TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|भक्त लीलामृत|

भक्त लीलामृत - अध्याय ४८

महिपतिबोवांच्या वाचेला सिद्धी होती, म्हणूनच हा ग्रंथ जो भक्तिभावाने व एकाग्रतेने वाचील त्याला फलश्रुतीचा अनुभव खचितच येणार.


अध्याय ४८

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥

कलीचा प्रारंभ होता निश्चित । तेव्हां अद्भुत वाढलें दुरित ।

मग महर्षि होवोनि भयभीत । बदरिकाश्रमातें पातलें ॥१॥

भूमंडळीं दैवतें फार । त्यांणीं टाकिले चमत्कार ।

पाषाणांत लपोनि सत्वर । सोशिती मार अविंधांचा ॥२॥

महातीर्थें जीं समस्त । तीहीं जाहलीं उदकवत ।

तरणोपाय नसेचि जनांत । मग अवतरले संत भूमंडळीं ॥३॥

नामसंकीर्तन देखा । भवसागरीं घातलीं नौका ।

श्रवणमात्रें सकळ लोकां । सायुज्यसुखा भोगविती ॥४॥

योग याग जपहवनें । कलियुगीं न होती ही साधनें ।

करितांचि चरित्रें । तरी भवरोग । परिहरे तयांचा ॥५॥

मग अवतार घेवोनि वैष्णववीर । भक्तीसि लाविती नारीनर ।

त्यांचीं श्रवण करितांचि चरित्रें । तरी भवरोग परिहरे तयांचा ॥६॥

संतचरित्रें गाता ऎकतां । संतोष वाटे रुक्मिणीकांता ।

तयासि न विसंबेचि सर्वथा । बाळकासि माता ज्यापरी ॥७॥

मागिले अध्यायाचे शेवटीं जाण । नारायणभट्ट निराश ब्राह्मण ।

त्यासि परीस देतां जगज्जीवन । मग उदकांत तेणें टाकिला ॥८॥

कसोनि पाहतां जगन्निवास । मग प्रसन्न जाहले कीं तयास ।

टाकोनियां ब्राह्मण वेष । दर्शन तयास दीधलें ॥९॥

यावरी ऎका भाविकजन । कथा रसिक अति पावन ।

श्रवणेंचि श्रोतयांचें मन । तन्मय होऊन राहातसे ॥१०॥

एक रत्नाकर म्हणोनि व्यवसायीं । बागलाण देशांत असे पाहीं ।

कष्ट करितां नना उपायीं । पुरवठा कांहीं पडेना ॥११॥

घरीं खावयासि नाहीं अन्न । वस्त्रपात्र न मिळेचि जाण ।

लोकंचें बहुत जाहलें ऋण । न मिळेचि धन उदमातें ॥१२॥

संसारीं विपत्ती सेखोनि । मग रत्नाकर बैसले अनुष्ठानीं ।

अहोरात्र नामस्मरणीं । उपोष्णीं निराहार ॥१३॥

चौदा दिवस लोटतां ऎसें । तों दृष्टांती देव सांगती त्यास ।

तूं व्यवसाय टाकोनि सर्वस्व । माझ्या भजनास लाग आतां ॥१४॥

आणि प्रपंच हातवटीं करिसील कांहीं । तरी सर्वथा पुरवठा येणार नहीं ।

ऎसें सांगतां शेषशायी । जागृतीसि पाहीं मग आला ॥१५॥

मग आपुल्या घरीं येवोनि त्याणें । कांतेसि सांगितले वर्तमान ।

म्हणे देवें मजला दाखविलें स्वप्न । कीं व्यवसाय न करणें सर्वथा ॥१६॥

वैराग्य घेतांचि साचार । मी प्रसन्न होईल रुक्मिणीवर ।

ऎसा दृष्टांत दीधला थोर । कैसा विचार करावा ॥१७॥

म्हणें आपुला व्यवसाय टाकितां जाण । सोयरे हांसतीक आपणाकारणें ।

भिक्षा मागोनि उदरपोषण । तरी लाजीरवाणें लोकांत ॥१८॥

ऎकोनि कांतेचे उत्तर । पारणें करीत रत्नाकर ।

व्यवसाय करीत निरंतर । परी पोट न भरेचि सर्वथा ॥१९॥

देशीं दुष्काळ पडिला पाहीं । धान्यासि जाहली महागायी ।

स्वस्त धारण जयेठायीं । खेपेसि लवलाही जातसे ॥२०॥

चार बैल बरोबर । घेवोनि गेला रत्नाकर ।

तेथें धान्य मिळालें गोणीभर । तें घेवोनि सत्वर येतसे ॥२१॥

एकला येकट वैष्णवभक्त । वृषभ हाकीत अरण्यांत ।

तों देवें कसवटी लाविली बहुत । ते ऎका निजभक्त भाविकहो ॥२२॥

श्वापदरूप दाखवोनि श्रीहरी । बैल बुजोनि पळाले चारी ।

वाट विसरोनियां सत्वरीं । रानभरी ते झाले ॥२३॥

गोणी होती एकावर । तेही खालीं पडिली सत्वर ।

संकटीं पडिले रत्नाकर । म्हणे कैसा विचार करूं आतां ॥२४॥

संसार चोंडाळें केलें कष्टी । अधिक अधिक येतसे तुटी ।

करुणासागर जगजेठी । पाव संकटीं मज आतां ॥२५॥

ऎसें म्हणवोनि प्रेमळ भक्त । नेत्रीं वाहती अश्रुपात ।

तों वाटसराच्या रूपें त्वरीत । रुक्मिणीकांत पातले ॥२६॥

