अध्याय ५३ वा - श्लोक ३६ ते ४०

अस्यैव भार्या भवितुं रुक्मिण्यर्हति नापरा ।
असावप्यनवद्यात्मा भैष्म्याः समुचितः पतिः ॥३६॥

कृश्ण नोवरा भीमकीलागीं । भीमकी होय कृष्णाजोगी । सृष्टी शोभत इहीं दोघीं । न देखों जगीं तीसरें ॥१५०॥

किंचित्सुचरितं यन्नस्तेन तुष्टस्त्रिलोककृत् ।
अनुगृह्णातु गृह्णातु वैदर्भ्याः पाणिमच्युतः ॥

आमुचें जन्मोजन्मींचें सुकृत । शुद्ध पुण्य जें शोभिवंत । तेणें तर्‍ही कृष्णनाथ । भीमकीकान्त हो लग्नीं ॥५१॥
कांहीं आचरलों असों सुकृता । तेणें तुष्टोनि त्रैलोक्यकर्ता । रुक्मिणीतें श्रीकृष्ण भर्ता । करो तत्वता करग्रहणीं ॥५२॥

एवं प्रेमकलाबद्धा वदंति स्म पुरौकसः ॥३७॥

ऐसे आशीर्वाद देती । कृष्णरूपें वेधिल्या वृत्ति । प्रत्यगावृत्ति हरि पाहती । नाहीं उपरति जनासी ॥५३॥
कृष्णें केला मेळिकार । भीमकें आदर केला थोर । सकळ सैन्या पहुणेर । यथोचित यादवां ॥५४॥
भीमकें देखिलें श्रीकृष्णासी । दृष्टि जडली त्या रूपासी । साखरेवरूनि नुठे मासी । तेंवि रायासि पैं झालें ॥१५५॥

एवं राज्ञां समेतानां यथावीर्यं यथावयः ।
यथाबलं यथावित्तं सर्वैः कामैः समर्हयत् ॥३८॥

एवं भीमकें पूजिलें श्रीकृष्णासी । विकल्प वाटेल चैद्यासी । यालागिं सकळिक रायांसी । पूजाविधीसी मांडिलें ॥५६॥
यथाकुळ यथाशीळ । जैसें वीर्य जैसें बळ । तदनुसार राजे सकळ । भीमके केवळ पूजिले ॥५७॥
कृष्ण आणि हलायुध । आले हें ऐकोनि चैद्यमागध । दचकोनि म्हणती विरोध । थोर आम्हांसि मांडला ॥५८॥
कृष्ण आला तो महाबळी । ऐकोनि चिंतेची काजळी । वाढिन्नली हृदयकमळीं । तोंडें काळीं तेणें झालीं ॥५९॥
मागध परस्परें आपणांत । कुचकुच करूं लागले बहुत । एकमेकांतें खुणावित । समस्तें त्यांतें मीनली ॥१६०॥
भीमकें पूजिलें कृष्णासी । केलें मधुपर्कविधानासी । तोही मिनला आहे त्यांसी । अहाच आम्हांसि योयरिक ॥६१॥
लग्न लागलियापाठीं । कायसी यादवांची गोष्टी । कार्य करूं दाटोदाटी । आम्ही जगजेठी आसतां ॥६२॥
रुक्मिया आहे आम्हांकडे । भीमक सात्त्विक बापुडें । म्हातारपणीं झालें वेडें । त्याचें त्यापुढें काय चाले ॥६३॥
वेगीं विस्तारा जी फळ सम्मुख झाले जी पैं सकळ । तुरें लागलीं प्रबळ । घावो निशाणीं घातला ॥६४॥
शुद्धमति म्हणे रायासी । तुम्ही विसरलेति कुळधर्मासी । कन्या न्यावी अंबिकेसी । गौरीहरांसि पूजावया ॥१६५॥
ऐकूनि रायाचा ज्येष्ठ कुमर । कोपा चढिन्नला थोर । मिथ्या बायिकांचा विचार । केंवि साचारं मानितां ॥६६॥

संमति - आत्मबुर्द्धिहितार्थाय गुरुबुद्धिर्विशेषतः ।
परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुद्धिः प्रलयंगता ॥

आपुली बुद्धि ते हितासी । गुरुबुद्धि त्याहूनि विशेषी । परबुद्धि ते विनाशासी । मुख्य प्रळयासि स्त्रीबुद्धि ॥६७॥
अंबालयीं यादववीर । उतरलेति अकर्मकर । हिरोनि नेतील सुंदर । लाज थोर होईल ॥६८॥
राजा म्हणे कटकटा । व्यर्थ आलासि माझिया पोटा । नव्हेसि वीरवृत्ति लाठा । अतिकरंटा नपुंसक ॥६९॥
आजि कळली तुझी बुद्धि । वांठिव नुसधी हाडिया सांदी । हागीर भ्याड तूं त्रिशुद्धि । गाडा युद्धीं नव्हेसी ॥१७०॥
वर्मीं खोंचला रुक्मिया । कन्या नेईन अंबालया । ख्याति लावीन यादवां तयां । मज कोपलिया कोण साहे ॥७१॥
ऐसें होतें माझे पोटीं । लग्न लागलियापाठीं । दोघे वधूवरें गोमटीं । न्यावीं भेटी जगदंबे ॥७२॥
ऐसा नव्हे कुलक्रम । लग्नापूर्वील हा कुळधर्म । सिद्धि पाववीन सुगम । पराक्रम पहा माझा ॥७३॥
ऐसें सांगोनि रायासी । वेगें आला चैद्यापासीं । गुज सांगतसे तयासी । विघ्न लग्नासि वोडवलें ॥७४॥
कृष्णाकडे आमुचा पिता । जिवें भावें तिकडेचि माता । कार्यकारणप्रपंचता । मिथ्या दाविती आम्हांकडे ॥१७५॥
ऐका आमुचिया कुळधर्मासी । नोवरी न्यावी अंबिकेसी । तेथें सन्नद्ध दळेंबळेंसीं । आलें तुम्हांसि पाहिजे ॥७६॥

