॥४७॥

स्नान संध्या आणि तर्पण । वेदाध्ययन पुराण श्रवण ।

न घडतां करी देवासि नमन । तरी अवधींच पुण्यें त्यांत आलीं ॥४९॥

नमन हेंचि साधन अपूर्व । नमनें कळो येतसे भाव ।

नमन हाचि सुगम उपाय । देवाधिदेव प्राप्तीसी ॥१५०॥

नमनासी कांहींच खर्च नसे । दुर्बळा अनाथा अनुकूळ असे ।

नमना येव्हडें पुण्यचि नसे । करितसे नाश अहंतेचा ॥५१॥

सद्गुरु उपदेश घेतां जाण । अर्पिजें तनु मन आणि धन ।

शेवटीं न करितां साष्टांग नमन । तरी व्यर्थचि साधन तें जाय ॥५२॥

नमनावीण न जोडे भक्तीं । नमनावीण न घडेचि मुक्ती ।

ऐसें असतां यवन दुर्मती । अहंता चित्तीं धरीतसे ॥५३॥

तरी याचा भाव बैसेल जेणें । आणि वैष्णव मंडळीस करील नमन ।

ऐसें दाखवावे विंदान । तरीच कल्याण होय यासी ॥५४॥

ऐसें म्हणोनि योगिनाथ । अधांत्रींच घातला हात ।

मूठभर घेऊनि विभूत । आपले मंडळींस लावितसें ॥५५॥

तों कौतुक वर्तले ते अवसरीं । तें सादर ऐकिजे भक्त चतुरीं ।

भस्म उधळितां सर्वांवरी । तों रुप सत्वरीं पालटलें ॥५६॥

चांगदेव मंडळीसह परिवार । हिंदुसि दिसती वैष्णव वीर ।

आणि यवन राजाच्या दृष्टी समोर । पीर पैगंबर भासती ॥५७॥

जैसा लीलावतारी श्रीकृष्ण । यशोदेसि वाटे बालक तान्हे ।

आनी राधेंसि दिसें पुरुष तरुण । जैसा कां मदन या रीतीं ॥५८॥

नातरीं परब्रह्म म्हणितले वेदांतीं । ते भक्तासि दिसे सगुण मूर्ती ।

ज्ञानियांसि निर्गुण भासे चित्तीं । द्विविध आकृती होतसे ॥५९॥

तैशाच रीतीं चांगदेव । हिंदूंसि भासती वैष्णव ।

आणि यवनासि दिसती पैगंबर सर्व । हेंचि अपूर्व मज वाटे ॥१६०॥

मग राजा अनुतापोनि चित्तांत । म्हणे हें आमुचें कुळदैवत ।

म्हणोनि साष्टांग दंडवत । चांगयासि घालित निजप्रीतीं ॥६१॥

मग रायासि म्हणती तये क्षणीं । प्रसन्न जाहलों लागुनी ।

काय इच्छा असेल मनीं । ते याच क्षणीं सांगावी ॥६२॥

परोकारार्थ निश्चितीं । मी विष्णुभक्‍त अवतरलों क्षिती ।

काय कामना असेल चित्तीं । ते सत्वरगती सांग पा ॥६३॥

ऐसें पुसतां योगेश्वर । राजा विनवीत जोडूनि कर ।

माझी कांता पावली परत्र । ते उठवीं सत्वर स्वामिया ॥६४॥

आवडती ज्येष्ठ पत्‍नी निश्चित । सर्प डसतां पावली मृत्य ।

आंतडी काढोनि झांकिलें प्रेत । सुगंध पोटांत भरोनियां ॥६५॥

तेव्हडी जिववाल ये अवसरीं । तरी मी सुखसंपन्न संसारीं ।

ऐसे म्हणोनि चरण धरी । ग्लांती करी नृपनाथा ॥६६॥

मागें प्रसन्न होऊनि रुक्मिणीवर । संजीवनी दीधला मंत्र ।

तो उच्चारुनि योगेश्वर । विभूति सत्वर दे राया ॥६७॥

म्हणे हें भस्म प्रेताचें भाळीं । लावोनि सर्वांगासि चोळी ।

श्रीहरि कृपेनें ये वेळीं । उठोनि तत्काळीं बैसेल ॥६८॥

राजा उठोनि लवलाहीं । सत्वर गेला अंतर गृहीं ।

प्रेताच्या सर्वांगासि लावी । तों अपूर्व कांहीं वर्तलें ॥६९॥

एकाएकीं हाक देऊनी । उठोनि बैसे राजपत्‍नी ।

यवन बुझावीत तिज लागुनी । परी भ्रमिष्ट मनीं न बोले ॥१७०॥

जिवंत जाहली हें समाधान । भ्रमिष्ट म्हणोनि उद्विग्न मन ।

ऐसा दुश्चित्त तो यवन । चांगयासि येवोन सांगतसे ॥७१॥

म्हणे प्रेतांत संचारला प्राण । परी सर्वथा नसे देहभान ।

यासि उपाय करावा कवण । कृपा करुन मज सांगा ॥७२॥

मग चांगदेव रायासि बोंलती वचन । तिजला पुसा ऐसें जाऊन ।