चारी बैल आणिले बळोनी । एकावर सत्वर घातली गोणी ।

रत्नाकरासि मार्गी लाऊनि । अदृश्य ते क्षणीं जाहलें ॥२७॥

मागें पाहतां सभोवतें । तों वाटसरू न दिसेचि तेथें ।

मग अनुताप जाहला मनांत । म्हणे द्वारकानाथ कष्टविला ॥२८॥

मग घरासि येऊनि ते अवसरीं । ब्राह्मण बोलावूनि आणित सत्वरी ।

वस्तभाव होती जें मंदिरीं । ती द्विजांसि सत्वरीं वांटिली ॥२९॥

वृषभ गोण ताटमूठ जाण । वस्त्रपात्र आणि धनधान्य ।

अवघेंचि घेवोनि गेलें ब्राह्मण । उपाधीं संपूर्ण निरसिली ॥३०॥

शुध्द सात्विक वैराग्यलक्षण । करूं लागला श्रीहरीभजन ।

अयाचित वृत्ती करून । उदरपोषण होतसे ॥३१॥

न करी कोणाचें उपार्जन । राव रंक समसमान ।

सप्रेम गातसे भगवद्गुण । लोक श्रवण करिताती ॥३२॥

निष्काम बुध्दि वैषणववीर । कीर्ती प्रगटली दूरच्या दूर ।

मानूं लागले थोर थोर । प्रतिष्ठा फार वाढली ॥३३॥

रत्नाकराचा अनुग्रह घेती । बहुतां जनांसि लागली भक्ती ।

थोर थोर राजे तेही मानिती । प्रगट सत्कीर्ती जाहली ॥३४॥

निरपेक्ष देखोनि वैष्णववीर । धनसंपत्ति देताति फार ।

नित्य पंक्तिसि सह्स्त्र पात्र । अन्न व्यवहार क्षुधितांसी ॥३५॥

दृष्टीसीं पाहतां रत्नाकार । खळासि तत्काळ फुटे पाझर ।

दाखविले नाना चमत्कार । निजकृपावरें श्रीहरीच्या ॥३६॥

चित्तीं विचारी वैष्णवभक्त । पृथ्वीची तिर्थें पहावी समस्त ।

तेथें असती साधुसंत । दर्शनेंचि मुक्ती होय जीवां ॥३७॥

ऎसी इच्छा धरोनि मानसीं । मग चालिले वाराणसी ।

स्नान करोनि भागीरथीसी । मग विश्वेश्वरासी वंदिलें ॥३८॥

गया प्रयाग पाहोनि सत्वर । दानें तोषविले द्विजवर ।

सवें यात्रा सहस्त्रवर । जयजयकार होतसे ॥३९॥

विष्णुजन हरिकीर्तनीं । बहुतांसि भक्ति लाविली त्याणीं ।

मग कुरुक्षेत्रासि आले तेथूनीं । सुस्ना नमनीं अनुतापें ॥४०॥

दिंड्या पताका निशाणभेरी । वाद्यें वाजती मंगल तुरीं ।

तैसेच आले हस्तनापुरीं । सप्रेम अंतरीं सर्वदा ॥४१॥

लोक बोलती परस्परें । रत्नाकर ईश्वरी अवतार ।

करावया जगदुध्दार । जाहला साचार मृत्युलोकीं ॥४२॥

ऎसें बोलोनि परस्परें । दर्शनासि येती नारीनार ।

महाक्षेत्र हस्तनापुर । तेथें उत्सव थोर मांडिला ॥४३॥

जन्मअष्टमी पुण्यतिथी । मखरीं स्थापिली श्रीविष्णुमूर्ती ।

त्यापुढें कीर्तन आपण करिती । ऎकतांचि वृत्ती वेधतसे ॥४४॥

निपजोनि नाना पक्वान्नें । होतसे ब्राह्मण संतर्पण ।

शहरांत काढिली मिरवण । धन्य सुदिन लोक म्हणती ॥४५॥

सप्तरंगी पताका भरजरी । गरुडटके निशाणभेरी ।

यंत्रें सुटती नानापरी । तों कौतुक सत्वरी काय झालें ॥४६॥

अमर वासेच्या वरूनि जाण । ऎसी चालिली मिरवण ।

अविंध राजा तें देखोनि । समाधान पावला ॥४७॥

सुवर्णमुद्रा पांच शत । देवापुढें आणोनि ठेवित ।

वर्षासन नेमोनि देत । खर्च बहुत म्हणवोनीं ॥४८॥

श्रीहरीच्या कृपेंकरून । भक्तीसि लागले सर्वजन ।

मग द्वारकसि चालिले तेथून । श्रीकृष्ण दर्शन घ्यावया ॥४९॥

मार्गी चालतां सुपंथी । पदोपदीं गातसे कीर्ती ।

कोणी देती अथवा न देती । परी हर्ष खंती ते नाहीं ॥५०॥

ऎशारितीं क्रमितां पंथ । तों भडोच नगरासि आले त्वरित ।

तेथील अधिकारी अविंध उन्मत्त । देखोनि मनांत संतापला ॥५१॥

म्हणे हा तों जातीचा हिंदु फकीर । गफुर मांडिला असे फार ।

मग मांस पाठविले तबकभर । म्हणे प्रसाद साखर घ्या तुम्हीं ॥५२॥

रत्नाकरासि म्हणती दूत । रायें मिठाई पाठविलें तुम्हांतें ।

रितें पात्र करोनि त्वरित । द्यावें निश्चित आम्हांसी ॥५३॥

ऎसी ऎकांताचि मात । चिंताक्रांत वैष्णवभक्त ।

मग श्रीहरीचा धावां करित । म्हणे संकटीं त्वरित पाव देवा ॥५४॥

दांभिक अथवा निष्काम चित्तीं । मी तुझा म्हणवित असें श्रीपती ।