कन्य चांतःपुरात्प्रागाद्भटैर्गुप्तांबिकालयम् ।
पद्भ्यां विनिर्ययौ द्रष्टुं भवान्याः पादपल्लवम् ॥
सा चानुध्यायती सम्यड्मुकुंदचरणांबुजम् ॥३९॥
यतवाड्मातभिः सार्धं सखीभिः परिवारितां ।
गुप्ता राजभटैः शूरैः सन्नद्धैरुद्यतायुधैः ।
मृदंगशंखपणवास्तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे ॥४०॥

येरीकडे चौघे बंधु । घेऊनि निघाले जी वधू । करूनि दळभार सन्नद्ध । महावीर उद्यत ॥७७॥
भीतरीं परवडी आढाउवांची । शस्त्रें उघडीं होतीं त्यांचीं । मागें परिधि धनुर्धरांची । शितें धनुष्याचीं वाहिलीं ॥७८॥
तयांमागें वीरघोडीं । रथ जोडियेले जोडी । वीर बैसविले परवडी । शस्त्रें उघडीं झळकती ॥७९॥
तयांमागें कुंजरथाट । गळां सांखळ्या एकदाट । खिळिले चालती गजघंट । दुर्ग अचाट सैन्यचे ॥१८०॥
भक्तजनाचिया काजा । जेंवि करिती आवरणपूजा । तैसें सैन्य रचिलें बोजा । कृष्णभाजा भीमकीया ॥८१॥
नातरी उपासनायंत्र । तैसें दिसें सैन्यसूत्र । भीमकीमध्यपीठ पवित्र । कृष्णक्षेत्र निजवीजा ॥८२॥
जैसी साधनचतुष्टयसंपत्ति । परमात्मा सम्मुख करी वृत्ति । तैसे चौघे बंधु घेऊनि येती । कृष्णसम्मुख रुक्मिणी ॥८३॥
नातरी जैसे चारी वेद । उपनिषदें करिती बोध । वृत्ति स्वयें देखे निजपद । तैसे बंधु भीमकीसी ॥८४॥
कीं चार्‍ही पुरुषार्थ जैसे । भक्तांपासी येती आपैसे । चारी बंधु जाण तैसे । भीमकीसरिसे चालती ॥१८५॥
वैराग्यविवेकाचेनि बळी । तैसा रुक्मरथ रुक्ममाळी । मागें पुढें जी सांभाळी । पारकें जवळी येऊं नेदी ॥८६॥
स्वानंद आणि अनभउ । जिवाहूनि मागें पुढें बहु । तैसा रुक्मकेश रुक्मबाहु । दोघे भाउ दोही भागीं ॥८७॥
ऐसे भीमकीच्या चहूभागीं । चौघे ब्म्धु रंगले रंगीं । भीमकीसवें चालती वेगीं । धन्य जगीं रुक्मिणी ॥८८॥
वडील बंधु चौघांहूनी । जो अतिगर्वित अभिमानी । तो सांडिला पैं त्यजूनी । साधुजनीं जेंवि निंदा ॥८९॥
कृष्णद्वेषिया तो खरा । मिळणी मिळाला जो असुरा । म्हणोनि त्यजिला परबाहिरा । नव्हे सोइरा निजाचा ॥१९०॥
भोग त्यजूनि वैरागी । योगसाधना निघे योगी । तैसी मायामाहेर सांडूनि वेगीं । चरणचाली निघाली ॥९१॥
लोकप्रतिष्ठा महंतीं । बैसावें अश्वीं गजरथीं । जेणें होय कृष्णप्राप्ति । ते प्राप्तीची गति भीमकी जाणे ॥९२॥
पारिखा पायीं कृष्ण ठाके । हें बोलणें समूळ लटिकें । ऐसें जाणोनि निष्टंकें । चरणीं चामके वैदर्भी ॥९३॥
कृष्णचरणीं जडलें मन । यालागीं वाचा पडिलें मौन । दृढ लागलें अनुसंधान । सहजस्थिती चालिली ॥९४॥
आत्मसाक्षात्कारीं वृत्ति । अनिवार अहिंसादिक येती । तेंवि भीमकीसवें समस्तीं । सख्या चालती स्वानंदें ॥१९५॥
जो कां निरपेक्ष मानसीं । सिद्धि तिष्ठती त्यापासीं । तैशा सखिया भीमकीसेवेसी । उपचारेंसीं चालती ॥९६॥
वडिलांमाजि वडीलपणीं । निजशान्तीच्या सुवासिनी । वागविती रुक्मिणी । ज्या अग्रगणी सकळिका ॥९७॥
बोधपुत्राच्या जननी । ब्रह्मविद्येच्या ब्राह्मणी । अकामकामाच्या कामिनी । स्वयें सुवासिनी चालती ॥९८॥
जैसा अनाहताचा गजर । तैसीं तुरें जीं अपार । नादें कोंदलें अंबर । शब्दाकार नभ झालें ॥९९॥
पैले उठले घंटानाद । मागें किंकिणींचे शब्द । मधुरशंखांचे अनुवाद । वीणा वेणू रुणझुणती ॥२००॥
नाद ऊठिले झल्लरी । मृदंगध्वनि त्यामाझारी । निशाण दुंदुभि लागल्या भेरी । नादाभीतरीं मन निवे ॥१॥