TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

मुमुक्षुवैराग्यप्रकरणम् - सर्ग तिसावा

‘ योगवासिष्ठ ’ एक प्राचीन ग्रंथ.
Yoga Vasistha is famous as one of the historically popular and influential texts of Hinduism.


सर्ग तिसावा
श्रीराम उवाच ॥
एवमभ्युत्थितानर्थशतसंकटकोटरे । जगदालोक्य निर्मग्नं मनो मननकर्दमे ॥१॥
मनो मे भ्रमतीवेदं संभ्रमश्चोपजायते । गात्राणि परिकम्पन्ते पत्राणीवजरत्तरोः ॥२॥
अनाप्तोत्तमसंतोषधैर्योत्सङ्गाकुला मतिः । शून्यास्पदा बिभेतीह बालेवाल्पबलेश्वरा ॥३॥
विकल्पेभ्यो लुठन्त्येताश्चन्तःकरणवृत्तयः । श्वभ्रेभ्य इव सारङ्गास्तुच्छालम्बविडम्बिताः ॥४॥
अविवेकास्पदा भ्रष्टाः कष्टे रूढाः न सत्पदे । अन्धकूपमिवापन्ना वराकाश्चक्षुरादयः ॥५॥
नावस्थितिमुपायाति न च याति यथेप्सितम् । चिन्ता जीवेश्वरायत्ता कान्तेव प्रियसद्मनि ॥६॥
जर्जरीकृत्य वस्तूनि त्यजन्ती ब्रिभ्रती तथा । मार्गशीर्षान्तवल्लीव धृतिर्विधुरतां गता ॥७॥
अपहस्तितसर्वार्थमनवस्थितिरास्थिता । गृहीत्वोत्सृज्य चात्मानं भवस्थितिरवस्थिता ॥८॥
चलिताचलितेनान्तरवष्टम्भेन मे मतिः । दरिद्रा छिन्नवृक्षस्य मूलेनेव विडम्ब्यते ॥९॥
चेतश्चञ्चलमाभोगि भुवनान्तर्विहारि च । न संभ्रमं जहातीदं स्वविमानमिवामराः ॥१०॥
अतोतुच्छमनायासमनुपाधि गतभ्रमम् । किं तत्स्थितिपदं साधो यत्र शोको न विद्यते ॥११॥
सर्वारम्भसमारूढाः सुजना जनकादयः । व्यवहारपरा एव कथमुत्तमतां गताः ॥१२॥
लग्नेनापि किलाङ्गेषु बहुधा बहुमानद । कथं संसारपङ्केन पुमानिह न लिप्यते ॥१३॥
कां दृष्टिं समुपाश्रित्य भवन्तो वीतकल्पषाः । महान्तो विचरन्तीह जीवन्मुक्ता महाशयाः ॥१४॥
लोभयन्तो भयायैव विषयाभोगभोगिनः । भङ्गुराकारविभवाः कथमायान्ति भव्यताम् ॥१५॥
मोहमातङ्गमृदिता कलङ्ककलितान्तरा । परं प्रसादमायाति शेमुषीसरसी कथम् ॥१६॥
संसार एव निवहे जनो व्यवहरन्नपि । न बन्धं कथमाप्नोति पद्मपत्रे पयो यथा ॥१७॥
आत्मवत्तृणवच्चेदं सकलं कलयञ्जनः । कथमुत्तमतामेति मनोमन्मथमस्पृशन् ॥१८॥
कं महापुरुषं पारमुपायातं महोदधेः । आचारेणानुसंस्मृत्य जनो याति न दुःखिताम् ॥१९॥
किं तत्स्यादुचितं श्रेयः किं तस्यादुचितं फलम् । वर्तितव्यं च संसारे कथं नामासमञ्जसे ॥२०॥
तत्त्वं कथय मे किंचिद्येनास्य जगतः प्रभो । वेद्मि पूर्वापरं धातुश्चेष्टितस्यानवस्थितेः ॥२१॥
हृदयाकाशशशिनश्चेतसो मलमार्जनम् । यथा मे जायतं ब्रह्मंस्तथा निर्विघ्नमाचर ॥२२॥
किमिह स्यादुपादेयं किं वा हेयमथेतरत् । कथं विश्रान्तिमायातु चेतश्चपलमद्रिवत् ॥२३॥
केन पावनमन्त्रेण दुःसंसृतिविषूचिका । शाम्यतीयमनायासमायासशतकारिणी ॥२४॥
कथं शीतलतामन्तरानन्दतरुमञ्जरीम् । पूर्णचन्द्र इवाक्षीणां भृशमासादयाम्यहम् ॥२५॥
प्राप्यन्तःपूर्णतां पूर्णो न शोचामि यथा पुनः । संतो भवन्तस्तत्त्वज्ञास्तथेहोपदिशन्तु माम् ॥२६॥
अनुत्तमानन्दपदप्रधानविश्रान्तिरिक्तं सततं महात्मन् । कदर्थयन्तीह भृशं विकल्पाः श्वानो वने देहमिवाल्पजीवम् ॥२७॥
[ १०६७ ] इत्यार्षे वासिष्ठमहारामायणे वाल्मीकीये देवदूतोक्ते मोक्षोपाये० प्रयोजनकथनं नाम त्रिंशत्तमः सर्गः ॥३०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:55:17.7400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

वातिक

  • n. एक लोकसमूह, जो भारतीय युद्ध के काल में वृत्तनिवेदन एवं वृत्तप्रसारण का काम करता था । दुर्योधन एवं युधिष्ठिर ने क्रमशः ‘वैष्णवयज्ञ’ एवं राजयूय यज्ञ किये। इन दोनों यज्ञसमारोह में वातिक लोग उपस्थित थे, जिन्होंने सारे कुरुराज्य में वृत्त फैलाया कि, युधिष्ठिर के राजसूय यज्ञ के हिसाब में दुर्योधन का वैष्णव यज्ञ बिलकुल फीका, अतएव अयशस्वी था [म. व. २४३.३-४] । भारतीय युद्ध के निम्नलिखित महत्वपूर्ण प्रसंगों में भी वातिकों के उपस्थित होने का निर्देश प्राप्त हैः- १. जयद्रथवध के समय हुआ संकुलयुद्ध [म. द्रो. १२०.७२]; २. अश्र्वत्थामा-द्रुपदयुद्ध [म. द्रो. १३५.३९]; ३. दुर्योधन-भीमा द्वंदयुद्ध [म. श. ५४]; ४. दुर्योधन की मृत्यु [म. श. ५७. ५९] । आगे चल कर वातिकों के द्वारा ही, दुर्योधनवध की वार्ता अश्र्वथामन् कृप एवं कृतवर्मन् को प्राप्त हुई [म. श. ६४.१] । संभव है, संजय भी वातिकों में से एक था । 
RANDOM WORD

Did you know?

why treeepad veedhee ? narrate
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site