संकटनिवारी भलत्यारीतीं । करीतसे ग्लांती निजप्रेमें ॥५५॥

मग रुमाल काढितां तबकावरूनी । तों मोगर्‍याचीं पुष्पें देखिलीं नयनीं ।

सकळांसि वाटोनि तये क्षणीं । संतोष मनीं पावला ॥५६॥

कांहीं तबकांत राहिलीं सुमनें । तीं रायासि पाठवूनि दिधलीं त्याणें ।

ऎसा चमत्कार पाहोन । अनुतापला यवन मानसीं ॥५७॥

म्हणे हा साक्षात्कारी विष्णुभक्त । उगीच छळणा केली व्यर्थ ।

मग सद्भावें येऊनि पायीम लागत । म्हणे अपराध समस्त क्षमा करी ॥५८॥

रौप्यमुद्रा सहस्त्रवरी । आणोनि ठेविल्या चरणावरी ।

म्हणे शिबिकेचा खर्च निर्धारीं । हा निरंतरी घेत जावा ॥५९॥

बडोद्याचा अधिकारी जाण । त्यासि वरात दीधली लेहून ।

कृपा करितां जगज्जीवन । तरी महाविघ्नें निरसती ॥६०॥

मग समुदायासि वैष्णववीर । द्वारकापुरासि गेले सत्वर ।

तेथेंही अद्भुत वर्तलें चरित्र । तें एका सादर भाविकहो ॥६१॥

गोमती समुद्र संगम होत । मध्यें वाळूचा सांचला पर्वत ।

न वाहात म्हणवोनि प्रवाह । तेणें उदक समस्त नासलें ॥६२॥

गोमतीचें हिरवें पाणी । किडे पडिले त्या ठिकाणी ।

मुखामाजी घालितां कोणी । तरी दुर्गंध घाणी येतसे ॥६३॥

क्षेत्रवासी चितांक्रांत । कांहीं उपाय नचलेचि तेथ ।

रत्नाकराची कीर्ती अद्भुत । जाहलीसे श्रुत त्यांलागी ॥६४॥

पुजारी विनविती त्या अवसरीं । तूं तरी विष्णुभक्त साक्षात्कारी ।

समुद्र गोमतीचा प्रवाह करीं । सत्कीर्ती चराचरीं प्रगटेल ॥६५॥

ऎसें संकट घालितांचि त्यांणीं । रत्नाकर संकोचित जाहले मनीं ।

मग देवासन्मुख उभे राहुनी । सप्रेम विनवणी करीतसे ॥६६॥

म्हणे द्वारकापति यादवराया । उपाधीं जनांत वाढविली वायां ।

मी नेणेंचि भूतभविष्यक्रिया । तुझिया पायां चिंतितसे ॥६७॥

ऎसी दृष्टांत होतां त्यासी । संतोष जाहला रुक्मिणीपती ।

म्हणे तूं गोमतीत स्नान करितां निश्चिती । मग प्रवाहें वाहती होईल ॥६८॥

ऎसा दृष्टांत होतां त्यासी । संतोष जाहला निजमानसीं ।

मग प्रहररात्रीं गोमतीसी । रत्नाकर स्नानासि चालिले ॥६९॥

दृष्टी पहावया चमत्कार । क्षेत्रवासी चालिले बरोबर ।

स्नानासि निघतां वैष्णववीर । तों तीर्थे समग्र तेथें आली ॥७०॥

गोमतीसि चढतांचि पाणी । सिकता ते गेली निघोनी ।

ऎसें कौतुक देखोनि नयनीं । विस्मित मनीं लोक झाले ॥७१॥

स्नान करितांचि भक्तप्रेमळ । अक्षयी पाणी जाहलें निर्मळ ।

प्रवाह चालिला सर्वकाळ । कृपेनें घननीळ तुष्टला ॥७२॥

हें देखोनि क्षेत्रवासी नर । म्हणती हा ईश्वरी अवतार ।

ऎसे बोलोनियां उत्तर । सद्भावें नमस्कार घालिती ॥७३॥

मग देउळीं जाऊनि वैष्णवदास । श्रीहरीसि विनवितसे ।

म्हणे सर्व कर्ता तूं द्वारकाधीश । आज दीधलें यश अनाथासी ॥७४॥

एक पक्ष राहोनि तये ठायीं । मग स्वस्थळासि चालिले पाहीं ।

आपुल्या दासाचें शेषशायी । न्यून कदाहीं पडों नेदी ॥७५॥

आणिक माधवदास वैष्णवभक्त । सुरतेमाजी होते राहत ।

भजन करीत सप्रेमयुक्त । सगुण मूर्तीते आठवोनी ॥७६॥

जयासि आपुले आणि परावें । समविषम नाहीं ठावें ।

सर्वभूतीं सारिखा भाव । आत्मवत जीव मानीत असे ॥७७॥

राजा रंक आणि दान । यांसि लेखीं समसमान ।

जैसी मृत्तिका तैसें धन । निराश मने सर्वदा ॥७८॥

एकादशी हरिजागर । विष्णुअर्चन निरंतर ।

भक्तीसि लाविले बहुत नर । जगदुध्दार मांडिला ॥७९॥

दर्शनासि येती भाविकजन । साखर ठेविती पुढें आणून ।

ते मूठमूठ सकळांकारणें । प्रसाद वांटून देतसे ॥८०॥

शेर आदशेर पावशेर । आदमण अथवा मणभर ।

जे समयीं जैसी येईल साखर । ते वाटितां मूठभर पुरे सकळां ॥८१॥

ऎसा चमत्कार पाहोनि नयनीं । लोक आश्चर्य करिती मनीं ।

म्हणती सर्व सिध्दियाजलागोनी । कर जोडोनी तिष्ठती ॥८२॥

