प्रकरण चौथे – पंचमुद्रा-साधन

बहुत ग्रंथ जरी करिशी पठण। तरी चंचल होय मन जाण।
आता संख्या! निवांतपण। करी येथे ॥१॥
नाना साधने नाना सुविद्या। नाना पंथ, नाना कुविद्या ।
ही सर्वही जगद्वंद्या- I साठी करिजेत॥२॥
जोवरी न होय एकाग्र मन । तोवरी करिशी यांत भ्रमण।
जेथे सद्गुरुचे चरण। न आढळती॥३॥
बोलणे तुला सत्य खास । होई स्वदेहावरी उदास
लागे त्वरित सद्गुरुपदास। यापरता मार्ग नाही ॥४॥
सेवा करी रे लक्ष लावूनि। तेणे होशील आत्मज्ञानी ।
मुक्ति लाभेल तुजलागूनि। तत्त्वविचारे वागता॥५॥
पुढे जरी करिशी श्रवण। तरी अल्प सांगेन साधन ॥
पंचमुद्रा त्या कवण। परियेसी गड्या। तूं ॥६॥
भूवरी चाचरी अगोचरी। खेचरी घेऊनि अलक्ष्य अवधारी।
सांगेन परोपरी। उकलोनिया ॥७॥
ठेवोनि दृष्टि नासिकाग्री। लक्ष देइजे पृथ्वीभीतरी ।
तंव ती झाली भूचरी। मुद्रा पहा ॥८॥
दृष्टि असता सम। होईल अगोचरीचे काम ।
तीक्ष्णपणे पाहता प्रेम। देईल चाचरी ॥९॥
जरी पाहशी ऊर्ध्वीकडे । खेचरी मुद्रा सहज घडे ।
आता अलक्ष्याचे पवाडे । सांगतो ऐक ॥१०॥
दृष्टि ठेवोनि ऊर्ध्व जाण । नेत्र दुखावती क्षणोक्षण ।
वामभागी लक्ष पुरवून । अलक्ष्य मुद्रा साधीरे ॥११॥
जंव दष्टि फिरविशी आप। तंव चक्राकार दिसे कंप।
पढे नीलवर्ण दिसे चाप। तीच खूण तूर्येची ॥१२ ॥
श्रवण मनन निजध्यास । एकाग्र करिशी सावकाश ।
तंव तूर्येचा आभास । दिसो लागे ॥१३ ॥
रंग तूर्येचा श्यामता। वारंवार पाहो जाता।
पीत रंग दिसे त्राता। अद्वैतपणे ॥१४॥
पाहणे दिसणे एक होता । लागे उन्मनि अवस्था ।
नाभी-कुंडलिनी निगुता। चढे ब्रह्मरंध्री ॥१५ ॥
ऐक राया! सांगू वचन । मुद्रेमध्ये रे खंडणI
समाधीचे उत्थान । पावोनि हळू चालावे ॥१६॥
प्रथम करोनि पद्मासन । नासिकाग्री नेत्र फिरवून ।
दोन्ही अंगुष्ठे श्रवण। बंद करी तत्काळ ॥१७॥
नेत्री ठेवोनि तर्जनी। मध्यमा ती नासिक स्थानी
मुख अनामिके रोधोनी। श्वास बंद करी तो ॥१८॥
ऐसे कीजे दोन्ही करे। लक्ष देइजे सामोरे ।
गुरु घेवोनि हाते रे। तदनंतरे पाहावे ॥१९॥
शंख मृदंग आवाज। स्पष्ट ओळखो ये सहज।
प्रभा फाके गगन-शेज। दंग वृत्ति राहतसे ॥२०॥
वृत्तिसाठी ही साधने । रंगरूप सकळ मिथ्या ज्ञाने।
ध्वनि मुद्रांची मायिक भूषणे । ब्रह्मरूपी न उरती ॥२१॥
झालिया एकाग्र साधन । अलक्ष्य लक्षावे विंदाण ।
लक्ष ठेविता अलक्ष्य जाण । होशील पूर्ण गुरुकृपे ॥२२॥
इतिश्री आनंदामृत ग्रंथे। वेदान्तसार संमते ।
तुकड्यादास विरचिते । चतुर्थ प्रकरणम् ॥४॥