कीं इच्छित मागावें वरदान । तें मी पुरवीन निश्चित ॥७३॥

ऐसें सांगतां योगेश्वर । राजा पुढती जाय मंदिरां ।

मंचकावरी बैसली दारा । तिसी सत्वर पुसतसे ॥७४॥

म्हणे काय इच्छा असेल मनीं । ते मी पुरवीन येच क्षणीं ।

भ्रताराचें वचन ऐकूनि कानीं । सावध होऊनी बोलतसे ॥७५॥

म्हणे माझे जेणें परतविले प्राण । त्यासी अनन्यभावें जाईन शरण ।

ते जें मागतील तें सत्वर देणें । तरी वाचेन मी आतां ॥७६॥

कांतेचें वचन ऐकून देख । रायें तत्काळ दीधली भाक ।

मग येवोनि चांगदेवा सम्यक । नमस्कार सुखें घालीतसे ॥७७॥

म्हणें पूर्ववत सावध झाली कांता । जे इच्छा असेल तें मागिजे आतां ।

तुम्हीं ईश्वरी अंश तत्वता । ऐसें समर्था मज कळले ॥७८॥

हिरे मुक्ताफळ रत्‍नें कांहीं । द्रव्य राशीही पुढें ठेवी ।

तव चांगदेव हांसोनि ते समयी । रायासि कायी बोलत ॥७९॥

आम्ही निरपेक्ष वैष्णव जन । द्रव्यराशी मृत्तिके समान ।

सर्व सिद्धी अनुकूळ पूर्ण । कांहींच उणें असेना ॥१८०॥

राजा म्हणे ये समयीं । आणिक आज्ञा करावी कांहीं ।

ऐकूनि वटेश्वर ते समयीं । उत्तर कायी करीतसे ॥८१॥

पुरातन क्षेत्र पंढरपूर । तेथें साक्षात असे इंदिरावर ।

बडवे तयाचे भुजावर । त्यांसी नानाप्रकारें छळिलें त्वां ॥८२॥

देवालय मोडोनि सत्वरी । मसीद बांधली महाद्वारी ।

हिंदु धर्म वर्जूनि सत्वरी । अधर्म भारी वाढविला ॥८३॥

तुमचा तिकडील ठाणेदार । त्यासि आमुच्या हातें लिहावें पत्र ।

कीं मशीद मोडूनियां सत्वर । बांधिजे शिखर देवाचें ॥८४॥

ऐसें सांगतां विष्णु भक्‍त । लेखका हातीं पत्र लिहवित ।

आपुल्या मुद्रा करित । घालूनि शपत तया माजी ॥८५॥

आणिक पुढें यवन दुर्मती । क्षेत्रासि उपद्रव न करिती ।

ऐसें पत्रीं आपण लिहितां दुर्मती । लखोटा घेती चांगदेव ॥८६॥

बेदरींचे कारेगार चार शत । घेऊनि अघटित केली युक्‍त ।

सर्वांचे कपाळीं लावूनि विभूत । मग विहंगम पंथें चालिले ॥८७॥

दोन प्रहरां येतांचि दिनकर । पावले क्षेत्र पंढरपुर ।

विठ्ठल नामें गर्जोनि सत्वर । जयजयकार करिताती ॥८८॥

क्षेत्रींचे लोक ठायींठायीं । चिंतातुर होते आपुले जीवीं ।

तों अकस्मात भक्‍तविजयी । आला सर्वांही ऐकिलें ॥८९॥

म्हणती चांगदेवें दाखवूनि चमत्कार । यवना पासोनि आणिलें पत्र ।

कीं मसीद मोडोनि साचार । देवालय सत्वर करावें ॥१९०॥

ऐसीं मात ऐकूनि कानीं । क्षेत्रवासी आनंदले मनीं ।

चांगयासि भेटती येऊनी । आनंद मनीं न समाय ॥९१॥

जयजयकारें पिटोनि टाळी । आनंदली भक्‍त मंडळी ।

म्हणती चांगदेव महापुरुषार्थी बळी । जिंकिला कळिकाळ येणें ॥९२॥

पुढिले अध्यायीं कथासार । वदविता श्रीरुक्मिणीवर ।

महीपति ग्रंथाधारें । प्रसाद उत्तर लिहितसे ॥९३॥

स्वस्ति श्रीभक्तलीलामृतग्रंथ । श्रवणेचि पुरती मनोरथ ।

प्रेमळ परिसोत भाविक भक्‍त । नवमोध्याय रसाळ हा ॥१९४॥अ० ॥९॥ओव्या॥१९४॥६॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-09-03T21:37:25.0400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

तिरकती, तिरकाठी

  • a  Having three masts. A vessel. 
RANDOM WORD

Did you know?

Gotra. Vats & vatsayan are same ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.