एक म्हणती साबरीमंत्र । शिकोनी सर्वांसि पुरवितो साखर ।

एक म्हणती मिथ्याचार । त्याचा ईश्वर साह्यकारी ॥८३॥

त्रिविध लोक नानारीतीं । कोणी निंदिती कोणी स्तविती ।

परी माधवदासासि हर्ष खंती । नयेचि चित्तीं सर्वथा ॥८४॥

म्हणे जनीं जनार्दन भरला हरी । याचा खेद कासया अंतरी ।

ऎसें चित्तासि समाधान करी । सप्रेम अंतरी सर्वदा ॥८५॥

तंव एक कुटाळ होता दुर्मत । त्याणें राख भरिली मडक्यांत ।

तोंड बांधोनि आपुल्या हातें । हरिमंदिरांत आणितसे ॥८६॥

माधवदासासि म्हणे तये क्षणीं । साखर आणिली त्यांत भरोनी ।

हे आपुल्या हातें सोडोनी । सकळां लागोनी वांटावी ॥८७॥

अवश्य म्हणवोनि वैष्णवभक्त । नैवेद्य दाखवित आपुल्या हातें ।

साखर काढोनि सर्वासि देत । तों कुटिळ मनांत अनुतापला ॥८८॥

लोकांसि सांगतसे स्वमुखें । म्यां मडक्यांत भरोनि आणिली राख ।

त्याची साखर जाहली देख । हेंचि कौतुक वाटतें ॥८९॥

मग पश्चातापें करोनि मनीं । नमस्कार घालीत प्रीतीं करूनी ।

म्हणे माझा अपराध क्षमा करोनि । निरंतर चरणीं ठेविजे ॥९०॥

ऎसी ग्लांती करोनि पाहीं । झाला स्वामीचा संप्रदायी ।

प्रपंचभान टाकोनि सर्वही । भक्तीसि पाहीं लागला ॥९१॥

ऎसें कौतुक देखोनी । आश्चर्य करिती अवघे जन ।

मग गांवींचा राजा त्याजलागुन । वर्तमान जाऊन सांगती ॥९२॥

तोही परम होता खळदुर्जन । सत्य न भासे त्याजकारणें ।

मग डेर्‍यांत महासर्प घालोन । तोंड बांधोन ठेवितसे ॥९३॥

माधवदास पाठवूनि भृत्य । बोलावूनि आणिला मंदिरांत ।

भुजंग घातला डेरियांत । तो पुढें ठेवित आणोनियां ॥९४॥

म्हणे तुमचे हातची घ्यावी साखर । ऎसी इच्छा वाटती फार ।

तरी आपुल्या हातें वांटा सत्वर । इतुकें नृपवर बोलिला ॥९५॥

कृत्रिमभाव रचिला याणी । हें विष्णुभक्त नेणेचि स्वप्नीं ।

मडकें सोडीत तये क्षणी । तों साखर नयनीं दिसतसे ॥९६॥

श्रीहरीसि नैवेद्य दाखवून । मूठ मूठ वांटित सकळांकारणें ।

ऎसा चमत्कार देखोन । राजा मनीं अनुतापला ॥९७॥

विष्णुभक्तासि नमस्कार । सद्भावें घालीत नृपवर ।

पुजा करोनि सर्वोपचार । वस्त्रें अळंकार लेववी ॥९८॥

शिबिकेंत बैसवोनि माधवासी । नेऊनि घालीत विष्णुमंदिरासी ।

म्हणे कांहीं इच्छा असेल मानसीं । तरी ते मजपासी सांगिजे ॥९९॥

ऎकोनि म्हणे वैष्णव भक्त । कांहींच इच्छा नसे मनांत ।

सकळ पदार्थ नाशवंत । संग्रह व्यर्थ कासया ॥१००॥

निष्काम देखोनि मन । मग घरासि गेला नृपनंदन ।

प्रतिष्ठा बहुत वाढली जाण । मग द्वारकेसि गमन करीतसे ॥१०१॥

परी दैवन सोडिच निश्चिती । सवें यात्रा निघाली बहुत ।

भजन करीत प्रेमयुक्त । पंथ क्रमित तेधवां ॥२॥

पुढें महाअरण्य देखिलें दृष्टीं । तेथें महावृक्षांची जाहली दाटी ।

तों व्याघ्राच्या रूपें जगजेठी । प्रकट दृष्टीं दिसतसे ॥३॥

दृष्टीसी देखोनियां पंचानन । भयें कांपती सकळ जन ।

जीवाचें भय वागवून । गेले पळोन तेधवां ॥४॥

माधवदासाचा सप्रेमभाव । सर्वांभूतीं एकचि देव ।

व्याघ्रा सन्मुख घेतली धांव । भक्त वैष्णव चालिला ॥५॥

जीवाचें भय धरोनि अंतरीं । आड लपाले यात्रेकरी ।

एकांत देखोनि ते अवसरीं । मग काय करी जगदात्मा ॥६॥

व्याघ्राचा वेष टाकोनि निश्चितीं । चतुर्भुज रूप धरीत श्रीपती ।

दिव्य कुंडलें कानीं तळपती । पीतांबराची दीप्ती पडतसे ॥७॥

विष्णुचें ध्यान श्रीभगवतीं । व्यासें वर्णिलें जैशा रीतीं ।

माधवदास सगुण मुर्ती । तैशाच रीतीं पाहतसे ॥८॥

निजभक्तासी हृदयकमळीं । आलिंगुनि धरितसे वनमाळी ।

मग मिठी चरण कमळीं । आनंद मेळीं बैसले ॥९॥

ब्रह्मानंद न समाये अंतरीं । म्हणे व्याघ्ररूप कां धरिलें हरी ।

तामस सोंग त्वां धरिलें वरी । मग यात्रेकरी पळाले ॥११०॥

मग देव तयासि उत्तर देत । भेटीसी पाहिजे एकांत ।

यास्तव व्याघ्ररूप धरोनि निश्चित । अधीर जनांतें पळविलें ॥११॥

तूं तरी निधडा वैष्णववीर । प्रेमें भजसी निरंतर ।

मग मी सांडोनि द्वारकापुर । मार्गावर भेटलों ॥१२॥

तरी आतां ऎक निजभक्ताराया । परतोनि जावें आपुल्या ठाया ।

आज्ञा नाहीं द्वारकेसि यावया । पाळी माझिया वचनास ॥१३॥

तुझा सद्भाव देखोनि अंतरीं । येथेंचि प्रगट जाहलों मी हरी ।

भेट दीधली मार्गावरी । आतां जा माघारीं परतोनियां ॥१४॥

ऎसें वदोनि रुक्मिणीरमण । तत्काळ पावले अंतर्धान ।

कीं निजभक्ताचें हृदयभुवन । ते स्थळीं जावोन सुरवाडले ॥१५॥

इकडे देह लोभ धरोनि अंतरीं । पळोनि गेले यात्रेकरी ।

दूर लपाले पर्वतावरी । त्यांसि श्रीहरी अंतरला ॥१६॥

सोडितां वैष्णवाची संगती । तयासि भेटे रुक्मिणीपती ।

परम भय पावोनि चित्तीं । मग काय बोलती परस्परें ॥१७॥

व्याघ्रें मारिला माधवदास । देवें रक्षिलें आपणास ।

एक म्हणती पाहवें त्यास । तरी मृत्यु आपणास येईल ॥१८॥

तों माधवदास ते अवसरीं । यात्रेकर्‍यांसि हाका मारी ।

म्हणे व्याघ्र पळोनि गेला दुरी । तुम्ही सत्वरी या आतां ॥१९॥

ऎकोनि विस्मित सकळजन । म्हणती कैसा वांचला त्यापासून ।

एक म्हणती त्याजकारणें । साह्य श्रीकृष्ण असे कीं ॥१२०॥

डेरियांत सर्प घातला थोर । त्याची त्याणें केली साखर ।

त्याचें काय करीक व्याघ्र । परस्परें बोलती ॥२१॥

ऎसें म्हणवोनि तये वेळ । पातले माधव दासाजवळ ।

व्याघ्र नव्हेचि तो घननीळ । भक्त प्रेमळ सांगतसे ॥२२॥

संगती म्हणती जोडुनी कर । वृत्तांत सांगावा सविस्तर ।

ऎकोनि म्हणे भक्त चतुर । तें नये साचार बोलतां ॥२३॥

कासव पिलियांसि तत्त्वतां । कृपेनें पाहे तयांची माता ।

तयासि अनुभव आणिकें पुसतां । परी मुखें सांगतां नये कांहीं ॥२४॥

कां बाळकासि साखर चारितां बरवी । अंतरीं तयासि कळतसे चवी ।

परी मुखें सांगता नये कांहीं । जाणे अनुभवी चित्तांत ॥२५॥

चातक चंद्रामृत सेविती । तेणेंचि तयांसि होतसे तृप्ती ।

त्यासि इतर पक्षी अनुभव पुसती । तरी सांगतां रीती ते नये ॥२६॥

तेवीं श्रीहरीकृपेनें महिमान । जाणती भाविक प्रेमळ जन ।

आजि श्रीहरीनें दिधले दर्शन । अनुभव जाणें मीच माझा ॥२७॥

पुढें द्वारकेसि जावया पाहीं । मज श्रीहरीची आज्ञा नाहीं ।

ऎसें सांगोनि ते समयीं । सुरतेसि लवलाहीं चालिलें ॥२८॥

यात्रा गेली द्वारकापुरा । माधवदास सत्वर पातले घरा ।

भजनीं प्रेमा लावोनि बरा । जगदुध्दार आठविती ॥२९॥

विष्णुपूजन हरिकीर्तन । भक्तीसि लाविले बहुतजन ।

विश्वोध्दार करावया पूर्ण । वैष्णवजन अवतरले ॥१३०॥

आतां विठ्ठल पुरंदर निष्ठावंत । बेदर प्रांतांत होते राहत ।

त्यांचें चरित्र अतिअद्भुत । ऎका निजभक्त भाविकहो ॥३१॥

पुत्रकलत्र असती त्यास । परी संसारीं असोनि उदास ।

पांडुरंगाची उपासना असे । तोचि निदिध्यास लागला ॥३२॥

संसार धंदा करितां जाण । सर्वकाळ विठ्ठलाचें चिंतन ।

असत्य सर्वथा न बोले वचन । दया परिपूर्ण सर्वांभूती ॥३३॥

समयीं आलिया अतिथी । अन्न देतसे यथाशक्ती ।

दुर्बळ संसार बहुतांरीतीं । परी सत्वशीळ चित्तीं सर्वदा ॥३४॥

आषाढी कार्तिकी यात्रेसीं । जात असे पंढरीसी ।

नेमें वारी धरिली ऎसी । निश्चय मानसीं दृढ त्याचा ॥३५॥

तंव कोणे एके अवसरी । पातली कार्तिकीची वारी ।

विठ्ठल पुरंदरासि शरीरीं । नवज्वर सत्वरी जाहला ॥३६॥

तेणें जर्जर जाहली काया । शक्ति नाहींच चालावया ।

म्हणवोनि आठवीत पंढरीराया । म्हणे कोणत्या उपाया करूं आतां ॥३७॥

पंढरीसि जावोनि एकवेळे । देहाचें पडावे मोटळे ।

यास्तव करीतसे तळमळ । त्रितापें जळे शरीर हें ॥३८॥

निद्रा न लागे करितां शयन । पंढरीसि लागले पंचप्राण ।

म्हणे यात्रेसि उदेलें महाविघ्न । दुरितें करून आपल्या ॥३९॥

तीन दिवस तीन राती । तळमळ केली ऎशा रीतीं ।

परी सर्वथा अरोग्य नव्हे कांती । मग विचार चित्तीं दृढ केला ॥१४०॥

म्हणे हें नाशिवंत शरीर आहे । याचा भरवसा मानितां पाहे ।

अंतरतील विठोबाचे पाय । मग जीवित्व काय ठेवोनी ॥४१॥

मरणाचि आलें असेल जर । तरी घरीं निजतां न होय अमर ।

आतां येवोनि निघावें सत्वर । मग जे होणार तें हो सुखें ॥४२॥

ऎसा निश्चय करोनि थोर । चालिला विठ्ठल पुरंदर ।

सवें कोणीच नसे दुसरें । मग कांता बरोबर निघाली ॥४३॥

अश्व पाठाळ नसोचि कांहीं । ज्वरहीं बहुत वाढला देहीं ।

पाऊल टाकितां ते समयीं । प्राणांत जीवीं होतसे ॥४४॥

ऎशा रीतीं पंथ क्रमितां । दोन मजली आलीं उभयतां ।

मग रात्रीं जवळ बैसोनि कांता । प्राणनाथा पाहतसे ॥४५॥

तों शरीरीं जाळ बहुत असे । परी उत्तर न बोलवेचि तयास ।

प्राण होतसे कासाविस । देहभान नसे सर्वथा ॥४६॥

ऎसी अवस्था देखोनि तिनें । मग अट्टाहासें करीत रुदन ।

म्हणे याचें उत्तम न दिसे चिन्ह । रुक्मिणीरमण कोपला ॥४७॥

तंव भ्रतार सावध होऊनि किंचित । कांतेलागीं उत्तर बोलत ।

मज बाजेवरी घालोनि त्वरित । पंढरीनाथ दाखवी ॥४८॥

चार मोलकरी पाहोनि सत्वर । शरीर घालावें खाटेवर ।

दृष्टीसीं पाहतां पंढरपुर । मग पडेल उतार शरीरासी ॥४९॥

ऎकोनि पतीचें उत्तर । कांता जाहली चिंतातुर ।

पदरीं ऎवज नसे तिळभर । कैसा विचार करावा ॥१५०॥

वाटखर्चीस ऎवज नाहीं । आणि मोलकर्‍यांसि द्यावे कायीं ।

ऎसें म्हणवोनि ते समयीं । चिंता जीवीं करीतसे ॥५१॥

कांहीं उपाय न सुचेचि तेव्हां । मग पांडुरंगाचा मांडिला धावां ।

म्हणे पंढरीनाथा देवाधिदेवा । पाव केशवा मज आता ॥५२॥

तुं अनाथबंधु करुणाघन । ऎसें बोलती संतसज्जन ।

नाममात्रें निरसिसी विघ्नें । तें असत्य वचन होईल ॥५३॥

मागें राहिलें निजमंदिर । आणि चार मजली पंढरपुर ।

ज्वरें व्यापिला निजभ्रतार । कैसा विचार करूं देवा ॥५४॥

हे ना तैसी जाहलीपरी । रुक्मिणीकांता धांव श्रीहरी ।

विठ्ठल पुरंदर तुझा निर्धारीं । वारकरी म्हणवितो ॥५५॥

ऎशा रीतीं तें भामिनी । रुदन करीतसे तये क्षणीं ।

तिचा धावां ऎकोनि कानीं । चक्रपाणी पावले ॥५६॥

ऎवट कुणबी होऊनी श्रीहरी । तिच्या बिर्‍हाडासि येतसे सत्वरीं ।

म्हणे बाई कष्टीं कां होतीस अंतरीं । सांग लवकरी मजपाशीं ॥५७॥

ती म्हणे बापा ऎक वचन । भ्रतार व्यथित होता जाण ।

दोन मजली आला चालोन । परी आतां निदान मांडिलें ॥५८॥

ज्वरें शरीर व्यापिलें भारी । पुढें न चाले पाऊलभरी ।

यात्रा निघोनि गेली दुरी । उपाय तरी सांग आतां ॥५९॥

ऎसा वृत्तांत ऎकोनि सत्वर । काय म्हणती सारंगधर ।

आमुचें गांव पंढरपुर । जाणें सत्वर मज तेथें ॥१६०॥

आणिक तिघे सांगाती जाण । बाहेर उतरले ते आपण ।

आम्हीं तुझा शब्द ऎकोन । आलों धावोन पाहावया ॥६१॥

तुझा भ्रतार बैसवोनि डोलींत । नेवोनि घालूं पंढरींत ।

आतां न होवोनि चिंताक्रांत । स्वस्थ मनांत असावें ॥६२॥

ऎसें बोलतां करुणाकर । चित्तीं आश्रय वाटला फार ।

म्हणे एवढा करिसील परोपकार । तरी पुण्य अपार घडे लोकीं ॥६३॥

प्रातःकाळ होतांचि जाण । लाघव करीतसे जगज्जीवन ।

आपणाचि चार रूपें धरून । डोली घेवोन पातलें ॥६४॥

विठ्ठल पुरंदरासि बैसवोनि आंत । खांदा घेतसे रुक्मिणीकांत ।

निज भक्ताचा भार समस्त । मस्तकीं धरीत जगदात्मा ॥६५॥

अष्टांग योग साधितां हटीं । परी लौकरी न पडेचि त्यांच्या दृष्टीं ।

तों भक्ताचा भार घेतसे जगजेठीं । नवल पोटीं मज वाटे ॥६६॥

नाना याग तपें व्रतें । करितां नातुडें जगन्नाथ ।

तो भाविकाचें काम अंगें करित । अनाथनाथ दीनबंधु ॥६७॥

जो कां निर्गुण निर्विकार । श्रुतिशास्त्रांसि नकळेचि पार ।

तो सगुणरूप धरोनि साकार । वागवितसे भार भक्ताचा ॥६८॥

सृष्टींकर्ता जो विधाता । श्रीहरी तयाचा जनिता ।

तो मनुष्यरूपें विश्वपिता । बैसवित निजभक्तां खांद्यावरी ॥६९॥

योगमाया स्मरोनि चित्तीं । लाघव दाखवितसे श्रीपती ।

ऎक्याचि वेळे पंढरीसि येती । जातां गमस्ती अस्तमाना ॥१७०॥

तो चंद्रभागेच्या तीरीं निश्चित । यात्रा उतरली असे बहुत ।

विठ्ठलनामें गर्जती संत । कीर्तनीं डुलत निजप्रेमें ॥७१॥

तो घोष ऎकोनियां श्रवणीं । विठ्ठल पुरंदर संतोषे मनीं ।

जेवीं आयुष्य हींनाचिये श्रवणीं । संजीवनी मंत्र जोडे ॥७२॥

प्रेमळ भाविक वैष्णवजन । करितां नामसंकीर्तन ।

दिंड्या पताका उभारून । संभ्रमें करून मिरवती ॥७३॥

ऎशा क्षेत्रामाजि निश्चित । डोली उतरली वैकुंठनाथें ।

मग पालकांठ्या आणोनि देत । सर्व साहित्य तें केलें ॥७४॥

मग देउळीं जावोनि रुक्मिणीकांत । आपुलें तीर्थ आणोनि देत ।

विठ्ठल पुरंदराच्या मुखीं घालित । तों उतार किंचित पडियेला ॥७५॥

मग उभयतां स्त्रीपुरुषां धरोनि करीं । देउळीं नेतसे ते अवसरीं ।

आपुलें दर्शन करवीतसे हरी । नारळ करीं देवोनियां ॥७६॥

दृष्टीसीं देखतां घनसांवळा । अश्रुपात वाहती डोळां ।

प्रेमें सद्गदित जाहला गळा । मग आलिंगून धरिला दोहीं बाहीं ॥७७॥

चरणीं मस्तक ठेवोनि पाहे । म्हणें दैवयोगें देखिलें पाय ।

चित्तीं आनंद न समाये । सद्गदित होय निजप्रेमें ॥७८॥

मग राही सत्यभामा रुक्मिण । यांचेंही घेतलें दर्शन ।

कीर्तन करिती संतसज्जन । त्यांचेही दर्शन करविलें ॥७९॥

बिर्‍हाडासि आणोनि तत्त्वतां । बैसविलीं पुरुषकांता ।

म्हणें घरानि जावोनि आतां । प्रातःकाळ होता येईन ॥१८०॥

ते म्हणती तुझें नांव कायी । तें सांगोनि द्यावें लवलाहीं ।

तुझे व्हावया उतरायी । पदार्थ कांहीं दिसेना ॥८१॥

यावरी म्हणे वनमाळी । माझें नाम पांडुरंगकोळी ।

मुलें माणसें आहेत सकळीं । येच स्थळीं राहतसें ॥८२॥

विठ्ठल पुरंदर म्हणे त्यातें । आम्ही आषाढीकार्तिकीस येतसां येथें ।

तेव्हां स्मरण धरोनि चित्तांत । भेटीं आम्हातें देईजे ॥८३॥

ऎसें ऎकोनि जगन्निवास । काय म्हणतसे तयांस ।

मी तुमच्या सन्निध सर्वदा असें । परी ओळख तुम्हास नसे माझीं ॥८४॥

जेव्हां स्मरण कराल अंतरीं । मी सत्वर येईन ते अवसरीं ।

ऎसें म्हणवोनि श्रीहरी । गेले सत्वर तेधवां ॥८५॥

ऎसा सात दिवस उत्साह जाहला । पौर्णिमेस पाहिला गोपाळ काला ।

शक्ति आली शरीराला । अरोग जाहला निजभक्त ॥८६॥

उभयतां देउळीं जाऊन । घेतलें पांडुरंगाचें दर्शन ।

सजळ अश्रु भरलें लोचन देवासि पुसेनि चाललीं ॥८७॥

पुंडलिकासि पुसोनि जाणा । घातलीं क्षेत्रप्रदक्षिणा ।

पाडु कोळियाचा उपकार जाणा । क्षणक्षणा आठवें ॥८८॥

स्मरण करितां निज अंतरीं । त्याचरूपें प्रगट जाहले श्रीहरी ।

बोळवीत जातसे ते अवसरीं । वैकुंठविहारी जगदात्मा ॥८९॥

मग विठ्ठल पुरंदर म्हणे त्यासी । आम्हांसि भेटावे आषाढ मासीं ।

अवश्य म्हणे हृषीकेशी । अगत्य पंढरीसी तुम्ही यावें ॥१९०॥

ऎशा रीतीं बोलोनि त्यातें । परतोनि आले राउळांत ।

निजभक्ताचा होऊनि अंकित । कौतुक दावित नानारीतीं ॥९१॥

मग विठ्ठल पुरंदर ते अवसरी । कांतेसहित पातलें घरीं ।

ध्यानींमनीं बैसला श्रीहरी । आठवें पंढरी क्षणक्षणा ॥९२॥

खातापितां गमन करितां । निजतां बैसतां विश्रांति घेतां ।

प्रपंच धंदा काम करितां । पंढरीनाथा भजतसें ॥९३॥

विठ्ठलस्मरण करितांचि प्रीतीं । तदाकारचि जाहली वृत्ती ।

आषाढमासी पंढरीसी मागुतीं । आनंदयुक्त येतसे ॥९४॥

पंढरीसि येवोनि तयेवेळीं । उभयतां धुंडिती पांडुरंग कोळी ।

ठावठिकाण पाहतां सकळीं । तया काळीं दिसेना ॥९५॥

म्हणे माझें जीवींचा प्राणमित्र । वागवोनि आणिलें खांद्यांवर ।

तो पंढरी टाकोनि गेला दूर । म्हणवोनि साचार न भेटे ॥९६॥

स्त्रीपुरुष दोघेजण । क्षेत्रांत पाहती धुंडोन ।

परी कोठें नलगेचि ठिकाण । तों गेलासे दिन अस्तमान ॥९७॥

प्रहर रात्र लोटून जातां । तोंवरी उपवासी उभयतां ।

संकट पडिलें पंढरीनाथा । म्हणे दर्शन आतां यांसि द्यावें ॥९८॥

मग साक्षात रूप धरोनि सगुण । तयासि दीधलें दर्शन ।

म्हणे पांडुरंग कोळी मीच होऊन । आणिलें उचलोनि तुजलागीं ॥९९॥

दृष्टींसीं देखोनी कैवल्यदानी । परम संतोष जाहला मनीं ।

देवासि आलिंगन देऊनी । मिठी चरणीं घातली ॥२००॥

मग विठ्ठल पुरंदर देवासी म्हणे । नाशवंत शरीर हें जाय जेणें ।

तुवां खांद्यावरीं आणिलें वागवून । काय उत्तीर्ण तुझें होऊ ॥२०१॥

ऎकोनि म्हणती पांडुरंग । नाशवंताचा करितां त्याग ।

तरी अविनाश कैसें जोडेल मग । ऎसें सांग मजलागीं ॥२॥

तुवां काया वाचा आणि मनें । मजसीं लाविलें अनुसंधान ।

तरी आतां पाकनिष्पत्ती करून । भोजन करणें सत्वर ॥३॥

साधुसंतांचे माहेर पंढरी । तीर्थ उपवास नसे ये क्षेत्रीं ।

ऎसें सांगोनि श्रीहरी । राउळांतरीं मग गेले ॥४॥

जयाचें चित्तीं जैसा भाव । तैसा होतसे देवाधिदेव ।

निजभक्ताच्या संकटास्तव । अपूर्व लाघव दाखविलें ॥५॥

जीवासि पडतां जड भारी । जो नेमासि न टळे निर्धारी ।

तयासि दर्शन देतसे हरी । इतरांसि नेत्रीं दिसेना ॥६॥

दुर्योधन छळितां पांडवांस । तयासि पातला वनवास ।

परी ते न सांडिती सत्वास । चित्तीं कृष्णपरेश आठविती ॥७॥

दरिद्रें सुदामा ब्राह्मण । बहुत पीडिला असे जाण ।

परी तो आठवी श्रीहरीचे चरण । दरिद्र विच्छिन्न मग झालें ॥८॥

प्रल्हादासि पिता नानाप्रकारें । गांजितां भजनासि न पडे अंतर ।

निश्चय देखोनि सारंगधर । खांबांत सत्वर प्रगटले ॥९॥

असोत आतां भाषणें फार । ज्वरें तापलें असतां शरीर ।

यात्रेसि निघाला पुरंदर । म्हणवोनि रुक्मिणीवर भेटले ॥२१०॥

पुढिले अध्यायीं चरित्र गहन । श्रोतीं देइजे अवधान ।

महीपतीचीं आर्ष वचनें । सज्जनीं मान्य करावीं ॥११॥

स्वस्ति श्रीभक्तलीलामृत ग्रंथ । श्रवणेचि पुरती मनोरथ ।

प्रेमळ भाविक भक्त । अठ्ठेचाळिसावा अध्याय रसाळ हा ॥२१२॥ अध्याय ॥४८॥ ओव्या ॥२१२॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-09-03T21:37:28.5400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

SVAYAṀVARA II(स्वयंवर)

  • A Kṣatriya custom of princesses selecting their husbands themselves. There are three kinds of Svayaṁvara. These three types are stipulated for Kings only. The first type is Icchāsvayamvara, the second one is Savyavasthāsvayaṁvara and the third is Śauryaśulkasvayaṁvara. No condition is attached to Icchāsvayaṁvara. Anybody may be chosen as husband according to the wish of the bride. Damayantī Svayaṁvara is an example of this. In the second it will be stipulated that the bridegroom will have to possess certain qualifications. In Sītā-Svayaṁvara Śrī Rāma drew the bow of Tryambaka, and married Sītā. This is an example of the second type of Svayaṁvara. The third type is meant for adventurous heroes. Arjuna's marrying Subhadrā is an example of the third type of Svayaṁvara. [Devī Bhāgavata, Skandha 3]. 
RANDOM WORD

Did you know?

विनायकी आणि संकष्टी चतुर्थीबद्दल शास्त्रार्थ सांगावा.
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.